Thực hiện pháp luật trong hoạt động của lực lượng công an nhân dân để bảo vệ trật tự, an toàn xã hội ở nước ta hiện nay

Nôi dung các công trình mới tiếp cận một số hoạt động cụ thể, một số bài mới dừng ở mức trao đổi, chưa có hàm lượng khoa hoccao Như vậy, đến nay vấn đề thực hiện pháp luật trong hoạt độn

' " ' ' CHÍN ' <ĩQ<LỖCv2ĨÁ

f-ỵý

-ÍỈỘGĨÁOMK VÀ ĐẢO TẠO IKK: VJỆN CIIÍNI ỉ 1 RỊ QUỐC GIA I lổ CI lí MINII

ĐỖ TI ẾN TK1ỂN

THỰC HIỆN PHÁP IAJẬT 1 RONG HOẠT ĐỘNG• • • • •

('huyên ngành: Lý luận nhà nước và p há p quyển

M ã số: 5.05.01

3 ^

LUẬN ÁN PHÓ THÍN s ỉ KHOA HỌC LUẬT HỌC

Người hướng dần khoa hoe: (ỈS, PTS Iloàng Văn Hao

PLS Uông C h u Lưu

THƯ VIẾ N

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÙẬĨ HÀ NỘI PHÒNG G V - 4 U -

L Ờ I C A M ĐOAN

Tỏi xin cam đoan dây là công trình nghiên cứu của riêng tỏi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng dược ai còng bố trong bất kì công trình nào khác

Đ ỗ Tiến Triển

Chủ nghĩa tư bảnChủ nghĩa xã hộiCảnh sát nliân dânHội đổng bộ trưởngTrật tự, an loàn xã hộiViệt Nam dân chủ cộng hoà

Xã hội chủ nghĩa

MỤC LỤC

Trang

\

Chương 1: Thực hiện pháp luật - phưưng thức hoạt động

cơ Ịbản của lực lưựng Công an nhân dân trong lĩnh vực

1.2 Đặc trưng hoạt động thực hiện pháp luật của Công an

nhân dân trong lĩnh vực bảo vệ trật tự, an toàn xã hội 201.3 Thực hiện pháp luật trong hoạt dộng của Công an nhân

dân với chức năng bảo vệ trật tự, an toàn xã hội 32

Chương 2: Quá trình hoạt động thực hiện pháp luật của

Công an nhân dân Irong lĩnh vục bảo vệ trật tự, an tơàn

<■>-C hương 3: Nàng cao hiệu ([tui thực hiện pháp luật của

Còng an n h â n dân tro n g lĩnh vực báo vệ tr ậ t tự, an tuàn

xă hội - N hững giải ph áp CƯ bán 963.1 Yêu cầu của thực hiên pháp luạt báo vệ trạt tư, an loàn

3.2 Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quá thực hiện

pháp luật của Công an nhân dân trong lĩnh vực bao vệ trật’tự,

3.2.1 Phưưiìg hướng thực hiện pháp luật 1053.2.2 Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quá thực hiện pháp 107lllật

MỞ ĐẦU

1- Tính cấp thiết của đ ề tài.

- Quản lý xã hội bằng pháp luật là phương thức quản lý cơ bản của mọi nhà nước hiện đại Nhà nước ta là nhà nước xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân

và vì dân, Nhà nước dĩ phải quản lý xã hội bằng pháp luật và khơng ngừng tâng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Tổ chức thực hiện pháp luật là mặt quan trọng để bảo đảm pháp chế Thực hiện pháp luật trong hoạt động của cơng an nhãn dân trên lĩnh vực bảo vệ trật tự, an tồn xã hội là một nội dung

cơ bản của hoạt dộng quản lý nhà nước, gĩp phẩn xây dựng xã hội ổn định và phát triển là địi hỏi tất yếu khách quan của cơng cuộc dổi mới ở nước ta hiện nay

Từ Đại hội Đảng tồn quốc lần thứ VI đến nay, tồn Đảng, tồn dân ta đang ra sức tiến hành cơng cuộc đổi mới đất nước irên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Vấn đề xây dựng một nhà nước cĩ pháp chế phục vụ việc tổ chức và quản lý moi mặt dời sống xã hơi, đảm bảo pháp luật dưực mọi người tơn trọng, an ninh quốc gia và trật tự an tồn xã hội được giữ vừng là điều tiên quyết để thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới do Đảng la khơi xướng và lãnh dạo

Cơng cuộc đổi mới ở nước ta đang từng bước dem lại những thành tựu to lớn, cĩ ý nghĩa lài quan uụng Các lĩnh vực của đời sống

xã hội dồu cĩ bước phát triển, kinh tế - xa hội dã ra khỏi khủng hồng Nước la dã cĩ những tiền dề để chuyển sang thịi kỳ mới, í ỉ lịi kỳ dẩy mạnh cơng nghiêp hố, lúồn dai liố clất nước Trong linh vực lội

tự, un l o à n xã h ơi , h o ạ i đ ộ n g lliực h i ệ n p h á p luíU cúii c ỏ n g an Iilún dân dã dạt tluựe nhiêu kcì qua, lậu lự, ai) lóii xã hội ilưọc: giu vung,

mọi mặt của dời sống xã hội được ổn định, trật tự kỷ cương xã hội đang dần dần di vào né nếp Song vẫn còn những mặt, những vấn dề còn hạn chế, non yếu, thậm chí cả những sai lầm, khuyết điếm cần phải khắc phục Vấn đổ trật

tự an toàn xã hội trong diều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, mở cửa hội nhập với bên ngoài và không ngừng mở rộng dân chủ hóa đời sống xã hội vẫn dang là những địa hạt còn nhiều SO' hở cho tiêu cực, tệ nạn xã hội và tội phạm Lổn tại và phát triển Trong khi đó tình hình thực hiện pháp luật trong nhân dán, trong lực lượng Công an nhân dân còn tổn tại,'bộc lộ không ít những khuyết, điểm, thiếu sót có ảnh hưởng không nhỏ đến tiến trình đổi mới của đất nước nói chung, đến sự nghiệp báo vệ an ninh, trật tự nói riêng Đó là

ý thức pháp luật chưa cao, năng lực vận dụng pháp luật phạc vụ các hoạt dộng phòng ngừa và đấu tranh chông tội phạm và các vi phạm pháp luật còn hạn chế, tình irạng pháp luật chưa được tôn trọng, khổng dược chấp hành nghiêm chỉnh và triệt dể, tình hình tội phạm hình sự, tệ nạn xã hội và các vi phạm pháp luật vẫn đang là những vấn đề xã hội nhức nhối kéo dài, mọi cố gắng thực hiện pháp luật chưa ngang tầm với Iilìiệm vụ đòi hỏi Trậl tự, an toàn xã hội vẫn là vấn đổ không thể xem thường

Hiện nay, tình hình nhiệm vụ cách mạng dã thay đổi, Irong lĩnh vực trật

tự, an toàn xã hội cùng với việc phải khấn trương đổi mới xảy dựng và hoàn thiện hệ Lhống pháp luật cần thiết phải nâng cao hiệu quả các hoạt đông thưc hiện pháp luật của lực lượng Công an nhàn dân hơn nữa Để góp phần tạo sự chuyển biến mạnh mẽ vế phương diện này, việc nghiên cứu, tổng kết hoại dộng thực hiện pháp luật của lực lượng Công an nhàn dân dể rút ra những kinh nulúệm, hình ihành giai pháp toàn diện báo vệ li ạt lự, an loàn xã hội kliống nhũng là vãn đề có ý nghĩa quan trọng vc mặt lý luận mà còn là vấn đồ cấp bách troim tlụrc tiền, nhất là trong diéu kiện toàn Đảng, toàn dàn la dang xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa vững mạnh, niỏt nền hành chính trong

sạch, đủ năng lực, quản lý có hiệu quả mọi công việc nhà nước nhằm thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội cống bàng, văn minh".

2 Tình hình nghiên cứu.

Vấn dé thực hiện pháp luật đã từ láu được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Trên thế giới và trong nước có những công trình nghiên cứu khoa học ra đời góp phần phát triển và làm phong phú thêm lí luận chung vổ nhà nước và pháp luật, giải quyết nhiẻu vấn đề của thực tiễn cuộc sống phong phú

và đa dạng, ở Liên Xô trước đây, đã có những công trình đề cập đến các vấn để: Cánh sát- pháp luật và trật tự, an toàn xã hội Các tác phẩm: "Vì sự nghiệp bảo vệ an ninh tổ quốc Xô Viết" [Anđrôpốp], "Những giai đoạn phát triển của cảnh sát Xô Viết" [Nhóm tác giả Mulukaép, Malưghin và Côxưxưn] Hiện riav, một số nước trên thế giới cũng như trong khu vực đã công bô' nlũrng công trình nghiên cứu về một số khía cạnh của vấn đề thực hiện pháp luật Chảng han: "Hô khẩu ở Trung Quốc thời cải cách", "Bắc Kinh giải quyết vấn

dề trật tự an loàn giao thông" [Trung Quốc], "Mối quan hệ giữa nhà tù và cộng đồng ở các trại giam Trung Quốc"; "Trại giam Singapo" [Hội nghị cán

bô quảri lý trại giam khu vực châu Á -Thái Bình Dương]; "Tổ chức và dấu tranii chống tội phạm của Bộ Nội vụ Hunggari" [Bộ Nội vụ, Hungari]; "Cảnh sát Sicagô được bảo vệ như thế nào" [Lêroi Máctin] v.v ở nước ta những năm gầu dây, vấn đề thực hiên pháp luột đang dược đột ra là những nhiêm vụ quan trọng cấp bách của các cơ quan Đảng, Nlứt nước, các lổ chức xã hôi, là quyền lợi, trách nhiệm của mọi công dân Riêng lĩnh vực bảo vố trật tự, an loàn xã hôi đã có một số công trình nghiên cứu được còng bố Chăng hạn dê tài: "Tội phạm kinh lế, tội phạm hình sự trong quá làn h elmyến sung nền kinh

tê thị trường - Thực trụng, nguy.ên nhân và giải pháp, [Viện Khoa học công an

j; dể tài; "Luận cứ khoa học dối mới các chính sách xã hội nhàm dảm báo an

ninh xã hội và khác phue các lô nạn xã hồi " KX04-14 ITổng cục (,'ảnli sát

nhàn dàn ị; để tài "Đáu tranh chông các tội tham ô, cố ý làm trái, hói lộ"

ị Viện khoa học pháp lý, Viện kiểm sát nhản dàn lối cao] Nlnmg để lài trên

dã dề cập đến nội dung về pháp luật, vé bảo vệ Irậi tự, an toàn xã 1 lội, có giá irị khoa học góp phần giải quyết nhiều vấn dề của cuộc dấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, các vi phạm pháp luật đang đưực dật ra Song những nghiên cứu dó chú yếu mới tiếp cận từ góc dộ lội phạm học, khoa học diều tra tội phạm, xã hội học, tâm lý học, đổng thời vé nội dung cũng mới dề cập một

số vàn dề cấp bách về tội phạm, tệ nạn xã hội Ngoài ra, trong lực lượng Cóng

an nhàn dân cũng còn một số dể tài bàn vổ vấn đề thực hiện pháp luật như: quản lý hành chính vể trật tự, an toàn xã hội [C12-C13, Bộ Nội vụ], quản lý cổng tác phòng cháy chữa cháy [C23, Bộ Nội vụ], vẻ hoạt động trinh sát hình

sự vù điểu tra hình sự [C16, Bộ Nội vụ], về quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân [C26, Bộ Nội vụ] Nôi dung các công trình mới tiếp cận một số hoạt động cụ thể, một số bài mới dừng ở mức trao đổi, chưa có hàm lượng khoa hoccao

Như vậy, đến nay vấn đề thực hiện pháp luật trong hoạt động của Công an nhân dân trên lĩnh vực bảo vệ trật tự, an toàn xã hội chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện từ góc độ lý luận nhà nước và pháp luật Bảo vệ trật tự, an toàn xã hội là trách nhiệm của mọi cấp, mọi lực lượng, mọi cán bộ, chiến sĩ trong toàn lực lượng Công an nhân dân Là một cán bộ nghiên cứu khoa học trong lực lượng Công an nhân dân việc chọn và nghiên cứu dề tài "Thực hiện pháp luật trong hoạt động của lực lượng Công an nhân dân d ê bảo vệ trật tự, an toàn xã hội ở nước ta hiện nay" là thích hợp và có diều kiện ilnrc hiện

3 M ụ c đích và nhiệm vụ của luận án:

Mục đích cíut luận án là làm rõ bản chất, những dặc trưng C Ư bán của thực hiện pháp liiậl, vị trí của pháp luẠl với ý nghĩa là một cồng cụ lổ chức và quản

lý xã hội, là biện pháp dế thực hiện chức năng bảo vệ trật tự, an toàn xã hiội Phàn tích thực trạng nguyên nhân rút ra những kinh nghiệm lliực hiện pháp luậi trong hoạt dộng của lực lượng Công an nhân dân Từ dó hình ihànlì phương hướng, những giải pháp cơ bản, dể xuất và kiến nghị một số vấn dể cán giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo vệ ưậi tự, un loàn xã hội của lực lưựng Cồng an nhàn dân tniớc tình hình và nhiệm vụ mói.Với mục đích trên, nhiệm vụ của luận án là:

- Trên cơ sơ lý luận của chú nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hổ Chí Minh /à những quan điểm của Đảng ta về pháp luật, làm sáng lỏ những vấn đẻ về thực hiện pháp luật trong hoạt động của lực lượng Công an nhàn dán với IU cách là phương tiện đưa pháp luật vào cuộc sống, là những biện pháp cơ bản để llhực hiện chức nâng bảo vệ trật tự, an toàn xã hội

- Lý giải và chứng minh sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật của lực lượng Công an nhân dân trong lĩnh vực bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, góp phần đổi mới toàn diện các hoạt dộng trong công tác công an trong tình hình mới

•• Đánh giá đúng thực trạng thực hiện pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ tiật

tự, an toàn xã hội trong 10 năm đổi mới bao gổm cả mặt làm được, mặt ch ia làm dược Xác định nguyên nhân của mặt thiếu sót, khuyết điểm

- Trình bày những yêu cầu về thực hiện pháp luật để bảo vệ trật tự, an toàn

xã hôi trong giai doạn mới; xây dựng dược phương hướng và hệ thống cúc giải pháp cùng các kiến nghị và dề xuấi nhằm góp phán nàng cao hiệu tpá thực hiện pháp luật trong hoạt dộng của lực lượng Công an nhàn (lân

4 Đổi tượng và pliạm vi nghiên cửu của luận án

Thực hiện pháp luật là một vấn (lổ rộng lớn và dược tliực hiện thòng CỊL1U các hình thức: luân thủ pháp luậi, thi hành pháp luại, vận dụng pháp luật Và áp

dụng pháp luật Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật gắn với hoạt dộng của lực lượng Công an nhân dân trong lĩnh vực bảo vệ trật tự, an loàn xã hội được xác định là đối tượng nghiên cứu chính của luận án.

Nội dung vấn dề nghiên cứu chủ yếu tập Irung làm rõ hoạt dộng thực hiện pháp luật bảo vệ trật tự, an toàn xã hội của lực lượng Công an nhân dân, bao gồm các lĩnh vực: quản lý hành chính vể trật lự, an toàn xã hội; phát hiện, ngăn chặn, điều ira Lội phạm và vi phạm; thi hành án phạt tù và quán lí, giáo dục cải lạo phạm nhân; chống tệ nạn xã hội

Về thòi gian, trọng tâm của luận án giới hạn nghiên cứu tình hình từ khi đất nước chuyển sang thời kỳ đổi mới và mở cửa cho dến nay (1986 - 1996) Tuy nhiên, các giai doạn trước cũng dưực dề cập ở mức nhất định nhằm đảm bảo tính hệ thống của vấn đé nghiên cứu

5 Phương ph áp nghiên cứu luận án.

Luận án dược thực hiện trên ca sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hổ Chí Minh vể pháp luật, pháp chế về an ninh trật tự, như các phương pháp: khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể Đó là cơ sở chính trị

- pháp lý dể luận giải các vấn để của đề tài

Đồng thời luận án cũng sử dụng phương pháp tổng kết thực tiễn thực hiện pháp luật trong lĩnh vực bảo vê trật tự, arl toàn xã hội của lực lượng Công am nhân dần qua các thời kỳ cách mạng; kết hợp với phương pháp thống kê, khảo sát, so sánh, kết hợp sử dụng các phương pháp lôgích và lịch sử, phân tích và tông hợp nhằm phân tích lí giải các số liêu, các kết qua diều tra và chọn lọc các giải pháp có tính khả thi việc thực hiện pháp luật trong hoạt dộng của Công an nhàn dân trong lĩnh vực báo vệ trật lự, an toàn xã-hội

6 Nhừng dóng góp mới về mặt líhua học của luận án :

Trên cơ sở những vấn dé đã được đặt ra dể giải quyết, luận án đã di sâm làm lõ một số cái mới liên một số khía cạnh sau dây:

+ Có khái niệm về thực hiện pháp luật trong hoạt động của lực lượng Công an nhân dân trên lĩnh vực bảo vệ trật tư, an loàn xã hội

1- Thực hiện pháp luật là việc của mọi chủ thể khi tham gia vào các quan

hệ pháp luật Thực hiện pháp luật của Công an nhân dân trong lĩnh vực bảo vệ trật tự, an toàn xã hội được nghiên cứu thông qua những đặc trưng lao dộng nghề nghiệp, những hoạt động đặc thù, luận án đã khái quát được những đặc irưng cơ bán việc thực hiên pháp luật Irong hoại dộng của Công an nhân dân

+ Bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, vừa là hoạt dộng thực hiện pháp luật, vừa

là hoạt động nghiệp vụ của ngành công an, luận án đã giải quyết đúng mối quan hệ giữa nghiệp vụ và pháp luật Khẳng định Iighiệp vụ công an là nghiệp

vụ chính trị, nghiệp vụ đó muốn trở nên sắc bén phải hoại dộng trong khuôn khổ pháp luật VI vậy, thực hiện pháp luật trong công tác công an nói chung, trong lĩnh vực bảo vệ trật tự, an toàn xã hội nói liêng luôn luôn dòi hỏi phải dược mọi cán bộ, chiến sĩ công an chấp hành nghiêm chỉnh và triệt để

-ỉ- Phân tích làm rõ một số vấn đề đật ra trong hoạt động tliực hiện pháp luật, như phát triển kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường,

mở cửa và hội nhập với thế giói và khu vực, dân chủ hoá mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền của dân,

do dân và vì dân, tiến hành cải cách nền hành chính quốc gia; từ đó luân án

đẻ xu át phương hướng, các giải pháp và kiến nghị những vấn dề can giúi quyếl nhằm khòng ngừng nàng cao hiệu quả hoại dộng thực hiện pháp luật irong hoạt động của Công an nhàn dân

7- Ý nghĩa thực tiễn của luận án:

+ Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần vào việc đổi mỏi công tác công an, được vận dụng vào thực tiến thực hiện pháp luật, thực tiễn đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, các vi phạm pháp luật bảo vệ trật tự, an toàn

xã lội trong tình hình mới Những giải pháp, những kiến nghị đề xuất, hy vọiìị sẽ dược các cấp có thẩm quyền biến thành những biện pháp thực thi tronỉ ilụre tế

■ị Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu trong ngành công

an; iliam khảo cho một số bài giảng môn pháp luật ở các nhà trường, cho lĩnh vực quản lý về trật tự, an toàn xã hội và góp phán dẩy mạnh hơn công tác tổng kết trong lực lượng Công an nhân dân

8- Kết cấu của luận án:

Luận án gồm: Phần mở đầu, kết luận và ba chương, kèm theo 1 bản daiủ muc tài liêu tham khảo và 5 bẳn phụ lục, với 147 trang

Chương 1

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT - PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG c ơ BẢN CỦA Lực LƯỢNG CÔNG AN NHÂN DÂN TRONG LĨNII vụt:

BẢO VỆ TRẬT Tự, AN TOÀN XÃ HỘI

Hình ihành những quy phạm pháp luật, Nhà nước ta luôn luôn m ong muốn sử dụng chúng dể điều chỉnh các quan hệ xã hội đáp ứng lợi ích của nhân dân và tiến bộ xã hội Mục đích dó chỉ có thể thực hiện được khi pháp luật ctirợc các chủ thể nghiêm chính và triệt dể thực hiện trong đời sống xã hội Pháp luật vói lầm quan trọng của nó không chỉ dừng lại bàng các đạo

luật, vì đ ó c h ỉ là p h á p luật ở trạng thái "tĩnh", vấn d ể q u a n trọ n g là p h á p 1 Lii.il

phải trở thành ch ế độ pháp chế dược thể hiện thông qua hoạt động cùa các cơ quan nhà nước, tố chức xã hội và công dân, trở thành phương thức quản lý xã hội, cơ sở cho sự tự quản xã hội, cho tổ chức dời sống xã hội Với ý nghĩa dó, thực hiện pháp iuậl có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt trong toàn bộ các hoạt dộng về pháp luật: Xây dựng pháp luật, tuyên Iruyền pháp luật, chấp hành pháp luật, kiểm tra việc thực hiện pháp luật và xử lý mọi hành vi vi phạm pháp luật

Vậy thực hiện pháp luật là gì, đặc trưng cơ bản thực hiện pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ TTATXH của lực lượng CAND cũng như vị trí, vai trò cúa nó dều là những vấn để cần được nghiên cứu một cách đầy dủ và toàn diện

1.1 KHÁI NIỆM V ỂTH Ự C HIỆN PHÁP LUẬT

Ván dể thực hiên pháp luật còn lổn lại những quan niệm, những nhạn tiiức

và cách iliức iĩiái thích khác nhau Tuy không phái là những van dè lớn sư

khác nhau chi ở khiu cạnh nằv huy khiu cụnlì k ỉ ú c tôn [ ! J i ::óí\Ị phUũĩự

(liện nội dung lẫn hình thức của thực hiện pháp luật, nhưng đó cũng là những vấn dề cần thiết phải dược nhận thức thống nhất.

- Về nội dung thực hiện pháp luật, ở nước ta dang tổn tại những quan niệm sau «Jíiy:

"Thực hiện pháp luật là hành vi (hành dộng hoặc không hành đông) của con ngươi phù hợp với nhưng quy đinh của pháp luật Nói khác đi tất cả những hoạt động nào của con người, của tổ chức mà thực hiện phù hợp với quy dinh của pháp luật thì được coi là sự thực hiện thực tế các quy phạm pháp luật" [34, tr 245]

"Thực hiện pháp luật là hiện tượng, là quá trình có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật" [35, tr 369]

"Áp dụng pháp luật (thực hiện pháp luật) là toàn bộ những việc làm,

những hoạt dộng, những phương thức nhằm thực hiên những yêu cầu đặt ra

trong quy phạm pháp luật đối với việc điểu chỉnh các quan hê xã hội" [69, tr 217]

Nhìn chung các đinh nghĩa trên đếu có quan điểm tương đối đổng nhất về nội dung, đó là: Thực hiện pháp luật là việc làm có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống Sự khác nhau trong các định Iighĩa chỉ còn ở chỗ: thực hiện pháp luật là hành vi (hành động hay không hành động) là hiên tượng, là phương thức, là quá trình Theo phúng tôi hành vi hay hiện tượng hay phương thức hay quá trình dều là những

phạm trù có nổi hàm riêng của nó.

- Vổ hình thức thực hiên pháp luật, các tác giả dều coi bốn hình ihức dưới đây là những hình thức chuyển tải các quy phạm pháp luủl vào cuộc sống, du

là các quy phạm pháp luật có phong phú và đa dạng đến đâu di nữa

+ Tuân thủ pháp luật, là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chú thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt dộng mà pháp luật ngăn cấm.

+ Thi hành pháp luật, là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chá thể thực hiện nghĩa vụ của mình bạng hành dộng tích cực

+ Sử dụng pháp luật, là một hình thức thực hiện pháp luộl, trong đó các chú thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình

+ Áp dụng pháp iuật, là một hình Ihức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoăc nhà chức trách lổ chức cho các chủ thể thực hiện những quy định của pháp luật

Sự khác nhau về mặt này thể hiện ở chỗ, dặt và giải quyết mối quan hệ giữa các hình Ihức thực hiện pháp luật như thế nào?

Một số tác giả cho rằng, -mỗi'hình-thức •thực hiện pháp luật nói trên đểu lổn tại độc lập vói nhau Tuy nhiên, áp dụng pháp luật, vừa là hình thúc thục hiện pháp luật, vừa là cách thức nhà nước tổ chức cho các chủ thể thực hiện pháp luật nên có các hình thức thực hiện pháp iuật khác (tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và vận dụng pháp luật)

Một số tác giả khác lại cho rằng, áp dụng pháp luật là thực hiện pháp luật,

áp đụng pháp luật dế đưa các quy phạm pháp luật vào thực tiễn phải dược thẩ hiện thông qua ba hình thức (phương pháp): tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, vạn dụng (sứ dụng) pháp luật

Lí luận chung về nhà nước và pháp luật cơi thực hiện pháp luật là mội noi dung nghiên cứu và là một vấn dề cán phải được giải quyết cơ bán trên ca lui pliưưng diện lý luận và llụrc tiẻn

Trước: hết phải nói ngay rằng, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đểu có quan niệm chung: thực hiện pháp luậl là sự tiếp tục ý chí của nhà nước thể hiện trong pháp luật , là mạt quan trọng của pháp chế XHCN.

Quán lý xã hội bằng pháp luật, điều cư bản không chỉ ở chỗ nhà nước có liơợc một hệ thống pháp luật hoàn thiện và dầy đủ, đành rằng có đirợc một hệ Ihống pliáp luật như vậy cũng là tối cần thiết, nhưng điều cơ bản hon và quan Irọng hơn là pháp luật của nhà I U Í Ớ C phải dược mọi thành viên trong xã hội lỏn trọng, dược chấp hành nghiêm chỉnh và triệt để, pháp'luật phải di vào cuộc sống, phải biến thành hành dộng của mọi người dân

Trong những tác phẩm của mình, Mác và Ăng-ghen thường xem xél pháp chế như là sự tuân thủ pháp luật của những người tham gia vào các quan hệ xã hội do pháp luật điéu chỉnh Mác và Ăng-ghen là người đặt nểu móng cho pháp chế, theo các ông, pháp chế mà nội dung chính yếu nhất là sự tuân thủ pháp luật, sự thực hiện pháp luậi Đến nay, mọi khái niệm pháp chế có thể có cách định nghĩa khác nhau, nhưng nôi dung cơ bản vẫn trên quan niệm cơ bản là: Pháp chế là sự đòi hỏi các cơ quan nhà nước, nhân viên nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân phải thực hiện đúng, thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật trong hoạt động của mình

Lê-nin là người phát triển, bổ sung hoàn thiện hê thống ỉý luận về pháp luật và pháp chế XHCN, là người đầu tiên chỉ đạo thực hiện chế độ pháp chế XllCN, Người đã chỉ ra bản chất, ý nghĩa, tính tất yếu khách quan phải tăng cường pháp chế XHCN, các nguyên tắc, phương pháp và hình thức bảo đảm pháp chếXHCN Nghiên cứu toàn bộ tư tưởng pháp chế của Người, chúng ta tlồu thấy nổi lên nôi dung cơ bán của pháp chế vẫn là sự tuân thủ pháp luật

Sự thực hiện pháp luật ỉà trung tAin của pháp chế

Pháp luật cúa nhà nước phải được mọi người lliực hiện nghiêm chinh và triệt để, càng trong điểu kiện khó khăn càng cần thiết phải như vậy Ngay sau khi giành được chính quyền, tháng 11 năm 1917, Lê-nin đưa ra sáng kiến triệu tập Đại hội bất thường các Xô Viết toàn Nga và cũng chính trong Đại hội này đã thông qua một nghị quyết lịch sử vể việc tuân thủ một cách

nghiêm-Chỉnh các đạo luật của chính quyền Xô Viết Tư tưởng dó thế hiện

trong bức thư gửi cống nhân và nông dân vể việc chiến thắng Côn-tsắc năm 1919: "Phải tuân theo từng li lừng tí những luật lệ và mệnh lệnh của chính quyển Xô Viết và đôn đốc mọi người tuân theo" [5, tr 178] "Hễ hơi lam trái luật pháp, hơi làm mất trật tự Xô Viết một chút, thế là đã có một lỗ hổng cho bọn thù địch của người lao động lợi dụng ngay" [5, lr 179]

Pháp iuật dược thực hiện phải mang tính thống nhất cao, trong bức tlnr gửi

Bộ chính trị Ban chấp hành Đảng Cộng sản Bôn sê vích Nga "Về song trùng trực thuộc và pháp chế" Tư tương pháp chế trong nội dung thư của Người chẳng những có ý nghĩa chỉ đạo xây dựng bộ máy nhà nước iheo quan diếm nhà nước pháp quyền XHCN, rnà còn có ý nghĩa về phương diện lý luận và thực tiễn cho các vấn đề pháp chế và pháp luật Người đã xác định pháp chế chính là sự tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh các dạo luật Viện kiểm sát là

cơ quan nhà nước có nhiệm vụ giám sát việc thực hiện các (lạo luâl đó, bảo dảm không một quy phạm pháp luật nào lại khòng dược thực hiện, hoặc liiực hiện thiếu nghiêm chỉnh và triệt để v l Lê-nin viết: " ú y viên cổng lố chịu trách nhiêm làm sao cho bất cứ quyết định nào của bất cứ cơ quan hành chính địa phương nào cũng không dược đi ngứợc lại pháp luật" [3, Ir 2 3 3 ị Theo Người điều quan trọng không chỉ là ở chỗ các đạo luật được ban hành nhằm báo đảm những đòi hỏi của sự phát triển xã hội hay nguyện vọng cua quàn chúng nlùm dân lao động mà điểu chính yếu hơn phái là dua pháp luật vào cuộc sống, làm cho hếl tháy mọi quy phạm đirợc tuân iluì, ihực hiện, báo dám

sự tiếp lục ý chí của nhà nước mà không bị một trở lực nào ngăn cản Đó là sự đòi hỏi về tính thống nhất ngay trong hê thống pháp luật, giữa luật và lệ phủi

có cùng inột ý chí Song tính ihống nhấl của pháp ch ế còn dòi hỏi việc áp dụng (thực hiện) các dạo luật thống nhất trên toàn bộ lãnh thổ, không để tình trạng vỏ chính phủ xảy ra ở nơi này hay nơi khác, không đế xảy ra tình trạng

"tròng đánh xuôi, kèn thổi ngược" giữa cư quan nhà nước trung ương với cơ quan nhà nước địa phương, " Pháp chế không thể ỉà pháp chế của tỉnh Ca-lu-

ga hoặc tỉnh Ca-dan được, mà phái là pháp chế duy nhất cho toàn nước Nga

và cho cả toàn thể liên bang các nước Cộng hòa Xô Viết nữa" [7, tr 232] Báo đảm được tính thống nhất của pháp chế mới đảm bảo dược sự bình dẳng trong thực hiện pháp luật, mọi người trên bất cứ cưưng vị công tác nào củng đéu có nghĩa vụ tuân theo pháp luật Mọi hành vi vi phạm pháp luật cản trở quá trình dưa pháp luật vào cuộc sống, cản trỏ quá trình biến pháp luật thành hiên thực đểu phải chiu trách nhiệm pháp lí

Xét trong mối quan hệ giừa pháp luật và thực hiện pháp luật, Lê-nin cho

rằng dù pháp luật có tốt đến đâu thì đó cũng chỉ là khả năng quản lí, khả năng đấu tranh, để biến khả năng đó thành hiện thực cuộc sống nhất thiết phải biết

sử dụng khả năng đó như là phương tiện tổ chức quần chúng thì mới thắng được trật tự xã hội cũ cũng như mọi biểu hiện vô chính phủ, "Pháp luật Xô Viết rất tốt, vì những pháp luật này đã đem lại cho mọi người cái khả năng đấu tranh chống bệnh quan liêu và lể mề, cái khả năng mà bất cứ một nước tư bàn nào, công nhân và nông dân cũng đều không có T h ế nhưng có ai sử dụng khả năng đó không? Hầu như không có một ai! Không những nông dân, chính cả mộc số rất lớn đảng viên cộng sản cũng không biết dùng pháp luật

Xô Viết dể đấu tranh chống bệnh lế mề và bênh quan liêu hoặc ngay cả cái hiên tượng thật sự điển hình của nước Nga là nạn hối lộ" [6, tr 214] Theo Người, việc không biết sử dụng vũ khí pháp luật mà nguyên nhân mới là sự

non kém về trinh độ, về năng lực thực hiện pháp luật cũng đã là nghiêm trọnig cho trật tự xã hội Song với một hiện lượng khác, một hiện lượng vi phạim pháp luật của những kẻ cố tình xâm phạm đến lợi ích của nhà nước của nhân dan ihì trật tự pháp luật cũng như trật tự xã hội còn nghiêm trọng hơn nhiềiu Một dạo luật chỉ có thể dưa đến một két quả xấu, nếu trôn thực tiễn nó dược dem áp dụng trong điều kiện nạn hối lộ còn được dung llìứ và dang Ihựnh hành Trong những diều kiện đó, khổng thể làm được một thứ chính trị nào hết; người ta không có cái điều kiện cơ bản dể có thể làm chính trị được.

Thực hiện nguyồn tắc mọi công dân đểu bình đẳng trước pháp luật, m ọi hành vi hợp pháp, có lợi cho nhà nước, cho xã hội phải dược khuyến khích ủng hộ, Các vi phạm dù là vi phạm nhỏ nhất Irong việc thực hiện pháp luật phải được phát hiện kịp thời và lôi CUỐIÌ sự tham gia một cách tự nguyện có trách nhiệm và nhanh chóng của quần chúng nhân dân vào việc kiêm tra thực hiện phập luật Đối với các hành vi vi phạm pháp luật đến mức phải coi la tội phạm thì "Điều quan trọng không phải ở chỗ tội phạm phải trừng phạt nặng,

mà ở chỗ là không một tội phạm nào klìông ra "[3, tr 520]

Hổ Chí Minh là người đem ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và vận dụng thành công trong cách mạng Việt Nam Vấn để thực hiên pháp luật cũng

là mộc viên ngọc trong kho tàng tư tưởng của Người Khi chưa có chính quyền, nhàn dân sôYig lầm than cơ cực dưới sự cai trị của ihực dân, phong kiến Người luỏn luôn bác bỏ mọi thứ pháp luật giả hiệu Điển hình là nãm

1922 khi diễn ca bán "Yêu sách của nhân dân An Nam" llìành "Việt Nam yêu

cầu ca" lúc đỏ Người dã viết: "Bảy xin hiến pháp ban hành, tràm Jiẻu pliái có thần linh pháp quyền" Điều này thế hiện tư urớiig pháp quyển rất rõ: t ước hòi Người yêu cẩu llurc dân Pháp phủi thực hiện chế độ cai trị bang lnậl - luật ỉiien pháp, khùng được cai trị bằng sắc luật Nghĩa là đòi hói trong mọi lioạl đồng của xã hội, của bộ máy nhà nước ihực dân phai thể hiện được sự phù

hợp với pháp luật, tôn trọng pháp luật, bảo đảm pháp chế, dù là pháp chế tư sản Khi giành được chính quyền cũng như khi lãnh đạo nhân dân xây dựng

và hảo vẻ đất nước; thông qua Nhà nước và hệ thống pháp luật để quản lí xã hội, Hổ Chí Minh đã nhận thức một vấn đề có tính quy luật, pháp luật nghiêm

sẽ dẫn đến trật tự xã hội tốt Theo Người, khi chưa có luật thì phải khẩn trương ban hành luật; khi đã có luật thì phải tổ chức thi hành nghiêm chỉnh, triệt để quy định của luật Một dân tộc có nhiều bộ luật tốt và thi hành luật tốt, dân tộc ấy sẽ phát triển nhanh Từ 1945 đến 1969 Người đã ký và ban hành 613 sắc lệnh các loại (văn bản luật) và chính Người đã quản lý xã hội, quản lý đất nước bằng pháp luật [48, tr.286J

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hổ Chí Minh về thực hiện pháp luật, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm vấn đề tăng cường phặp chế, coi thực hiên pháp luật là biện pháp quan trọng để biến ý chí của Đảng, nguyên vọng của nhân dân thành hiện thực trong đời sống Nghiên

cứu các văn kiện Đại hội Đảng, đặc biệt từ Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ

III đến nay, các văn kiện đéu đề cập và xác định rõ nhiệm vụ xây dựng pháp luật, quản lý xã hội bằng pháp luật, xác định các cơ quan nhà nước tổ chức xã hội và mọi công dân đểu có nghĩa vụ trách nhiêm thi hành đúng pháp luật của Nhà nước Văn kiện Đại hội Đảag lần thứ III khi bàn vể vấn đề mở rộng dân chủ dã coi việc tuân thủ pháp luật là tăng cường sức mạnh của Nhà nước dân chủ nhân dân: "Cần phải tăng cường vai trò của cơ quan nhà nước ở các cấp, thực hiện đúng chế đô tập trung dân chủ trong sinh hoạt của các cơ quan nhà nước Tất cả những chế độ pháp luật, thể lệ của nhà nước phải được cơ quan chính quyền các cấp chấp hành nghiêm chỉnh Các cơ quan nhà nước phải chấp hành đúng và phải bảo đảm cho mọi người chấp hành đúng" [29, tr.l 18Ị Đại hội Đảng lần thự iv, khi nói về lăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, Nghị quyết viết; "Đảng bắt buộc các tổ chức, các cán bộ, đảng viên

_ T H ' r V ỉ ■■

TRUỜNe^ "!\x ^ HÀ NỘI PHÒNG <5 V- 4 ^ 2 —của Đảng tôn trọng quyền ỉ ực của cơ quan nhà nước, nghiêm chỉnh chấp hànhpháp luật và các quy định, chỉ thị của cơ quan nhà nước, coi dó là kỷ luật củaĐảng" [30, tr 69] Nghị quyết Đại hội lần thứ VI của Đảng đã đề cập đến vấn

để giữ nghiêm kỷ luật, pháp luật, tăng cường pháp chế, giữ vững ký cương xãhội để đưa công cuộc đổi mới đến thắng lợi Văn kiện đã ghi: " Pháp luật phảidược chấp hành nghiêm chính, mọi người đểu binh dẳng trước pháp luật.Trong điểu kiện Đảng cầm quyền, mọi cán bộ bất cứ cương vị nào đều phảisống và làm việc theo pháp luật, gương mẫu tôn trọng phápr luật, không chophép bất cứ ai dựa vào quyển thế để làm trái pháp luật, mọi vi phạm đểu phải

xử lý" [31, tr 121]

Đảng ta là đảng cầm quyển, Đảng Ihồng qua Nhà nước để lãnh đạo xã hội Pháp luật là phương tiện chủ yếu để chuyển hóa đường lối, chính sách thành ý chí của Nhà nước và hành động của toàn xã hội, pháp hiật cụ thể hóa các quan điểm, tư tưởng thể hiện trong các dường lối, chính sách Dọ vậy, các quan điểm, tư tưởng của Đảng đều được thể chế hóa trong hệ thống Hiến pháp, pháp luật Nghiên cứu các Hiến pháp nước ta, Hiến pháp 1946, Hiến

pháp 1959, Hiến pháp 1980 và Hiến pháp 1992 déu thấy vấn dé Ihực hiện

»■ • '

pháp luật ở nước ta là quyển lợi, là trách nhiệm và nghĩa vụ của các cơ quan

ỉ

Dảng, Nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân Trước hết, Đảng là cơ quan

ụ lãnh đạo Nhà nước xây dựng hiến pháp và pháp luật, nhưng hoạt dộng của

Đảng vẫn phải tuân theo pháp luật Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 đểu quy định " Mọi tố chức của Đảng hoạt dộng trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật " - Điẻu 4 Đối với công dân là những chủ nhân của đất nước, ngươi chủ của xã hội, cả bốn bản Hiến pháp đều quy định cồng dân có nghĩa vu luân theo Hiến pháp, pháp luật Hiến pháp 1946, "Mối công dân Việl Nam phái: - Báo vệ Tổ quốc - Tôn trọng Hiến pháp - Tuân iheo pháp luại " (Đieu 4) Hiến pháp 1959: "Công dân nước Việl Nam dàn chú cộng hòa có nghĩa vụ

tuân theo Hiến pháp, pháp luật, kỷ luật lao động, trật tự công cộng và quy tấc sinh hoạt xã hội khác" (Điều 39) Hiến pháp 1980: "Công dân có nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp, pháp luật, ký luật lao động, bảo vệ an ninh chính trị và

rr ĩ’ATXH, giữ gìn bí mật Nhà nước, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống

xã hội chủ nghĩa" (Điều 78) Hiến pháp 1992: "Công dân có nghĩa vụ tuân iheo Hiến pháp và pháp luật, tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn

xã hội, giữ gìn bí mật quốc gia, chấp hành những quy tắc sinh hoạt công cộng" (Điểu 79) Sự thể hịện tập trung hon cả trong Hiến pháp 1980 và Hiến pháp 1992: "Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tâng cường pháp chế XHCN Các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, dơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp, pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp, pháp luật Mọi hành dộng xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyển và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân đểu bị xử lý theo pháp luật "(Điểu 12)

Từ các quan điểm, tư tưởng nói trẽn, phương hướng của Đảng và Nhà

nước ta trong thời gian tới là tập trung mọi cố gắng, nỗ lực xây dựng Nhà

nước ta thực sự là nhà nước pháp quyển của dân, do dân và vì dân Nhà nước pháp quyền là nhà nước tôn trọng pháp luật, nhà nước phải chịu trách nhiệm trước công dân và ngược lại còng dân phải chịu trách nhiêm trước nhà nước.Xuất phát từ những quan điểm trên, có thể khái quát về một số vấn đế cơ bản về thực hiên pháp luật như sau:

Thứ nhất: Về nôi dung Ihực hiên pháp luật là toàn bô những hành vi,

nhũng phương thức xử sự của các chủ thổ pháp luật nhàm thực hiện những yồu cầu đặt ra của các quy phạm pháp luật (những điều phái làm, những diốu được làm và những điều bị ngăn cấm)

Trong thực tế, không phải bất cứ hành vi xử sự nào của các chủ thể cũng phù hợp với pháp luật Tuyệt nhiên klìòng nên có "ảo tưởng về luật" nlur vả/

Có những hành vi là họp pháp, bèn cạnh đó cũng có những hành vi khống hẹp pháp Đối với hành vi không hợp pháp phải sử dựng cơ chế bảo vệ, hành vi bảo vệ pháp luật cũng được coi là thực hiện pháp luật Nhận thức vân để này

có ý nghiã quan trọng liên quan đến các nội dung sẽ trình bày ở các phần sa u

Thứ hai: Iỉình thức thực hiện pháp luật, thừa nhận hình thức này hay hìinh

thức khác của thực hiện pháp luật phải cân cứ vào loại hoạt động tliực hiển pháp luậl Loại hoạt dộng thuộc vể quyền, nghĩa vụ và trách nhiêm của công dàn, bao gổm các hình thức: tuân thủ pháp luật, Ihi hành pháp luật và sử dụng pháp luật, mọi công dân Việi Nam khi tham gia vào các quan hệ xã hội dểu

sử dụng nhừ nhau Loại hoạt động mang tính quyén lực nhà nước, đó là hình thức áp íỉụng pháp luật, hình thức này phải có sự can thiệp của cơ quan có Ihẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể thực hiện pháp luậ,

Do vậy trong thực tế vẫn tổn tạì bôn hình thức thực hiện pháp luật: tuân tlú pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Trong

áp dụng pháp kỉật lại có ba hình thức thực hiện pháp luật khác, nhưng kliôii'

vì thế mà áp dụng pháp luật lại trùm lên tất cả và thay thế cho các hình ilÚL thực hiện pháp luật khác

Thứ ba: Yêu cầu thực hiện pháp luật, vừa là sự đòi hỏi khách quan đối vd

pháp luật, vừa là quá trình đưa pháp luậl vào cuộc sống, khấc phục tình Irạiu

hệ ihống pháp luật của Nhà nước đã ban hành dáng kể nhưng chấp hàm không nghiêm Các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức, đoàn lliể xã hội VI các công dàn phải nghiêm chinh chấp hành pháp luật, luân ihiio pháp luại klI tham gia vào các quan hệ xã hội, báo đảm tính plni họp với các quy phạn pháp luàt vé nội dung, tinh ihán và lời vãn, luyệl đối không được làm liái, làn

sai pháp luật; đồng thời tạo ra những khả năng giúp giải quyết được những

"xung đột quy phạm" như thực tế vẫn còn xảy ra

TTATXtì là toàn bộ nhữnạ hành vi, những phương thức hoạt động của các tô chức có thẩm quyền trong lực lượng C A N D , của cán bộ, chiến s ĩ C A N D cờ chức trách đảm bảo cho nhữnq quy p h ạ m p háp luật vé hình sự, về quản li hành chính trong lĩnh vực TTATXH và các quy phạm pháp luật khác có liên quan dược các cơ quan nhà nước, tổ chức x ã hội và m ọi công dân tuân thủ, chấp hành m ột cách nghiêm chỉnh và triệt để, không d ể xả y ra vi p h ạ m hoặ c tội phạm xăm h ại đến quan hệ x ã hội thuộc lĩnh vực T T A T X tl, kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, trấn áp kịp thời các tội p h ạ m xâm p h ạ m TTA TX tỉ Đ ồ n g thời cũng là quá trình bảo đảm sự tuân thủ nghiêm ngặt những quy định của pháp luật từ p h iá lực lượng công an với tư cách là cơ quan đ ại diện quyền lực nhà nước, bảo vệ T T A T X tl.

1.2 ĐẶC TRƯNG HOẠT ĐỘNG THỤC HIỆN PHÁP LUẬT CỦA CAND

i *

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc các nhiệm kỳ gần đây khi nói về nhiêm Yự quốc phòng, an ninh đểu xác định "Nhiêm vụ quốc phòng, an ninh

trong những năm tới là phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, của cả hệ

thống chính trị, từng bước tảng cường liềm lực quốc phòng, an ninh của đất nước, ?^ảy dựng vững chắc nên quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dan gắn với nển an ninh nhân dân và thế trận an ninh nhân dân, nâng cao chất lương các lực lượng vũ trang, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lănli thổ của đất nước, bảo vẻ nhản dân, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa và làm thất bại mọi âm mưu và hoạt động gây mất

ổn định chính trị xã hội, xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, gày (ổn hai cho công cuộc xây dưng và phát triển đất nước; ngăn ngừa có hiệu quả

và nghiêm trị mọi loại tội phạm, bảo đảm tốt trật tự, an toàn xã hội" ị20, tr 40] Hiến pháp năm 1992 cũng quy định: "Các lực lượng vũ trang nhàn dân phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và nhân đàn, có nhiệm vụ sẩn sàng chiến đấu bảo vệ độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, bảo vệ c h ế độ xã hội chủ

nghĩa và những thành quả cách mạng, cùng toàn dân xây dựng đất nước"

(Điều 45) "Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, lừng bước hiện đại, dựa vào nhân dân và làm nòng cốt cho phong trào nhân dân để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, bảo đảm sự ổn định chính trị và các quyển tự do dân chủ của công dân, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tài sản xã hôi chủ nghĩa, đấu tranh phòng ngừa và chống các loại lội phạm (Điều 47)

Với những quy định trên, trước hết cần khẳng định giữ gìn TTATTH là một lĩnh vực quan trọng trong toàn bộ đời sống xã hội Là một bộ phận trong toàn bộ nhiệm vụ của lực lượng CAND dể làm rõ đặc Irưng hoạt dộng của lực lượng CAND trong lĩnh vực này, cẩn ihiết phải nhận thức đúng về nội dung khái niệm TTATXH TTATXH lặ một phạm trù thường đi liền, đi kèm theo với phạm trù ANQG (an ninh trật tự, trật tự an ninh, an ninh chính trị và irật

tự xã hội, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội ) Hiện nay chưa có sự thống nhất vế nội dung và hình thức của khái niệm cũng chưa phải đã thống nhất, ơ Liên x ỏ tnrớc đây và ở Nga hiện nay dùng thuật ngữ trật tự xã hội :

"Trật tự xã hội là trật tự các quan hệ xã hội giữa những người không có liên quan dến nhau về mặt sản xuất hoặc tổ chức, được hình ihành trong xã hội Hèn cơ sớ quy plụim pháp luật, dạo đức và các quy phạm xá hội khác nhàm mục đích bảo đảm những điểu kiện cần thiết cho cuộc sống lao dộng và nghi ngơi của còng dân, bảo đảm hoạt động bình thường của các cư quan nhà nước

và các lổ clurc xã hội " [58, tr 252, 253] ớ Trung Quốc và một số nước

trong khu vực ASEAN lại dùng thuật ngữ trật tự công cộng, ở nước ta, thuật ngữ TTATXH đã được sử dụng trong nhiểu vãn kiện của Đảng và Nhà nước, nhiều bài viết và nói của Lãnh tụ và nhiều văn bản trong Ngành công an Vào những năm 50, lĩnh vực trật tự của xã hội đã là vấn đề phải quan tàm Nếu nlìấn mạnh nôi dung trật tự trong quan hệ với an ninh thì dùng trật tự, an ninh, cũng có trường hợp dùng thuật ngữ trật tự trị an Ngược lại, nếu nhấn mạnh nội dung an ninh trong quan hệ với trật tự thì dùng an ninh, trật tự Trong bài nói chuyện với Trường Công an trung ương, khóa 2, năm 1951, Chủ tịch Hổ Chí Minh nói "Làm công an không phải là làm "quan cách mạng" Làm công an là $ể giữ trật tự an ninh cho nhân dân, xem xét tìm tòi

âm mưu phản động làm hại nhân dân " [11, tr 122] Hiến pháp năm 1959, dùng trật tự công cộng, nói vể quyển hạn của Chính phủ, về nghĩa vụ của

ị '

công dân, khoản 9, Điều 74 dã ghi rõ: "Bảo vệ lợi ích nhà nước, duy trì trật tự công cộng, bảo vệ quyển lơi công dân Đến Đại hội lần thứ IV của Đảng, vấn đé trật tự xã hôi đã đươc tách ra và đi liến với an ninh chính trị " Củng

cố tăng cường lực lượng quốc phòng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã

hồi, đập tan mọi sự phản kháng và mọi hành động xâm lược của kẻ thù" [30,

tf 19] Tử khi có Hiến pháp năm 1980 đến nay trên các văn kiện của Đảng và ÍNhà nước, các tài liệu, các bài viết trong và ngoài lực lượng công an khi nói

về vấn đề trật tự xã hội đều dùng ihuật ngữ TTATXH, thuật ngữ này thường

đi liển và đi sau thuật ngữ ANQG Song cũng cần khẳng định việc sử dụng thuật: ngữ này hay thuật ngữ khác, cũng chỉ là sự khác nhau vế hình thức thể hiện, là cái vỏ của tư duy, còn nội dung và bản chất của vấn đề chứa dựng trong đó về cơ bản khỏng có sự khác nhau: "Trật tự, an toàn xã hội là hệ thống mối quan hệ xã hội được hình thành và diều chỉnh bởi luật lệ của nhà nước, quy phạm của đạo đức, quy định của đời sống cộng đổng và thuần phong mĩ tục, khiến cho mọi công dân sống và lao dộng có quy cú, có bao dảm, khồag bị xâm hại Đó là dời sống lao động bình thường, yên lành và

hạnh phúc của mọi người công dân Cuộc đấu tranh bảo vệ trật tự, an toàn xã hội bao gồm 4 nội dung: chống tội phạm; giữ gìn trật Lự ớ những nơi cống cộng; phòng ngừa tai nạn; đấu tranh bài trừ tệ nạn xã hội và chống ô nhiễm bảo đảm đời sống và hoạt động bình thường, hợp pháp của các cơ quan nhà nước, của mọi tổ chức và thành viên trong xã hội" [59, tr.529J.

Tăng cường quản lý nhà nước vể TTATXH, chống các tội phạm, xây dựng phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, đổng thời nâng cao chất lượng hoạt động của các lực lượng CAND, bảo vệ T TA T X H /tăng cường pháp chế XHCN là những đòi hỏi bức thiết của sự nghiệp đổi mới đất nước Để thực hiện có hiệu quả vấn đề này, Nhà nước phải tập trung đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan bảo

vệ pháp luật, bảo đảm cho các cơ quan này những điểu kiện cần thiết để thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của mình

CAND có vị trí, vai trò đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ TTATXH, vừa là lực lượng trực tiếp dấu tranh chống tội phạm, các vi phạm pháp luật, vừa là lực lượng nòng cốt cho phong trào quần chủng bảo vệ ANQG và TTATXH Pháp lệnh CSND xác định: "Bảo vệ trật tự an toàn xã hội là nhiệm vụ của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nghĩa vụ của mỗi công dân Việt Nam Lực lượng CSND là lực lượng nòng cốt của nhà nước trong sự nghiệp bảo vệ trật tự an loàn xã hội" (Điếu 1)

Từ cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật, xuất phát từ tính chất CAND là lực lượng vũ trang của Nhà nước, một cơ quan nghiệp vụ đạc thù, dồng thời là một cơ quan bảo vệ pháp luật, có thể khái quát một số đặc Irưng cư bản của hoạt động thực hiện pháp luật dể bảo vệ TTATXH cúa CAND như sau:

1.2.1 Tính quyển lực nhà nước trong thực hiện pháp luật của CAND.

Hoại động của lực lượng CAND bảo vệ TTATXH là một bộ phận của hoạt dộng thực hiện pháp luật Để bảo vệ TTATXH, lực lượng CAND nhất thiết phải dựa vào pháp luật, sử dụng pháp luật như là inột vũ khí sắc bén nhất để tiến hành đấu tranh phòng ngừa và chống các loại tội phạm Những hoạt động thực hiện pháp luật đó chủ yếu được thực hiên dưới hình thức áp dụng pháp

luật, áp dụng pháp luât ở đây phải coi là sự tiếp tục ý chí của Nhẳ nước trong

việc bảo vệ TTATXH Do vây hoạt động thực hiện pháp luật của lực lượng

1 CAND là quá trình tổ chức thực hiện pháp luật có đầy đủ các đặc điểm mang tính chất quyền lực nhặ nước Đó là:

+ Là những hoạt động được pháp luật quy định chỉ có cơ quan công an, lực lượng trực tiếp bảo vê TTATXH mới được quyền thực hiện; pháp luật là phương tiện công cụ cần thiết để cơ quan công an thực hiện chức năng bảo vệ

+ Được bảo đảm bằng các biện pháp cưỡng chế khi cần thiết.

Đặc điểm này thể hiên tính quyền uy, thể hiện vị trí xã hội của CAND là người đại diện cho ý chí của Nhà nước, nguyện vọng của nhan dân, thể hiên bản chất CAND Việt Nam là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Chủ tịch Hồ Chí Minh thường căn dặn: "Công an nhân dân hoàn toàn khác công

un dế quốc Công an đế quốc là nanh vuốt của đế quốc để hà hiếp áp bức đa

số nhân dân Chắc các cô các chú cũng nhớ chúng nó là bọn dầu tràu mặt ngựa Công an nhân dân phải là kiểu mầu, phải là người chuyèn trách thi hành

chính sách, phương châm của Đảng và Chính phủ cho tốt Công an nhân dân phải thực sự phục vụ nhân dân" [11, tr 122] Trong khi thực hiện nhiệm vụ CAND phải thực hiện pháp luật cho đúng, tố chức nhân dân thực hiện pháp luật nhà nước một cách nghiêm chỉnh và triệt dể, dù là thực hiện chức năng quản lý nhà nước vể an ninh, trật tự hay là trực tiếp đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Tuyệt nhiên công an không dược lợi dụng pháp luật, cậy quyển cậy thế làm trái pháp luật, vi phạm pháp luật, vi phạm quyển lự đo, dân chủ của nhân dân, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, của nhân dân.

Thực hiện quyền lực nhà nước thông qua hình thức áp dụng pháp luật, Công an vừa là người tổ chức cho các chủ thể tham gia vào các quan hệ xã hội

vể TTATXỈỈ thực hiện đúng đắn những quy định của pháp luật, vừa là cơ quan thực hiện quyển lực để điều tra, khám phá, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, các bọn tội phạm xâm phạm TTATXH, trong đó có nhiều hoạt động phải tiến hành bí mật Đặc điểm này, có thể nói các lĩnh vực thực

hiện pháp luật khác không có, hoặc không giống như giai đoạn thực hiện

pháp luật của công an Theo quy định của Bộ luật hình sự có diên rộng, bao gồm các tội phạm quy định trong 8 chương, với 137 điểu luật (trừ ba nhóm tội phạm: các tội xâm phạm ANQG, Cliươag II Các tội xâm phạm nghĩa vụ và trách nhiệm của quân nhân, Chương XI Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh, Chương XII)

Hoại động của số đối tượng này là thường xuyên, liên tục trên nhiều lĩnh

vực, trên lất cả các địa bàn; không ngừng, không nghỉ, không phân định thời

gian, không trận tuyến, bí mật trà trộn trong nội bộ nhân clân, thậm chí ngay trong các cơ quan Đảng và Nhà nước, lấy các đanh nghĩa dó để làm trái pháp luật tìm mọi cách che dậy tội phạm, lán liánh sụ' trừng phạt của pháp luậi, hoạt động còng khai tráng trợn, chống lại pháp luậl Trong ilurc tế, nếu không

kể đến những vi phạm khồng bị xừ lý hoặc xử lý hành chính, khống kế đến số

tội phạm ẩn, số tội phạm phát hiện được hàng năm đã là hàng vạn người Năm 1994: có 65043 vụ án hình sự, 2397 vụ án buôn lậu, 897 vụ án xâm phạm sở hữu XHCN Năm 1995 có: 21514 vụ án kinh tế, 36453 vụ án hình sự, bắt giữ

50348 đối tượng phạm tội Xu hướng hoạt động của loại đối tượng này chưa

có chiểu hướng giảm đi vể cơ bản

Như vậy phản ánh tình trạng thực hiẻn pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ TTATXH là rất phức tạp, những quy phạm pháp luật đi vào cuộc sống đúng như nó yêu cầu không hề đơn giản, thậm chí còn vấp phải sức phản kháng rất quyết liệt Để thực hiện quyền lực được đúng đắn, tránh được những sai lầm khuyết điểm, hoạt động thực hiện pháp luật của lực lượng CAND trong lĩnh vực bảo vệ TTATXH, cần quán triệt đầy đủ tư tưởng chỉ đạo của Đảng đã ghi trong Nghị quyết 31/TW ngày 2/2/1980: "Chủ động phòng ngừa, chủ động tiến công, lấy phòng ngừạ là chủ yếu Nâng cao cảnh giác không để lọt một người phạm tội, đề phòag lêch lạc không làm oan người ngay"

1.2.2 Tính phức tạp và quyết liệt trong hoạt dộng thực hiện pháp luật của CAND.

,«ị

Thực tiễn cho thấy, hoạt động thực hiện pháp luật của lực lượng CAND

trong lĩnh vực này thực chất là sự cọ xát, đấu tranh, xử lý chủ yếu với những

vấn đề thuộc mặt trái của xã hội Đã tiếp xúc với mặt trái của xã hội thì sự

có nhiều người phức tạp, nhiểu thứ quyến rũ mình vào thói xấu Nếu không

giữ đưực thói quen tiết kiệm thì sẽ tham ăn ngon, tham mua các thứ xa hoa lương không đủ thì sẽ lấy ở đâu? Lúc đó chỉ có hai cách: một ià ăn cắp của Chính phủ, hai là bị tiền mua chuộc Một vài ví dụ: Nó đi buôn lậu, sợ anh bất, nó cho anh cái dồng hổ, bứt máy để đi thoát; cán bộ đi mua bán, nó cho

ăn một ít dể mua dắt, bán rẻ cho nó Đó là ăn hối lộ, mà ăn hối [ộ là có tội, vì

nó làm hại cho nhân dân, thiệt hại công quỹ của Chính phủ" [12, Ir 39,40] Những năm gđn đây, đặc biệt từ khi đất nước ta phái triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị irường Có sự quản lý của Nhà nước tính phức lạp không hề giảm bớt mà dang gia táng nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến quá trình thực hiện pháp luật, đến tình hình TTATXH.Trước hết, phải kể đến những biểu hiện tiêu cực đang nảy sinh hàng ngày, hàng giờ từ cơ chế thị trường Cơ chế thị trường bản thân nó chứa đựng nhiều yếu tố tích cực, mang lại nhiều nguồn iực cho sự phát triển đất nước, song mật trái của nó cụng sản sinh ra nhiều biểu hiện tiêu cực tác động đến lĩnh

vực TTATXH Đó là lối lầm ãn chạy theo lợi nhuận với bất cứ giá nào dãn

đến vi phạm pháp luật lừa đảo, giả mạo, gian lận, trốn tránh sự kiểm soát của pháp luật, sẩn sàng xâm hại đến lợi ích của nhà nước, của xã hội, của nhàn dân; xu hướng chạy theo buôn bán, thương mại tràn lan, làm ăn theo kiểu chụp giật, mạnh được yếu thua, thương mại hỏa ngay cả trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội; nhanh chóng làm giầu bất chính bằng tham ỏ, hối lộ, bằng tham nhũng Tất cả đã dẫn đến trật tự kinh tế xã hội bị thiếu ổn định, trật tự pháp luật bị vi phạm, TTATXH đã phức tạp càng phức tạp thêm.Bẽn cạnh sự tác động của những hiện tượng liêu cực đa hình đa vẻ là sự tấn công của đủ loại tội phạm xâm phạm TTATX11 bằng nhiều ilìủ đoạn tinh

vi ihâm độc Một vấn đề có tính quy luật cứa các loại tội phạm, nhát là bọn tội phạm xâm phạm TTATXH, muốn lổn tại dể hoại động bọn chúng phái bằng moi cách trốn tránh dược sự kiếm soát của Nlúì nước, sự irùng pliụt cúa

luật Bọn làm ãn phi pháp, bọn phạm tội chuyên nghiệp, bọn tham nhũng, buôn lậu thường dùng lợi ích vật chất và phi vật chất để vô hiệu hóa các hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật Bọn lưu manh, côn đổ, càn quấy, đâm thuê, chém mướn thường dùng bạo lực, tấn công quyết liệt chống người thi hành công vụ Ví dụ: Phân tích 2311 vụ án chống người thi hành công vụ đã có: 56,2% chống cảnh sát, trong đó 40 cán bộ, chiến sĩ bị hy sinh, 600 người

bị thương, hàng trăm người khác bị bắt làm con tin Đó là những trở lực ngán cản hoạt động bình thường của các lực lượng CAND, khiến cho pháp luật mất

đi những điểu kiện cần thiết trở thành hiện thực

Trong hoạt động thực hiện pháp luật giữ gìn TTAXTH lực lượng CAND còn phải chịu sự chống lại của các thế lực thù địch, bọn đế quốc phản động từ bên ngoài, điển hình là chiến lược "diễn biến hòa bình" mà Đảng ta đã khẳng

4

định là một nguy cơ Kẻ địch đã và đang dùng mọi thủ đoạn tấn công hòng làm thối ruỗng và tan rã từ bên trong, thực hiện ý đổ phi chính trị hóa một lực lượng vũ trang - lực lượng trung thành với CNXH Nguy hiểm hơn là sự câu kết giữa kẻ thù bên ngoài với các bọn tội phạm, các phần tử thoái hóa biến chất bên trong nhằm chống lại lực lượng CAND Sức mạnh cộng hưởng giữa

có nguy cơ chọc thủng được phẩm chất trung thành của lực lượng công an thì điểu đó có nghĩa là bức tường pháp luật có chặt chẽ đến mấy cũng chỉ là mọt ruỗng, CNXH có còn cũng chỉ là hình thức

Đòi hỏi lực lượng công an, nhất là lực lượng trực tiếp tiếp xúc với môi trường xã hội phức tạp thường phải hoạt động chiến đấu bí mật trong những điểu kiên khó khăn, gian khổ do tính chất công viêc, do yêu cầu của công tác nghiệp vụ phải dương đầu và phải vượt qua dể hoàn thành nhiêm vụ

1.2.3 Tính chính xác, nhanh chóng và hiệu quả troiiị* hoạt (lộng thực hiện pháp luật của CAND.

Bảo đảm tuyệt đối an toàn cho cách mạng, cho sự nghiệp bảo vệ 1T A T X H

là yèu cầu tối thượng của các hoạt động thực hiện pháp luật của lực lượng CAND Bởi vì, khi lợi ích của cách ưiạng, của nhân dán rơi vào tình trạng bị

đe dọa hoặc bị xâm hại bởi các hành vi nguy hiểm cho xã hội, thì điều đó cũng có nghĩa là pháp ỉuật đã không còn hiệu lực thực sự trong thực tế Đấu tranh bảo vệ TTATXH, một bộ phận của ,cuộc đấu tranh giãi cấp, đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, giữa tiến bộ với lạc hậu, giữa hựp pháp với bất hợp pháp, một cuôc đấu tranh bí mật được tiến hành vói một tinh thần khẩn trương, mau lẹ, chủ động và sáng tạo luồn luôn đòi hỏi phải đạt độ chính xác cao và hiệu quả thiết thực Muốn vậy, phái đi đúng đường lối chính sách, quan điểm của Đảng, đúng quy định của pháp luật nhà nước, bảo đảm tốt các yêu cầu nghiệp vụ của ngành công an Tinh thần đó trong thực tiễn thực hiện pháp luật thể hiên: khi chưa xảy ra vi phạm và tôi phạm phải bằng các hoạt động quản lý để tổ chức phòng ngừa, ngăn chặn, từ phòng ngừa đạo đức đến phòng ngừa pháp luật bảo vệ cho pháp luật khổng bị vi phạm; nếu vi phạm, tội phạm đã xảy ra thì phải ngăn chặn kịp thời, với tinh thần chủ động tiến công, tiến công liên tục, cần thiết phải trừng trị, trấn áp một cách kiên quyết, hạn chế đến mức thấp nhất những hậu quả có thể gãy ra cho xã hội

Để thực hiện mục đích và những yêu cầu nói trên, hoạt động thực hiện pháp luật của lực lượng CAND nhất thiết phải có sự hỗ trạ cúa các biện pháp khác, dặc biệt là biện pháp nghiệp vụ mang lính dặc ihù; sự phối hựp cua nhiều lực lượng, nhất là lực lượng tai mát của nhản dân Việc sứ dụng nhiều biện pháp và lực lượng tạo nên thế trận lòng dân vững chắc là một nghệ Ihuậi

tó chức, chi dạo tiến hành cuộc dấu Lranh CAND cần phái huy cao dô vai nò

là lực lượng nòng cốt, xung kích, phải lồ chức quản lý -mọi hoạt dộng phối liựp giữa các cấp, các ngành, trong các cơ quun Đảng, Nha nước, lổ chức xã hội cũng như trong nhân dân, phôi hợp giữa các biện pluíp luyèn Uưyền giáo

dục, biện pháp quần chúng, biện pháp kinh tế, biện pháp nghiệp vụ bảo đảm phát huy cao dộ hiệu lực và hiệu quả của pháp luật phục vụ cuộc đấu tranh ngày một tốt hơn.

Đặc điểm này thể hiện tinh thần kiên quyết và thận trọng trong thực hiện pháp luật Quá trình thực hiện pháp luật phải nâng cao cảnh giác không để lọt một người phạm tội, để phòng lệch iạc không làm oan một ngưòi vô tội Kinh

Inghiệm thực tiễn cho thấy, nếu thiếu kiên quyết hoặc thiếu thận trọng một chút là lập tức đặt lợi ích của xã hội vào trong tình trạng bị đe dọa, thậm chí dẫn đến hậu quả nghiêm trọng Do vậy, hoạt động thực hiện pháp luật phải thực hiện đúng những yêu cầu của pháp luật, không để xảy ra sai lầm, thiếu sót Đổng thời phải kiên quyết chống các khuynh hướng lệch lạc như: chỉ thấy mặt kiên quyết rồi làm bừa, làm ẩu, hoặc chỉ thấy phải thận trọng mà hữu khuynh, né tránh, cả hai khuynh hướng đều đẫn đến kết quả không thực hiên dược điều mà pháp luật đề ra, đặt pháp luật nằm ngoài đời sống xã hội!

1.2.4 Đ iều kiện đảm bảo quá trình thực hiện pháp luật m ang tính đặc

ỉ: 1 'Y ’’ t • ' I .

thù

• I > ;* ,'11 • I; ; tĐiều kiên đảm bảo thực hiện pháp luật trong lĩnh vực bảo vổ TTATXH bao gồm nhiều yếu tố: chính trị, kinh tế, tư tưởng, pháp lý, xã hội Bảo vệ 1TATX H trong những điểu kiện hiện nay, cần thiết phải đổi mới một số yếu

tố đảm bảo sau đây:

Đất nước ta vẫn trong tình trạng một nước nghèo, nền kinh tế kém phát triển, sản xuất nhỏ còn phổ biến, hâu quả cùa hơn 30 nám chiến tranh còn nặng nề, đời sống nhân dân còn thấp kém, nhiều nơi còn rất lạc hậu Mật tiêu cực của cơ chế thị trường như đã trình bày trong dặc trưng thứ hai đang là những yếu tô kinh tế - x ấ h ô i tác động gay gắt đến toàn bộ quá trình thực hiện pháp luật, tác đông gay gất, trực tiếp dến lĩnh vực TTATXH Đó là tình trạng

tùy tiện, thiếu tính tổ chức kỷ luậl, vi phạm pháp luạt Công tác tuyên truyền

giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức luy đã có nhiều cố gắng, song trong thực

tế chưa dạt được yéu cầu, nhận thức và trình độ pháp luậi trong nhàn dân, kể

cả trong cán bộ, chiến sỹ còn ihấp; ý thức pháp luậl Irong công an mới bắt dầu xây dựng và hình thành, chưa tạo ra sức mạnh tiú sức ngăn cản, đè bẹp mọi biểu hiên tiêu cực và tình trạng vi phạm pháp luật Trong khi đó, quá trình thực hiệu pháp luật luôn luôn đòi hỏi phái xây dựng lực lượng CAND trong sạch, vững mạnh; mỗi cán bộ chiến sỹ công an là một chiến sỹ trẽn mật trận báo vệ TTATXH luôn luôn giữ vững tư cách người công an cách rnạng như 6 điều Bác Hồ dạy CAND

Điều kiện đảm bảo có tính chất đặc thù còn là việc phải hiện đại hóa trang thiết bị, bảo đảm cho lực lượng CAND hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Về mặt này, tuy đã có nhiều đổi mới so với trước đây đã có chuyển biến quan trọng, có những bước tiến đáng kể, nhưng so với yêu cầu thì vẫn còn trong tình trạng bất cập Không để cao vũ khí, trang thiết bị, song trong điéu kiện

cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang phát triển như vũ bão, công

cuộc công nghiệp hóa, hiên đại hóa đất nước dang được triển khai thục hiện

có tác động mạnh mẽ đến nhiều mặt của đời sống xă hội Trong lĩnh vực TTATXH, hoạt động thực hiện pháp luật không thể nói đến hiệu lực và hiệu quả cao, nếu thiếu điều kiện trang thiết bị cần thiết Chúng ta không thể làm tốt nhiệm vụ quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân, nếu hệ thống các trại giam, trại cải tạo luồn luôn trong tình trạng quá tải; không thể quản lý tối cổng tác xuất nhập cảnh, không thể kiểm soát đoàn ra đoàn vào tại các cửa khiu một cách chu đáo, nếu thiếu những điều kiện kỹ Ihuật hiện dại; không thể thực hiện tốt các hoạt động giám định kỹ thuật hình sự, hoạt dộng quán lý trật tự,

an toàn giao thông, nếu thiếu những ưang thiếl bị kỹ lluiậl dồng bộ v.v

Những yếu tố đám bảo nói l'1'ên đều là những vấn dồ rài cụ thể, rất thực lê,

có ảnh hưởng Irực liếp tới quá trình ihực hiện pháp luật c ú n lực lượng ( AND

1.3 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CAND VỚI CHỨC NĂNG BẢO VỆ TTATXH.

1.3.1 - Hảo vệ TTATXH là chức nủng quan trọng cùa Nhà nước ta.

Trong suốt các chặng đường cách mạng của dân tộc, đặc biệt trong giai đoạn từ 1975 đến nay, Đảng và Nhà nước ta trong khi đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng đát nước vãn luôn luôn đề cao nhiệm vụ bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH, quan tâm xây dựng CAND Hiến pháp năm 1992 xác định:

"Các lực lượng vũ trang nhân dân phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và nhân dân, có nhiêm vụ sẩn sàng chiến đấu bảo vệ độc lập chủ quyền, thống nhâì toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và những thành quả cách mạng cùng toàn dân xây dựng đất nước" (Điểu 45) "Nhà nước xây dựng công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuê, từng bước hiện đại, dựa vào nhân dân và lầm nòng cốt cho phong trào nhân dân để bảo vê an ninh quốc gia và trật tự,

an toàn xã hội, bảo đảm sự ổn định chính trị và các quyển tự do, dân chủ của công dân, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tài sản xã hội chủ nghĩa, đấu tranh phòng ngừa và chống các loại tội phạm (Điều 47) Bảo vệ TTATXH, một chức năng của Nhà nước, là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, là mặt hoạt động quan trọng của CAND

ở nước ta, sự phục thù của các giai cấp bóc lột và các thế lực thù địch, đế quốc cũng hết sức thâm độc và quyết liệt Tiêu biểu là chiến lược "diễn biến hòa bình" các thế lực đế quốc, phản động đang ráo riết thực hiện hòng tiêu diệt chế độ xã hội XHCN ở nước ta Đó là những hoạt động thù địch xâm hại đến ANQG, bên cạnh đó là những hoạt đông gây rối loạn xâm phạm đến lĩnh vực TTATXH Tuy không nguy hiểm, thâm đôc như xâm phạm đến ANQG, song những hoạt đông xâm hại đến TTATXH thường xảy ra nhiểu hơn, thường xuyên, liên tục hơn và là những vấn để nhức nhối không dễ khác

phục Đó là hoạt động của bọn tội phạm hình sự, các phần tử lưu manh, côn

đồ, bọn thoái hóa biến chất, bọn tham nhũng, buôn lậu cùng các biếu hiện tiêu cực xã hội Bọn chúng đang là một lực lượng khá đông dảo nằm ngay trong hàng ngũ cách mạng, trong cộng đổng dân cư [Phụ lục số ] ] Những hoạt động của chúng rất phức tạp, nghiêm Irọng và cũng không kém phần quyết liệt Do vậy, muốn thiết lập trật tự xã hội, xây dựng thành công CNXII, Nhà nước ta phải thực hiên một trong các chức năng quan trọng của nhà nước

XHCN là: Giữ vững an ninh, trật tự, trấn áp sự phản kháng -của giai cấp bóc

lột đã bị lật đổ và các hành vi vi phạm khác

Thực hiên chức năng này mới chủ động phòng ngừa và chủ dộng tiến công với các thế lực thù địch, bảo đảm sự ổn định về chính trị, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vê cuộc sống tự do, hạnh phúc lao động hòa bình của nhân dân, tính mạng, tài sản, các quyển và lợi ích hợp pháp của công dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện thắng lợi các chức năng tổ chức xây dựng trên

các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và đối ngoại Để thực hiện

dược chức năng quan trọng này, Nhà nước nhất thiết phải giải quyết tốt những lĩnh vực chả yếu sau đây:

- Xây dựng và hoàn thiện các đạo luật về lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự,

các luật về xử lý các vi phạm hành chính, các đạo luật khác có liên quan Sớm khắc phục tình trạng một hành lang pháp lý còn nhiều sơ hở thiếu sót, không

để những chỗ trống, những khuyết điểm không đáng có trong hệ thống pháp luật theo tư tưởng chỉ đạo: "Hoàn thiện hệ thống pháp luật vể bảo vệ Tổ quốc, thể chế hoá các chủ trương, chính sách của Đảng vể xây dựng nền quốc phồng toàn díln và an ninh nhân dân, ị33, tr 119, 120] Công viỏc này có vị trí, vai trò lo lớn nhằm thiết lập một trật lự pháp chế, mội quá trình iliực hiện pháp luật bảo đảm TTATXH phát triển dímg nghĩa của nổ

- Tổ chức và xây dựng hệ thống các cơ quan bảo vệ pháp luật như: cồng

an, tòa án, viện kiểm sát, thanh tra, tư pháp vững mạnh vé mọi mặt, đủ sức giữ vai trò nòng cốt, là lực luợiig chủ công uong cuộc đãu tranh phòng ngừa

và chống tội phạm, chống tiêu cực, bảo vệ TTATXH ở mọi nơi mọi lúc

- M ọi hành vi phạm tội phải dược phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh, nhanh chóng, theo đúng quy định của pháp luật Đó là chính sách hình sự của Nhà nước ta cầa phải được quán triệt trong mọi giai đoạn của cuộc đấu tranh

- Tăng cường mọi khả năng, tiến hành có hiệu quả các biện pháp giáo dục,

cải tạo các phần tứ chống đối trong các giai cấp thù địch, các loại kẻ thù dã bị đánh đổ nhưng chưa bị tiêu diệt và các bọn tội phạm thành những người lương thiện có ích cho xã hội, làm giảm bớt và tiến tới loại trừ các hoạt động chống đối hoặc phạm tôị trở lại, dù bọn chúng cải tạo ở trong các trại giam hoặc ở ngoài xã hội .j

- N hà nước phải tổ chức và xây dựng phopg trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc mạnh mẽ và rộng khắp, nhằm phát huy sức mạnh "thiên la địa võng" của hàng triệu người lao động tham gia vào cuộc đấu tranh phòng ngừa

và chống tội phạm, bảo vệ TTATXH Nhân dân bao giò cũng là lực lượng hùng hậu "Khi nhân dân ủng hộ ta nhiều thì thành công nhiểu, ủng hộ ta ít thì thành công ít, ủng hộ hoàn toàn thì thắng lợi hoàn toàn" [11, tr.122, 123].Bảo vệ TTATXH cũng là công việc to lớn, Nhà nước phải thực hiện bằng

sức mạnh của nhân dân Hiến pháp 1992 quy định: "Công dân thực hiện

quyền làm chủ của mình ở cơ sở bằng cách tham gia công việc của nhà nước

và xã hội, có trách nhiệm bảo vệ của công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hôi, tổ chức đời sống công đổng" (Điểu 11)