Kiểm tra bàn chân : Bình thường bàn chân có vòm dọc, vòm ngang đễ giảm chấn động, khỏi chèn ép những mạch máu thần kinh ở gang bàn chân , tăng sức bật của chi dưới.. Sau vận động kiểm tr
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG
Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh
Bộ môn Giáo dục Thể chất
PHƯƠNG PHÁP CHUẨN ĐOÁN, SƠ CỨU CHẤN THƯƠNG
VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA TRONG HOẠT ĐỘNG TDTT
Người biên soạn: Trần Văn Tự
Nha Trang, Năm 2013
Trang 2Phần 1 : Chuẩn đoán và sơ cứu chấn thương TDTT
1 Tổn thương phần mềm :
a Bầm, dập : Lúc mới bị chấn thương đau nhức nhiều, chức phận của nhóm cơ đó
giảm hoặc mất hẳn, thường có tụ máu đỏ bầm sau một thời gian ngả sang màu tím bầm, màu xanh, màu vàng rồi mất hẳn
Trong một vài trường hợp chấn thương mạnh vết bầm tím có thể lan mạnh do xuất huyết nhiều
* Sơ cứu : Chườm lạnh phần bị trọng thương, tuyệt đối không được xoa bóp bằng các loại dầu, chỉ xoa bóp khi mất hẳn cảm giác đau Băng ép vùng trọng thương và nghỉ tập tạm thời
b Rách, đứt da : Tổn thương da có nhiều mức độ từ xước da, chợt da (kèm chảy
máu) rách da, toạc da (chảy máu) và đau do đứt các nhánh thần kinh
* Sơ cứu : Rửa sạch vết thương bằng các dụng cụ sát trùng rồi băng ép lại
c Rách cơ : Những vết thương tương đối sâu rộng tổn thương toàn bộ lớp da vào
tận lớp cơ do vậy chảy máu nhiều
Một hình thái khác của tổn thương cơ là đứt các bao cơ do sự vận động đột ngột với cường độ mạnh mà trước đó chưa khởi động kĩ
* Sơ cứu : Rách cơ xử lý như rách da Nếu thoát bị cơ chuyển đến bệnh viện ngoại khoa
d Chảy máu : Vết thương phần mềm thường gây đứt, rách các mạch máu do đó
xuất hiện các hình thức chảy máu như : rướm máu, rỉ máu, chảy máu, phun máu Nếu mức độ chảy máu ít và nạn nhân có thời gian máu đông bình thường thì sẽ tự cầm máu, nhưng tổn thương
2 Đo lớp mỡ dưới da : Thường đo ở da bụng :
- Bình thường lớp da bụng dày 3 cm (Nữ chiếm 28% tỷ trọng, Nam 18%)
- Người béo khi lớp mỡ dưới da dày 4 cm (Nữ lượng mỡ hơn 28% tỷ trọng, Nam hơn 18%)
- Nếu lớp mỡ bụng nhỏ hơn 2cm là gầy (Nữ lượng mỡ ít hơn 20%, Nam ít hơn 10%)
3 Kiểm tra về cơ :
Cơ bắp quyết định hình dáng bên ngoài của cơ thể, nếu quan sát một phần nào của cơ thể bị teo cơ thì cần so sánh với phần tương ứng bên đối diện Bình thường cơ có trương lực, nếu cơ bị nhão chứng tỏ lực cơ yếu, nếu cơ căng (trong lúc nghĩ) chứng tỏ
cơ bị bệnh
Trang 34 Kiểm tra chi trên : Tay cán vá, khuyết tật…
5 Kiểm tra chi dưới : Chân biến dạng, gọng kiềng, chữ X, chữ O…
6 Kiểm tra bàn chân : Bình thường bàn chân có vòm dọc, vòm ngang đễ giảm chấn động, khỏi chèn ép những mạch máu thần kinh ở gang bàn chân , tăng sức bật của chi dưới Khi đi chỉ có phần gót, phần trước và một ít ở phần ngoài gang bàn chân in hình trên mặt đất
Nếu vòm dọc và vòm ngang mất đi độ linh hoạt, sức bật của bàn chân bị giảm, mạch máu thần kinh bị chèn ép gây đau
Khi đi toàn bộ bàn chân in hình trên mặt đất Khi vòm dọc và vòm ngang lớn hơn bình thường thì độ vững và tính linh hoạt bàn chân cũng giảm, khi đi phần giữa của gang bàn chân không in hình trên mặt đất
7 Yêu cầu về trang bị trong kiểm tra hình thái :
- Một phòng kín, thoáng, đủ ánh sáng
- Một giường nằm có mặt phẳng cứng
- Một ghế đẩu không tựa
- Thước vải mềm, thước đứng và các loại thước chuyên dụng
- Một cân dưới 100kg và một cân dưới 50kg
- Tăm bông, kim, 2 cái ống nghiệm
8 Nguyên tắn khám :
- Luôn luôn có sự hiện diện của người thứ 3 (tốt nhất là nữ khi kiểm tra nữ và nam khi kiểm tra nam)
- Hoàn toàn ở trần (nếu có thể)
- Luôn luôn đối chiếu và so sánh 2 bên
Phần 2 : Nguyên tắc tuyển chọn người tập luyện TDTT
1 Vận động 30’’ : Người được kiểm tra đứng lên ngồi xuống 20 lần trong 30’’, xong kiểm tra mạch và huyết áp liên tục 3’ Sau phút thú 3 nếu mạch và huyết áp trở về gần như trước vận động thì người này có khả năng hoạt động sức mạnh
2 Vận động 15’’ : Người được kiểm tra chạy nâng đùi tại chỗ hoắc chạy 100m trong 15’ Sau vận động kiểm tra tim mạch liên tục trong 4’, nếu đến phút thú 5 mạch
và huyết áp trở về mức bình thường thì người này có khả năng hoạt động sức nhanh
Trang 43 Vận động 5’ : Người được kiểm tra chạy 1500m hoặc 900 bước chạy trong 5’ Sau vận động kiểm tra ở phút thứ 5 nếu mạch và huyết áp trở về mức bình thường thì người này có khả năng hoạt động những môn đòi hỏi sức bền
Phần 3 : Phương pháp phòng ngừa chấn thương trong tập luyện TDTT
A Đặc điểm xảy ra chấn thương TDTT :
1 Chấn thương TDTT thường xảy ra ở hệ vận động, bởi trong hệ vận động được
sử dụng nhiều nhất và sử dụng như một công cụ Nếu nguyên nhân xảy ra chấn thương quá mạnh có thể kèm theo những tổn thương ở các cơ quan khác như vỡ các tạng hoặc chấn thương sọ não
2 Chấn thương TDTT thường là những vi chấn thương : là những chấn động không lớn nhưng lặp đi lặp lại nhiều lần liên tục trong khoảng thời gian dài do thiếu trang thiết bị, thiếu dụng cụ hoặc sân bãi không đảm bảo, đôi khi do sự thiếu hiểu biết của Huấn luyện viên hoặc do sự nóng vội của vận động viên
3 Chấn thương TDTT thường là chấn thương tâm lý, chấn thương tâm lý xảy ra lúc tập luyện căng thẳng, thi đấu gay go, chấn thương tâm lý thường xảy ra ở những người có hệ thần kinh yếu, hoặc ở vận động viên thi đấu nhiều giải hoặc lịch thi đấu không khoa học, hoặc do thiếu sót ở khâu tổ chức, trọng tài Nếu tình trạng này xảy ra lâu dài sẽ dẫn đến bệnh lý tim mạch, rối loạn tiêu hóa, suy nhược thần kinh
4 Đối tượng thường bị chấn thương : Những người tập luyện ở mức phong trào
bị chấn thương nhiều hơn nâng cao, các trung tâm nhỏ nhiều hơn trung tâm lớn, vận động viên có trình độ thấp nhiều hơn vận động viên có trình độ cao, nam nhiều hơn nữ
5 Chấn thương TDTT thường xảy ra ở những thời gian sau đây : Lúc tập không
có người hướng dẫn, không theo 1 chương trình huấn luyện nhất định hoặc vi phạm nội quy và nguyên tắc tập luyện Thời điểm thường xảy ra chấn thương là lúc đói, mệt, ở trong trạng thái tập luyện quá sức, thời kỳ phục hồi sau bệnh tật, bị ức chế về tâm lý…
6 Chấn thương TDTT thường xảy ra ở những môn có tính chất đối kháng như :
võ vật, bóng đá, bóng rổ…Những môn có trang bị phức tạp và tốc độ vận động lớn như : thể dục dụng cụ, nhảy cầu, đua xe đạp, môtô, nhảy dù, lái tàu lượn…
7 Một đặc điểm chấn thương khác là chấn thương TDTT thường xảy ra do số đông người hâm mộ, do công tác kiểm tra an toàn không tốt (bắn súng, các môn ném, đẩy…) Do công việc tổ chức không chu đáo (côn đồ trong bóng đá) Do cá cược ăn thua cay cú
Trang 5B Phân loại chấn thương :
Có 7 loại chấn thương thường xảy ra trong hoạt động TDTT đó là :
1 Tổn thương phần mềm
2 Tổn thương gân
3 Tổn thương khớp
4 Tổn thương xương
5 Tổn thương nội tạng
6 Tổn thương sọ não (chấn động, kín, hở)
7 Những tổn thương khác
C Nguyên nhân xảy ra chấn thương trong tập luyện TDTT :
1 Do sai lầm về phương pháp chiếm 28%
2 Do thiếu đạo đức chiếm 25%
3 Do đặc điểm kỹ thuật chiếm 15%
4 Do cơ sở vật chất chiếm 11%
5 Do sai lầm về tổ chức chiếm 7%
6 Do tình trạng sức khỏe vận động viên chiếm 4%
7 Do thiếu vệ sinh chiếm 3%
D Nguyên tắc tập luyện đề phòng chấn thương :
1 Nguyên tắc tăng tiến
2 Nguyên tắc thường xuyên liên tục
3 Nguyên tắc phát triển toàn diện
4 Nguyên tắc đối đãi cá biệt