Luận văn thạc sĩ cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

Cưỡng chế thi hành án bản án dân sự là biện pháp cưỡng bức bắt buộc của các cơ quan có thẩm quyền thi hành án, do Chấp hành viên quyết định theo thẩm quyền nhằm buộc người phải thi hành

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, trích dẫn trong luận văn hoàn toàn trung thực Những kết quả trong luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Vũ Ngọc Phúc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH BẢN ÁN VỀ THU HỒI NỢ CHO NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 9 1.1.Khái niệm và vai trò của cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự 9 1.2 Khái niệm, nội dung, vai trò và các yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự 15 Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH BẢN

ÁN VỀ THU HỒI NỢ CHO NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 29 2.1 Thực trạng pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự 29 2.2 Thực tiễn thi hành pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi

nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội 42 Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH BẢN ÁN VỀ THU HỒI NỢ CHO NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN

SỰ 60 3.1 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại 60 3.2 Giải pháp hoàn thiện và bảo đảm hiệu quả thi hành bản án về cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự 65 KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Kết quả thi hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội 44

từ năm 2014 đến năm 2018 về việc 44

Bảng 2.2: Kết quả thi hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội 44

từ năm 2014 đến năm 2018 về tiền 44

Bảng 2.3: Kết quả việc áp dụng cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2014 đến 2018 45

Bảng 2.4: Kết quả áp dụng đối với từng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm thu hồi nợ trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2014 46

đến năm 2018 46

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong đời sống xã hội, các hoạt động kinh doanh, thương mại nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần chủ yếu được thực hiện thông qua các giao dịch dân sự, kinh tế trên cơ sở giao kết và thực hiện hợp đồng Khi thiết lập các giao dịch, hợp đồng, vấn đề các bên quan tâm là thực hiện các cam kết, thỏa thuận, khả năng thực hiện nghĩa vụ - điều kiện đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, nhất là đối với các quan hệ dân sự liên quan đến các Ngân hàng thương mại

Hoạt động tín dụng, ngân hàng theo nghĩa chung nhất là quan hệ giao dịch giữa bên cho vay và bên vay, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho các bên vay một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi phát sinh Thực tiễn cho thấy, hiện nay, rất nhiều trường hợp bên vay không đủ khả năng thanh toán lãi và gốc cho ngân hàng do nhiều nguyên nhân khác nhau như làm ăn thua lỗ, phá sản Chính những yếu tố này đã làm cho trong những năm gần đây, các bản án xét xử và việc thi hành án dân sự liên quan đến các Ngân hàng thương mại tăng vọt Chỉ tính riêng tại thành phố Hà Nội, năm 2019, việc thi hành các bản

án để thu hồi nợ liên quan đến ngân hàng thương mại đã thụ lý khoảng 4 nghìn việc tương đương với số tiền gần 30 nghìn tỷ đồng; đặc biệt với sự xuất hiện của các vụ đại án có số tiền phải thi hành rất lớn, có tính chất đặc biệt phức tạp, nhiều vụ việc không có điều kiện thi hành hoặc bán đấu giá tài sản không có người mua

Thực tế, không phải lúc nào người phải thi hành án có điều kiện thi hành đều

tự nguyện trả tiền cho ngân hàng thương mại Dẫn đến, cơ quan Thi hành án dân sự phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế để thu hồi nợ cho ngân hàng Nhưng khi cơ quan Thi hành án dân sự tổ chức cưỡng chế thi hành án các bản án để thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại thường rất khó khăn, quá trình thi hành án diễn ra hết sức phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức; liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau Các cơ quan thi hành án dân sự thường phải chịu áp lực, tác động từ nhiều phía Trong khi đó, để tổ chức thi hành án các bản án

để thu hồi nợ cho ngân hàng được nhanh chóng và đúng đắn, ngoài việc nắm vững nội dung quyết định bản án, quyết định được đưa ra thi hành, nội dung yêu cầu thi hành án của phía ngân hàng thương mại thì cơ quan thi hành án dân sự còn phải nắm vững được tất cả những vấn đề khác có liên quan đến việc thi hành án như địa chỉ, tài sản, thu nhập của người phải thi hành án Tuy nhiên, người phải thi hành án thường giấu giếm các thông tin về địa chỉ, tài sản, thu nhập của họ để trốn tránh việc thi hành án

Pháp luật Việt Nam hiện hành đã từng bước được hoàn thiện tạo ra hành lang pháp lý cần thiết để hoạt động cưỡng chế thi hành bản án nói chung và cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại nói riêng diễn ra thuận lợi, có hiệu quả Tuy nhiên, Luật Thi hành án dân sự sửa đổi, bổ sung năm 2014

và các thông tư, quy chế có liên quan vẫn còn những hạn chế nhất định dẫn đến thực tiễn tổ chức cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại còn nhiều bất cập, chưa thực sự phát huy hết hiệu quả “Công lý bị trì hoãn cũng có nghĩa là công lý bị từ chối” (Justice delayed is justice denied) Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đang đặt ra nhiều thách thức cũng như cơ hội, đòi hỏi các cơ quan THADS phải có những nỗ lực, chuyển mình, từ tư duy, nhận thức cho đến những hành động cụ thể là việc làm có tính cấp bách và có ý nghĩa chiến lược, nhất là việc việc thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại lại càng cấp bách, góp phần giải phóng nguồn lực kinh tế bị “đóng băng” trong các khoản nợ xấu, thúc đẩy các giao dịch liên quan đến kinh tế phát triển, tạo công ăn việc làm cho

xã hội

Bằng đề tài “Cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn từ thành phố Hà Nội”

luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về cưỡng chế thi hành án bản

án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự, đem đến cho người đọc cái nhìn toàn cảnh về thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội, chỉ rõ và phân tích nguyên nhân của những vướng mắc từ đó kiến nghị một số giải

pháp để nâng cao chất lượng công tác cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong khoảng thời gian năm năm trở lại đây chứng kiến sự gia tăng đáng kể các đề tài nghiên cứu về THADS, có thể kể đến các đề tài:

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước “Luận cứ khoa học của việc đổi

mới tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới” do Bộ Tư

pháp chủ trì

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Mô hình quản lý thống nhất công tác thi

hành án” do Tổng cục THADS – Bộ Tư pháp chủ trì

- Các sách “Kỹ năng thi hành án dân sự” của Học viện Tư pháp; Giáo trình

“Luật Thi hành án dân sự Việt Nam” của Trường Đại học Luật Hà Nội; “Sổ tay

Chấp hành viên” của tác giả Lê Thu Hà; “Xử lý tình huống trong thi hành án dân sự

và các văn bản pháp luật về thi hành án dân sự” của tác giả Nguyễn Thanh Thủy,

Lê Thị Kim Dung; “Sổ tay nghiệp vụ thi hành án dân sự” của tác giả Nguyễn Văn

Luyện

- Các đề tài luận án tiến sĩ: “Hoàn thiện pháp luật THADS ở Việt Nam hiện

nay” luận án của tác giả Nguyễn Thanh Thủy; “Pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động THADS ở Việt Nam hiện nay” luận án của tác giả Nguyễn Quang Thái;

“Hiệu qủa áp dụng pháp luật trong THADS ở Việt Nam” của tác giả Đặng Đình Quyền; “Giám sát THADS ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Hoàng Thế Anh

- Đối với các đề tài nghiên cứu về cưỡng chế thi hành án: “Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam”, Lê Anh Tuấn, Luận

án tiến sĩ Luật học, Hà Nội, 2017; “Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự

theo pháp luật Việt Nam hiện nay từ thực tiễn thành phố Hà Nội”, Lê Xuân Tùng,

luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2016; “Biện pháp cưỡng chế, kê biên tài sản

trong thi hành án dân sự”, Nguyễn Thanh Phong, luận văn thạc sĩ Luật học, Hà

Nội, 2011; “Biện pháp cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả tiền trong hoạt động thi

hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội”, Lê Đình Nam, luận văn thạc sĩ luật

học, 2012 Ngoài ra, còn có các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành của các

chuyên gia, các nhà nghiên cứu khoa học như: “Hoàn thiện pháp luật về các biện

pháp cưỡng chế thi hành án” của tác giả Trần Phương Thảo, tạp chí Luật học số

11/2018; “Một số vướng mắc khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân

sự” của tác giả Nguyễn Doãn Phương, tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 08/2016…

Nhìn chung, các công trình khoa học trên đây đã nghiên cứu và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thi hành án dân sự nói chung, cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng Tuy nhiên, các công trình này đều chú trọng nghiên cứu toàn diện về cưỡng chế thi hành án, chưa có công trình nào tập trung đi sâu vào phân tích cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự, đặc biệt là của địa phương có những đặc thù riêng biệt với lượng án nhiều, phức tạp nhất cả nước như Hà Nội Vì vậy, sau khi nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc các quan điểm, phân tích, đánh giá của các công trình khoa học trên, tác giả xác định việc nghiên cứu chuyên sâu cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự từ thực tiễn trên địa bàn thành phố Hà Nội là cần thiết và có giá trị áp dụng thực tế

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về cưỡng chế thi hành bản

án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự; thực tiễn áp dụng cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự tại thành phố Hà Nội (trong đó tập trung đánh giá những ưu điểm, hạn chế, bất cập và nguyên nhân từ thực tiễn áp dụng cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự tại Hà Nội), luận văn đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội trước yêu cầu mới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích đặt ra trên đây, luận văn thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau đây:

- Phân tích khái niệm, đặc điểm; vai trò và ý nghĩa của cưỡng chế thi hành bản

án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự; pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại tại Việt Nam

- Phân tích, đánh giá tác động của vị trí địa lý, tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự thành phố Hà Nội; phân tích những ưu điểm, hạn chế, bất cập và nguyên nhân từ thực tiễn cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự tại Hà Nội

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự trên địa bàn thành phố Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản quy định của pháp luật THADS và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về cưỡng chế thi hành bản

án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự từ thực tiễn tại thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự là một vấn đề nghiên cứu tương đối lớn, có phạm vi nghiên cứu rộng nên có thể được nghiên cứu dưới nhiều phương diện khác nhau và với nhiều nội dung khác nhau Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả tập trung nghiên cứu vào những nội dung cơ bản như sau:

- Nghiên cứu cơ quan trực tiếp tổ chức THADS trong thành phố Hà Nội gồm

cơ quan THADS cấp thành phố (Cục THADS thành phố Hà Nội) và cơ quan THADS cấp huyện (Chi cục THADS quận, huyện, thị xã trực thuộc) với các cơ

quan có liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ của cơ quan THADS Các “cơ quan” trong phạm vi nghiên cứu của luận văn là các cơ quan Nhà nước hoặc đơn vị chuyên môn thuộc cơ quan Nhà nước

- Nghiên cứu những quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự

và đánh giá thực tiễn cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự tại thành phố Hà Nội

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu luận án là các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Leenin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về nhà nước và pháp luật; xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN; về đổi mới và tổ chức hoạt động của nhà nước, nhất là nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật Bên cạnh đó, tác giả luận văn cũng sử dụng các quan điểm khoa học được rút ra từ các công trình nghiên cứu trước đó

Các phương pháp nghiên cứu chủ đạo của luận văn là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Để hoàn thành luận văn, tác giả cũng sử dụng các phương pháp truyền thống khác như phương pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, quy nạp, so sánh, thống kê , trong đó:

- Phương pháp lịch sử, phân tích, quy nạp được sử dụng chủ yếu tại Chương 1, nêu lên các cơ sở lý thuyết của vấn đề đặt ra, từ đó khái quát hóa thành những luận điểm, quan điểm nền tảng lý thuyết xuyên suốt nội dung của luận văn

- Phương pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê được áp dụng nhằm làm

rõ những nội dung của Chương 2 Đây là chương phân tích thực tiễn về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự tại thành phố Hà Nội với những ví dụ, số liệu cụ thể qua đó rút ra những ưu điểm, tồn tại, hạn chế tạo cơ sở đề xuất các giải pháp tại Chương 3 Ngoài ra phương pháp phân tích cũng được áp dụng nhằm làm sáng tỏ những nhận định, quan điểm đã được đưa ra về những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn

- Phương pháp phân tích, chứng minh được sử dụng chủ yếu tại Chương 3 để làm rõ những quan điểm, giải pháp nhằm đảm bảo hiệu quả thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành

án dân sự phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Luận văn đã nghiên cứu tương đối toàn diện, đầy đủ về thực tiễn cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân

sự tại thành phố Hà Nội Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự ở Việt Nam nói chung và thành phố Hà Nội nói riêng

- Luận văn đã đi sâu nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự hiện nay và thực tiễn tại thành phố Hà Nội, chỉ ra những kết quả đạt được, nguyên nhân của kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế trong việc thực thi pháp luật về thi hành án dân sự

- Luận văn đã đưa ra các giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng thi hành án dân sự công tác thi hành án dân sự tại thành phố Hà Nội từ nay và tầm nhìn trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu 3 chương, gồm:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về cưỡng chế thi hành bản án thu hồi

nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

- Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại tại thành phố Hà Nội

- Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại từ thực tiễn thành phố Hà Nội

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CƯỠNG CHẾ

THI HÀNH BẢN ÁN VỀ THU HỒI NỢ CHO NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1.Khái niệm và vai trò của cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm cưỡng chế thi hành bản án dân sự và cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

Hoạt động Thi hành án dân sự được hiểu là quá trình thực hiện các quyền và nghĩa vụ dân sự của các bên khi được bản án, quyết định của Tòa án và các cơ quan

có thẩm quyền khác ghi nhận Tuy nhiên, khi hết thời hạn tự nguyện thi hành án, nếu người phải thi hành án mặc dù có điều kiện thi hành án nhưng cố tình trốn tránh, trì hoãn, không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ của mình thì lúc này Cưỡng chế thi hành án được xem là công cụ hữu hiệu nhất để bản án, quyết định của Tòa án được thực thi triệt để Tại điều 45 và Điều 46 - Luật thi hành án dân sự cũng quy định sau khi hết thời gian tự nguyện thi hành án là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án có điều kiện thi hành mà không thi hành hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án, thì Chấp hành viên có quyền áp dụng kịp thời các biện pháp cưỡng chế thi hành án

Vậy cưỡng chế thi hành bản án dân sự được hiểu như thế nào?

Cưỡng chế Nhà nước là dùng quyền lực Nhà nước bắt buộc cá nhân, tổ chức thực hiện hoặc không thực hiện một công việc nhất định trái với ý muốn của họ Cưỡng chế gắn liền với hoạt động quản lý Nhà nước và là phương pháp thường xuyên được áp dụng trong quản lý Nhà nước [32-Tr.63]

Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp thi hành án dân sự dùng quyền lực nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ thi hành án dân

sự của họ, do chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án

Bản án là văn bản ghi nhận phán quyết của Toà án sau khi xét xử một vụ án.Thuật ngữ “bản án” được sử dụng lần đầu tyên tại Sắc lệnh thiết lập các toà án quân sự ngày 13/9/1945 Tuy nhiên, đến ngày 3/3/1969 Toà án nhân dân tối cao mới ban hành Thông tư số 1-UB hướng dẫn về cơ cấu bản án và cách viết bản án Bản án đánh dấu sự kết thúc toàn bộ quá trình điều tra, truy tố, xét xử, cho nên nội dung của nó phải phản ánh những kết quả của phiên tòa và ý kiến phân tích, đánh giá của hội đồng xét xử Thẩm phán chủ toạ phiên toà có nhiệm vụ viết bản án Một

số nước, thuật ngữ bản án chỉ dùng trong trường hợp xét xử vụ án hình sự, còn trong việc giải quyết vụ kiện dân sự thì văn bản ghi nhận quyết định của toà án tuyên xử gọi là quyết định của toà án Ở Việt Nam, trong lĩnh vực hình sự cũng như dân sự đều dùng thuật ngữ chung là bản án Bản án trong lĩnh vực hình sự gọi là bản

án hình sự Bản án trong lĩnh vực dân sự gọi là bản án dân sự [32-Tr.63]

Cưỡng chế thi hành án bản án dân sự là biện pháp cưỡng bức bắt buộc của các cơ quan có thẩm quyền thi hành án, do Chấp hành viên quyết định theo thẩm quyền nhằm buộc người phải thi hành án phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa

vụ về tài sản theo bản án, quyết định Cưỡng chế thi hành án được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành, hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án

Như vậy, từ những khái niệm này có thể xác định được những vấn đề về cưỡng chế thi hành bản án dân sự như sau:

- Chủ thể áp dụng cưỡng chế thi hành án là các Chấp hành viên được cơ quan thi hành án phân công theo quyết định phân công để giải quyết thi hành án theo từng vụ việc cụ thể

- Khách thể: là việc thực thi các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật và các cơ quan có thẩm quyền khác

- Đối tượng: là người phải thi hành án được nêu trong phán quyết của Tòa

án, có thể là cá nhân, tổ chức, cơ quan…

- Mục đích áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành bản án dân sự là buộc người phải thi hành án thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản, hoặc cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án

Trong phạm vi bài viết, luận văn chỉ tập trung vào mục đích cưỡng chế thi hành bản án dân sự nhằm thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại Trong đó, thu hồi

nợ được hiểu là là yêu cầu khách nợ thanh toán cho chủ nợ các khoản tiền, tài sản khác đến hạn/quá hạn mà khách nợ phải trả cho chủ nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa chủ nợ và khách nợ hoặc theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền [19-Tr.62] Doanh nghiệp đạt trạng thái hoạt động lý tưởng khi không nợ quá hạn và không bị doanh nghiệp nào đó chiếm dụng vốn quá thời gian quy định Tuy nhiên, thật khó để tìm ra doanh nghiệp nào có thể đạt được trạng thái này trong hàng trăm ngàn doanh nghiệp tại Việt Nam Trên thực tế, các doanh nghiệp đều muốn chiếm dụng vốn được của doanh nghiệp khác càng lâu, càng có lợi cho mình, đặc biệt khi mà hoàn cảnh kinh tế khó khăn như những năm gần đây Và bằng chứng là hầu hết các doanh nghiệp bị phá sản bởi không thể thanh toán được các khoản nợ, hoặc không thể thanh khoản các khoản nợ của khách nợ quá hạn

Như vậy có thể hiểu cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự là: là biện pháp thi hành án dân sự dùng quyền lực Nhà nước nhằm buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ về tài sản để thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo bản án, quyết định của Tòa án

đã có hiệu lực pháp luật, do Chấp hành viên thuộc cơ quan thi hành án có thẩm quyền áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành nhưng không tự nguyện thi hành án

Cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự có những đặc điểm sau đây:

Thứ nhất, cưỡng chế thu hồi nợ thể hiện quyền năng đặc biệt của Nhà nước

và được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước Chỉ có cơ quan chức năng và

người có thẩm quyền được Nhà nước quy định mới được phép áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự theo luật định Ở nước ta, thẩm quyền thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự thuộc về cơ quan Thi hành án dân sự các cấp và người

có thẩm quyền là các Chấp hành viên được phân công thực hiện nhiệm vụ

Thứ hai, cưỡng chế thi hành án là một nguyên tắc cơ bản trong thi hành án

dân sự Điều 9 Luật Thi hành án dân sự quy định: “1 Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành án 2 Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án

mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành án theo quy định của luật này.” Luật này cũng quy định người phải thi hành án có thời gian tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày họ nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án Như vậy, tinh thần của Điều luật đã thể hiện quan điểm việc thi hành án được tổ chức tuân theo nguyên tắc kết hợp giữa thái độ tự nguyện của người phải thi hành án và sự cưỡng chế của Nhà nước thông qua hoạt động của cơ quan thi hành án và Chấp hành viên Tuy nhiên, có thể hiểu Nhà nước đã trao cho đương sự quyền lựa chọn phương thức thi hành án, và sự tự nguyện thi hành án được khuyến khích thực hiện trước khi Nhà nước phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án

Thứ ba,cưỡng chế thi hành án bản án dân sự không chỉ có hiệu lực bắt buộc

đối với người phải thi hành án mà tất cả những cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan đều phải tôn trọng và thực hiện Nói một cách khác, để đảm bảo hoạt động cưỡng chế thi hành án đạt hiệu quả, các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan đều phải có trách nhiệm phối hợp và thực hiện Chẳng hạn Chấp hành viên ra quyết định cưỡng chế kê biên quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của ông A, trong khi đó gia đình ông B hiện đang ở nhờ trên diện tích đất này thì ngoài ông A, gia đình ông B cũng phải có trách nhiệm thực hiện quyết định này của cơ quan thi hành

án

Thứ tư, người phải thi hành án phải chịu mọi chi phí về cưỡng chế Khi áp

dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, ngoài việc phải thực hiện các nghĩa

vụ về tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án, người phải thi hành án còn phải

chịu tất cả các chi phí để thực hiện việc cưỡng chế thi hành án, như chi phí cho việc định giá, giám định tài sản, bán đấu giá tài sản, tiền bồi dưỡng cho những người trực tiếp tham gia cưỡng chế và bảo vệ cưỡng chế thi hành án

Thứ năm, việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế thi hành án chỉ được áp

dụng khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án Chấp hành viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phải tiến hành xác minh điều kiện của người phải thi hành

án để xem người này có hay không có điều kiện thi hành án Quy định này thể hiện quan điểm nhân đạo của Nhà nước, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người phải thi hành án, đồng thời cũng đảm bảo hoạt động cưỡng chế khi được áp dụng sẽ đạt hiệu quả khả thi trong thực tiễn

Ngoài những đặc điểm chung, hoạt động cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại cũng có đặc điểm riêng Đối tượng nhắm đến của hoạt động này không bao gồm hành vi của người phải thi hành án mà chỉ là các nghĩa vụ về tài sản của người phải thi hành án đối với các Ngân hàng thương mại Từ đặc điểm này đã xác định không phải tất cả biện pháp cưỡng chế được quy định trong Luật Thi hành

án dân sự đều được áp dụng, mà chỉ những biện pháp cưỡng chế mà đối tượng mà

nó nhắm đến là tài sản của người phải thi hành án nhằm mục đích thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại

1.1.2 Vai trò của cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

Các biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự là công cụ pháp lý hữu hiệu nhất bảo đảm thi hành nghiêm chỉnh, hiệu quả bản án, quyết định của Tòa án đối với các nghĩa vụ về tài sản, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cá nhân, tổ chức, cơ quan có liên quan Pháp luật quy định và đề cao tính tự nguyện thi hành của người phải thi hành án theo phán quyết đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án Tuy nhiên, vì nhiều lý do, mà chủ yếu xuất phát từ phía người phải thi hành án, việc

để các bên liên quan tự nguyện chấp hành đã không mang lại hiệu quả thi hành án cao Các biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương

mại bằng hiệu lực cưỡng chế Nhà nước mang tính bắt buộc của mình trên thực tiễn

đã chứng minh tính hiệu quả cao và kịp thời Nếu không có chế định cưỡng chế nhằm thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại, các bên đương sự sẽ có tâm lý chây ì

và thiếu tôn trọng phán quyết của Tòa án nói riêng, pháp luật của Nhà nước nói chung vì cho rằng Nhà nước thiếu cơ chế xử lý đối với các nghĩa vụ mà họ phải thi hành, từ đó dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng thương mại không được đảm bảo Đối với những người phải thi hành án có thái độ không hợp tác, chống đối thì cưỡng chế thi hành án sẽ là biện pháp sử dụng sức mạnh Nhà nước buộc họ phải chấp hành để đảm bảo lợi ích hợp pháp bị xâm hại được khôi phục.[32-Tr.63]

Góp phần nâng cao hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành

án dân sự Nói như vậy bởi lẽ giai đoạn thi hành án là giai đoạn cuối cùng nhằm đưa phán quyết của Tòa án thực thi trong thực tiễn Và cưỡng chế thi hành án nói chung, cưỡng chế thi hành bản án nhằm thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại nói riêng khi được áp dụng và đạt hiệu quả thì không chỉ phán quyết của Tòa án được thực thi, mà nó còn mang lại những hiệu quả gián tiếp đối với các giai đoạn tố tụng Để giải quyết một vụ án hình sự, phải trải qua các giai đoạn tố tụng theo những thủ tục, trình tự chặt chẽ do luật định Tuy nhiên, các giai đoạn tố tụng trước đó gần như sẽ không thể hiện được nhiều giá trị, bởi nếu thiếu đi giai đoạn thi hành án dân sự thì phán quyết của Tòa án dù trong lĩnh vực hình sự hay dân sự cũng đều khó có thể được thực thi một cách đầy đủ, trọn vẹn, thậm chí không thể thực hiện Vì vậy, kết quả của hoạt động cưỡng chế thi hành án chính là sự phản ánh hiệu quả và giá trị của hoạt động điều tra, truy tố và xét xử

Ngoài ra, hiệu lực của hoạt động cưỡng chế có tác dụng lớn trong việc răn

đe, giáo dục ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người phải thi hành án, góp phần nâng cao ý thức pháp luật của người dân, tăng cường pháp chế Rõ ràng, với những kết quả khả quan đã đạt được, cưỡng chế thi hành án dân sự giúp người dân hiểu rằng Nhà nước có đủ quyền năng pháp lý để thiết lập lại và ổn định trật tự xã hội Vì vậy, cưỡng chế thi hành án dân sự bằng việc sử dụng quyền lực của Nhà

nước đã có tác dụng trong việc răn đe, giáo dục ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người phải thi hành án nói riêng, ý thức của người dân nói chung Đồng thời, hoạt động cưỡng chế thi hành án vô hình chung cũng góp phần nâng cao ý thức, thái

độ tuân thủ pháp luật của người dân, và cao hơn là tăng cường pháp chế

1.2 Khái niệm, nội dung, vai trò và các yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

Pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự được hiểu là tổng hợp các quy định của pháp luật điều chỉnh, quy định về vấn đề cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm mục đích thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại Các quy định này được cụ thể hóa trong Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành (các Nghị định, Thông

tư và các văn bản hưỡng dẫn chuyên ngành) Bên cạnh đó, còn có các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động cưỡng chế trong lĩnh vực đất đai, ngân hàng… Các quy định này nêu rõ những hình thức, biện pháp, cách thức, thủ tục thực hiện việc cưỡng chế; quy định rõ ai là người thẩm quyền được áp dụng biện pháp cưỡng chế, chủ thể bị cưỡng chế là ai, đối tượng bị cưỡng chế, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan trong thực hiện tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự.[19-Tr.62]

Như vậy, có thể hiểu rằng pháp luật về cưỡng chế thi hành án bản án dân sự

về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại là tập hợp các quy định pháp luật điều chỉnh các vấn đề về trình tự, thủ tục, đối tượng, chủ thể và các vấn đề khác của chế định cưỡng chế nhằm buộc người phải thi hành án phải thực hiện các nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án để thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại

Cưỡng chế thi hành án bản án thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại là giải pháp cuối cùng được áp dụng khi đương sự, cá nhân, tổ chức liên quan không tự

Tuy nhiên, với mục đích thi hành các nghĩa vụ dân sự nên pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự cũng có những đặc điểm có bản là:

Thứ nhất, pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân

hàng thương mại trong thi hành án dân sự đảm bảo tính độc lập và chủ động của chấp hành viên Trong hoạt động thi hành án dân sự, chấp hành viên là chủ thể được Nhà nước giao trách nhiệm thi hành các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực pháp luật, do đó khi thi hành nhiệm vụ, về nguyên tắc chấp hành viên chỉ tuân theo pháp luật, chịu trách nhiệm trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ, đặc biệt là khi phải

áp dụng biện pháp cưỡng chế để thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại thì chấp hành viên phải chịu nhiều áp lực trong thực thi nhiệm vụ Vì vậy, để đảm bảo cho chấp hành viên thực hiện đúng các quy định pháp luật về cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại thì các cơ quan, tổ chức và cá nhân phải có trách nhiệm phối hợp theo đúng phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ của mình; mọi hành vi cản trở, can thiệp trái pháp luật đối với hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự, chấp hành viên đều phải bị xử lý theo quy định của pháp luật Tính chủ động, độc lập của chấp hành viên được pháp luật quy định cụ thể tại Điều 20 Luật Thi hành án dân sự, theo đó bao gồm các thẩm quyền như: kịp thời tổ chức thi hành vụ việc được phân công; ra các quyết định về thi hành án theo thẩm quyền; thi hành đúng nội dung bản

án, quyết định; áp dụng đúng các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục thi hành

án dân sự Đặc biệt là tính độc lập của chấp hành viên được đề cao trong quá trình cưỡng chế thi hành án dân sự khi pháp luật cho phép được lựa chọn biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự phù hợp (ví dụ như: Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ ) Trong quá trình thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, tính độc lập của chấp hành viên được thể hiện rõ nhất dưới hình thức áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự thông qua việc chấp hành viên lựa chọn biện pháp cưỡng chế cần áp dụng để tổ chức thi hành Tuy nhiên, để đảm bảo cho chấp hành viên được độc lập và chủ động trong việc áp dụng pháp luật về

cưỡng chế thu hồi nợ co Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự thì các chủ thể khác (đương sự, cá nhân, tổ chức liên quan) cũng phải thực hiện đúng các quyền

và nghĩa vụ của mình theo pháp luật quy định Ví dụ như: người phải thi hành án không được cản trở, chống đối việc cưỡng chế thi hành án; cơ quan, tổ chức liên quan có trách nhiệm phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự theo đúng quy định pháp luật; Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm kiểm sát việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự cũng như quá trình tổ chức thực hiện biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự

Thứ hai, pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân

hàng thương mại trong thi hành án dân sự đảm bảo tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội Đây là một đặc điểm đặc thù của pháp luật về cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại, bởi lẽ về nguyên tắc, thi hành án dân sự chủ yếu là thi hành các quyết định của Tòa án mang tính chất tài sản - đặc trưng của quan hệ dân sự, vì vậy, quyền tự định đoạt và thỏa thuận của đương sự luôn được tôn trọng trong suốt quá trình thi hành án, kể cả khi đã áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự Mặc dù biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại chỉ áp dụng khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành, nhưng sau khi cơ quan thi hành án dân sự áp dụng biện pháp cưỡng chế, người phải thi hành án vẫn có quyền thỏa thuận với người phải thi hành án về việc hoãn tổ chức cưỡng chế để tự nguyện thi hành án; người được thi hành án vẫn có quyền rút yêu cầu thi hành án để cơ quan thi hành án dân sự đình chỉ việc thi hành án; thậm chí ngay trước khi mở cuộc đấu giá tài sản đã bị kê biên, người phải thi hành án vẫn có quyền nhận lại tài sản của mình sau khi nộp đủ tiền thi hành án cùng các chi phí liên quan Chính vì sự tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự nên trong một số trường hợp cụ thể, chủ thể có thẩm quyền có thể lựa chọn biện pháp thích hợp để việc thi hành án được nhanh chóng, đạt hiệu quả trên cơ sở thỏa thuận của các đương sự và trong những trường hợp như vậy việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành

án dân sự không nhất thiết phải theo đúng như nội dung bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật

Thứ ba, pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng

thương mại trong thi hành án dân sự phải trên cơ sở các trình tự, thủ tục được pháp luật quy định Trong thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự, chấp hành viên

là chủ thể có thẩm quyền được Nhà nước giao trực tiếp thi hành các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực pháp luật Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả cưỡng chế thi hành án dân sự thì vấn đề quan trọng nhất là chủ thể có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự phải tuân thủ những nguyên tắc, điều kiện, trình

tự pháp luật quy định nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự Ví dụ như: chấp hành viên phải tuân thủ trình tự, thủ tục về kê biên tài sản, giao bảo quản tài sản sau kê biên, thẩm định giá tài sản kê biên để đưa

ra đấu giá, giao tài sản cho người trúng đấu giá Ngoài chủ thể có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại, pháp luật cũng quy định các chủ thể khác cũng phải tuân thủ các trình tự, thủ tục nhất định để đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự theo đúng quyền và nghĩa

vụ pháp luật quy định Ví dụ như: đương sự thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đối với quyết định, hành vi của chấp hành viên theo đúng trình tự, thủ tục về khiếu nại,

tố cáo trong thi hành án dân sự; Viện kiểm sát nhân dân thực hiện quyền kiến nghị, kháng nghị theo đúng trình tự, thủ tục về kiến nghị, kháng nghị; Quốc hội, Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với các chủ thể trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình cưỡng chế thi hành án dân sự

1.2.2 Nội dung của pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại

Một là, quy định về căn cứ cưỡng chế thi hành án dân sự: việc cưỡng chế thi hành án phải căn cứ vào Bản án, quyết định có hiệu lực thi hành; Quyết định thi hành án; Quyết định cưỡng chế thi hành án

Hai là, quy định về điều kiện cưỡng chế thi hành án dân sự: Áp dụng biện

pháp cưỡng chế thi hành án dân sự cần có các điều kiện cơ bản như: người phải thi

hành án phải thực hiện nghĩa vụ về tài sản hoặc phải thực hiện hành vi theo bản án, quyết định có hiệu lực thi hành; người phải thi hành án có điều kiện thi hành án và người phải thi hành án không tự nguyện thi hành Từ những điều kiện trên, cho thấy biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự chỉ được áp dụng khi người phải thi hành án có nghĩa vụ phải thực hiện theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền và có thái độ, hành vi không

tự nguyện thi hành mặc dù có điều kiện thi hành án Có điều kiện thi hành án được hiểu là trường hợp người phải thi hành án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ

về tài sản; Tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án Tuy nhiên, trong quá trình tác nghiệp, người có thẩm quyền thi hành án cần chú ý về việc áp dụng thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định, thông báo hợp lệ được quy định tại Điều 45 và Điều 46 Luật thi hành án dân sự được sửa đổi, bổ sung năm 2014 [24-Tr.63]

Ba là, quy định về nguyên tắc cưỡng chế thi hành án dân sự: Xuất phát từ

đặc trưng của thi hành án dân sự là việc tổ chức thi hành bản án, phần quyết định của Tòa án về tài sản hoặc một công việc nhất định, quyết định của trọng tài, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh hoặc phải nộp phí thi hành án nên đối tượng của cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ trong thi hành án dân sự là tài sản hoặc một công việc nhất định Điều này hoàn toàn khác biệt so với đặc trưng của thi hành án hình sự là nhằm hạn chế hoặc tước đoạt quyền

và lợi ích của người bị kết án Chính vì vậy cưỡng chế thi hành án hình sự mang tính cứng rắn và tuyệt đối còn thi hành án dân sự mang tính mềm dẻo hơn Điều này thể hiện ở các nguyên tắc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ trong thi hành án dân sự như; Chủ thể có thẩm quyền chỉ được áp dụng biện pháp cưỡng chế pháp luật quy định; không được áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thời gian và trường hợp pháp luật cấm; việc cưỡng chế thi hành án dân sự phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và các chi phí cần thiết khác

Bốn là, quy định về các biện pháp cưỡng chế: Theo pháp luật hiện hành thì

chỉ có cơ quan thi hành án và Văn phòng Thừa phát lại mới được Nhà nước trao cho

quyền tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của cơ quan có thẩm quyền và chỉ người có thẩm quyền thi hành án mới có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế Ngoài ra các chủ thể khác, bằng sức mạnh của mình, bắt buộc người khác phải thi hành án đều trái pháp luật Để tránh sự lạm quyền của các chủ thể trong việc cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ trong thi hành án dân sự, pháp luật đã quy định cụ thể các biện pháp cưỡng chế thi hành án mà người có thẩm quyền thi hành án có quyền áp dụng, trình tự, thủ tục áp dụng Hiện nay, pháp luật

quy định các biện pháp cưỡng chế cụ thể như: “1 Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu

hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án 3 Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ 4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án

5 Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ 6 Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định” [24-Tr.63]

Năm là, quy định về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành bản án vê thu hồi nợ

trong thi hành án dân sự: để thực hiện cưỡng chế thu hồi nợ trong thi hành án dân

sự, các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ trong thi hành án dân sự đều phải tuân thủ thủ tục và một số nguyên tắc chung như: xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án trước khi tiến hành cưỡng chế; xây dựng kế hoạch cưỡng chế; thông báo hợp lệ các văn bản quyết định về thi hành án dân sự cho đương sự, người

có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, các cơ quan hữu quan theo luật định; Tuân thủ các quy định của pháp luật về thời hạn, thời hiệu trước, trong và sau khi cưỡng chế

1.2.3 Vai trò của pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại

Một là, nhằm củng cố, tăng cường quyền lực nhà nước, quy định nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Chấp hành viên và của các tổ chức, cá nhân có liên quan trong thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự để thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại

Thông qua các quy định về cưỡng chế thi hành án dân sự nói chung và cưỡng chế thi hành án dân sự để thu hồi nợ cho các Ngân hàng thương mại nói riêng, Nhà

nước xác định rõ quyền lực của Nhà nước bằng việc cho phép Cơ quan Thi hành án dân sự áp dụng các biện pháp bảo đảm, các biện pháp cưỡng chế, xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí là đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi chống đối, các hành vi vi phạm các quy định về thi hành án dân sự Pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự xác định rõ các quyền năng của cơ quan Nhà nước, của cơ quan Thi hành án dân sự và của Chấp hành viên trong việc buộc người phải thi hành án phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo nội dung Bản án, quyết định đã tuyên nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, bảo đảm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà nước và của công dân [31-Tr.63]

Pháp luật về cưỡng chế thi hành án bản án về thu hồi nợ còn là phương tiện

để nhà nước quản lý xã hội, triển khai những chủ trương, chính sách của Nhà nước một cách đồng bộ và có hiệu quả nhất trên quy mô cả nước, đồng thời đó cũng là phương tiện để Nhà nước kiểm soát các hoạt động của Chấp hành viên của các tổ chức, các cơ quan và mọi công dân trong cưỡng chế thi hành án dân sự

Hai là, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, đương sự và tổ chức,

cá nhân liên quan Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án bản án về thu hồi

nợ cho Ngân hàng thương mại là một quá trình hoạt động có mục đích, bảo đảm cho các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được tôn trọng và thi hành nghiêm chỉnh, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, công dân Thông qua các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thi hành án dân sự, pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự tạo ra hành lang pháp lý bảo đảm cho cơ quan thi hành án dân sự, chủ thể có thẩm quyền thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình; các tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ và đảm bảo cho các quyết định cưỡng chế được thực thi trên thực tế Thực tiễn cho thấy rằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật thể hiện sự phán quyết về quyền, nghĩa vụ của các đương sự có liên quan

và việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ đó chính là sự bảo đảm lợi ích chung của Nhà nước, xã hội, cơ quan, tổ chức, cá nhân Vì vậy, việc thực thi các bản án, quyết định không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích của các đương sự, người có quyền, lợi ích liên

quan trong bản án, quyết định đó mà còn ảnh hưởng đến việc đảm bảo trật tự an toàn xã hội; quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân khác có liên quan Từ đó, để đảm bảo lợi ích chung của xã hội thì Nhà nước phải có biện pháp phù hợp để người phải thi hành án thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo bản án, quyết định nếu có điều kiện thi hành án, trong đó cưỡng chế thi hành án dân sự biện pháp được áp dụng cuối cùng nhưng cũng là biện pháp hữu hiệu nhất để đảm bảo thi hành án, đảm bảo quyền bình đẳng của các chủ thể trong xã hội Vì vậy, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự được coi là cơ chế bảo đảm quyền, lợi ích của các đương sự, tổ chức, cá nhân khác và lợi ích của Nhà nước nói chung

và trong thi hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật theo thủ tục thi hành án dân sự nói riêng

Ba là, góp phần nâng cao ý thức pháp luật về thi hành án dân sự của đương

sự, cá nhân, tổ chức liên quan và góp phần tăng cường pháp chế Nhà nước quản lý

xã hội bằng pháp luật, bởi vậy thực hiện pháp luật nói chung và thực hiện pháp luật

về cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng là quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy phạm pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự được thực thi trên thực

tế, do đó các cơ quan nhà nước nói chung, cơ quan thi hành án dân sự nói riêng, các

tổ chức và công dân phải có trách nhiệm trong việc thực hiện tốt các quy định của pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự Thực tế cho thấy rằng khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành mà cơ quan thi hành án dân sự buộc phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thì việc tổ chức cưỡng chế thường gặp nhiều khó khăn, nhất là khi phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản thì thường gặp phải sự chống đối quyết liệt của người phải thi hành án và gia đình, gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương, do đó nếu có sự phối hợp tốt của cơ quan, tổ chức liên quan trong việc thực hiện đúng các quy định về cưỡng chế thi hành án dân sự thì sẽ đảm bảo hiệu quả cưỡng chế và qua đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của đương sự và cộng đồng, đồng thời đảm bảo tính pháp chế trong việc thực thi các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật Thực tiễn cho thấy rằng cưỡng chế thi hành án dân sự được coi là biện pháp mạnh nhân danh Nhà nước để đảm bảo tính

nghiêm minh của pháp luật, có tác dụng răn đe, phòng ngừa những hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình thi hành án và cũng là kênh phổ biến, tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức pháp luật cho các chủ thể trong xã hội trong việc nhận thức đúng các quy định pháp luật, nhận thức đúng trách nhiệm tôn trọng và thi hành bản

án, quyết định có hiệu lực pháp luật; nhận thức đúng hành vi vi phạm, thiếu sót của mình để từ đó kịp thời sửa chữa, khắc phục và tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật; củng cố lòng tin của nhân dân vào hoạt động xét xử của Tòa án, đảm bảo uy tín của Tòa án và cơ quan thi hành án dân sự Bốn là, thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự góp phần nâng cao hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét

xử và thi hành án dân sự Bản án, quyết định là sản phẩm của quá trình điều tra, truy

tố và xét xử của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền qua những trình tự, thủ tục tố tụng

cụ thể, vì vậy, khi bản án, quyết định được các đương sự tự nguyện thi hành thể hiện tính đúng đắn, hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án dân

sự Tuy nhiên, trong trường hợp phải cưỡng chế thi hành án dân sự thì có thể có sự chưa đồng tình của người phải thi hành án về tính đúng đắn của bản án, quyết định

và như vậy dẫn đến có sự hoài nghi đối với công tác điều tra, truy tố và xét xử và thi hành án dân sự Từ đó, quá trình thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân

sự cũng là quá trình kiểm nghiệm lại tính đúng đắn của hoạt động điều tra, truy tố, xét xử để khắc phục những hạn chế, tồn tại, vi phạm (nếu có) để nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án dân sự Ví dụ như: khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự phát hiện những thiếu sót, vi phạm trong bản án; sự khác nhau giữa nội dung quyết định của bản án với thực tế tài sản của đương sự thì cơ quan thi hành án dân sự có quyền đề nghị Tòa án đã xét xử đính chính, sửa chữa sai sót, giải thích bản án hoặc đề nghị người

có thẩm quyền xem xét lại bản án theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm Đồng thời, khi người phải thi hành án dân sự không tự nguyện thi hành án thì việc phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự cũng thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án

dân sự, nhất là việc áp dụng biện pháp cưỡng chế là cơ sở để thu hồi tài sản, đấu giá tài sản để thu tiền thi hành án

1.2.4 Các yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo thi hành án dân sự

Cưỡng chế thi hành án là một chế định quan trọng được pháp luật thi hành án dân sự quy định cụ thể và chi tiết, nhằm mục đích đưa hoạt động thi hành án đạt hiệu quả cao nhất Cũng như các chế định pháp luật khác, pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm mục đích thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong quá trình thực thi chịu ảnh hưởng và bị tác động bởi nhiều yếu tố, bao gồm các yếu tố năng lực thực thi công vụ của Cơ quan Thi hành án dân sự, Chấp hành viên, ý thức pháp luật của các bên liên quan trong cưỡng chế thi hành án dân sự và sự phối hợp của các bên liên quan trong cưỡng chế thi hành án dân sự

- Năng lực thực thi công vụ của Cơ quan Thi hành án dân sự, Chấp hành viên thi hành án dân sự

Chấp hành viên thi hành án dân sự là một chức danh tư pháp do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm theo quy trình, thủ tục nhất định khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu, tiêu chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định của pháp luật; được Nhà nước giao nhiệm vụ tổ chức thi hành hoặc trực tiếp thi hành các bản án, quyết định theo quy định của pháp luật; được sử dụng quyền lực Nhà nước để tổ chức thi hành án dân sự Hoạt động của cơ quan Thi hành án dân sự được thực hiện chủ yếu thông qua hoạt động của đội ngũ Chấp hành viên, về bản chất là hoạt động

áp dụng pháp luật; do đó, các hoạt động tác nghiệp của đội ngũ Chấp hành viên phải tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành án dân sự Nếu áp dụng pháp luật một cách đơn thuần, cứng nhắc thì sẽ không đạt được hiệu quả, kết quả như mong muốn, mà có khi lại dẫn đến tình trạng bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng không thể thi hành được trên thực tế hoặc có thi hành được thì hậu quả xã hội xảy ra lại rất khó khắc phục điều này rất dễ nhận thấy ở những vụ cưỡng chế thi hành án lớn mà gần đây các phương tiện truyền thông đưa tin

Để việc cưỡng chế thi hành đạt hiệu quả cao, Chấp hành viên phải có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ để có thể áp dụng pháp luật một cách linh hoạt, khéo léo Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của Chấp hành viên thi hành án dân sự, về cơ bản bao gồm các yếu tố như trình độ kiến thức, hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật nghề nghiệp, kỹ năng nghiệp vụ công tác, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống…

- Ý thức pháp luật của các bên liên quan trong cưỡng chế thi hành án bản án

về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại:

Ý thức chấp hành pháp luật của các bên thể hiện qua thái độ tự giác, tự nguyện thi hành án, tự thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự đã được bản án, quyết định của Tòa án ghi nhận, thể hiện ý chí và sự mong muốn của các bên Kết quả của tự nguyện thi hành án là tiền đề, cơ sở và là căn cứ để Chấp hành viên áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án nếu đương sự không tự nguyện thi hành án Tự nguyện thi hành án là biện pháp đầu tiên, quan trọng để các Chấp hành viên thi hành bản án, quyết định trên thực tế Tự nguyện thi hành án cũng là mục tiêu phấn đấu và cũng là sự mong muốn hướng tới của các cơ quan thi hành án dân sự nói chung

và của các Chấp hành viên nói riêng, bởi hiệu quả của việc tự nguyện thi hành án là rất cao, góp phần giữ vững được sự ổn định tình hình an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trong khu vực, thắt chặt được mối quan hệ đoàn kết, tiết kiệm thời gian, tiền của, công sức và tác động đến ý thức chấp hành pháp luật của công dân

Chủ thể của tự nguyện thi hành án không chỉ là người được thi hành án, người phải thi hành án, mà còn có thể là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Đối với người được thi hành án, sự tự nguyện của người được thi hành án chính là họ dùng quyền lợi của mình đã được bản án có hiệu lực pháp luật ghi nhận để thể hiện ở chỗ họ có thể thỏa thuận với người phải thi hành án về thời gian, địa điểm, phương thức thi hành án, nhưng thỏa thuận này không trái pháp luật và đạo đức xã hộị

Việc tự nguyện thi hành án của người được thi hành án cũng được Nhà nước khuyến khích và được thể hiện dưới một cơ chế khác, đó là người được thi hành án cũng có thể đơn phương tự nguyện đồng ý cho bên phải thi hành án hoãn thi hành

án, thời gian hoãn do bên được thi hành án quyết định Hoặc người được thi hành án

cũng có thể đơn phương tự nguyện từ bỏ quyền và lợi ích của họ được hưởng theo bản án, quyết định, nếu việc từ bỏ này không làm ảnh hưởng đến lợi ích Nhà nước hoặc của người khác

Cả hai trường hợp nói trên, tuy cách xử lý khác nhau nhưng về bản chất đều giống nhau đó là thể hiện việc tự nguyện thi hành án của người được thi hành án

Trường hợp nếu các bên không có ý thức tự giác, tự nguyện thi hành án, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình, thì Chấp hành viên buộc phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án Việc áp dung biện pháp cưỡng chế là hết sức cần thiết, bảo đảm công lý được thực thi, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tuy nhiên, nó cũng có thể làm tốn kém thời gian, chi phí, ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địa phương

- Sự phối hợp của các bên liên quan trong cưỡng chế thi hành bản án về thu

hồi nợ cho Ngân hàng thương mại:

Thi hành án dân sự là hoạt động liên quan trực tiếp đến quyền về tài sản và nhân thân của các bên đương sự, để giải quyết việc thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự phải tiến hành nhiều thủ tục như: tống đạt, xác minh, áp dụng các biện pháp đảm bảo, biện pháp cưỡng chế thi hành án… vì thế, cơ quan thi hành án dân sự không thể một mình mà thực hiện được các công việc trên, mà cần có sự phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan

Cơ quan Thi hành án dân sự thực hiện nhiệm vụ chính là tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án về phần dân sự mà quyền lợi của các bên đương sự giai đoạn này luôn mâu thuẫn nhau (một bên là được thi hành án bên kia là phải thi hành án) và đây cũng là giai đoạn mà quyền về tài sản, nhân thân của các bên được thi hành trên thực tế, nên mâu thuẫn càng gay gắt và quyết liệt hơn, khiếu nại – tố cáo cũng vì thế mà diễn ra nhiều hơn, phức tạp hơn

Mặt khác, hoạt động thi hành án dân sự liên quan đến nhiều hoạt động thuộc chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan chức năng khác, đòi hỏi các cơ quan này phải tham gia giải quyết theo chức năng, nhiệm vụ được giao thì mới có thể xử lý được các vấn đề liên quan đến thi hành án dân sự, như: hoạt động của Ủy ban nhân dân

các cấp, Văn phòng, Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai, cơ quan Tài nguyên và môi trường trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng tài sản; hoạt động của cơ quan Thuế trong việc tính thuế, nghĩa vụ tài chính đối với tài sản thi hành án; hoạt động của cơ quan Công an trong việc bảo vệ cưỡng chế, khởi tố vụ án hình sự về tội không chấp hành án, tống đạt tài liệu, trả giấy tờ, tài sản cho phạm nhân, trích xuất phạm nhân là người phải thi hành án để Chấp hành viên làm việc trực tiếp; hoạt động của Tòa án nhân dân các cấp trong xét xử, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời…[30-Tr.74]

Vì vậy, việc phối hợp tốt với các cơ quan, tổ chức, ban ngành liên quan trong thi hành án dân sự là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của công tác thi hành án dân sự Có thể nói, nếu cơ quan thi hành án dân sự nhận được sự phối hợp hỗ trợ tốt từ các cơ quan, ban ngành liên quan thì công tác thi hành án dân sự

sẽ đạt kết quả cao, việc tổ chức thi hành án của Chấp hành viên sẽ có nhiều thuận lợi

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói chung

và quá trình giải quyết vụ án nói riêng Bản án, quyết định của Toà án chỉ thực sự

có giá trị khi được thi hành trên thực tế Hoạt động thi hành án là công đoạn cuối cùng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Toà án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước Để công tác thi hành án dân sự đạt được hiệu quả, thì không thể thiếu các biện pháp cưỡng chế thi hành án, là các biện pháp mạnh, sử dụng quyền lực nhà nước, thể hiện tính nghiêm khắc, nghiêm minh của pháp luật, giữ vững kỷ cương phép nước, bảo vệ tốt hơn quyền của người được thi hành án, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và Nhà nước theo bản án, quyết định của Toà án, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh và quyết định của Trọng tài thương mại Việc nghiên cứu các biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại sẽ giúp làm rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, vị trí, vai trò của cơ quan Thi hành án dân sự, Chấp hành viên; xác định rõ hơn trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan tronag hoạt động thi hành án dân sự, cũng như công tác quản lý nhà nước về thi hành án dân sự

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH BẢN ÁN

VỀ THU HỒI NỢ CHO NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO

PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Thực trạng pháp luật về cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

2.1.1 Căn cứ cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại

Để áp dụng các biện pháp cưỡng chế nói chung, biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại nói riêng, cơ quan thi hành án dân sự

và Chấp hành viên phải dựa vào các căn cứ được quy định tại Điều 70 Luật Thi hành

án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 Điều luật này quy định 03 căn

cứ để cưỡng chế thi hành án bao gồm:

- Bản án, quyết định: đây là những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự, gồm có bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự , phần tài sản trong bản án, quyết định hành chính của Tòa án, quyết định của Tòa án giải quyết phá sản, quyết định xử lý

vụ việc cạnh tranh của Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh, quyết định giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành án và phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại

- Quyết định thi hành án: là quyết định do thủ trưởng cơ quan thi hành án ban hành theo thủ tục chủ động ra quyết định thi hành án hoặc theo đơn yêu cầu của đương sự

- Quyết định cưỡng chế thi hành án: là quyết định do Chấp hành viên ban hành trường hợp bản án, quyết định đã tuyên kê biên, phong tỏa tài sản, tài khoản

và trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án thì không phải có quyết định cưỡng chế thi hành án

2.1.2 Điều kiện áp dụng cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự

Để áp dụng cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại cần phải đáp ứng các điều kiện nhất định, cụ thể như sau:

Thứ nhất, người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ về tài sản hoặc phải

thực hiện hành vi theo bản án, quyết định của Tòa án, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành án của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh và quyết định của trọng tài thương mại

Thứ hai, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án là những người mà

Chấp hành viên đã xác minh khẳng định được người đó có tài sản (trừ tài sản là tiền thì không áp dụng biện pháp cưỡng chế này) Tài sản của người phải thi hành án có thể là động sản, bất động sản và kể cả quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất, vốn góp theo quy định tại Mục 6 Luật THADS năm 2008

Thứ ba, hết thời gian tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không

tự nguyện thi hành Thời gian tự nguyện thi hành án quy định tại Điều 45 Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014 là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án Nếu trong thời gian

tự nguyện thi hành án của người phải thi hành án mà không đạt được kết quả như mong muốn thì Chấp hành viên phải dùng đến quyền lực của nhà nước tức là áp dụng các biện pháp cưỡng chế để buộc người có nghĩa vụ phải thi hành theo đúng bản án, quyết định của Tòa án và quyết định của cơ quan Thi hành án

Thứ tư, chưa hết thời gian người phải thi hành án tự nguyện thi hành nhưng

cần ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án Trong thời gian tự nguyện thi hành án của người phải thi hành án, nếu Chấp hành viên nhận thấy cần phải ngăn chặn hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án thì Chấp hành viên có quyền ra quyết định áp dụng ngay các biện pháp cưỡng chế thi hành án được quy định tại Chương IV Luật THADS theo quy định tại Khoản 2 Điều 45 Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014

2.1.3 Nguyên tắc áp dụng cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại trong thi hành án dân sự

Thứ nhất, chỉ có người có thẩm quyền thi hành án mới có quyền áp dụng

biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự nói chung, cưỡng chế thu hồi nợ nói riêng

và chỉ được áp dụng một trong các biện pháp cưỡng chế nhằm thu hồi nợ trong Luật thi hành án dân sự Như đã phân tích ở những phần trên, cưỡng chế thi hành án nhằm thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại là một chế định pháp luật, sử dụng quyền lực Nhà nước để buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ về tài sản của mình Vì vậy, việc áp dụng cưỡng chế thu hồi nợ bắt buộc phải do cơ quan và người có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục luật định Bên cạnh đó, Chấp hành viên khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại thì chỉ được lựa chọn trong các biện pháp cưỡng chế được quy định tại khoản 1, 2,

3, 4 Điều 71 Luật thi hành án dân sự, bao gồm các biện pháp sau: khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải thi hành

án

Thứ hai, chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm thu

hồi nợ cho Ngân hàng thương mại khi hết thời gian tự nguyện thi hành án, trừ trường hợp áp dụng cưỡng chế ngay Tự nguyện thi hành án là một trong hai biện pháp thi hành án dân sự và được ưu tiên áp dụng Khoản 1 Điều 9 Luật Thi hành án dân sự quy định: “Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành án” Tự nguyện thi hành án là biện pháp đầu tiên, quan trọng để các Chấp hành viên thi hành bản án, quyết định trên thực tế Mặt khác, tự nguyện thi hành án cũng là mục tiêu phấn đấu và cũng là sự mong muốn hướng tới của các cơ quan thi hành án nói chung và của các Chấp hành viên nói riêng bởi hiệu quả của việc tự nguyện thi hành

án là rất cao Nó không chỉ góp phần giữ vững được sự ổn định tình hình an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trong khu vực, thắt chặt được mối quan hệ đoàn kết, tiết kiệm thời gian, tiền của, công sức mà còn tác động đến ý thức chấp hành pháp

luật của công dân Vì vậy, chỉ sau khi hết thời gian tự nguyện thi hành án được quy định tại Điều 45 Luật Thi hành án dân sự thì Chấp hành viên mới tiếp tục xem xét các điều kiện khác để lựa chọn áp dụng cưỡng chế thu hồi nợ, trừ các trường hợp pháp luật quy định cần áp dụng cưỡng chế ngay (là khi cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh việc thi hành án) [20-Tr.63]

Thứ ba, không được cưỡng chế thi hành án trong thời gian mà pháp luật quy

định không được cưỡng chế thi hành án Theo khoản 2 Điều 46 Luật Thi hành án dân sự, trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định thì Chấp hành viên không được tổ chức cưỡng chế thi hành án Quy định này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người phải thi hành án bởi các hoạt động cưỡng chế thường gây ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt, đời sống thường ngày của người phải thi hành án, thậm chí là đối với người nhà, người sống lệ thuộc vào người phải thi hành án Nếu tổ chức cưỡng chế trong những khoảng thời gian được xem là nhạy cảm này, không chỉ có tác động xấu đến tâm lý của người phải thi hành án, dẫn đến hệ quả là sự thiếu hợp tác, chống đối quyết liệt của người phải thi hành án mà còn làm xấu đi hình ảnh của cơ quan nhà nước bởi sự thiếu nhân văn trong việc thực thi pháp luật Do đó, khi lập kế hoạch cưỡng chế, Chấp hành viên cần chú ý không vi phạm nguyên tắc này để việc cưỡng chế đạt hiệu quả như mong muốn, tránh gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự xã hội

Thứ tư, chủ thể có thẩm quyền có thể áp dụng một hoặc nhiều biện pháp

cưỡng chế thi hành án dân sự Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và chi phí hợp lý về thi hành án Luật không quy định Chấp hành viên chỉ được áp dụng một biện pháp cưỡng chế duy nhất đối với mỗi trường hợp cưỡng chế thi hành án Căn cứ vào tình hình, điều kiện của từng người phải thi hành án, Chấp hành viên có thể áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế nhằm thu hồi nợ một cách phù hợp và hiệu quả Trước khi lựa chọn và áp dụng biện pháp cưỡng chế, Chấp hành viên cần xác định nghĩa vụ về tài

sản mà người phải thi hành án phải chấp hành và các chi phí hợp lý về thi hành án

để tiến hành cưỡng chế được quy định tại Điều 73 Luật Thi hành án dân sự Chấp hành viên cần đảm bảo việc lựa chọn và áp dụng biện pháp cưỡng chế phải tương ứng với tổng chi phí và nghĩa vụ về tài sản cần thi hành, tránh trường hợp tài sản bị cưỡng chế có giá trị quá lớn hoặc quá ít so với khoản phải thi hành, dẫn đến việc cưỡng chế khó khăn và có thể gây thiệt hại, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người phải thi hành án

2.1.4 Các biện pháp cưỡng chế thi hành bản án về thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại theo pháp luật thi hành án dân sự

Theo Điều 71 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm

2014, cưỡng chế thi hành án bao gồm 06 biện pháp sau:

- Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án

- Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

- Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ

- Khai thác tài sản của người phải thi hành án

- Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ

- Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định

Đối với hoạt động cưỡng chế nhằm thu hồi nợ, đối tượng tác động nhắm đến

là nghĩa vụ tài sản của người phải thi hành án, do đó một số biện pháp cưỡng chế được liệt kê trên đây không được áp dụng Cụ thể các biện pháp cưỡng chế thu hồi

nợ cho Ngân hàng thương mại chỉ bao gồm:

- Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án

- Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

- Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ

- Khai thác tài sản của người phải thi hành án

Đối với hai biện pháp buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy

tờ và buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định, đây là những biện pháp có đối tượng tác động là hành vi của người phải thi hành án, do đó không thuộc phạm vi nghiên cứu

Để cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại, Chấp hành viên chỉ được quyền lựa chọn và áp dụng một trong các biện pháp được liệt kê trên đây mà không thể có sự lựa chọn khác

Nội dung cụ thể của các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ cho Ngân hàng thương mại được quy định như sau:

- Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án:

Đây là một trong các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền theo bản

án, quyết định của Tòa án và người này hiện đang có tiền trong tài khoản hoặc đang

sở hữu giấy tờ có giá Nếu người phải thi hành đang giữ tiền, giấy tờ có giá hoặc gửi tại Kho bạc, tổ chức tín dụng thì biện pháp cưỡng chế này sẽ là biện pháp đầu tiên được áp dụng để thu hồi nợ

- Khấu trừ tiền trong tài khoản: Biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản được

áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có tài khoản tại kho bạc Nhà nước, ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác Trước khi ra quyết định cưỡng chế, Chấp hành viên cần tiến hành xác định số tiền của người phải thi hành án trong tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc kho bạc Nhà nước trên cơ sở các tài liệu, thông tin do Chấp hành viên xác minh, thu thập hoặc do người được thi hành án Sau khi xác định đủ điều kiện áp dụng, theo quy định tại Điều 76 Luật Thi hành án dân sự, Chấp hành viên ra quyết định khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải thi hành

án theo nguyên tắc: số tiền khấu trừ không được vượt quá nghĩa vụ thi hành án và chi phí cưỡng chế Quyết định cưỡng chế phải được gửi cho người được thi hành

án, người phải thi hành án, tổ chức đang giữ tiền của người phải thi hành án Ngay

sau khi nhận được quyết định về khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải thi hành án, cơ quan, tổ chức đang quản lý tài khoản phải có trách nhiệm hợp tác và thực hiện khấu trừ tiền để chuyển vào tài khoản của cơ quan thi hành án dân sự hoặc chuyển cho người được thi hành án theo quyết định khấu trừ

Ngoài ra, nếu có căn cứ cho rằng người phải thi hành án có dấu hiệu tẩu tán tiền trong tài khoản thì Chấp hành viên có quyền ra quyết định phong tỏa tài khoản Việc chấm dứt phong tỏa tài khoản chỉ được Chấp hành viên thực hiện khi người phải thi hành án đã thi hành xong nghĩa vụ của mình, hoặc cơ quan, tổ chức đã thực hiện xong yêu cầu của Chấp hành viên về khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải thi hành án, hoặc đã có quyết định đình chỉ thi hành án

- Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án: Giống như biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản, đối tượng của biện pháp trừ vào thu nhập của người phải thi hành án cũng là tiền Thu nhập của người phải thi hành án được xác định tại khoản 1 Điều 78 Luật thi hành án bao gồm: tiền lương, tiền công, tiền lương hưu, tiền trợ cấp mất sức lao động và thu nhập hợp pháp khác Các khoản thu nhập này thường không lớn nên Chấp hành viên chỉ áp dụng khi thi hành án cấp dưỡng, thi hành án theo định kỳ, khoản tiền phải thi hành án không lớn hoặc tài sản khác của người phải thi hành án không đủ để thi hành án, do các bên đương sự thỏa thuận hoặc bản án, quyết định ấn định trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

Tuy nhiên, mức trừ vào thu nhập được xác định cụ thể theo quy định tại khoản 2 Điều 78 Luật Thi hành án dân sự chứ không phải được thực hiện một cách tùy tiện hay theo suy nghĩ chủ quan của Chấp hành viên hoặc đề nghị của người được thi hành án Theo đó, mức cao nhất được trừ vào tiền lương, tiền công, tiền lương hưu, tiền trợ cấp mất sức lao động là 30% tổng số tiền được nhận hàng tháng, trừ trường hợp các đương sự có thỏa thuận khác Đối với thu nhập khác thì mức khấu trừ căn cứ vào thu nhập thực tế của người phải thi hành án, nhưng phải đảm bảo điều kiện sinh hoạt tối thiểu của người đó và người được nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật Quyết định cưỡng chế này được gửi cho các cơ quan, tổ chức, người sử dụng lao động, cơ quan bảo hiểm xã hội nơi người phải thi hành án nhận