Việt Nam đang trong quá trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Vì vậy, nhu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài ngày càng gia tăng và tính chất ngày càng phức tạp. Trong khi đó, quy định của Bộ Luật tố tụng dân sự 2004 (đã được sửa đổi bổ sung năm 2011) đã bộc lộ nhiều bất cập, không đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân ra đời Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015 trong đó có sự thay đổi về công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam được đặt ra trong Tư pháp quốc tế Việt Nam. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin lựa chọn đề số 07: “Thực trạng vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam hiện nay.”
Trang 1MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU: 1
II NỘI DUNG: 1
1 Những vấn đề lý luận chung về công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của TA nước ngoài tại Việt Nam: 1
1.1 Một số khái niệm liên quan: 1
1.2 Đặc điểm: 2
1.3 Ý nghĩa: 2
2 Pháp luật về công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của TA nước ngoài tại Việt Nam: 2
2.1 Nguyên tắc: 2
2.2 Phạm vi: 3
2.3 Quyền yêu cầu: 4
2.4 Thẩm quyền của Tòa án: 5
2.5 Thủ tục công nhận và cho thi hành: 6
2.6 Vấn đề không công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của TA nước ngoài: 7
3 Thực trạng vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam: 8
3.1 Thực trạng vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định của tòa án nước ngoài tại Việt Nam: 8
3.2. Một số kiến nghị vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định của tòa án nước ngoài tại Việt Nam:: 9
III KẾT LUẬN: 10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
I MỞ ĐẦU:
Trang 2Việt Nam đang trong quá trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ Vì vậy, nhu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài ngày càng gia tăng và tính chất ngày càng phức tạp Trong khi đó, quy định của Bộ Luật tố tụng dân sự 2004 (đã được sửa đổi bổ sung năm 2011) đã bộc lộ nhiều bất cập, không đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân ra đời Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015 trong đó có sự thay đổi về công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam được đặt ra trong Tư pháp quốc tế Việt Nam Để tìm hiểu
rõ hơn về vấn đề này, em xin lựa chọn đề số 07: “Thực trạng vấn đề công nhận và
thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam hiện nay.”
II NỘI DUNG:
1 Những vấn đề lý luận chung về công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của TA nước ngoài tại Việt Nam:
1.1 Một số khái niệm liên quan:
-Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài là văn bản pháp lý thể hiện phán quyết của Tòa án có thẩm quyền của nước ngoài về kết quả giải quyết một vụ việc dân sự xảy ra ngoài phạm vi lãnh thổ của Việt Nam
-Theo pháp luật Việt Nam, công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam là một thủ tục tố tụng đặc biệt do Tòa án Việt Nam tiến hành nhằm xem xét để công nhận tính hiệu lực của bản án, quyết định dân sự của Toà án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam Sau khi bản án, quyết định của nước ngoài đó đã được xem xét
và công nhận tính hiệu lực, nó sẽ được đảm bảo cưỡng chế thi hành trên lãnh thổ của Việt Nam
Pháp luật của Việt Nam hiện hành quy định về công nhận và cho thi hành bản
án, quyết định của Tòa án nước ngoài được quy định tại chương XXXV của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015
1.2 Đặc điểm:
Trang 3Pháp luật về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam mang một số đặc điểm sau đây:
Thứ nhất, thủ tục công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa
án nước ngoài tại Việt Nam là thủ tục đặc biệt trong tố tụng dân sự Thủ tục này được tiến hành trên cơ sở quyết định, bản án đã có, chứ không giải quyết từ đầu vụ việc dân sự đó
Thứ hai, đối tượng của thủ tục công nhận và cho thi hành bản án, quyết định
dân sự của Tòa án nước ngoài không là vụ việc dân sự, mà là bản án/quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật được Tòa án nước ngoài xét xử
Thứ ba, công nhận và cho thi hành bản án, quyết điịnh của tòa án thủ tục xem
xét phải tuân theo pháp luật quốc gia nơi bản án, quyết định dân sự đó được yêu cầu Bản án, quyết định dân sự chỉ được xem xét công nhận và cho thi hành nếu tuân thủ đầy đủ các điểu kiện trong Điều ước quốc tế cũng như pháp luật quốc gia
Từ đó, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án cũng như tránh tình trạng về cùng một vụ việc nhưng lại bị xét xử 2 lần
1.3 Ý nghĩa:
Về phương diện chính trị - ngoại giao: Thúc đẩy quan hệ hợp tác hữu nghị giữa
các quốc gia, thế hiện quyền tài phán độc lập của Việt Nam trong chính sách bảo
hộ quyền và lợi ích hợp pháp không chỉ của cá nhân, tổ chức nước ta mà còn cả lợi ích của cá nhân tổ chức nước ngoài
Về phương diện pháp luật: Việc công nhân và cho thi hành tại Việt Nam bản
án, quyết định của Tòa án nước ngoài sẽ góp phần tăng cương tính ổn định và dự đoán được môi trường pháp lý Việt Nam
2 Pháp luật về công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của TA nước ngoài tại Việt Nam:
2.1 Nguyên tắc:
Theo quy định tại Điều 343 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 thì Toà án Việt Nam xem xét đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết
Trang 4định dân sự của Toà án nước ngoài và quyết định của Trọng tài nước ngoài theo 2 nguyên tắc cơ bản:
-Thứ nhất, dựa trên cơ sở điều ước quốc tế
-Thứ hai, dựa trên nguyên tắc có đi có lại
Tiếp thu và đảm bảo phù hợp với thực tiễn Điều 423 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã quy định tương tự như Điều 343 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004
2.2 Phạm vi:
Thay vì định nghĩa bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài trong Bộ
luật tố tụng Dân sự năm 2004, Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 quy định cụ thể bản án, quyết định của Tòa án được xem xét công nhận và cho thi hành ở Việt
Nam, bao gồm:
“Bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, quyết định về tài sản trong bản án, quyết định hình sự, hành chính của Tòa án nước ngoài được quy định tại điều ước quốc tế mà nước đó và Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân
và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; quyết định về tài sản trong bản án, quyết định hình sự, hành chính của Tòa án nước ngoài mà nước đó và Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam chưa cùng là thành viên của điều ước quốc tế có quy định về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài trên
cơ sở nguyên tắc có đi có lại; bản án, quyết định dân sự khác của Tòa án nước ngoài được pháp luật Việt Nam quy định công nhận và cho thi hành.”
Bên cạnh đó, Điều 431 Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 cũng bổ sung thêm quyết định về nhân thân, hôn nhân và gia đình của cơ quan khác có thẩm quyền của nước ngoài (không phải là Tòa án) cũng được xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam như bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài Bao
gồm:“Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của cơ quan
khác có thẩm quyền của nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam và
Trang 5không có đơn yêu cầu không công nhận tại Việt Nam được quy định tại điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; Bản án, quyết định
về hôn nhân và gia đình của Tòa án nước ngoài, quyết định về hôn nhân và gia đình của cơ quan khác có thẩm quyền của nước ngoài mà nước đó và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chưa cùng là thành viên của điều ước quốc tế không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam và không có đơn yêu cầu không công nhận tại Việt Nam”
Quy định bổ sung này của Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 phù hợp với thực tiễn vì hiện nay ở một số quốc gia trên thế giới, một số quan hệ nhân thân, hôn nhân và gia đình không do Tòa án giải quyết Đồng thời, nhằm bảo đảm sự tương thích, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên
2.3 Quyền yêu cầu:
Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 quy định quyền yêu cầu công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài; theo đó: Người được thi hành hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền yêu cầu Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài, nếu cá nhân phải thi hành cư trú, làm việc tại Việt Nam hoặc cơ quan, tổ chức phải thi hành có trụ sở chính tại Việt Nam hoặc tài sản liên quan đến việc thi hành bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài có tại Việt Nam vào thời điểm yêu cầu
So với Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2004, Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 bổ sung thêm chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án Việt Nam không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài đó là: Người phải thi hành hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền yêu cầu Tòa án Việt Nam không công nhận bản
án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài Đương sự, người có quyền, lợi ích hợp pháp liên quan hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền yêu cầu Tòa án Việt Nam không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam
Trang 6Từ sự bổ sung trên ta thấy được sự tiến bộ của quy định này Sở dĩ pháp luật quy định thêm chủ thể này bởi những chủ thể này là người trực tiếp liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của họ Bản chất của quan hệ dân sự chính là sự tự định đoạt của các chủ thể Chính vì vậy, quy định mới bảo vệ tốt nhất được quyền của họ
2.4 Thẩm quyền của Tòa án:
Luật Việt Nam vẫn chưa đưa ra một cách thức xác định thẩm quyền của Tòa án nước ngoài nếu không có sự lựa chọn của các bên Điều 440 Bộ luật Tố tụng dân
sự 2015 có đưa ra các trường hợp các Tòa án nước ngoài có thẩm quyền giải quyết
vụ việc Tuy nhiên điều này vẫn chưa đề cập đến vấn đề sử dụng các quy tắc xung đột về thẩm quyền để xác định tòa án có thẩm quyền giải quyết trong vụ việc cụ thể
Lý do Tòa án Việt Nam không thừa nhận giá trị pháp lý và từ chối cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài vì cho rằng Tòa án nước ngoài không có thẩm quyền là lý do mới được đưa vào Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 Sửa đổi quy định về thẩm quyền chung của Tòa án Việt Nam trong giải quyết các
vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài theo hướng quy định đầy đủ, cụ thể hơn, đảm bảo đáp ứng được yêu cầu hội nhập của đất nước, phù hợp với cam kết của Việt Nam và thông lệ quốc tế
Theo quy định tại điều 410 Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam 2015 Toà án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài trong các
trường hợp sau đây: “Vụ việc dân sự về quan hệ dân sự mà căn cứ để xác lập, thay
đổi, chấm dứt quan hệ đó theo pháp luật Việt Nam hoặc xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam, nhưng có ít nhất một trong các đương sự là cá nhân, cơ quan, tổ chức nước ngoài”
Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2004 cũng như Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự
2015 đều quy định Tòa án nơi người phải thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài cư trú, làm việc (nếu là cá nhân) hoặc có trụ sở (nếu là tổ chức) hoặc nơi có tài sản liên quan đến việc thi hành có thẩm quyền giải quyết yêu cầu
Trang 7công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài
Như vậy, nếu người phải thi hành không cư trú, làm việc (nếu là cá nhân) hoặc không có trụ sở (nếu là tổ chức) tại Việt Nam hoặc không có tài sản nào liên quan đến việc thi hành tại Việt Nam thì Tòa án Việt Nam sẽ từ chối giải quyết vì không
có thẩm quyền
2.5 Thủ tục công nhận và cho thi hành:
Bộ luật Tố tụng dân sự 2004 quy định có hai thủ tục giải quyết riêng biệt liên quan đến yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài:
-Một là thủ tục giải quyết yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản
án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài
-Và hai là thủ tục giải quyết yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam
Trong khi đó, ngoài 2 thủ tục tương tự như Bộ luật Dân sự năm 2004, Bộ luật Dân sự năm 2015 còn quy định bổ sung một thủ tục nữa là: Thủ tục giải quyết yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài (không kèm theo điều kiện không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam)
Đây được xem là bước tiến bộ tại Bộ luật tố tụng dân sự Ngoài ra, Bộ luật Dân
sự năm 2015 thay đổi căn bản thủ tục thông báo, tống đạt văn bản tố tụng của Tòa
án cho đương sự ở nước ngoài nhằm đa dạng hóa các phương thức tống đạt, thông báo văn bản tố tụng của Tòa án cho đương sự ở nước ngoài nhằm đảm bảo hiệu quả và rút ngắn thời gian của việc tống đạt văn bản tố tụng cho đương sự ở nước ngoài
Theo đó bên cạnh phương thức tống đạt, thông báo truyền thống được quy định tại điều ước quốc tế và thông qua con đường ngoại giao trước đây, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 bổ sung thêm các phương thức tống đạt mới như: Tống đạt theo đường dịch vụ bưu chính, tống đạt qua văn phòng đại diện, chi nhánh của họ tại Việt Nam, trường hợp thực hiện các phương thức tống đạt không có kết quả thì
Trang 8Tòa án tiến hành niêm yết công khai và thông báo trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có), Cổng thông tin điện tử của cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài Quy định các phương thức tống đạt đa dạng nhằm thuận tiện nhất cho chủ thể, khai thác tối đa thời gian và phương tiện điện tử trong thời đại công nghệ số
Để kịp thời khắc phục tình trạng có sai sót trong các bản án, quyết định của Tòa
án khi xem xét, giải quyết yêu cầu công nhận và cho thi hành hay không công nhận bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài Bộ luật Dân sự năm 2015 bổ sung quy định về việc cho phép xem lại các quyết định đó của Tòa án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
2.6 Vấn đề không công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của
TA nước ngoài:
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 có 3 thủ tục giải quyết riêng biệt liên quan đến yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, ngoài 2 thủ tục tương tự như Bộ luật Tố tụng Dân sự 2004, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 còn quy định bổ sung một thủ tục nữa
là thủ tục giải quyết yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa
án nước ngoài (không kèm theo điều kiện không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam) Do đó vấn đề không công nhận là một vấn đề mới được đề cập ở Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
Theo đó các thủ tục xét đơn yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam được quy định cụ thể từ Điều 444 đến Điều 446 Trong các thủ tục đó có quy định về thời hiệu yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài ( Điều 444); về đơn yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài ( Điều 445) và đơn yêu cầu bằng tiếng nước ngoài phải được gửi kèm theo bản dịch ra tiếng Việt, được công chứng, chứng thực hợp pháp ( Điều 446)
Trang 9Các quy định về giải quyết yêu cầu không công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài cũng đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng nhằm khắc phục những bất cập hiện nay về trình tự, thủ tục giải quyết đơn yêu cầu không công nhận; về chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu; về thời hạn yêu cầu… Theo đó, bên cạnh việc
có quyền nộp đơn yêu cầu không công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân
sự của Tòa án nước ngoài, người có quyền, lợi ích liên quan còn có quyền yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam
Đồng thời, thời hiệu nộp đơn yêu cầu cũng có những sửa đổi cơ bản theo hướng thời hiệu yêu cầu được quy định dài hơn là 03 năm đối với yêu cầu không công nhận, yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, yêu cầu công nhận và cho thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài; Thời hiệu yêu cầu không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam là 06 tháng, kể từ ngày nhận được bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật Do đó, Bộ luật Dân sự năm 2015 đã có những quy định sửa đổi, bổ sung phù hợp với tình hình thực tế cả trong nước và người nước ngoài, để đảm bảo quyền và lợi ích của họ luôn được bảo đảm Có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau mà họ không kịp được thời hạn
cũ quy định nên kéo dài thời hiệu cũng chính là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của con người
3 Thực trạng vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam:
3.1 Thực trạng vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định của tòa án
nước ngoài tại Việt Nam:
Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định như bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể, đảm bảo các quy định của pháp luật được thực thi trên thực tế Tuy nhiên, trên thực tế áp dụng pháp luật về công nhận và cho thi hành tại
Trang 10việt nam bản án, quyết định của tòa án nước ngoài vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc Cụ thể như sau:
Thứ nhất, vấn đề người có quyền nộp đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài
Thứ hai, vấn đề thủ tục giải quyết yêu cầu công nhận hoặc không công nhận quyết định, bản án nước ngoài
Thứ ba, vấn đề không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài vì lý do việc công nhận và cho thi hành quyết định tòa án nước ngoài tại Việt Nam sẽ “trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam”
Thứ tư, vấn đề xác định cơ quan có thẩm quyền nhận đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài
3.2 Một số kiến nghị vấn đề công nhận và thi hành bản án, quyết định của
tòa án nước ngoài tại Việt Nam::
-Các giải pháp về xây dựng pháp luật về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam
Thứ nhất, ban hành các văn bản hướng dẫn áp dụng các quy định tại phần thứ
sáu của Bộ luật Tố tụng dân sự về thủ tục công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của toà án nước ngoài
Thứ hai, cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung, thay thế mới các hiệp định tương trợ
pháp Việt Nam ký kết với các nước
Thứ ba, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác, đàm phán, ký kết các hiệp định song
phương, xúc tiến việc ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế đa phương trong lĩnh vực tương trợ tư pháp về dân sự
Thứ tư, tiếp tục việc nội luật hóa các điều ước quốc tế.
Thứ năm, cần sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự về
công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài phf hợp với tình hình thực tiễn của Việt Nam
-Các giải pháp về thi hành pháp luật về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại Việt Nam