Khác với những tác phẩm của cá nhân, ca dao trữ tình (trước đây là những bài thơ, câu thơ có tính chất tập thể và truyền miệng). Thể thơ được ca dao trữ tình sử dụng nhiều nhất là lục b[r]
Trang 1Soạn bài ôn tập tác phẩm trữ tình
I Luyện tập Câu 1 + 2 + 3 các em có thể ôn tập theo hệ thống sau:
1 Nam quốc sơn hà (Sông núi
nước Nam)
Lý Thường Kiệt Tuyệt cú Đường
luật
Ý thức độc lập tự chủ và quyết tâm tiêu diệt địch
2 Thiên Trường vãn vọng
(Buổi chiều đứng ở phủ
Thiên Trường trông ra)
Trần Nhân Tông Tuyệt cú Đường
luật
Cảnh tưởng vùng quê trầm lặng nên thơ – tình yêu quê hương, yêu đời trong sáng
3 Tụng giá hoàn kinh (Phò
giá về kinh)
Trần Quang Khải
Tuyệt cú Đường luật
Hào khí chiến thắng và khát vọng thái bình thịnh trị dân tộc thời Trần
4 Côn Sơn ca (Bài ca Côn
Sơn)
Nguyễn Trãi Lục bát Nhân cách thanh cao và sự giao
hòa tuyệt đối với thiên nhiên
5 Sau phút chia li (Trích
Chinh phụ ngâm khúc)
Đặng Trần Côn – Đoàn Thị Điểm
Song thất lục bát
Nỗi sầu chia li của người chinh phụ sau khi tiễn đưa chồng – khát khao hạnh phúc tố cáo chiến tranh phi nghĩa
6 Bánh trôi nước Hồ Xuân Xương Tuyệt cú Đường
luật
Vẻ đẹp phẩm chất trong trắng sắt son và nỗi buồn về thân phận của người phụ nữ
Quan
Thất ngôn bát
cú Đường luật
Nỗi nhớ thương quá khứ đi đôi với nỗi buồn đơn lẻ thầm lặng giữa núi đèo hoang sơ
8 Bạn đến chơi nhà Nguyễn Khuyến Thất ngôn bát
cú Đường luật
Ngợi ca tình bạn đậm đà thắm thiết, vượt lên những vật chất đời thường
9 Vọng Lư sơn bộc bố (Xa
ngắm thác núi Lư)
Lí Bạch Tuyệt cú Đường
luật
Sự hùng vĩ và huyền ảo của thác nước và tình yêu thiên nhiên đằm thắm, sâu sắc
10 Tình dạ tứ (Cảm nghĩ trong
đêm thanh tĩnh)
Lí Bạch Tuyệt cú Đường
luật
Tình yêu quê hương thắm thiết của một con người xa quê
11 Mao ốc vi thu phong sở phá Hạ Tri Chương Tuyệt cú Đường Tình yêu quê hương sâu sắc, hóm
Trang 2ca (Bài ca nhà tranh bị gió
thu phá)
luật hỉnh ngậm ngùi của người sống xa
quê lâu ngày trở về lại quê
12 Mao ốc vi thu phong sở phá
ca (Bài ca nhà tranh bị gió
thu phá)
Đỗ Phủ Cổ thể Nỗi khổ của nhà thơ – tinh thần
nhân đạo và lòng vị tha cao cả
luật
Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng và phong thái ung dung lạc quan
14 Rằm tháng giêng Hồ Chí Minh Tuyệt cú Đường
luật
Tình cảm với thiên nhiên tâm hồn nhảy cảm, phong thái ung dung lạc quan
15 Tiếng gà trưa Xuân Quỳnh Năm chữ Những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ,
tình bà cháu và tình quê hương đất nước
Câu 4 Những ý kiến chưa chính xác đó là:
a Đã là thơ thì nhất thiết chỉ được dùng phương thức biểu cảm
Thiếu chính xác vì: Ngoài phương thức biểu cảm vẫn còn có phương thức tự sự và miêu tả (ví dụ: “Qua đèo ngang”, “Tiếng gà trưa”)
e Thơ trữ tình chỉ được dùng lối nói trực tiếp để biểu hiện tình cảm, cảm xúc
Chưa chính xác: Ngoài lối nói trực tiếp để biểu hiện cảm xúc trong thơ còn sử dụng lối nói gián tiếp
i Thơ trữ tình phải có một cốt truyện hay và hệ thống nhân vật đa dạng
Thiếu chính xác: Đó là yêu cầu của truyện và thơ tự sự truyện thơ (truyện kiều), chứ không phải của thơ trữ tình
k Thơ trữ tình phải có một hệ thống lập luận chặt chẽ
Thiếu chính xác: Trong thơ trữ tình yêu cầu này không bắt buộc, tất nhiên nếu có thì càng tốt Ví dụ “Nam quốc sơn hà” là bài thơ có lập luận chặt chẽ
Câu 5 Điền vào chỗ trống
a Khác với những tác phẩm của cá nhân, ca dao trữ tình (trước đây là những bài thơ, câu thơ có tính chất tập thể
và truyền miệng)
b Thể thơ được ca dao trữ tình sử dụng nhiều nhất là lục bát
c Một số thủ pháp nghệ thuật thường gặp trong ca dao trữ tình là so sánh, ẩn dụ
Câu 6
Trang 3“Suốt ngày ôm nỗi ưu tư Đêm lạnh quàng khăn ngủ chăng yên”.
“Bụi một tấc lòng ưu ái cũ Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông”.
Em hãy nói rõ hội dung trữ tình và hình thức thể hiện của những câu thơ đó:
- Nội dung: Hai câu thơ có nội dung trữ tình giống nhau, đó là niềm ưu tư canh cánh của nhà thơ và tấm lòng lo dân lo nước
- Hình thức:
+ Giống nhau về thể thơ, phương thức biểu hiện: Kể, tả
+ Khác: Hình ảnh biểu hiện một bên là hình ảnh so sánh với nước triều dâng cuồn cuộn và một bên là hình ảnh con người thao thức thức trằn trọc trong đêm lạnh
Câu 7 Cả hai bài thơ đều thể hiện tình quê hương sâu đậm nhưng hoàn cảnh và tâm trạng khác nhau:
Tĩnh dạ tứ Người ở xa quê vọng nhớ về quê
trong một đêm trăng
Dùng ánh trăng để thể hiện tình cảm nhớ quê thao thức nhìn văn và nhìn trăng càng khiến tác giả nhớ quê
Giọng điệu trữ tình và sâu lắng Hồi hương ngẫu thư Bị coi là khác ngay nơi chôn rau cắt
rốn nhau sau khi gần cả đời người cách xa mới trở về
Miêu tả cái đổi và cái không đổi để thể hiện tấm lòng tha thiết với quê hương
Giọng điệu vừa hóm hỉnh vừa ngậm ngùi
Câu 8 Lập bảng so sánh
Giống nhau: Đều có những nét tương đồng về cảnh: Đêm trăng, sông nước, con thuyền
Giống nhau: Sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên
Phong Kiều dạ bạc (Đêm đỗ thuyền
ở bến Phong Kiều)
Khác nhau: Trăng tàn xế bóng, sương sa đầy trời, tiếng quạ kêu, tiếng chuông chùa xa vọng lại càng
Khác nhau: Con người nằm ngủ, vương vấn nỗi buồn xa lánh bụi trần tìm về nơi tĩnh lặng = > nỗi
Trang 4làm tăng vẻ tĩnh mịch và buồn vắng hiu hắt của cảnh, con thuyền nằm
im bên lùm cây
buồn cô đơn
Rằm tháng giêng Trăng tròn sáng vằng vặc, cảnh vật
bao la bát ngát tràn ngập ánh trăng, tràn đầy sức sống dào dạt Con thuyền vận động từ chỗ “thâm xứ”
đến nơi bát ngát đầy trăng
Con người mở rộng tâm hồn đón nhận vẻ đẹp của đêm rằm – con người lo cho vận nước = > sự ung dung lạc quan, tràn đầy niềm tin phơi phới
Câu 9 Những câu đúng
a Tùy bút không có cốt truyện và có thể không có nhân vật
b Tùy bút sử dụng nhiều phương thức (tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, lập luận) nhưng biểu cảm là phương thức chủ yếu
c Tùy bút có những yếu tố gần với tự sự nhưng chủ yếu thuộc loại trữ tình = > Đây cũng là ba đặc điểm cơ bản của thể loại tùy bút