Trong bối cảnh hiện nay, hợp tác quốc tế là việc làm tất yếu của mỗi quốc gia để có cơ hội vươn mình, phát triển. Hợp tác hiện nay không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn hợp tác trên cả phương diện hình sự. Tội phạm ngày càng phức tạp, hoạt động không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà còn hoạt động trên phạm vi nhiều quốc gia thì việc hợp tác tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn trong việc xét xử, chuyển giao tài liệu,... Một trong những tội phạm đáng chú ý hiện nay là tội phạm ma túy có tính chất quốc tế. Đây là loại tội phạm nguy hiểm, nó không chỉ ảnh hưởng đến mỗi an ninh mà còn ảnh hưởng đến cả kinh tế, chính trị. Phạm vi thủ đoạn ngày càng nguy hiểm nên hợp tác đấu tranh phòng chống tội phạm này là rất cần thiết.
Trang 1MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU: 1
II NỘI DUNG: 1
1 Phân tích các đặc điểm của tội phạm ma túy có tính chất quốc tế 1
1.1 Khái niệm về ma túy: 1
1.2 Đặc điểm chung về tội phạm ma túy: 2
1.2.1 Chủ thể: 2
1.2.2 Thủ đoạn: 3
1.2.3 Phạm vi hoạt động: 3
1.3 Đặc điểm quốc tế về tội phạm ma túy: 4
1.3.1 Thực trạng: 4
1.3.2 Diễn biến, xu hướng: 5
1.3.3 Hậu quả: 6
2 Trình bày các quan điểm về khái niệm Luật Hình sự quốc tế 6
2.1 Tương đồng: 6
2.2 Khác biệt: 8
III KẾT LUẬN: 8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
Trang 2Bài tập số 2:
1 Phân tích các đặc điểm của tội phạm ma túy có tính chất quốc tế (3 điểm)
2 Trình bày các quan điểm về khái niệm luật hình sự quốc tế (4 điểm)
Trong bối cảnh hiện nay, hợp tác quốc tế là việc làm tất yếu của mỗi quốc gia
để có cơ hội vươn mình, phát triển Hợp tác hiện nay không chỉ trong lĩnh vực kinh
tế mà còn hợp tác trên cả phương diện hình sự Tội phạm ngày càng phức tạp, hoạt động không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà còn hoạt động trên phạm vi nhiều quốc gia thì việc hợp tác tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn trong việc xét xử, chuyển giao tài liệu,
Một trong những tội phạm đáng chú ý hiện nay là tội phạm ma túy có tính chất quốc tế Đây là loại tội phạm nguy hiểm, nó không chỉ ảnh hưởng đến mỗi an ninh
mà còn ảnh hưởng đến cả kinh tế, chính trị Phạm vi thủ đoạn ngày càng nguy hiểm nên hợp tác đấu tranh phòng chống tội phạm này là rất cần thiết
1 Phân tích các đặc điểm của tội phạm ma túy có tính chất quốc tế.
1.1 Khái niệm về ma túy:
Theo Công ước thống nhất về các chất ma túy 1961 thì có thể hiểu:
“Ma túy nghĩa là bất kỳ chất liệu nào trong bảng I và II, dù dưới dạng tự nhiên hay tổng hợp.” 1
Trong Luật phòng, chống ma túy Số 23/2000/QH10 ngày 09/12/2000 quy định:
“Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành.” 2
Qua đó có thể hiểu, ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên (morphin, ); bán tổng hợp (heroin được bán tổng hợp từ morphin) hay tổng hợp (amphetamine,…)
có tác dụng lên hệ thần kinh trung ương gây ức chế hay kích thích hệ thần kinh trung ương, làm giảm đau, gây ảo giác, sảng khoái,…
1 Điểm j, khoản 1, Điều 1 Công ước thống nhất về các chất hướng thần 1961.
2 Khoản 1, Điều 2, Chương I Luật phòng, chống ma túy năm 2000.( Sửa đổi bổ sung 2008)
Trang 3Các tội phạm ma túy là hành vi cố ý xâm phạm chế độ quản lí các chất ma túy của Nhà nước.3
1.2 Đặc điểm chung về tội phạm ma túy:
1.2.1 Chủ thể:
Chủ thể của tội phạm ma túy có tính chất quốc tế bao gồm: Đối tượng phạm tội chuyên nghiệp, đối tượng phạm tội không chuyên nghiệp và đối tượng phạm tội cơ hội
Theo Theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao tại Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 thì có thể hiểu đối tượng phạm tội chuyên nghiệp là đối tượng:
“a) Cố ý phạm tội từ năm lần trở lên về cùng một tội phạm không phân biệt đã
bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xoá án tích;
b) Người phạm tội đều lấy các lần phạm tội làm nghề sinh sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính.”4
Như vậy, đối tượng chuyên nghiệp của tội phạm ma túy có tính chất quốc tế là những người lấy việc buôn bán, sản xuất, ma túy làm nghề sống chính và thu nhập từ nguồn lợi ma túy đem lại làm thu nhập chính Bởi vì đây là nguồn sống chính của họ nên mức độ phạm tội cũng như các hành vi thủ đoạn kèm theo đều rất nguy hiểm, tinh vi
Đối tượng phạm tội không chuyên nghiệp la đối tượng không lấy nguồn lợi từ
ma túy làm nguồn sống chính, họ có thể có nhiều ngành nghề khác để chăm lo cho cuộc sống Tuy nhiên, không phải vì thế mà họ không bị coi là tội phạm, họ vẫn thực hiện các hành vi như buôn bán, sản xuất hay tàng trữ trái phép chất ma túy và thu về một nguồn lợi nhất định
Tội phạm là đối tượng cơ hội là loại tội phạm không thuộc tội phạm chuyên nghiệp và tội phạm không chuyên nghiệp, tội phạm này không thực hiện hành vi
3 Tr12, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, phần các tội phạm (Quyển 2).
4 Về tình tiết "phạm tội có tính chất chuyên nghiệp" quy định tại điểm b khoản 1 Điều 48 và một số điều luật trong Phần các tội phạm của BLHS.
Trang 4phạm tội nhiều lần, thường xuyên hay lấy nguồn lợi từ việc phạm tội là nguồn sống chính Ví dụ như A đi từ trường Đại học Luật Hà Nội qua Chùa Láng B đưa cho A một gói nhỏ ma túy sau đó đưa cho A 1.000.000 đồng để A đưa cho C Vì thiếu tiền nên A đồng ý, không may A bị lực lượng chức năng phát hiện Thì trong trường hợp này, A là loại tội phạm cơ hội
1.2.2 Thủ đoạn:
Các thủ đoạn trong tội phạm ma túy là những thủ đoạn như thu gom, cất giấu, vận chuyển, giao nhận Thủ đoạn cất giấu ma túy của tội phạm này hiện nay ngày càng tinh vi như những người phạm tội cất giấu ma túy trong các chỗ bình gas, ép vào ván gỗ, giấu vào hàng hóa, hay thậm chí là giấu vào các vùng kín trong cơ thể nhằm trốn tránh sự kiểm soát của các lực lượng chức năng
Các lực lượng chức năng thường sẽ bắt các đường dây mua bán ma túy trong giai đoạn vận chuyển bởi vì đây là giai đoạn mà lực lượng chức năng có thể thâu tóm gần như là toàn bộ số ma túy mà các tội phạm đã thu gom, cất giấu trước đó Khi lực lượng chức năng phát hiện ra địa điểm mà tội phạm ma túy đã cất giấu và tiến hành bắt giữ ngay thì việc thu gom toàn bộ số ma túy ở những địa điểm khác
là rất khó bởi tội phạm ma túy thường khi đã đi vào “con đường” này thì đã biết trước hậu quả pháp lí mà họ phải chịu nên rất khó lấy lời khai Hơn nữa những thu đoạn để các tội phạm cất giấu, thu gom ngày càng tinh vi, việc giao nhận ma túy cũng được chuẩn bị hết sức kĩ càng, kín đáo nên các lực lượng chức năng khó có thể thực hiện được nhiệm vụ của mình
1.2.3 Phạm vi hoạt động:
Tội phạm ma túy thường hoạt động theo tuyến, theo địa bàn nhất định Ở nước
ta hiện nay, Bộ Công an có nhận định: “Do ảnh hưởng của tình hình ma túy thế giới và khu vực, trực tiếp từ khu vực “Tam giác vàng” làm cho tình hình tội phạm
và tệ nạn ma túy tại Việt Nam tiếp tục có những diễn biến phức tạp, đặc biệt là tại các tuyến, địa bàn trọng điểm như Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc miền Trung, Tây Nam
và đang có xu hướng lan nhanh về vùng nông thôn, khu vực tập trung các khu công
Trang 5nghiệp, khu chế xuất có nhiều công nhân, người lao động phổ thông, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và đời sống của nhân dân”5
Không chỉ trong nước mà tình hình hoạt động về tội phạm ma túy trên thế thới ngày càng phức tạp và có nhiều biến động, thậm chí còn có sự liên kết giữa các tội phạm ở các quốc gia khác nhau
1.3.Đặc điểm quốc tế về tội phạm ma túy:
1.3.1 Thực trạng:
- Thủ đoạn, hành vi, phạm vi phạm tội:
Thủ đoạn ngày càng tinh vi, có tính lan rộng cao, hành vi phạm tội ngày càng chuyên nghiệp Hiện nay, tội phạm ma túy vừa được phát hiện tại một quốc gia với thủ đoạn ví dụ như: trộn lẫn ma túy vào hàng hóa thì ngay sau đó tại các quốc gia khác cũng đã phát hiện ra những thủ đoạn, hành vi tương tự như vậy Có thể thấy tính lan tỏa của tội phạm ma túy rất cao, gây nhiều khó khăn trong công tác phòng, chống tội phạm này Tại Việt Nam, Trung tá Vương Xuân Toản, Đội trưởng Đội Đặc nhiệm phòng chống ma túy và tội phạm, BĐBP Quảng Ninh cho biết: “Hoạt động của tội phạm ma túy ngày càng tinh vi, liều lĩnh, các đối tượng mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy thường tập trung chủ yếu ở địa bàn TP Móng Cái Nổi lên là hoạt động mua bán, vận chuyển ma túy tổng hợp từ Trung Quốc về Việt Nam tiêu thụ, hoặc đưa đi Campuchia và ngược lại heroin từ Sơn La, Thanh Hóa, Nghệ An vận chuyển qua TP Móng Cái đưa sang Trung Quốc tiêu thụ Bọn tội phạm còn cấu kết, móc nối với các lao động tự do để vận chuyển ma túy qua biên giới”6 Qua đó có thể thấy không chỉ ở Việt Nam, diễn biến của tội phạm này ngày càng tinh vi, lan rộng ra nhiều quốc gia khác như Trung Quốc, Lào,…Các tội phạm cấu kết với nhau để tiến hành các hoạt động liên quan tới ma túy nhằm qua mặt lực lượng chức năng
- Chủ thể:
5
https://dantri.com.vn/xa-hoi/bo-cong-an-ly-giai-tinh-hinh-toi-pham-ma-tuy-dien-bien-phuc-tap-20190427191331539.htm
Trang 6Chủ thể phạm tội không chỉ có một quốc tịch mà còn có thể mang nhiều quốc tịch hoặc một nhóm người mang nhiều quốc tịch khác nhau Việc chủ thể phạm tội
ma túy ngày càng mở rộng cho thấy tính phức tạp, tính lan rộng của loại tội phạm này rất cao Chính vì vậy, việc xét xử loại tội phạm này cũng rất phức tạp, khó khăn
Hiện nay, có nhiều băng đảng với các ông “trùm” ma túy đang hoạt động mạnh Sự phát triển của các băng đảng ma túy xuyên quốc gia có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng như việc “thanh toán” lẫn nhau hay tranh giành địa bàn giữa các băng đảng Ví dụ như: Hôm 8-8-2019, cảnh sát đã tìm thấy tổng cộng 19 thi thể bị treo trên cầu vượt và một số bị chặt khúc vì hiềm khích giữa các băng đảng ma túy ở Mexico Trong tổng số 19 nạn nhân thiệt mạng, cảnh sát đã tìm thấy
9 thi thể bị treo trên cầu vượt, 7 nạn nhân bị chặt thành khúc và vứt xuống đường gần đó, 3 xác chết nằm dưới đường Theo các công tố viên ở phía Tây bang Michoacan - Mexico, vụ giết người hàng loạt này đánh dấu sự quay trở lại của những cuộc thảm sát rùng rợn được tiến hành bởi các băng đảng ma túy trong giai đoạn đỉnh điểm cuộc chiến tranh ma túy năm 2006 – 2012 ở Mexico.7
1.3.2 Diễn biến, xu hướng:
Diễn biến của tội phạm ma túy có tính chất phức tạp, xu hướng ngày càng gia tăng Nguồn lợi từ ma túy là vô cùng lớn, vì thế mà nhiều người đã bất chấp để tiến hành các hoạt động liên quan đến nó Từ đấy, những người phạm tội luôn nghĩ ra những cách thức mới để lẩn tránh lực lượng chức năng, việc thu gom, cất giữ, không chỉ được thực hiện ở một tỉnh, một quốc gia mà còn được thực hiện ở nhiều quốc gia trên nhiều vùng, lãnh thổ khác nhau, tạo nên cục diện phức tạp, ảnh hưởng lớn đến công tác phòng ngừa tội phạm này Nhu cầu sử dụng chính là một trong số những nguyên nhân tác động làm cho tội phạm này có xu hướng tăng lên Đối tượng sử dụng thường là những người trẻ-chiếm số đông trong xã hội ngày nay nên việc sản xuất tiêu thụ ma túy mới có cơ hội phát triển
1.3.3 Hậu quả:
7
https://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/bang-dang-ma-tuy-thanh-toan-nhau-19-thi-the-bi-treo-tren-cau-20190809123510822.htm.
Trang 7Hậu quả để lại rất nghiêm trọng, nó không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế, văn hóa
mà còn có thể là cả chính trị của một quốc gia
Tại phần mở đầu Công ước Liên Hợp Quốc về chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và chất hướng thần năm 1988 có nêu: “Lo ngại sâu sắc vì quy mô
và xu hướng ngày càng tăng trong việc sản xuất, nhu cầu tiêu thụ và buôn bán bất hợp pháp các chất ma tuý và chất hướng thần đang đe doạ nghiêm trọng sức khoẻ
và hạnh phúc của con người, và ảnh hưởng bất lợi đối với nền kinh tế, văn hoá, chính trị của xã hội Cũng rất lo ngại sâu sắc vì hoạt động buôn bán bất hợp pháp các chất ma tuý và chất hướng thần đang ngày càng thâm nhập sâu hơn vào các tầng lớp xã hội khác nhau, đặc biệt khi mà ở nhiều nơi trên thế giới, trẻ em đang là một thị trường tiêu thụ ma tuý bất hợp pháp được sử dụng vào mục đích sản xuất, cung cấp và buôn bán bất hợp pháp các chất ma tuý và chất hướng thần kéo theo mối nguy hiểm nghiêm trọng không thể lường hết dược….Nhận thức rằng việc buôn bán bất hợp pháp ma tuý mang lại lợi nhuận rất cao, tạo điều kiện cho các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia thâm nhập, làm ô nhiễm và phá hoại cơ cấu bộ máy
Chính phủ, hoạt động tài chính và thương mại hợp pháp, phá hoại xã hội ở mọi cấp
độ…”
2 Trình bày các quan điểm về khái niệm Luật Hình sự quốc tế.
Hiện nay, khái niệm Luật Hình sự quốc tế (HSQT) vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau Khái niệm Luật HSQT có thể hiểu ở hai khía cạnh:
- Luật Hình sự Quốc tế là lĩnh vực Hình sự của Luật quốc tế
- Luật Hình sự Quốc tế là khía cạnh quốc tế của Luật Hình sự quốc gia
Giữa hai quan điểm này có những nét tương đồng và khác biệt nhất định:
2.1.Tương đồng:
Thứ nhất, hai quan điểm về khái niệm Luật HSQT đều điều chỉnh vấn đề về luật nội dung, luật tố tụng và thi hành án Ví dụ như trong Quy chế Rome về Tòa án Hình sự quốc tế có quy định về các vấn đề này thông qua các phần như: Phần II: Quyền tài phán, thụ lý và luật áp dụng; Phần V: Điều tra, truy tố; Phần VI: Xét xử;
Trang 8Thứ hai, cả hai quan điểm đều giải quyết mối quan hệ giữa quyền tài phán quốc gia và quyền tài phán quốc tế Quyền tài phán có thể hiểu là thẩm quyền đưa ra các quyết định, quy phạm; Thẩm quyền giám sát việc thực hiện; Thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với một lĩnh vực cụ thể (Thẩm quyền pháp định của Tòa án khi xét
xử một người hay một việc) Theo nguyên tắc của Quy chế Rome thì nhận thấy Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) là một Tòa án độc lập so với hệ thống Tòa án quốc gia, ICC vai trò, thẩm quyền bổ sung cho Tòa án quốc gia Tòa án quốc gia có thẩm quyền ưu tiên hơn so với ICC, trong trường hợp Tòa án quốc gia không muốn hoặc không có khả năng thì mới nhờ đến Tòa án Hình sự quốc tế Ví dụ như Tòa
án Hình sự quốc tế (ICC) ở La Haye (Hà Lan) truy nã ông Bashir vì vai trò trong cuộc xung đột đẫm máu ở Darfur với cáo buộc phạm tội diệt chủng, các tội ác chiến tranh và các tội ác chống lại loài người.8 Bên cạnh đó còn giải quyết vấn đề liên quan đến thực thi những quy phạm quốc tế như các điều ước quốc tế chống tội phạm ma túy, Quy chế Rome về Tòa án Hình sự quốc tế, Hiệp ước London 1945,
…
Thứ ba, ngoài việc quy định về luật nội dung, luật tố tụng, mối quan hệ giữa quyền tài phán,…còn nói về quy định vấn đề hợp tác quốc tế giữa các quốc gia Hiện nay vấn đề hợp tác đang trở nên toàn diện hơn, không chỉ hợp tác về các vấn
đề như văn hóa, kinh tế mà còn hợp tác cả về hình sự Tội phạm ngày càng mở rộng, có tính hệ thống thì việc hợp tác quốc tế để đấu tranh là rất cần thiết Hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm bao gồm toàn bộ các hoạt động cần thiết của các thành viên cộng đồng quốc tế nhằm ngăn ngừa, trừng trị, loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống quốc gia Hoạt động hợp tác quốc tế bao gồm các hành động cụ thể được thực hiện trong các lĩnh vực:
- Phân định thẩm quyền xét xử của các quốc gia trong trường hợp phát sinh xung đột về thẩm quyền tài phán
- Thỏa thuận thành lập tòa án quốc tế xét xử các tội phạm quốc tế (cá nhân) về tội phạm cốt lõi
8 https://www.vietnamplus.vn/sudan-dieu-tra-cac-toi-ac-cua-chinh-quyen-cuu-tong-thong-albashir/614609.vnp
Trang 9- Tương trợ tư pháp giữa các quốc gia trong các vụ việc hình sự về các hoạt động có tĩnh chất tư pháp như thẩm vấn, chuyển giao tài liệu, dẫn độ.9
2.2.Khác biệt:
- Luật HSQT là lĩnh vực Hình sự của Luật quốc tế:
Có thể hiểu rằng, ở quan điểm này, Luật HSQT là một bộ phận của Luật quốc
tế, điều chỉnh về vấn đề hình sự Nó có nội dung như nhau (mang tính chuẩn mực) đối với mọi quốc gia
Luật Quốc tế là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm pháp luật, được các quốc gia và chủ thể khác của luật quốc tế thỏa thuận tạo dựng nên, trên cơ sở tự nguyện
và bình đẳng, nhằm điều chỉnh những quan hệ phát sinh giữa quốc gia và các chủ thể đó trong mọi lĩnh vực của quốc tế.10
- Luật HSQT là khía cạnh quốc tế của Luật Hình sự quốc gia:
Trong quan điểm này, Luật HSQT là một phần của Luật Hình sự quốc gia, điều chỉnh những vấn đề về tội phạm quốc tế Mỗi quốc gia có thể chọn cách quy định khác nhau đối với những vấn đề mang tính quốc tế trong Luật Hình sự quốc gia
Ví dụ như tại Việt Nam, tại chương XXVI có quy định các tội như Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 432);
Có thể nhận thấy rằng, hợp tác quốc tế hiện nay trong lĩnh vực hình sự đem lại nhiều thuận lợi hơn trong việc bắt giữ, xét xử những trường hợp phạm tội với quy
mô lớn trong đó có tội phạm về ma túy có tính chất quốc tế Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nhận thấy Việt Nam đã có những quy định, tham gia vào các tổ chức quốc tế nhằm mở rộng quan hệ ngoại giao và tăng cường sự phát triển cho đất nước
quốc tế :đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường /Trường Đại học Luật Hà Nội ; Nguyễn Thị Thuận chủ nhiệm đề tài ; Nguyễn Thị Yên, [et al.]
10 https://www.uef.edu.vn/nganh/luat-quoc-te-2895
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Công ước thống nhất về các chất hướng thần 1961
2 Luật phòng, chống ma túy năm 2000.( Sửa đổi bổ sung 2008)
3 Luật Hình sự Việt Nam năm 2015 Nxb Lao động Hà Nội 2017
4 Hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao tại Nghị quyết
số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 hướng dẫn áp dụng một số quy định của
Bộ Luật Hình sự
5 Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, phần các tội phạm (Quyển 2) Nxb Công
an nhân sân Hà Nội 2018
6 Hợp tác quốc tế đấu tranh phòng chống tội phạm theo các quy định của Luật Hình sự quốc tế :đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường /Trường Đại học Luật Hà Nội ; Nguyễn Thị Thuận chủ nhiệm đề tài ; Nguyễn Thị Yên,
7 Một số các trang báo:
- http://www.bienphong.com.vn/nhieu-thu-doan-moi-cua-toi-pham-ma-tuy/
- https://dantri.com.vn/xa-hoi/bo-cong-an-ly-giai-tinh-hinh-toi-pham-ma-tuy-dien-bien-phuc-tap-20190427191331539.htm
- https://www.vietnamplus.vn/sudan-dieu-tra-cac-toi-ac-cua-chinh-quyen-cuu-tong-thong-albashir/614609.vnp