Tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép và đấu tranh phòng chống các tội này trên địa bàn thành phố hà nội

nghĩa làm tăng mức hình phạt cho người thực hiện hành vi phạm tội để bảo đảm cho hình phạt đạt được mục đích" và "một người không thể bị xử phạt hình sự về nhân thân xấu của h ọ " 1.Vì v

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI• • • •

T RU N G TÂM THÔNG TIN THƯ V IÊN

T R Ư Ờ N G Đ Ạ I H O C L U Ậ T HÀ NÔI

P H Ò N G Đ O C ?.Ả?

XE TRÁI PHÉP VÀ ĐÂU TRANH PHÒNG CHỐNG CÁC TỘI NÀY TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HÀ NÔI

BAN CHỦ NHIỆM ĐẼ TAI■

Chủ nhiệm đề tài: TS TRƯƠNG QUANG VINH

Thư k ý đề tài: TS DƯƠNG TUYẾT MIÊN

DANH SÁCH CỘNG TÁC VIÊN

2 TS DƯƠNG TUYẾT MIÊN

11 THS NGUYỄN VĂN HƯƠNG

12 THS NGUYỄN TUYẾT MAI

13 THS CAO THỊ OANH

T rường Đ ại h ọc Luật H à N ội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội TAND thành phô Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội Trường Đại học Luật Hà Nội

MỤC LỤC

1 Tổng thuật kết quả nghiên cứu của đề tài

2 Dấu hiệu pháp lý và đường lối xử lý tội tổ chức

đua xe trái phép

3 Dấu hiệu pháp lý và đường lối xử lý tội đua xe trái phép

4 Phân biệt tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép

với một số tội khác trong BLHS 1999

5 Thực tiễn xét xử các tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua

xe trái phép trên địa bàn Thành phố Hà Nội

6 Thực tiễn xử phạt hành chính đôí với hành vi tổ chức đua

xe trái phép và tội đua xe trái phép trên địa bàn

Thành phố Hà Nội

7 Tinh hình, nguyên nhân, điều kiện và các biện pháp đấu tranh

phòng chống tội tổ chức đua xe trái phép trên địa bàn

Thành phố Hà Nội

8 Tinh hình, nguyên nhân, điều kiện và các biện pháp đấu tranh

phòng chống tội đua xe trái phép trên địa bàn

Thành phố Hà Nội

Tài liệu tham khảo

TỔNG THUẬT K€T o u n NGHICN cứu Đ€ TRI

T Ộ I TỔ CHỨC ĐƯA XE TR Á I PH ÉP, TỘ I ĐƯA XE TR Á I

P H É P VÀ Đ Â U T R A N H PH Ò N G CH Ố NG CÁ C T Ộ I NÀ Y

T R Ê N Đ ỊA BÀ N TH ÀN H PH Ố H À N Ộ I

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đê tài

Trong vài năm trở lại đây, tình trạng tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép xảy ra thường xuyên, diễn biến hết sức phức tạp và nghiêm trọng, đặc biệt

là ở các thị trấn, thị xã và thành phố lớn Những hành vi này đã vi phạm các quy định của Nhà nước về an toàn công cộng, trật tự công cộng, đặc biệt là an toàn giao thông đường bộ Hành vi tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép không chỉ đe doạ gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ,

mà nghiêm trọng hơn những hành vi này còn trực tiếp gây thiệt hại cho tính mạng, sức khoẻ của con người, tài sản của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân Tính trung bình, mỗi năm ở nước ta có khoảng 10 nghìn người chết, hàng chục nghìn người bị thương và hàng trăm tỉ đồng bị thiệt hại do những hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây ra trong đó có hành vi tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép Đi liền với tệ nạn này là những hành vi chống lại những người có nhiệm vụ giữ gìn trật tự an toàn xã hội, bảo đảm an toàn giao thông hoặc những người có trách nhiệm giải tán các cuộc đua xe trái phép Những kẻ quá khích (bao gồm cả người đua và người cổ vũ đua xe) đã dùng gạch, đá tấn công người thi hành công vụ, gây tổn hại cho sức khoẻ cán bộ, chiến sỹ công an, phá hỏng mô tô, ô tô của cảnh sát, đánh tháo những người vi phạm Tuy nhiên, việc đấu tranh phòng chống loại tội phạm này trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn, phức tạp và đặc biệt là chưa hạn chế được loại tội phạm này một cách có hiệu quả Do vậy, việc nghiên cứu và đánh giá đúng thực trạng về tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép, đưa ra những giải pháp nhằm đấu tranh phòng chống loại tội phạm này một cách có hiệu quả là

một yêu cầu cấp bách đáp ứng được đòi hỏi khách quan mà lý luận cũng như thực tiễn đặt ra.

1.2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, mới chỉ có một số bài viết về những hành vi tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép được đăng tải rải rác trên một số báo Tuy nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu về vấn đề này một cách toàn diện và có hệ thống

Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép và đấu tranh phòng chống các tội này trên địa bàn thành phố Hà Nội để nghiên cứu

1.3 M ục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá đúng thực trạng cũng như tìm ra những nguyên nhân và điều kiện của tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép, đồng thời đề xuất một số kiến nghị nhằm đấu tranh phòng chống các tội này trên địa bàn thành phố Hà Nội

1.4 Nội dung nghiên cứu

- Phân tích và làm sáng tỏ về mặt lý luận các qui định của pháp luật hình

sự về tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép được qui định tại Điều

1.6 Nhu cầu kinh tê xã hội, địa chỉ áp dụng

Kết quả nghiên cứu của đề tài này là nhằm góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép, trên cơ sở đó đưa ra được những đánh giá khoa học để thấy rõ những mặt được, những điểm còn tồn tại bất cập của các qui định trong BLHS 1999 về các loại tội này

Dựa vào những căn cứ khoa học đã được đề cập trong đề tài, các nhà làm luật có điều kiện cân nhắc để tìm ra một phương án tốt nhất cho việc sửa đổi, bổ sung các qui định về loại tội này trong BLHS 1999.

Kết quả của đề tài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho những người làm công tác giảng dạy, sinh viên, nghiên cứu sinh trong các cơ sở đào tạo luật

1.7 Phạm vi nghiên cứu

Đây là đề tài mà chúng tôi chỉ có điều kiện nghiên cứu và khảo sát tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép trên địa bàn thành phố Hà Nội

1.8 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, các tác giả của đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí M inh về N hà nước và Pháp luật, ngoài ra các tác giả còn sử dụng những phương pháp truyền thống như phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, nghiên cứu các văn bản pháp luật hình sự, thực tiễn xét xử cũng như các tài liệu khác có liên quan

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Dấu hiệu pháp lí và đường lối xử lí tội tổ chức đua xe trái phép.

Theo qui định của khoản 1 Điều 206 BLHS hiện hành, hành vi khách quan của tội này là “ tổ chức trái phép việc đua xe ô tô, xe máy hoặc các loại xe khác

có gắn động cơ” Như vậy, có thể hiểu tổ chức đua xe trái phép là tổ chức đua xe

mà không dược phép của cơ quan có thẩm quyền Phưưng tiện tham gia đua ở đây có thể là ô tô, mô tô hoặc các loại xe có gắn động cơ khác Các loại xe không

có gắn động cơ như xe xích lô, xe đạp không gắn động cơ, xe súc vật kéo không phải là phương tiện phạm tội này Người phạm tội có thể chỉ đứng ngoài chỉ đạo cuộc đua hoặc trực tiếp tham gia đua cùng Trên thực tế, hành vi tổ chức đua xe có thể là các dạng hành vi sau:

+ Vạch kế hoạch tổ chức cuộc đua xe như chủ động sắp xếp về thời gian, địa điểm, thành phần tham gia cuộc đua xe;

+ Xúi giục, kích động, lôi kéo người khác tham gia đua xe như gọi điện thoại di động để rủ rê người khác tham gia đua xe;

+ Đứng ra tổ chức, kêu gọi người khác đóng tiền tham gia đua xe, đồng thời thu tiền của những người đua để phát cho người thắng cuộc;

+ Tổ chức mạng lưới canh gác, bảo vệ, giám sát cuộc đua xe, tổ chức cá cược, tổ chức chống lại cán bộ công an, dân phòng;

+ Cung cấp phương tiện đua xe cho người tham gia đua xe như cho mượn, cho thuê;

+ Cho người tham gia đua xe vay tiền để cá cược, chỉ dãn cách thức đua

xe, tuyến đường đua xe cho người tham gia đua xe

Đ ịa điểm tổ chức đua xe thông thường là các tuyến đường lớn ở các trung tâm thành phố, thị xã nhưng cũng có thể là đường quốc lộ cách xa trung tâm Tuy nhiên, địa điểm không phải là dấu hiệu bắt buộc của tội này

Theo sự mô tả của khoản 1 Đ iều 206 BLHS, hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm của tội này, do đó, đây là tội phạm có cấu thành hình thức Tội phạm hoàn thành khi người phạm tội thực hiện hành vi tổ chức trái phép việc đua xe ô tô, xe m áy hoặc các loại xe khác có gắn động cơ

Về đường lối xử lý, Đ iều 206 qui định 3 khung hình phạt

K hoản 1 - khung cơ bản áp dụng cho trường hợp phạm tội không thoả mãn tình tiết tăng nặng định khung với mức hình phạt là phạt tiền từ mười triệu đồng đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, phạt tù từ 1 năm đến 5 năm

K hoản 2 - khung tăng nặng bị phạt tù từ 3 năm đến 10 năm nếu thoả mãn

m ột trong các tình tiết sau:

a) Tổ chức đua xe có qui m ô lớn

b) Tổ chức cá cược

c)Tổ chức việc chống lại người có trách nhiệm đảm bảo an toàn trật tự giao thông hoặc người có trách nhiệm giải tán cuộc đua xe trái phép

d)Tổ chức đua xe nơi tập trung đông dân cư

đ) Tháo dỡ các thiết bị an toàn khỏi phương tiện đua

e) Gây thiệt hại cho tính m ạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác

g) Tái phạm về tội này hoặc tội đua xe trái phép

K hoản 3 Phạm tội trong trường hợp tái phạm nguy hiểm hoặc gây hậu quả rất nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 7 năm đến 15 năm

Khoản 4 Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 nàm hoặc tù chung thân.

K hoản 5 qui định về hình phạt bổ sung Người phạm tội có thể bị phạt tiền

từ 5 triệu đồng đến 30 triệu đồng

2.2 Dấu hiệu pháp lí và đường lối xử lí tội đua xe trái phép.

Trước khi BLHS năm 1999 được ban hành, hành vi đua xe trái phép không được quy định thành một tội danh riêng để xử lý độc lập Hành vi này có những biểu hiện rõ rệt của một tội danh được BLHS năm 1985 quy định là tội gây rối trật tự công cộng Vì vậy, quy định của điều luật này được sử dụng để xử lý về hình sự hành vi đua xe trái phép Tuy nhiên, do hành vi đua xe trái phép có những đặc điểm khác biệt so với các hành vi này (như động cơ chủ yếu nhằm tạo cảm giác hưng phấn, nhằm thoả m ãn nhu cầu cá cược ) nên việc xử lý về tội gây rối trật tự công cộng không thể hiện được triệt để đường lối xử lý gắn sát với tính chất của hành vi đặc biệt là bằng việc xây dựng các tình tiết định khung tăng nặng phù hợp Xuất phát từ lý do đó, tại BLHS năm 1999 đua xe trái phép đượcquy định là m ột tội danh độc lập tại Điều 207 BLHS 1999

K hách thể của tội phạm : Tội đua xe trái phép xâm phạm trật tự, an toàn công cộng, tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người khác ở những nơi công cộng

M ặt khách quan của tội phạm: Hành vi trực tiếp điều khiển các phương tiện đua trái phép trên các đường giao thông công cộng, trong thành phố, thị xã, thị trấn

Các phương tiện đua theo quy định tại điều luật này là các phương tiện giao thông đường bộ có gắn động cơ như ô tô, xe máy Đối với những phương tiện thuộc loại lưỡng tính (ví dụ: Xe đạp điện) việc chứng m inh chủ thể có sử dụng động cơ của những phương tiện này khi tham gia đua hay không là vấn đề rất phức tạp M ặt khác, các chủ thể khi đã lựa chọn loại phương tiện này để đua cũng thường có ý thức lợi dụng sự "lưỡng tính" của phương tiện VI vậy, theo quan điểm của chúng tôi, tất cả những trường hợp sử dụng các phương tiện đua lưỡng tính đều cần phải được xác định là sử dụng các phương tiện có gắn động

Người thực hiện hành vi nói trên chỉ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thoả mãn ít nhất một trong hai điều kiện sau:

+ Gây thiệt hại cho sức khỏe, tài sản của người khác

Theo giải thích tại tài liệu tập huấn BLHS năm 1999, thiệt hại về sức khoẻ

ở đây được hiểu là gây thương tích cho người khác mà tỷ lệ thương tật dưới 11%; thiệt hại về tài sản được hiểu là gây thiệt hại cho tài sản của người khác có giá trị dưới 100 triệu đồng

Trong trường hợp này tội phạm được quy dịnh dưới dạng cấu thành tội phạm vật chất, hậu quả là dấu hiệu bắt buộc để xác định là có tội phạm

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng về mặt lý luận bản thân hành vi đua xe trái phép (chưa cần gây ra hậu quả) đã có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội để xác định là tội phạm Hành vi này rõ ràng có tính nguy hiểm cao hơn nhiều so với

m ột số hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ khác như đi không đúng luồng đường, vượt quá tốc độ B ên cạnh đó thực tiễn cũng cho thấy những hành vi đua xe trái phép (chưa gây ra hậu quả) mà chỉ bị xử phạt hành chính là quá nhẹ, loại chế tài này không đủ nghiêm khắc để răn đe, ngăn ngừa những hành vi nguy hiểm này Từ những lý do nói trên, chúng tôi cho rằng đối với loại hành vi này cần quy định CTTP dưới dạng CTTPHT (không quy định hậu quả là dấu hiệu bắt buộc) Hậu quả (ở mức độ nhất định) nên được quy định là tình tiết định khung tăng nặng của điều luật:

+ Đ ã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm

Với việc sử dụng những đặc điểm xấu về nhân thân là điều kiện để xác định tội phạm như vậy, CTTP được xây dựng là CTTPHT: Dấu hiệu hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc

Đ ồng thời với việc khẳng định tính nguy hiểm đáng kể của bản thân hành

vi đua xe trái phép như trên chúng tôi cũng cho rằng bản thân đặc điểm xấu về nhân thân của người thực hiện hành vi không thể làm cho m ột hành vi nguy hiểm không đáng kể cho xã hội có thể trở thành hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội

Về vấn đề này, PGS TS Nguyễn Ngọc Hoà khẳng định: "Đặc điểm xấu về nhân thân không có ý nghĩa quyết định hành vi trở thành hành vi phạm tội mà chỉ có ý

nghĩa làm tăng mức hình phạt cho người thực hiện hành vi phạm tội để bảo đảm cho hình phạt đạt được mục đích" và "một người không thể bị xử phạt hình sự về nhân thân xấu của h ọ " 1.

Vì vậy, ngay cả trong trường hợp cho rằng bản thân hành vi đua xe trái phép chưa đủ nguy hiểm để quy định là tội phạm thì việc sử dụng dấu hiệu đã bị

xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này chưa được xoá án tích mà còn vi phạm cũng là việc không hợp lý

Từ những lý do trên, chúng tôi cho rằng cần bỏ dấu hiệu đặc điểm xấu về nhân thân người thực hiện hành vi trong CTTPCB tội đua xe trái phép

M ặt chủ quan của tội phạm : Tại Tài liệu hội nghị tập huấn chuyên sâu BLHS năm 1999, lỗi của người phạm tội đua xe trái phép được xác định là cố ý trực tiếp nhưng không m ong m uốn hậu qủa thiệt hại xảy ra Sự giải thích này phù hợp với tên tội danh là "đua xe trái phép" và cũng hợp lý đối với trường hợp điều luật quy định hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc (lúc đó chỉ xác định lỗi đối với hành vi nguy hiểm được thực hiện) nhưng lại mâu thuẫn với lý luận chung

về lỗi trong trường hợp hậu quả được quy định là dấu hiệu bắt buộc vì trong trường hợp này lỗi phải được hiểu là thái độ thống nhất của người thực hiện hành

vi đối với cả hành vi mà mình thực hiện và cả hậu quả do chính hành vi đó gây ra

V ì vậy, chúng tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm của PGS.TS N guyễn Ngọc Hoà trong việc khẳng định rằng với cách quy định của Đ iều 207 hiện nay nhà làm luật đã quy định hai loại lỗi trong CTTPCB: Lỗi vô ý trong CTTP quy định hậu quả là dấu hiệu bắt buộc và lỗi cố ý trong CTTP quy định đặc điểm nhân thân là dấu hiệu bắt buộc2

Trong trường hợp thứ nhất lỗi của người phạm tội là lỗi vô ý vì quá tự tin, người thực hiện hành vi đua xe trái phép nhận thức được tính chất nguy hiểm của hành vi m à m ình thực hiện, thấy trước khả năng gây thiệt hại cho sức khỏe, tài sản của người khác từ hành vi đó nhưng tin rằng hậu quả sẽ không xảy ra

T rong trường hợp thứ hai người phạm tội biết rõ hành vi đua xe trái phép của mình là nguy hiểm cho xã hội nhưng vẫn cố tình thực hiện

1 N guyễn N gọc H oà, Cấu thành tội phạm lý luận và thực tiền, N xb Tư pháp, H à N ội năm 2 0 0 4 , tr 102.

Việc quy định hai loại lỗi trong CTTPCB của tội đua xe trái phép như hiện

nay có thể dẫn đến những bất hợp lý và vướns mắc trong quá trình xử lý những

hành vi này Điểm bất hợp lý dễ được nhận thấy nhất chính là vấn đề xác định có

hay không có đồng phạm khi nhiều người cùng thực hiện tội đua xe trái phép

Theo quy định của BLHS hiện hành đồng phạm chỉ tổn tại ở những tội do cố ý,

như vậy trong trường hợp đua xe trái phép không gây ra hậu quả thì những người

có đặc điểm xấu về nhân thân là đồng phạm của nhau, ngược lại, nếu hậu quả đã

xảy ra thì những người đó lại không thể là đồng phạm của nhau trong khi so với

trường hợp trên tính chất của hành vi, tính liên kết giữa những người thực hiện

hành vi cũng như tính nguy hiểm do sự liên kết đó gây ra hoàn toàn không thay

đổi Hơn thế nữa, nếu quy định trường hợp gây ra hậu qủa là do lỗi vô ý và do đó

những người cùng đua xe trái phép không thể là đồng phạm của nhau thì đương

nhiên cho dù có hậu quả do một hoặc một số người trong số họ gây ra cũng

không thể buộc những người khác chịu trách nhiệm về hậu quả đó, điều này cũng

đồng nghĩa với việc không thể xử lý được họ về mặt hình sự nếu họ không có đặc

điểm xấu về nhân thân như quy định hiện nay, trong khi đó với tính chất của

hành vi đua xe trái phép thì khó có thể có trường hợp thiệt hại về sức khoẻ, tài

sản của người khác lại do tất cả những người cùng đua xe gây ra Ngoài ra, cách

quy định này còn dẫn đến những bất cập khi xác định nội dung của các CTTPTN

của điều l u ậ t

Chủ thể của tội phạm: Chủ thể thực hiện tội đua xe trái phép là những

người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi tương ứng sau đây:

- Từ đủ 14 tuổi trở lên đối với trường hợp được quy định tại khoản 4 của

điều luật

- Từ đủ 16 tuổi trở lên đối với trường hợp được quy định tại các khoản 1, 2

và 3 của điều luật

2.3 Phân biệt tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép với một số tội khác trong BLHS 1999.

2.3.1 Phân biệt tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái p h ép

Cả hai loại hành vi tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép đều là hành

vi bị luật nghiêm cấm Tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép đều thuộc nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng Nó đều xâm phạm nghiêm trọng an toàn, trật tự công cộng và đe doạ nghiêm trọng tính mạng, sức khoẻ cũng như tài sản của người khác Tuy nhiên hai tội này khác nhau ở hai dấu hiệu cơ bản sau đây:

- Về m ặt khách quan: Tội tổ chức đua xe trái phép là hành vi tổ chức cho người khác đua trái phép các loại xe có gắn động cơ như ô tô, mô tô, xe gắn máy

và các loại xe khác

Hành vi tổ chức đua xe trái phép có thể bao gồm nhiều hành vi cụ thể khác nhau như: rủ rê lôi kéo người đua xe, xác định thời gian địa điểm đua xe, tổ chức lực lượng bảo vệ, chống lại việc giải tán cuộc đua xe hoặc cho thuê, cho mượn phương tiện, tổ chức cá cược, kích động tụ tập người cổ vũ việc đua xe trái phép Còn tội đua xe trái phép chỉ là hành vi trực tiếp điều khiển phương tiện (do một hoặc nhiều người cùng điều khiển phương tiện) tham gia cuộc đua xe trái phép

Tội tổ chức đua xe trái phép là tội phạm có CTTP hình thúc Cấu thành tội phạm của tội này chỉ đòi hỏi người phạm tội có hành vi tổ chức đua trái phép các loại xe có gắn động cơ mà không đòi hỏi việc tổ chức đua xe phải gây ra những hậu quả nguy hiểm cụ thể cho xã hội Ngược lại, tội đua xe trái phép đòi hỏi hành

vi đua xe trái phép phải gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người khác Trường hợp chưa gây hậu quả nguy hiểm cụ thể cho xã hội nhưng người có hành vi đua xe trái phép đã bị xử phạt hành chính về hành vi đua xe trái phép hoặc bị kết án về tội đua xe trái phép chưa được xoá án mà còn vi phạm thì cũng

bị coi là phạm tội

- Về m ặt chủ quan: Tội tổ chức đua xe trái phép được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp Người phạm tội nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của hành vi tổ chức đua xe trái phép của m ình nhưng vẫn rủ rê, lôi kéo, kích động, tụ tập người khác đua xe trái phép

Đối với tội đua xe trái phép, người phạm tội cố ý với việc đua xe trái phép của mình, nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm và bị luật nghiêm cấm nhưng vẫn tham gia đua xe trái phép Tuy nhiên, đối với trường hợp đua xe trái phép mà gây hậu quả thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người khác thì lỗi của người phạm tội với các hậu quả thiệt hại này chỉ là lỗi vô ý Nói cách khác, tội đua xe trái phép theo quy định tại Điều 207 BLHS hiện nay có hai CTTP cơ bản, một cấu thành tội phạm hình thức có lỗi cố ý trực tiếp và một CTTP vật chất có lỗi vô ý Đây cũng chính là điểm không hợp lý của kỹ thuật lập pháp về việc xây dựng các CTTP trong BLHS hiện nay.

Như vậy, tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép khác biệt rõ nét ở dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm Tuỳ thuộc vào hành vi cụ thể

mà người phạm tội đã thực hiện để có thể định tội khác nhau Trường hợp cùng lúc một người vừa có hành vi tổ chức đua xe trái phép, vừa có hành vi trực tiếp tham gia đua xe trái phép thì phải xử lý theo nguyên tắc phạm nhiều tội

2.3.2 Phân biệt tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái p h ép với tội gảy rối trật tự công cộng

Hành vi đua xe trái phép luôn được thực hiện trên các tuyến giao thông công cộng, nơi tập trung đông dân cư, đông phương tiện và người tham gia giao thông Tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép là những hành vi xâm phạm nghiêm trọng an toàn công cộng, an toàn tính mạng, sức khoẻ và tài sản của người khác, đồng thời làm cản trở và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự công cộng Tuy nhiên, cả hai tội này đều khác tội gây rối trật tự công cộng (Điều

245 BLHS) ở những đặc điểm pháp lý sau:

- Về khách thể: Tội gây rối trật tự công cộng xâm phạm trực tiếp đến trật

tự công cộng, xâm phạm hoạt động bình thường của người khác và nếp sống văn

m inh của xã hội Còn khách thể trực tiếp của tội tổ chức đua xe trái phép là an toàn công cộng, đổng thời hai tội này còn đe doạ an toàn tính mạng, sức khoẻ và tài sản của người khác cũng như gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự công cộng

- Về địa điểm phạm tội: Đ ịa điểm phạm tội của tội đua xe trái phép cũng là nơi công cộng nhưng chủ yếu trên các tuyến đường giao thông Trong khi đó, địa

điểm phạm tội của tội gây rối trật tự công cộng bao gồm tất cả những nơi, khu

vực diễn ra hoạt động chuns của con người như đường giao thông, chợ, rạp hát,

cônẹ viên

- Về mặt khách quan: Hành vi khách quan của tội tổ chức đua xe trái phép

có thể bao gồm nhiều hành vi cụ thể tạo điều kiện cần thiết cho người khác đua

xe trái phép như rủ rê, lôi kéo, treo giải thưởng, cho thuê, cho mượn phương tiện

để người khác đua xe trái phép Do tính nguy hiểm cao của hành vi tổ chức đua

xe trái phép và do yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm này nên tội tổ chức

đua xe trái phép được BLHS quy định dưới dạng CTTP hình thức Cấu thành tội

phạm của tội này chỉ đòi hỏi người phạm tội có hành vi tổ chức đua trái phép các

loại xe có gắn động cơ mà không đòi hỏi hành vi tổ chức đua xe trái phép phải

gày hậu quả nguy hiểm cho xã hội

Hành vi khách quan của tội đua xe trái phép là hành vi trực tiếp tham gia

đua trái phép các loại xe có gắn động cơ Đó là hành vi tranh đua tốc độ của từ

hai người điều khiển phương tiện (có gắn động cơ) trở lên một cách trái phép Do

tính nguy hiểm không lớn của hành vi đua xe trái phép nên CTTP của tội này đòi

hỏi hành vi đua xe trái phép phải gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tài sản của

người khác hoặc hành vi đua xe trai phép phải đã bị xử phạt hành chính hoặc bị

kết án về tội đua xe trái phép chưa được xoá án tích mà còn vi phạm thì mới bị

coi là phạm tội

H ành vi khách quan của tội gây rối trật tự công cộng có thể gồm nhiều

hành vi cụ thể khác nhau, gây rối, gây lộn xộn, làm náo loạn, mất trật tự ở các

khu vực công cộng

Như vậy, trường hợp hành vi đua xe trái phép gây náo loạn đường phố, gây

dư luận xã hội xấu, trật tự công cộng bị xâm phạm nghiêm trọng đủ để CTTP tội

gây rối trật tự công cộng nhưng chưa đủ dấu hiệu pháp lý cấu thành tội đua xe

trái phép thì hành vi đó phải bị xử lý về tội gây rối trật tự công cộng Trường hợp

hành vi đua xe trái phép thoả mãn dấu hiệu của CTTP gây rối trật tự công cộng

đồng thời còn thoả mãn dấu hiệu của CTTP đua xe trái phép thì chỉ xử lý về tội

đua xe trái phép

Đối với hành vi tổ chức đua xe trái phép, khi người đua xe trái phép bị xử

lý về tội gây rối trật tự công cộng thì người tổ chức đua xe trái phép vẫn bị coi là

phạm tội tổ chức đua xe trái phép Bởi vì, theo quy định tại Đ iều 206 BLHS về tội

tổ chức đua xe trái phép thì CTTP của tội này chỉ đòi hỏi người phạm tội có hành

vi tổ chức cho người khác đua trái phép các loại xe có gắn động cơ m à không đòi

hỏi việc tổ chức đua xe trái phép phải gây hậu quả nguy hiểm cho xã hội hoặc

những neười tham gia đua xe trái phép có bị xử lý về tội đua xe trái phép hay

không

2.3.3 Phản biệt tội tổ chức đua xe trái ph ép, tội đua xe trá i p h é p có tình tiết định kh u n g hình p h ạ t tăng nặng “chông lại người cố trách nhiệm bảo đảm

trật tự an toàn giao thông hoặc người có trách nhiệm g iả i tán cu ộc đu a xe trái

p h é p ” với tội chống người thi hành công vụ.

Theo quy định tại Đ iều 257 BLHS, tội chống người thi hành công vụ là

hành vi dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác cản trở người thi

hành công vụ thực hiện công vụ của họ hoặc ép buộc họ thực hiện hành vi trái

pháp luật

Tội chống người thi hành công vụ trực tiếp xâm phạm trật tự quản lý hành

chính nhà nước, xâm phạm hoạt động bình thường của cơ quan nhà nước và

người có chức vụ quyền hạn

Hành vi khách quan của tội chống người thi hành công vụ có thể bao gồm

nhiều hành vi cụ thể khác nhau như:

- Dùng vũ lực chống người thi hành công vụ là dùng sức m ạnh vật chất tấn

công để cản trở người thi hành công vụ thực thi công vụ hoặc làm cho người có

chức vụ quyền hạn không thực hiện được công vụ của họ;

- Đe doạ dùng vũ lực chống người thi hành công vụ là đe doạ dùng sức

m ạnh vật chất với người thi hành công vụ để từ đó uy hiếp tinh thần làm cho họ

không dám thi hành công vụ;

- Các thủ đoạn khác như: chửi mắng, vu khống, uy hiếp tinh thần người thi

hành công vụ

Các hành vi nói trên được thực hiện để cản trở việc thi hành công vụ hoặc

làm cho người thi hành công vụ không thực hiện được công vụ hoặc để ép buộc

người thi hành công vụ làm một việc trái pháp luật Đây chính là dấu hiệu phân

biệt tội tổ chức đua xe trái phép, tội đua xe trái phép có dấu hiệu “chống lại

người có trách nhiệm bảo đảm trật tự an toàn giao thông hoặc người cố trách nhiệm giải tán cuộc đua xe trái p h ép ” với tội chống người thi hành công vụ.

2.3.4.Phân biệt tội tổ chức đua xe trái ph ép có tình tiết “tổ chức cá cược ” vói tội tổ chức đánh bạc

Theo quy định tại Đ iều 249 BLHS, tội tổ chức đánh bạc là hành vi lôi kéo,

rủ rê, chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho người khác đánh bạc

Khác với tội tổ chức đua xe trái phép, khách thể trực tiếp của tội tổ chức đánh bạc là trật tự công cộng H ành vi tổ chức trong tội tổ chức đánh bạc cũng tương tự hành vi tổ chức trong tội tổ chức đua xe trái phép Người phạm tội bằng hành vi cụ thể của mình kích động, rủ rê lôi kéo hoặc chuẩn bị những điều kiện cần thiết về địa điểm, phương tiện, tổ chức canh gác bảo vệ cho người khác thực hiện hành vi trái pháp luật

Khi thực hiện hành vi tổ chức đánh bạc, người phạm tội thường xuất phát

từ động cơ vụ lợi với mục đích thu tiền của người tham gia đánh bạc Trường hợp

tổ chức đua xe trái phép có kèm theo việc tổ chức cá cược (đánh bạc) thì mặc dù hành vi này đồng thời thoả mãn dấu hiệu CTTP của hai tội: tội tổ chức đua xe trái phép và tội tổ chức đánh bạc, nhưng hai hành vi này có liên quan m ật thiết với nhau, tổ chức đua xe trái phép là tiền đề cho việc tổ chức đánh bạc, tổ chức đánh bạc dựa trên hoạt động đua xe trái phép M ặt khác, xét về tính nguy hiểm cho xã hội thì hành vi tổ chức đua xe trái phép có tính nguy hiểm cao hơn so với hành vi

tổ chức đánh bạc Do vậy, hành vi tổ chức cá cược từ việc tổ chức đua xe trái

phép được thu hút vào tội tổ chức đua xe trái phép và chỉ là tình tiết làm tăng tính nguy hiểm của hành vi tổ chức đua xe trái phép so với trường hợp phạm tội thông

thường mà thôi Vì vậy, trường hợp tổ chức đua xe trái phép kèm theo việc “tổ

chức cá cược” (tổ chức đánh bạc) được nhà làm luật quy định là trường hợp phạm

tội tăng nặng định khung hình phạt của tội tổ chức đua xe trái phép (điểm b khoản 2 Đ iều 206 BLHS) m à không cần thiết phải xử lý thêm về tội đánh bạc

Trường hợp, người phạm tội tổ chức đua xe trái phép có hành vi “tổ chức

cá cược” không chỉ với những người tham gia đua xe mà còn “tổ chức cá cược”

với nhữnơ người khác (không tham gia đua xe) Việc tổ chức cá cược cho những người không tham gia đua xe trong trường hợp này thực chất là hành vi tổ chức đánh bạc Người phạm tội đã dùng việc đua xe trái phép của người này để tổ chức

cá cược cho người khác (người thứ ba) thì hành vi đó chính là hành vi tổ chức đánh bạc hoặc đánh bạc (nếu người tổ chức cá cược trực tiếp thực hiện việc được thua bằng tiền hoặc tài sản với người tham gia cá cược) Hành vi đó hoàn toàn thoả mãn dấu hiệu của CTTP tổ chức đánh bạc (Điều 249) hoặc tội đánh bạc

(Điều 248 BLHS) Người phạm tội tổ chức đua xe trái phép có hành vi “tổ chức

cá cược” trong trường hợp này ngoài TNHS về tội tổ chức đua xe trái phép còn

phải bị xử lý thêm về tội tổ chức đánh bạc hoặc tội đánh bạc theo nguyên tắc phạm nhiều tội

2.3.5 Phân biệt tội đua xe trái ph ép với tội vi phạm quy định vê điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

Hai tội này đều trực tiếp xâm phạm an toàn giao thông đường bộ, đồng thời xâm phạm sự an toàn về tính mạng, sức khoẻ và tài sản của người khác, đều được thực hiện trên các tuyến giao thông đường bộ, đều là hành vi vi phạm quy định của luật giao thông đường bộ Tuy nhiên, về phương tiện phạm tội được quy định ở Điều 202 BLHS có phạm vi rộng hơn Nó bao gồm tất cả các phương tiện giao thông đường bộ (phương tiện cơ giới cũng như thô sơ) còn các phương tiện được quy định tại Đ iều 207 BLHS chỉ bao gồm các phương tiện cơ giới (có gắn động cơ)

Về m ặt khách quan: hành vi khách quan của tội phạm được quy định tại Điều 202 là những hành vi vi phạm các quy định thông thường đảm bảo an toàn của hoạt động giao thông đường bộ Còn hành vi khách quan của tội đua xe trái phép là hành vi tranh đua tốc độ một cách trái phép của từ hai người (trở lên) điều khiển phương tiện là xe có gắn động cơ

Cả hai tội này đều đòi hỏi hành vi trái pháp luật phải gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội mới bị coi là tội phạm Tuy nhiên do tính nguy hiểm không lớn của hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nên CTTP của tội này đòi hỏi hành vi vi phạm phải gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác mới bị coi là

phạm tội Trong khi đó CTTP của tội đua xe trái phép chỉ đòi hỏi hành vi đua xe

trái phép gây thiệt hại cho sức khoẻ, tài sản của người khác thì đã bị coi là phạm

tội Trường hợp đua xe trái phép gây thiệt hại cho tính m ạng người khác được

quy định là trường hợp tăng nặng định khung hình phạt (điểm a khoản 2 Đ iều

207 BLHS) M ặt khác, đối với tội đua xe trái phép, BLHS còn quy định trường

hợp hành vi đua xe trái phép dù chưa gây thiệt hại cho tính mạng, sức khoẻ, tài

sản của người khác cũng bị coi là phạm tội nếu người có hành vi đua xe trái phép

đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này chưa

được xoá án tích mà còn vi phạm

Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

(Điều 202 BLHS) là tội phạm có CTTP vật chất, còn tội đua xe trái phép (Điều

207 BLHS) có hai loại câu thành là CTTP vật chất và CTTP hình thức *

Về m ặt chủ quan: lỗi của người phạm tội theo Điều 202 BLHS là lỗi vô ý

còn lỗi của người phạm tội theo Đ iều 207 BLHS có hai trường hợp: lỗi cố ý với

trường hợp tội phạm có CTTP hình thức và lỗi vô ý với trường hợp tội phạm có

CTTP vật chất

2.4 Thực trạng xét xử các tội tổ chức đua xe trái phép và tội đua xe trái phép trên địa bàn thành phô H à Nội.

T heo số liệu thống kê từ năm 2000 đến năm 2003, Toà án nhân dân thành

phố Hà N ội xét xử tổng số 5.325 vụ; 8.077 bị cáo phạm các tội, thì chỉ có 02 vụ,

30 bị cáo phạm tội "Tội đua xe trái phép", chiếm tỷ lệ rất thấp 0,0375% tổng số

vụ và 0,37% tổng số bị cáo đã xét xử; Toà án nhân dân các quận, huyện (gọi tắt

là Tòa án cấp huyện) xét xử 13.717 vụ, 18.210 bị cáo Trong đó, thụ lý xét xử về

“Tội đua xe trái phép” 07 vụ 07 bị cáo Hoàn trả Viện kiểm sát 01 vụ, 01 bị cáo

Xét xử 06 vụ, 06 bị cáo chiếm tỷ lệ 0,0437% tổng số vụ án và 0,0329% tổng số

bị cáo đã xét xử Nếu tính số liệu trong toàn ngành Toà án H à N ội trong 04 năm

qua, thì tổng số xét xử là 19.042 vụ, 26.287 bị cáo Trong đó, thụ lý và xét xử vế

“Tội đua xe trái phép” 08 vụ, 36 bị cáo (không kể trả hồ sơ cho V iện kiểm sát 01

vụ 01 bị cáo) chiếm tỷ lệ 0,042% trong tổng số vụ án các loại và 0,137% tổng số

các bị cáo K hông có vụ án tổ chức đua xe trái phép nào

Trong số các vụ án đã xét xử, Toà án xử phạt tù nhưng cho hưởng án treo đối với 04 bị cáo, chiếm tỷ lệ là 11,1% tổng số bị cáo bị xét xử về "Tội đua xe trái phép"; xử phạt tù từ 07 năm trở xuống 32 bị cáo, chiếm tỷ lệ 88,8% tổng số các bị cáo bị xét xử về "Tội đua xe trái phép".

Trên cơ sở số liệu đã thống kê và phân tích , có thể thấy các Toà án nhân dân cấp huyện thụ lý các vụ án về tội phạm này thì mỗi vụ án chỉ có m ột bị cáo

bị truy tố còn ở cấp thành phố thì có 2 vụ: m ột vụ 11 bị cáo và m ột vụ 19 bị cáo

là những vụ án tuy các bị cáo bị truy tố nặng nhất cũng chỉ theo khoản 2 Đ iều

207 hoặc khoản 2 Đ iều 245 Bộ luật hình sự năm 1999, mức cao nhất của khung hình phạt là đến 07 năm tù và theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988, thì thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án cấp huyện Nhưng theo khoản 2 Đ iều 145 Bộ luật

tố tụng hình sự năm 1988, nay là Đ iều 170 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 thì

02 vụ án này có rất đông bị cáo tham gia, thực hiện tội phạm trong thời gian dài trên địa bàn rộng thuộc thành phố H à N ộ i có thể đánh giá là vụ án có tính chất phức tạp Vì vậy, mặc dù thuộc thẩm quyền của Toà án cấp huyện nhưng ba ngành Công an, V iện kiểm sát, Toà án nhân dân Thành phố thống nhất điều tra, truy tố và xét xử ở cấp thành phố

N hìn chung, các vụ án đua xe trái phép xảy ra trên địa bàn H à N ội do cơ quan Công an bắt, khởi tố điều tra; V iện kiểm sát truy tố; Toà án đưa ra xét xử không nhiều song những vụ án và bị cáo bị đưa ra xét xử bảo đảm tính nghiêm

m inh của pháp luật Các đối tượng được hưởng án treo trong các vụ án này đều là phạm “Tội gây rối trật tự công cộng” chứ không phải bị kết tội về “Tội đua xe trái phép”

Từ thực trạng xét xử những loại tội phạm trên, chúng tôi có m ột số nhận xét sau:

T h ứ nhất, về số liệu các vụ án đua xe trên địa bàn H à N ội trong 4 năm qua

được đưa ra xét xử chưa phản ánh đúng diễn biến thực tế các tội phạm đua xe

m áy trên địa bàn Hà Nội Số lượng xét xử còn quá ít so với thực tế

T h ứ hai, trong hai vụ án trên (xem chuyên đề: Thực trạng xét xử ), có 30

bị cáo phạm tội thì chỉ xác định được 4 bị cáo phạm tội đua xe trái phép Còn 26

bị cáo phạm tội gây rối trật tự công cộng bởi lý do chỉ có 4 bị cáo đua xe trong 2

vụ án này trước đây đã bị xử lý hành chính vì hành vi đua xe trái phép hoặc chạy

quá tốc độ, lạng lách, đánh võng m à chưa hết thời hạn được coi như chưa bị xử

phạt hành chính đó là các bị cáo Trần H ồng Quang, Đ ặng Q uang Huy, Đỗ Trọng

Đức và Phạm Quang Vũ Đ iều này phù hợp với cấu thành cơ bản m à “Tội đua xe

trái phép” Còn lại đối với các bị cáo khác, không thỏa m ãn cấu thành cơ bản Vì

vậy, các bị cáo tuy có hành vi đua xe trái phép nhưng không thỏa m ãn cấu thành

cơ bản của Tội đua xe trái phép phải chuyển xử lý về “Tội gây rối trật tự công

cộng” là không thỏa đáng

T h ứ ba, đối với các bị cáo bị truy tố về “Tội gây rối trật tự công cộng”

trong hai vụ án thì mặc dù có tính chất, mức độ, nhân thân như nhau, nhưng lại bị

truy tố ở hai khoản khác nhau Bản án số 177/HSST ngày 19-3-2003, xét xử các

bị cáo về “Tội gây rối trật tự công cộng” Theo điểm c khoản 2 Đ iều 245 Bộ luật

hình sự năm 1999; bản án số 900/HSST ngày 22-10-2003 lại xét xử các bị cáo về

“Tội gây rối trật tự công cộng” Theo khoản 1 Đ iều 245 Bộ luật hình sự năm

1999 Dẫn đến hình phạt của hai bản án đối với các bị cáo khác nhau, là việc điều

tra, truy tố, xét xử không nhất quán trong đường lối xử lý của bã ngành

T h ứ tư, khi xử phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt nhưng không

áp dụng Đ iều 47 Bộ luật hình sự là không đúng qui định của pháp luật

T h ứ năm, áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền đối với các bị cáo mà

không xác định tình hình tài sản của người phạm tội là thiếu căn cứ và không có

tính khả thi

2.5 Thực tiễn xử phạt hành chính đối với hành vi đua xe và tổ chức đua xe trái phép trên địa bàn thành phố Hà nội

2.5.1 Thực trạng và động thái của tình hỉnh đua xe và tổ chức đua xe trá i phép

Số liệu thống kê của Phòng c ả n h sát giao thông Công an thành phố Hà Nội

từ năm 1999 đến năm 2003 dưới đây đã phản ánh khá rõ thực trạng của tình hình

đua xe và tổ chức đua xe trái phép: TRUNG TẦM THÔNG TIN THI' ■

Bảng 1: Thống kê thực trạng đua xe và tổ chức đua xe trái phép

trẻn địa bàn thành phô Hà N ội giai đoạn 1999 - 2003 (1)

vi phạm

Sô vụ

bị xử lý hành chính

Số người

bị xử lý hành chính

Số vụ chuyên

xử lý hình sự

Số người

bị chuyển

xử lý hình sự

vi phạm và đặc biệt là số người vi phạm không bị phát hiện, không bị bắt giữ và

xử lý vì các nguyên nhân khác nhau Tuy nhiên, những số liệu này cũng phản ánh được m ột hiện thực là số vụ vi phạm và số người vi phạm liên tục tăng lên, năm sau nhiều hơn năm trước, chỉ trừ năm 2003 có giảm chút ít so với năm 2002 (xem biểu đồ số 1) Thậm chí có thời điểm số vụ và số người đua xe, tổ chức đua xe trái phép tăng đột biến, nhất là vào những ngày lễ, Tết hoặc những ngày có những

sự kiện quan trọng của đất nước, của thể thao Theo Báo cáo kết quả thực hiện Công văn số 580/CV-CAHN ngày 14/8/2000 chỉ đạo việc chống đua xe máy trái phép gây m ất trật tự công cộng của Trung đoàn cản h sát cơ động Công an thành phố H à N ội thì từ tháng 10/2000 đến tháng 01/2001 đã xảy ra 40 vụ đua xe tại

H à N ội, có 61 đối tượng bị bắt giữ Chỉ riêng trong dịp Tết N guyên Đán (từ ngày 20/01/2001 đến ngày 06/02/2001) đã xảy ra 52 vụ

2.5.2 M ộ t sô đặc điểm về n h ã n th ả n người vi p h ạ m

Đ a số các đối tượng đua xe và tổ chức đua xe trái phép (sau đây gọi tắt là đối tượng vi phạm) là nam giới (chiếm 98% ), nữ giới chỉ chiếm 2% Độ tuổi của các đối tượng vi phạm rất đa dạng Trong số 1430 đối tượng bị xử phạt hành chính, số đối tượng dưới 16 tuổi chiếm 8%; từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi chiếm

42%; từ đủ 18 đến dưới 35 tuổi chiếm 45% ; từ 35 tuổi trở lên chiếm 5% Số liệu

thống kê trên cho thấy, đối tượng vi phạm là trẻ em chiếm tỷ lệ đáng kể (8%) Đối tượng là người chưa thành niên chiếm tỷ lệ rất cao vì chỉ trong ba độ tuổi (16, 17 đến dưới 18) đã chiếm đến 42% trong tổng số 1430 đối tượng bị xử phạt

N hóm đối tượng vi phạm là người đã thành niên từ đủ 18 đến dưới 35 tuổi tuy chiếm tỷ lệ cao nhất (45% ) nhưng nếu chia nhỏ nhóm này thành các nhóm chênh nhau 3 độ tuổi thì không nghiêm trọng bằng nhóm từ 16 đến dưới 18 tuổi vì trong

độ tuổi khá rộng (từ đủ 18 đến dưới 35) mới chiếm có 45% N hóm tuổi từ 35 trở

lên chỉ chiếm 5% trong tổng số 1430 đối tượng bị xử phạt

Thực tiễn xử phạt hành vi đua xe trái phép trong 5 năm gần đây (1999 - 2003) cho thấy, số người có tiền án, tiền sự không nhiều, chỉ chiếm 27% tổng số đối tượng vi phạm và bị xử lý Số liệu thống kê trên đây cho thấy, đối tượng đua

xe trái phép có tiền án, tiền sự chiếm số ít còn số không có tiền án, tiền sự lại chiếm số đông (73%) Do đó, để đấu tranh phòng, chống tệ nạn đua xe trái phép

có hiệu quả, các cơ quan có thẩm quyền không chỉ nhằm vào các đối tượng có tiền án, tiền sự mà còn phải hướng tới cả những đối tượng không có tiền án, tiền

sự, đặc biệt là những thanh thiếu niên mới lớn Trong số 27% đối tượng có tiền

án, tiền sự thì: số có tiền án, tiền sự về hành vi xâm phạm tính m ạng, sức khoẻ con người chiếm 11%; số có tiền án, tiền sự về hành vi xâm phạm sở hữu chiếm 24%; số có tiền án, tiền sự về hành vi xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng chiếm 46% ; số có tiền án, tiền sự về hành vi xâm phạm các lĩnh vực khác chiếm 19% (xem biểu đồ số 3) N hững số liệu này cho thấy, phần lớn đối tượng đua xe và tổ chức đua xe trái phép có tiền án, tiền sự về những hành vi xâm phạm

an toàn công cộng, trật tự công cộng (46% ) Những đối tượng này đua xe không phải do sự bồng bột của tuổi trẻ m à là sự vi phạm có ý thức, có sự cố ý cao Vì

vậy, cần hạn chế xử lý hành chính và hạn chế tối đa việc cho hưởng án treo đối

với các đối tượng này

2.5.3 M ột sô đặc điểm khác có liên quan đến hành vi đua xe và tổ chức đua xe trái phép

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tệ đua xe và tổ chức đua xe trái phép cho

thấy, phương tiện để đua xe trái phép rất đa dạng, trong đó đua xe thô sơ (xe đạp,

xe xích lô) chiếm số ít (khoảng 12%) và gần đây giảm dần Phương tiện dùng để

đua trái phép nhiều nhất là mô tô, xe m áy (chiếm khoảng 81%) Trong 81% này,

xe phân khối lớn như W in 100, D ream ll, G L150, Viva-Suzuki, FX, RG V đã

chiếm tới 95% Những phương tiện này không chỉ thuộc sở hữu người đua và gia

đình họ mà còn có cả xe đi thuê Q ua khảo sát chúng tôi thấy, chỉ cần đặt chứng

minh thư hoặc hộ chiếu và với mức thuê m ột xe từ 8 nghìn đến 10 nghìn đồng

một giờ hoặc từ 80 nghìn đến 100 nghìn đồng m ột ngày là những tay đua đã có

được chiếc xe tương đối hợp thời N guồn xe này do các nhà quanh m ột số trường

đại học hoặc do các khách sạn, công sở cung cấp Chỉ riêng khu vực quanh

Trường Đại học Kinh tế quốc dân các đối tượng đã có thể thuê được hơn 40 xe

Với những tay thuê xe thường xuyên thì không cần chứng m inh thư vẫn có thể

thuê được xe như ý Phương tiện đua trái phép là ô tô tuy chỉ chiếm khoảng 7%

nhưng có xu hướng ngày càng gia tăng

Thời gian diễn ra những cuộc đua xe trái phép thường vào ban đêm , từ 0 giờ

đến 2 hoặc 3 giờ sáng, có khi kéo dài đến sáng Các cuộc đua thường bắt đầu từ

tháng 9 trở đi và sôi động nhất vào những ngày lễ, Tết hoặc những ngày có những

sự kiện thể thao đặc biệt Đ ua xe ban ngày chỉ chiếm 11% tổng số vụ đã được

phát hiện và xử lý còn đua xe ban đêm chiếm tới 89% Giải thích hiện tượng này,

theo chúng tôi có thể là vì ban ngày có đông người tham gia giao thông nên đã

hạn chế đối tượng tham gia đua và tốc độ đua, việc lẩn trốn cũng vì th ế m à khó

khăn hơn Còn ban đêm, do m ật độ người tham gia giao thông thưa hơn nên

những hạn chế trên sẽ không còn, những đối tượng cũng vì th ế m à dễ lẩn trốn

hơn Thêm vào đó, về ban đêm, việc tập trung đề phòng, ngăn chặn các cuộc đua

xe của cơ quan có trách nhiệm lại có phần lơi lỏng (do m ệt m ỏi) nên không khỏi

có những sơ suất hoặc mất cảnh giác Tuy vậy, tính quy luật về thời gian xảy ra

các vụ đua xe trái phép sẽ giúp các cơ quan có thẩm quyền chủ động lập ra kế hoạch và phương án tác chiến cho sát hợp, đặc biệt là trong các ngày lễ, Tết.

Theo thống kê, có 93% các cuộc đua xe diễn ra trong nội thành, tập trung tại 6 tuyến chính là: Bà Triệu - Đại Cồ V iệt - Phố Huế; Đại Cồ V iệt - Đường Giải Phóng; Trần Quang Khải - Trần N hật D uật - xung quanh bờ hồ Hoàn Kiếm; Kim

M ã - Ngọc Khánh - Nghi Tàm - Yên Phụ; Phan Đình Phùng - Hoàng Diệu - Điện Biên Phủ Ngoài ra, các tuyến đường lớn một chiều như: Trần N hật Duật, Hàng Đậu, Trần Phú, Quán Thánh, N guyễn Hữu Huân cũng thường xuyên diễn ra các cuộc đua Còn các địa điểm ơ ngoại thành thường rất ít khi diễn ra các hành

Theo số liệu thống kê của Phòng c ả n h sát giao thông Công an thành phố Hà

N ội từ năm 1999 đến năm 2003, mặe dù không có số liệu về số người cụ thể đã

bị truy cứu trách nhiệm hình sự m à chỉ dừng lại ở tiêu chí số vụ vi phạm và số người vi phạm đề nghị xử lý hình sự, nhưng nhìn chung, qua bảng thống kê số liệu dưới đây đã phản ánh khá rõ thực trạng của tình hình tội phạm của tội đua xe trái phép và tổ chức đua xe trái phép trên địa bàn thành phố Hà nội trong thời gian qua

Bảng 2: Thống kê tình hình đua xe và tổ chức đua xe trái phép trên địa bàn thành p h ố Hà N ội giai đoạn 1999 - 2003

vi phạm

Tổng sô người

Bảng số liệu thống kê trên đây đã đưa ra được những con số có tính chất tuyệt đối về số vụ vi phạm về đua xe trái phép và tổ chức đua xe trái phép bị đề nghị chuyển xử lý về hình sự- có dấu hiệu của tội phạm nhưng không có sự phân biệt cụ thể trong số đó có bao nhiêu trường hợp đề nghị xử lý về hình sự về tội đua xe trái phép? bao nhiêu trong số đó bị xử lý về tội tổ chức đua xe trái phép? Điều này sẽ dẫn đến một thực tế là chúng ta khó có thể có được một bức tranh toàn cảnh về tình hình tổ chức đua xe trái phép Tuy nhiên cũng theo bảng thống

kê trên, bình quân tỷ lệ số vụ bị chuyển đề nghị xử lý về hình sự chỉ vào khoảng 30% trong tổng số vụ vi phạm, và 10% trong tổng số người vi phạm Số lượng hành vi vi phạm bị xử lý về hành chính và số lượng hành vi bị xử lý về hình sự thể hiện sự đánh giá của các cơ quan chức năng trong quá trình xử lý các hành vi đua xe và tổ chức đua xe trái phép, qua đó cũng cho phép chúng ta thấy được phần nào tình hình xử lý vi phạm này Như vậy, một thực tế là, số vụ đua xetrái phép và tổ chức đua xe trái phép phát hiện được đã ít, thêm vào đó số bị đưa ra truy tố lại còn ít hơn rất nhiều

N ghiên cứu thực trạng tình hình tổ chức đua xe trái phép còn phải được nghiên cứu trong sự phát triển của nó Nếu chúng ta lấy mốc là năm 1999 là 100% về cả số vụ và số người phạm tội tổ chức đua xe trái phép, thì con số gia tăng bình bình quân hàng năm thể hiện xu hướng phát triển của loại hành vi nguy hiểm này:

B ản g 3: S ố vụ và s ố người tổ chức đua xe trái phép

Nhìn vào biểu đồ ta thấy xu hướng phát triển của hành vi đua xe và tổ chức đua xe ở cả hai phương diện: người vi phạm và vụ vi phạm Như chúng tôi đã nêu

ở trên, năm 1999 là 100% thì các năm tiếp theo đều tăng, có năm thậm chí còn tăng gần gấp đôi (2002) là 165% về số vụ và tăng gấp đôi 205% về số người vi phạm Với tốc độ gia tăng bình quân là 158% và 135% cho chúng ta thấy, trong những năm tới, xu hướng này còn có thể tiếp tục tăng, chúng ta cần tập trung những biên pháp hiệu quả để hạn chế sự gia tăng này

Tuy vậy, trong những năm qua, các cơ quan tiến hành tố tụng cũng đã tiến hành điều tra, truy tố, xét xử được một số trường hợp, cụ thể như sau: p

B ản g 4 : Bảng thống kê s ố lượng vụ án, sô bị cáo trên địa bàn !'« nướcjbị đưa ra x ét x ử từ năm 2 0 0 0 - 2003'

Số bị cáo phạm tội tể<ĩurc đua

cả nước ( đối với những năm thống kê được) chúng ta thấy, tỷ lệ bị cáo đã bị đưa

ra xét xử so với tỷ lệ đề nghị xử lý về hình sự ( chỉ tính riêng trên địa bàn Hà

N ội) là m ột con số rất thấp Đáng lẽ ra số lượng người bị xét xử trên địa bàn cả nước phải lớn hơn hoặc ít ra phải bằng với số lượng người bị đề nghị xử lý về hình sự trên địa bàn Hà Nội, nhưng theo số liệu này thì lại ngược lại, số lượng người bị xét xử trên địa bàn cả nước lại thấp hơn số đề nghị xử lý hình sự của Hà

N ội Đây là một nghịch lý

+ C ơ cấu và tính chất của tình hình tổ chức đua xe trái phép.

N ghiên cứu cơ cấu tinh hình tổ chức đua trái phép, chúng ta nghiên cứu tỷ lệ

số vụ tổ chức đua xe trái phép bị xử lý hành chính với số vụ được chuyển hồ sơ

để điều tra, truy tố ra xét xử Trong mối quan hệ đó, một thực tế là mặc dù số vụ

và số người tổ chức đua xe trái phép bị bắt giữ thì cao, ví dụ như như năm 2002

số vụ là 78 vụ, số người là 381 người, nhưng đến khi chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra để điều tra thì chỉ còn 26 vụ chiếm khoảng 30% và 35 người chỉ chiếm khoảng 10%, đến khi đua ra xét xử với tư cách là tội phạm thì con số này còn rất thấp: 6 vụ và 11 bị cáo

+ M ột sô đặc điểm chủ yếu của hành vi tổ chức đua xe trái phép trên đại

bàn thành p h ố Hà nội

Đa phần người tổ chức đua xe cũng là người tổ chức đua xe, nên xét về nhân thân các đối tượng đua xe chủ yếu là nam giới, nữ giới chỉ chiếm m ột lượng rất nhỏ Người vi phạm là nữ thường là người có những hành động cổ vũ, khích lệ những người đua và tổ chức đua

X ét về độ tuổi, các đối tượng này đa phần còn rất trẻ, hơn m ột nửa số người

vi phạm là người chưa thành niên, trong đó hơn 80% các đối tượng tổ chức đau

và đua xe là học sinh phổ thông, sinh viên đại học chỉ chiếm 13%

v ề hoàn cảnh gia đình, rất đông số những người vi phạm lại là con em những gia đình giàu có, thậm chí con các gia đình có địa vị cao trong xã hội Do ham chơi đau đồi, hư hỏng nên chúng thường xuyên tụ tập bạn bè để thực hiện những hành vi trái pháp luật.Trong số những người đua xe và tổ chức đua xe, gần 30% là những người có tiền án tiền sự ( trong đó tiền án, tiền sự về giao thông chiếm khoảng 40%)

H ầu hết các cuộc đua xe diễn ra trong nội thành, trong đó các đối tượng lại chỉ tập trung ở m ột số tuyến phố như: Bà Triệu - Đại Cồ V iệt - P hố Huế; Đại Cồ

V iệt - Đường Giải Phóng N goài ra, các tuyến đường khác như H àng Đ ậu, Trần Phú, Quán Thánh, N guyễn Hữu H uân cũng thường xuyên diễn ra các cuộc đua.Những cuộc tổ chức đua xe trái phép thường vào ban đêm , từ 0 giờ đến 2 hoặc 3 giờ sáng, có khi kéo dài đến sáng Số lượng vụ tổ chức đua và đua xe ban ngày chiếm m ột lượng không nhiều Các cuộc đua và tổ chức đua xe thường tập trung vào ngày lễ, ngày Tết

2.6.2 N guyên nhản, điều kiện ph ạm tội của tội tổ chức đu a xe trái p h ép trên địa bàn thành phô H à Nội.

Có thể nói rằng, công tác giáo dục của chúng ta trong những năm qua tuy

có nhiều cố gắng nhưng còn bộc lộ những hạn chế nhất định T rong các nhà trư­

ờng, chúng ta chưa chú ý thích đáng và toàn diện đến việc giáo dục nhân cách, ý

thức công dân Tại các gia đình, các bậc phụ huynh cũng thiếu sự quan tâm đến

việc giáo dục đạo đức, tác phong, lối sống cho con em m ình, coi việc giáo dục là

việc riêng của nhà trường N hiều cha mẹ do quá đề cao giá trị vật chất và lối sống

buông thả nên đã ảnh hưởng xấu đến quá trình hình thành nhân cách của con em

mình M ột bộ phận học sinh do kết quả học tập và tu dưỡng kém đã có thái độ

không hứng thú với việc học tập và tu dưỡng, khi có điều kiện chúng xa lánh các

hoạt động chung của nhà trường và bước đầu tham gia vào các tệ nạn xã hội

Bên cạnh vai trò giáo dục của nhà trường và gia đình còn phải kể đến sự

giáo dục của các tổ chức xã hội như Đ oàn thanh niên, Đ ội thiếu niên.Trong

những năm gần đây hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng của các tổ chức xã hội

nói chung và của Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên nói riêng còn những hạn chế

nhất định, chưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội Các tổ chức Đ oàn, Đ ội chưa có

sức thu hút m ạnh mẽ thanh thiếu niên trong xã hội tham gia vào các hoạt động

của mình Các tổ chức này hầu như chưa có hoạt động nào hướng đến những đối

tượng đặc biệt là thanh thiếu niên có những hành vi vi phạm pháp luật Coi trọng

hơn nữa công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đa dạng hoá các hoạt động của

m ình, chú ý, quan tâm thích đáng đến đối tượng thanh thiếu niên vi phạm pháp

luật sẽ tăng hiệu quả công tác giáo dục của các tổ chức xã hội nói chung và tổ

chức đoàn đội nói riêng

N hư vậy, những hạn c h ế trong hoạt động giáo dục con người ở môi trờng

nhà trường, gia đình, xã hội là những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm nói

chung và tội tổ chức đua xe trái phép nói riêng

M ột nguyên nhân, điều kiện khác của tội tổ chức đua xe trái phép là ảnh

hưởng của văn hoá độc hại từ bên ngoài xâm nhập vào nớc ta T rong thời gian

qua Nhà nước ta m ở rộng quan hệ với các nước khác trên th ế giới, điều này đáp

ứng được yêu cầu cấp bách của nền kinh tế thị trờng và thúc đẩy kinh tế phát

triển Tuy nhiên, cùng VỚI sự giao lưu kinh tế các luồng tư tưởng độc hại cũng

xâm nhập vào nớc ta Chúng ảnh hưởng đến nếp sống, nếp nghĩ của con ngời

trong xã hội, đặc biệt ảnh hưởng đến thanh, thiếu niên trong xã hội Các loại văn

hoá phẩm độc hại bằng nhiều con đường thâm nhập vào nước ta , truyền bá lối

sống thực dụng, truỵ lạc và những tư duy lệch chuẩn đối với xã hội Cuộc cách

mạng trong lĩnh vực thông tin cũng làm cho việc ngăn chặn những tư tưởng độc

hại từ bên ngoài thâm nhập vào nước ta ngày càng khó khăn hơn

2.7.T ìn h h ìn h , n guyên n h â n , đ iều kiện và các biện p h á p đ ấ u tr a n h

p h ò n g ch ố n g tội đ u a xe tr á i p h é p tr ê n đ ịa b à n th à n h p h ố H à Nội

2.7.1 Thực trạng và độn g th ái của tội đua xe trái p h é p trên địa bàn thành p h ố H à N ội

T heo số liệu thống kê của Phòng Cảnh sát trật tự an toàn giao thông

(ATG T) công an Thành phố H à N ội, trong 5 năm (từ năm 1999 đến năm 2003)

trên địa bàn H à Nội đã điều tra, phát hiện 311 vụ với 1577 đối tượng đua xe trái

T ừ số liệu thống kê, ta thấy bình quân hàng năm ở H à nội điều tra làm rõ

62,2 vụ và 315,4 người đua xe trái phép N gay trong năm 2004, m ặc dù chư a có

số liệu thống kê nhưng qua thông tin V iệtnam net thì mới tính từ ngày 21/3/2004

đên ngày 8/8/2004 đã có 76 đôi tượng bị băt giữ vê hành vi đua xe trái phép, có những trường họp đua xe tái diễn ngay trong những ngày đầu an ninh trật tự Thủ

đô được xiết chặt theo mệnh lệnh của Giám đốc Công an thành phố

Đ iều đáng nói là tình hình đua xe trái phép liên tục gia tăng, cả về số vụ và

số người tham gia đua, với tốc độ tăng đáng kể Tốc độ gia tăng bình quân hàng năm là 113,6% số vụ đua xe trái phép và 115,1% số đối tượng tham gia đua xe trái phép, điều này đồng nghĩa với việc hàng năm tăng 5 vụ đua xe trái phép và

34 đối tượng tham gia đua

C ũng theo số liệu thống kê, số vụ và người tham gia đua xe trái phép trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2003 giảm 6 vụ/ 49 đối tượng so với 2002, song

so với năm 1999 vẫn tăng đáng kể (34 v ụ /102 đối tượng) Đặc biệt, năm 2002 tăng ở m ức kỷ lục cả số vụ và người đua xe trái phép (số vụ tăng 105,3%; số người tăng 65,4%) so với năm 1999 Song chắc chắn, vì nhiều lý do khách quan

và chủ quan khác nhau, những con số thống kê trên chưa thể phản ánh một cách chính xác thực trạng đua xe trái phép

Để đánh giá đúng tính nguy hiểm của tình hình tội phạm của của tội đua

xe trái phép cần xem xét các đặc điểm phản ánh cơ cấu và tính chất của tình hình này

27.2 C ơ cấu và tính chất của tình hình tội ph ạm của tội đua x e trải

B ảng 6 - S ố vụ và đối tư ợ ng đua x e trái phép trên địa bàn thành p h ố Hà nội bị bắt giữ, điều tra, khỏi tô và x é t x ử

Bát giữ Khởi tố Xét xử %

(5)/(4)

% (6)/(5)

Theo số liệu thống kê ở bảng 2, trong thời gian từ năm 2000 đến năm

2003, trung bình hàng năm chỉ khởi tố hình sự 34,8% số vụ / 9,6% số đối tượng đua xe trái phép đã bị bắt giữ T rong số vụ và đối tượng đua xe trái phép đã bị khởi tố hình sự, việc xét xử về tội đua xe trái phép chiếm 22,1% số vụ / 57,4% số đối tượng

M ặc dù chỉ chiếm m ột tỷ lệ nhỏ trong số các vụ đua xe trái phép diễn ra trên địa bàn TP Hà Nội, song các vụ đua xe trái phép đã được xét xử thời gian qua lại chiếm tuyệt đại đa số trong nhóm tội đua xe trái phép, tổ chức đua xe trái phép được xét xử

B ản g 7 - S ố vụ và bị cáo bị x ét x ử vê tội đua xe trái ph ép và tổ chức đua

xe trái p h ép trên địa bàn TP H à N ội

ph ép

+ Nguyên nhân, điều kiện từ p h ía người vi phạm

Chúng tôi cho rằng đây là nguyên nhân chính làm phát sinh tệ nạn đua xe máy trên địa bàn cả nước nói chung, ở Hà nội nói riêng

Q ua nghiên cứu số liệu thống kê về đối tượng tham gia đua xe trái phéptrên địa bàn thành phố Hà nội thời gian qua, có tới 50% là người chưa thànhniên N hững đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên đã chi phối rất nhiều tới hành vi vi phạm nói chung cũng như hành vi đua xe trái phép của họ Thậm chí, nhiều đối tượng thanh niên đua xe trái phép, dù đã đến tuổi trưởng thành nhưng vẫn chưa thoát khỏi những đặc điểm tâm lý phổ biến khi còn ở độ tuổi chưa thành niên

Đ ặc điểm tâm lý đặc trưng ở những đối tượng đua xe trái phép là sự bộc lộ

cá tính, m ong muốn tự khẳng định bản thân và được tôn trọng như người lớn, họ thường có tâm lý "phóng đại" các năng lực của mình Đua xe đối với họ chỉ là những m àn biểu diễn độc đáo, khám phá và phô diễn năng lực của bản thân mà

họ "ý thức" ràng không phải ai cũng có Bên cạnh đó, ở nhiều đối tượng đua xe trái phép, quá trình hưng phấn thần kinh của vỏ não mạnh và chiếm ưu thế dẫn đến nhiều trường hợp không làm chủ được bản thân, không kiềm chế được xúc cảm m ạnh, dê bị kích động

C ác đặc tính tâm lý đó đã lấn át các nhận thức của cá nhân về chuẩn mực đạo đức, pháp luật, về nghĩa vụ và bổn phận, về các giá trị lao động, học tập vốn còn hạn chế, thậm chí có trường hợp sai lệch Thực tế cho thấy, ở các đối tượng đua xe trái phép, nhận thức và quan niệm về pháp luật đã không được hình thành hoặc bị lệch lạc theo cách hiểu chủ quan của họ

+ Nguyên nhân, điều kiện về kinh tế - xã hội

C ùng với cả nước, công cuộc đổi mới đã làm cho đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Thủ đô ngày càng được thoả mãn và nâng cao Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, sự ảnh hưởng từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự tăng nhanh quá trình đô thị hoá đã làm cho tình hình xã hội có những diễn biến phức tạp Đó là sự gia tăng số người thất nghiệp, sự phân hoá rõ rệt giữa người

2.7.3 Nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm của tội đua xe trái

giàu và người nghèo, sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, sự lai căng, bị ảnh hưởng xâu của những loại hình văn hoá ‘'ngoài luồng” đã hình thành, tâm lý hưởng thụ và cùng với sự thiếu sót của môi trường giáo dục gia đình đã khiến họ trở thành nô lệ của thói chơi ngông, là các “quái xế” liều lĩnh và manh động, bất chấp những chuẩn mực đạo đức về xử sự của mỗi người trong xã hội.

+Nguyên nhân, điều kiện từ sự giáo dục ở gia đình và nhà trường

Q ua nghiên cứu đặc điểm về xã hội các đối tượng đua xe trái phép hầu hết

là con các gia đình buôn bán giàu có hoặc một số thuộc gia đình công chức có điều kiện kinh tế khá giả, nên cha mẹ chỉ mải lo chuyện làm ăn kinh tế, làm giàu, cũng có m ột sổ người thuộc gia đình khó khăn mải lo tần tảo kiếm sống, không quan tâm đúng mức đến việc giáo dục con cái hoặc không có điều kiện giáo dục, uốn nắn kịp thời những hành vi sai trái của con cái, thậm chí nhiều trường hợp còn nuông chiều dễ dãi thoả m ãn những đòi hỏi, vòi vĩnh vô lý của chúng Điều này, vô hình dung các gia đình đã để con cái của mình bị lôi cuốn vào các hoạt động nguy hiểm của người khác, của bạn xấu hoặc của các tệ nạn đua xe trái phép, nghiện hút Bên cạnh đó, gắn với tình trạng ly hôn, con cái trong các gia đình thiếu hoàn chỉnh này cũng thường thiếu tình thương, sự gần gũi của bố hoặc

mẹ vết thương về tâm lý đã làm cho m ôt số em có lối sống bất cần đời, dễ bị người khác rủ rê vào hoạt động phi pháp hoặc tham gia các trò chơi thử cảm giác

m ạnh đua xe trái phép, biết là nguy hiểm nhưng vẫn làm như để trả thù số phận

T hêm vào đó, những áp lực trong học tập như sự quá tải của chương trình học, sự tràn lan đến không kiểm soát được của các sách tham khảo, tình trạng phải bị học thêm tại trường gần như kín cả trong tuần đã làm cho tuổi trẻ các em luôn phải lo lắng, căng thẳng C hính sự quá tải này học đã khiến không ít học sinh có học lực yếu, trung bình m ột tâm lý nặng nề chán nản học tập dẫn đến trốn học, lêu lổng tìm đến các nơi khác để xả hơi, hết giờ lại về nhà, ngoài sự kiểm soát của gia đình C hính những thiếu sót trong điều kiện giáo dục ở nhà trường đã là điều kiện làm tăng quyết tâm lao vào các trò nguy hiểm của nạn đua

xe trái phép ở thanh thiếu niên hư

+ N guyên nhân, điều kiện từ các quỉ định của phá p luật

Mặc dù BLHS năm 1999 đã xác định 2 tội danh trực tiêp liên quan đến hành vi

đưa xe trái phép là Tội tổ chức đua xe trái phép (Điều 206) và Tội đua xe trái

phép (Điều 207), nhưng những qui định trong việc xác định tội phạm đua xe trái

phép còn tỏ ra chưa phù họp với yêu cầu cấp thiết của việc ngăn chặn tệ nạn này

3 K IẾ N NGHỊ

3.1 Cần hoàn thiện pháp luật trong việc qui định dấu hiệu pháp lý của tội

tổ chức đua xe trái phép và đua xe trái phép, mà trước hết là:

- Sửa đổi hình phạt qui định cho tội tổ chức đua xe trái phép BLHS nên

sửa đổi mức tối đa của khoản 3 tội tổ chức đua xe trái phép lên tới 18 năm; đồng

thời sửa mức khởi điểm của khoản 4 của tội tổ chức đua xe trái phép lên 14 năm

Hình phạt bổ sung qui định cho tội tội tổ chức đua xe trái phép được sửa thành 10

triệu đến 50 triệu Có như vậy mới thể hiện rõ sự phân hoá trong xử lí giữa hai

tội

- Ban hành văn bản hướng dẫn một số tình tiết tăng nặng của tội này Do

m ột số tình tiết tăng nặng định khung của tội tổ chức đua xe trái phép hiện vẫn

chưa có văn bản hướng dẫn chính thức (các tình tiết “tổ chức đua xe có qui mô

lớ n” - khoản 2 điểm a; “gây hậu quả rất nghiêm trọng” - khoản 3, “gây hậu quả

đặc biệt nghiêm trọng” - khoản 4) Do vậy, cơ quan có thẩm quyền cần sớm ban

hành văn bản giải thích các tình tiết trên để việc xử lí tội phạm này trên thực tế

được hiệu quả.)

- Bổ sung một số tình tiết tăng nặng định khung vào khoản 2 Điều 206

BLHS 1999 Cụ thể là các tình tiết tăng nặng sau:

+ Tổ chức cho người khác đua xe trái phép mặc dù biết rõ người đó đang ở

trạng thái say rượu hoặc say do dùng các chất kích thích mạnh khác

+ Gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc gây đình trệ hoạt động công

cộng

+ Tổ chức cho người đua m ang theo hung khí nguy hiểm

- Đối với tội đua xe trái phép, cần quy định CTTP dưới dạng cấu thành tội

phạm hình thức (không quy định hậu quả là dấu hiệu bắt buộc) Hậu quả (ở

mức độ nhất định) nên được quy định là tình tiết định khung tăng nặng của điều luật.

- Bỏ dấu hiệu đặc điểm xấu về nhân thân đối với người thực hiện hành vi trong CTTP cơ bản tội đua xe trái phép

- Cần có hướng dẫn cụ thể để áp dụng trường hợp tổ chức đua xe trái phép, đua xe trái phép có tình tiết “tổ chức cá cược” , “tham gia cá cược” và trường hợp cần thiết phải xét xử thêm tội tổ chức đánh bạc, tội đánh bạc Việc tham gia cá cược giữa những người đua xe trái phép thì chỉ coi là tình tiết định khung hình phạt tăng nặng của tội đua xe trái phép Còn hành vi cá cược giữa những người khác không tham gia đua xe trái phép thì hành vi đó phải bị coi là đánh bạc

- Cần có hướng dẫn cụ thể trong việc áp dụng tình tiết “tổ chức việc chống lại” hoặc có hành vi “chống lại người có trách nhiệm bảo đảm trật tự an toàn giao thông hoặc người có trách nhiệm giải tán cuộc đua xe trái phép N ếu người tổ chức đua xe trái phép hoặc người đua xe trái phép thực hiện hành vi chống lại

người cố trách nhiệm (người thi hành công vụ) chỉ nhằm trốn tránh sự bắt giữ

(nhằm thoát thân) thì mới coi là tình tiết định khung hình phạt tăng nặng Trường hợp người tổ chức đua xe trái phép hoặc người đua xe trái phép lại thực hiện hành

vi chống lại người có trách nhiệm (người thi hành công vụ) không phải để

nhằm thoát thân mà nhằm m ục đích cản trở việc thi hành công vụ của người có chức vụ quyền hạn, nhằm giành giật lại phương tiện bị bắt giữ, nhằm đánh tháo, giải thoát cho những tên đồng bọn bị bắt giữ thì người có hành vi trong trường hợp này phải bị xử lý thêm về tội chống người thi hành công vụ

3.2.Trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật:

- Các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung và thành phố H à Nội nói riêng cần tăng cường biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm này nhằm làm hạn

c h ế qui m ô đua xe trong địa bàn thành phố tiến tới ngăn chặn tệ nạn này

- Cần ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng thống nhất tình tiết định khung tăng nặng hình phạt của “Tội gây rối trật tự công cộng” giúp các địa phương thống nhất áp dụng pháp luật và đường lối xử lý

- Tiếp tục đào tạo, đào tạo lại đội ngũ cán bộ tư pháp nâng cao trình độ

chính trị và chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống

tội phạm trong giai đoạn hiện nay

- Cần phối hợp với chính quyền địa phương các cấp, các cơ quan hữu quan,

tổ chức chính trị xã hội tăng cường vận động quần chúng nhân dân tham gia

đấu tranh phòng chống tệ đua xe trái phép giữ vững và ổn định trật tự trị an, an

toàn xã hội, bảo đảm sự binh yên trong giấc ngủ cho nhân dân Thủ đô

3.3 M ột số biện pháp đấu tranh phòng chống tội tổ chức đua xe trái phép

và tội đua xe trái phép trên địa bàn thành phố Hà nội:

3.3.1 Biện pháp về kinh tế - văn hoá xã hội

- Cần giải quyết đồng bộ vấn đề năng lực phát triển kinh tế Thủ đô với quá

tình phát triển đô thị hoá trên cơ sở phải có hoạch định chiến lược lâu dài, đảm

bảo H à Nội xứng tầm m ột Thủ đô hiện đại, môi trường xanh sạch thông thoáng

H à nội nên có nhiều khu dành cho sinh hoạt vui chơi thanh thiếu niên không chỉ

ở những trung tâm mà còn ở gần những nơi họ sinh sống, như khu vực vui chơi

giải trí của phường, của cụm dân cư Vì thiếu chú trọng tới vấn đề này mà trong

những năm qua, khi tình hình đô thị ở H à Nội gia tăng nhanh chóng thì đồng

thời, nơi vui chơi vốn có trong cơ chế bao cấp trước kia đã bị thu hẹp một cách

có chủ ý,vỉa hè đã trở thành nơi đón nhận m ột cách miễn cưỡng các cuộc hoạt

động vui chơi này của các em

- Chú trọng đầu tư thích đáng cho phát triển giáo dục ở các cấp học, từ

kinh phí chi cho việc chuẩn hoá trường lớp đến việc chính sách về thu học phí

cũng như chỉ tiêu vào các trường để đảm bảo mọi người có nhu cầu học nâng cao

đều có thể thực hiện được và người nghèo cũng có cơ hội được học và học cao

hơn

Chương trình giáo dục phải phù hợp với tâm lý và tư duy, cũng như vốn

sống của lứa tuổi.Theo chúng tôi, chương trình cải cách vừa qua ở các phô thông

còn nhiều bất cập, đặt các em vào tình trạng học vẫn quá tải, quá tải bởi phải tư

duy về bài học vượt qua lứa tuổi.Vì vậy, làm tốt điều trên đây, không gây ra sự

căng thẳng trong học tập bởi tình trạng phải đến các ca học thêm mới hiểu được

3.3.2 Biện pháp đối với người đua xe trái phép

T ăng cường các biện pháp tuyên truyền pháp luật, giáo dục làm cho mỗi

người ý thức tự giác tuân theo pháp luật, biết tôn trọng trật tự xã hội Vì tệ nạn

đua xe trái phép chủ yếu bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan của người vi phạm

Biện pháp giáo dục đặt ra đối với lứa tuổi này tập trung vào một số khía

cạnh sau đây:

- B ản thân mỗi gia đình phải tự ý thức đúng đắn và giành thời gian thích

đáng cho việc quản lý, kiểm tra (khi cần thiết) những hoạt động của con cái,

không nuông chiều, để con cái dùng xe máy làm phương tiện đi lại hàng ngày, ềi

đây là xuất phát điểm làm nảy sinh tính tự kỷ, đua đòi, chơi trội, chơi ngông của

những em vốn ít phấn đấu tu dưỡng

- N hà trường phải thường xuyên giáo dục, uốn nắn giúp quá trình hình

thành nhân cách cá nhân ở các học sinh được đúng đắn, không lệch lạc.Việc này

chỉ có thể làm tốt khi mỗi giáo viên xác định đúng nghề m ình đang làm là “sản

x u ất” cho xã hội những con người có tài, có đức, có ý chí vươn lên, biết sống

m ình vì m ọi người Tránh những đối xử thiên vị chỉ vì không đi học thêm của cô,

thầy tổ chức N hà trường thường xuyên thông tin kịp thời với gia đình học sinh

khi thấy có những biểu hiện đi học m uộn, nghỉ học không lý do hoặc những biểu

hiện lệch lạc trong tư cách, lối sống N hà trường cần giải thích và yêu cầu các em

ký cam kết không tham gia các tệ nạn như ma tuý, đua xe hoặc các hành vi gây

rối khác và yêu cầu gia đình ký xác nhận trách nhiệm sự cam kết đó, thường

xuyên kiểm tra sự cam kết này

- N âng cao hiệu quả của công tác giáo dục của Đoàn thanh niên, đặc biệt

là đoàn nơi cư trú H iện nay, công việc này làm chưa được tốt Đ oàn thanh niên

phường phải biết tổ chức và tìm cách đưa thanh thiếu niên vào hoạt động có ích,

đồng thời đến tận gia đình có đối tượng chậm tiến, tìm hiểu căn nguyên và cùng

tổ dân phố giúp đỡ họ thoát ra khỏi những căng thẳng tâm lý mà cuộc sống đang

gặp phải

3.3.3 Biện pháp về hoàn thiện pháp luật và xử lý người có hành vi đua xe trái phép

- C ần sửa đổi bổ sung qui định của BLHS qui định về tội đua xe trái phép

tại Đ iều 207 theo hướng nghiêm khắc hơn, cụ thể không coi hậu quả gây thiệt

cho sức khoẻ, tài sản người khác là dấu hiệu định tội, chỉ cần có hành vi đua xe trái phép đã cấu thành tội phạm.

- Cần có hướng dẫn của cơ quan chức năng về biện pháp tịch thu phương tiện đua thay thế cho hướng dẫn trước đây không còn phù hơp, là khó áp dụng đối với cơ quan thực tiễn.Sự hướng dẫn này theo hướng khi người thân giao xe cho con em m ình được sử dụng thường xuyên là thì mặc nhiên có lỗi đối với tình trạng người này sử dụng để tham gia đua xe, nên phải bị tịch thu

- T ăng cường các biện pháp kiểm tra của cơ quan có trách nhiệm và coi đây là biện pháp có tính thường xuyên như: Lập các chốt kiểm soát trên các tuyến đường là cửa ngõ vào thành phố và các tuyến phố (đã từng là nơi xảy ra đua xe trước đây), hoạt động 24/24 giờ trong ngày

- H uy động sự tham gia của toàn xã hội, thông qua hoạt động của các tổ tuần tra nhân dân ở từng phường, từng cụm dân cư, giao trách nhiệm giữ gìn trật

tự an toàn giao thông, trật tự đường phố cho từng phường, trong đó công an phường chịu trách nhiệm chính, c ấ m các hoạt động buôn bán, tụ tập vào thời

gian ngoài 24 giờ ở công cộng hoặc các tuyến đường giao thông K iểm tra

nghiêm ngặt giấy tờ tuỳ thân đổi với những thanh niên vô tình hay hữu ý có m ặt vào những nơi và thời điểm nêu trên K inh nghiệm cho thấy, từ cuối tháng 8/2004 trở lại đây, H à nội làm tốt biện pháp này thì tình hình đua xe trái phép đã lắng xuống

- C ảnh sát được đảm trách về chống đua xe trái phép phải được trang bị phương tiện hiện đại, được sử dụng biện pháp cần thiết để ngăn chặn hoặc để chứng m inh có hành vi đua xe như súng m àu đánh dấu đối tượng

- X ử lý nghiêm khắc những tác động bên ngoài biểu hiện sự can thiệp “xin

xỏ ” gây khó khăn cho hoạt động đấu tranh chống hành vi đua xe trái phép, thông qua việc thông báo công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng về những tác động tiêu cực này

- C ần nghiên cứu và xây dựng m ột trung tâm là sân chơi (có sự hướng dẫn, đào tạo và kiểm soát) cho những người thích được chơi trò có cảm giác mạnh