Vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán tại việt nam

Vấn đề đặt ra là liệu các quy định của pháp luật Việt Nam về xử lý vi phạm đã bao quát toàn bộ các hành vi vi phạm trên thị trường chưa; Mức độ xử phạt hành chính đã thực sự phát huy tác

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ T ư PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

N G U Y Ễ N N G Ọ C L Ư Ơ N G

VI PHẠM, XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT CHỨNG KHOÁN VÀ

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC• • • •

GIÁO VIỀN HƯỚNG DẪN : T5 PHẠM THỊ GIANG THU

Hà Nội - 2005

Đề tài được nghiên cứu và hoàn thành luôn nhận được sự động viên, chia sẻ và giúp đỡ của các thầy, cô giáo, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới sự giúp đỡ, động viên của các thầy cô khoa sau đại học, Trường đại học Luật Hà Nội, những người đã truyền đạt kiến thức cơ bản làm nền tảng cho tôi hoàn thành đề tài này Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình, khoa học của cô giáo, tiến sỹ Phạm Thị Giang Thu; lời động viên chân thành và tạo điều kiện giúp đỡ mọi mặt của đồng nghiệp, Văn phòng Đảng uỷ khối Nội chính Trung ương đã dành cho tôi trong quá trình học tập cũng như thời gian thực hiện đề tài này.

H à N ội, ngày 25 tháng 05 năm 2005

N gười th ự c h iện đề tài

N g u yễ n N g ọ c L ư ơ n g

1.2 Yêu cầu điều chỉnh pháp luật đối với các vi phạm ph á p luật chứng 8

khoán và TTCK

1.3 M ô hình pháp luật về xử lý Vỉ phạm trên thị trường chứng khoán 10

1.4 Pháp luật xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán m ột s ố nước 14

trên th ế giới - kinh nghiệm và cơ hội k ế thừa vận dụng tại V iệt N am

2.1.1 Những yêu cầu chung đối với pháp luật về xử lý vi phạm trên thị 24trường chứng khoán.

2.2 Thực trạng của p háp luật hiện hành về vi phạm và x ử lý vi phạm 38

trên thị trường chứng khoán.

2.2.1 Quy định của pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm trên TTCK 382.2.2 Thực trạng xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán và TTCK 442.2.3 Bất cập của pháp luật hiện hành trong xử lý vi phạm trên TTCK 51

Chương 3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trên thị 55 trường chứng khoán ở Việt Nam.

3.1 Căn cứ cho việc hoàn thiện pháp luật vê x ử lý vi phạm trên thị 56

trường chứng khoán ở Việt Nam.

3.2 M ục tiêu xây dựng và hoàn thiện pháp luật x ử lý vi ph ạm trên thị 58

trường chứng khoán Việt Nam.

3.3 M ột s ố giải pháp ph áp luật cụ th ể nhằm hoàn thiện p h á p luật về 64

xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Xây dựng thị trường chứng khoán phù hợp với định hướng đổi mới và phát triển nền kinh tế đất nước là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm tạo một kênh huy động vốn dài hạn cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Định hướng này được tiếp tục khẳng định trong văn kiện Đại hội IX của Đảng “tạo lập đồng bộ các yếu tố thị trường; đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước Phát triển thị trường vốn và tiền tệ, nhất là thị trường vốn trung và dài hạn

Tổ chức và vận hành an toàn, hiệu quả thị trường chứng khoán, thị trường bảo hiểm, từng bước mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động kể cả việc thu hút vốn nước ngoài”

Để bảo đảm cho thị trường chứng khoán vận hành được an toàn, có hiệu quả, công khai, công bằng, bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của người đầu tư và duy trì được sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường thì mọi quan hệ phát sinh trên thị trường phải được pháp luật dự liệu hay nói cách khác, phải có một khung pháp lý đồng bộ cho hoạt động của thị trường

ở Việt Nam, thị trường chứng khoán còn là một định chế tài chính mới đi vào hoạt động chính thức vào 7/2000 Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động các vi phạm pháp luật về chứng khoán đã bắt đầu phát sinh trên thị trường chứng khoán như: công bô' thông tin sai sự thật, công bố thông tin không kịp thời; kinh doanh không đúng quy định của giấy phép kinh doanh, lũng đoạn thị trường mặc dù các

vi phạm còn chưa phổ biến nhưng với đặc trưng tính ảnh hưởng dây chuyền của mình thì bất kỳ một sự vi phạm nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư, đến tính ổn định, hiệu quả của thị trường và thậm chí đến toàn bộ nền kinh tế Vấn đề đặt ra là liệu các quy định của pháp luật Việt Nam về xử lý vi phạm đã bao quát toàn bộ các hành vi vi phạm trên thị trường chưa; Mức độ xử phạt hành chính đã thực sự phát huy tác dụng và hiệu quả trong việc răn đe và phòng ngừa

vi phạm hay chưa; Căn cứ để xác định ranh giới giữa xử lý vi phạm hành chính và hình sự như thế nào; Có thể vận dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự để xử lý các vi phạm pháp luật trên thị trường chứng khoán trong điều kiện chế tài hình sự chưa đặt ra với lĩnh vực chứng khoán được hay không? Đây thực sự là những vấn đề cấp bách được đặt ra cần được nghiên cứu và tiếp cận thực sự khoa học để có hướng giải quyết và vận dụng đảm bảo tính hợp lý và hợp pháp

Do vậy, để kịp thời ngăn ngừa các hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán, đảm bảo cho thị trường hoạt động ổn định, cống bằng, công khai, thể hiện tính minh bạch và toàn diện của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhà đầu tư, việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán là vấn đề thực sự cấp thiết.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Như chúng tôi đã trình bày ở phần trên, thị trường chứng khoán Việt Nam mới

đi vào hoạt động, do đó các vi phạm pháp luật phát sinh chưa nhiều Vì vậy, các đề tài khoa học, các bài viết pháp lý hiện nay chủ yếu tập trung nghiên cứu ở khía cạnh

“xây dựng và tạo lập” - Nghĩa là chú trọng đến pháp luật với vai trò là công cụ chủ đạo thúc đẩy sự hình thành, hoạt động ổn định và hướng tới sự phát triển của thị trường chứng khoán qua đó thiết lập các thiết chế, các quy định ban đầu để định hình các yếu tố và đảm bảo ổn định cho hoạt động của thị trường Do thực tế trên, các bài viết, các công trình pháp lý nghiên cứu đề cập đến vấn đề vi phạm và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán phần lớn mới chỉ dừng lại ở một nội dung trong hoàn thiện khung pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán nói chung, chưa có nhiều đề tài, bài viết chuyên sâu nghiên cứu pháp luật về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán

3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Trong khuôn khổ luận văn cao học, với những vấn để thực sự còn mới mẻ, đề tài tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định đó đồng thời nêu ra một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin: duy vật biện chứng, duy vật lịch sử

- Các phương pháp: tổng hợp, phân tích, thống kê, so sánh, logic

5 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Xây dựng và bảo vệ pháp luật là 2 mặt của một vấn đề nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật vể chứng khoán và thị trường chứng khoán nói riêng Do vậy bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về phát hành, niêm yết, kinh doanh, giao dịch chứng khoán cũng như các quy chế khác nhằm khuyến khích đầu tư, tạo lập thị trường thì cần phải tiến hành đồng thời việc hoàn thiện các quy định về xử lý vi phạm

Mục đích nghiên cứu đề tài

- Nhận diện các vi phạm nói chung và tính đặc thù của vi phạm trên thị trường chứng khoán nói riêng

- Đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về xử lý vi phạm

- Đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện

Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Thông qua nghiên cứu sơ khảo pháp luật về xử lý vi phạm một số nước đối chiếu với các quy định hiện hành và thực tiễn áp dụng, luận văn bước đầu đề ra định hướng và các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn nghiên cứu, phân tích làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt của vi phạm pháp luật nói chung và vi phạm pháp luật trên thị trường chứng khoán nói riêng, cũng như nghiên cứu phương thức xử lý vi phạm một số nước trên thế giới nhằm rút ra một số kinh nghiệm cho việc vận dụng phù hợp với thực tế tại Việt Nam đồng thời kiến giải một vài giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về vi phạm và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam Luận vãn có thể làm tài liệu tham khảo mang tính trao đổi cùng bạn đọc

Đây là đề tài mà người thực hiện rất tâm đắc với sự đầu tư khá tập trung, nghiêm túc về thời gian cũng như công sức Tuy nhiên, người viết cũng ý thức, nội dung của đề tài còn mới mẻ, lại rất phong phú và phức tạp cả về lý luận và thực tiễn

Do vậy đề tài chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, hạn chế Người viết mong đón nhận được sự đóng góp, trao đổi ý kiến của các thầy, cô giáo, các nhà nghiên cứu khoa học và độc giả để công trình có thể đầy đủ, toàn diện và hoàn thiện hơn trong thời gian tới

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật trên thị trường chứng khoán

Chương 2 Pháp luật về vi phạm và xử lý vi phạm trên thị trường chúng khoán Việt Nam

C hương 3 M ột số giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN VỂ VI PHẠM VÀ x ử LÝ VI PHẠM

PHÁP LUẬT CHỨNG KHOÁN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM VI PHẠM PHÁP LUẬT CHÚNG KHOÁN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

1.1.1 Khái niệm vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán

Trong bất cứ xã hội nào, vì nhiều lý do khác nhau, hiện tượng vi phạm pháp luật vẫn còn tồn tại ở nhiều lĩnh vực Vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán chỉ là một loại vi phạm pháp luật trong một lĩnh vực cụ thể của vi phạm pháp luật nói chung Có thể hiểu:

“Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi do chủ th ể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo

Thứ hai, hành vi đó trái pháp luật, xâm hại đến quan hệ xã hội Hành vi trái pháp luật ở những mức độ khác nhau đều xâm hại đến những quan hệ xã hội mà Nhà nước xác lập và bảo vệ Hành vi trái pháp luật là những hành vi không phù hợp với quy định của pháp luật, không thực hiện những gì pháp luật yêu cầu hoặc hành động vượt quá giới hạn cho phép của pháp luật Những gì pháp luật không cấm, không bảo

vệ thì dù có làm trái cũng không bị coi là trái pháp luật và đương nhiên không phải là

vi phạm pháp luật Ví dụ, hành vi vi phạm điều lệ cống ty chỉ bị xử lý theo các hình thức do điểu lệ đó quy định, đây không phải là vi phạm pháp luật.

Thứ ba, hành vi trái pháp luật phải chứa đựng lỗi của chủ thể Có thể khẳng định, tất cả mọi vi phạm pháp luật trước hết phải là hành vi trái pháp luật, nhưng ngược lại không phải mọi hành vi trái pháp luật đều bị coi là vi phạm pháp luật Chỉ những hành vi trái pháp luật nào có lỗi (được chủ thể thực hiện một cách cố ý hoặc

vô ý) mới có thể coi là vi phạm pháp luật Nếu một hành vi trái pháp luật được thực hiện vì những điều kiện hoàn cảnh khác nhau, chủ thể hành vi đó không cố ý và cũng không vô ý thực hiện hoặc không thể ý thức được, từ đó không thể lựa chọn được cách xử sự theo yêu cầu của pháp luật thì chủ thể hành vi đó không bị coi là người có lỗi và hành vi đó không bị coi là vi phạm pháp luật, kể cả những hành vi trái pháp luật bị buộc phải thực hiện mà không có sự tự do ý chí của chủ thể cũng có thể không bị coi là vi phạm pháp luật Ví dụ: Pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán qui định tổ chức phát hành chứng khoán ra công chúng phải công bố kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của năm tài chính được kiểm toán trên ba số báo liên tiếp noi tổ chức phát hành đóng trụ sở chính hoặc bản tin thị trường chứng khoán Tuy vậy, trong trường hợp tổ chức phát hành bị mất các tài liệu, báo cáo tài chính do hoả hoạn hay các sự kiện bất khả kháng khác thì việc không thực hiện công bố thông tin cũng không bị coi là vi phạm pháp luật,

Thứ tư, chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật phải có năng lực pháp lý Năng lực trách nhiệm pháp lý là khả năng phải chịu trách nhiệm pháp lý do Nhà nước qui định Qui định này thể hiện chủ thể thực hiện hành vi phải có khả năng nhận thức, điều khiển được việc làm của mình và chịu trách nhiệm về hành vi đó Những hành vi trái pháp luật nhưng khi thực hiện chúng các chủ thể không có hoặc chưa có năng lực trách nhiệm pháp lý theo qui định pháp luật thì không bị coi là vi phạm pháp luật Đối với mỗi lĩnh vực khác nhau, pháp luật qui định độ tuổi phải chịu trách nhiệm pháp lý khác nhau

Chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật phải chịu những hậu quả pháp lý nhất định Trách nhiệm pháp lý được đặt ra nhằm mục đích trừng phạt người phạm tội; phòng ngừa, cải tạo và giáo dục những người vi phạm pháp luật, nâng cao ý thức tôn trọng và tuân thủ pháp luật Truy cứu trách nhiệm pháp lý còn có tác dụng răn đe tất cả các chủ thể khác khiến họ phải kiềm chế, giữ mình không vi phạm pháp luật làm cho mọi người tin vào công lý, tích cực đấu tranh phòng và chống vi phạm pháp luật Như vậy trách nhiệm pháp lý chỉ được áp dụng khi trong thực tế xảy ra vi phạm pháp luật, chỉ được phép áp dụng với chủ thể vi phạm pháp luật Trách nhiệm pháp lý

là một quan hệ pháp luật đặc biệt giữa Nhà nước và chủ thể vi phạm pháp luật, trong

đó bên vi phạm pháp luật phải gánh chịu những hậu quả bất lợi, những biện pháp cưỡng chế nhà nước được qui định ở chế tài trong các quy phạm pháp luật

Thị trường chứng khoán là kênh huy động vốn đầu tư và lưu thông giữa các nguồn vốn đầu tư, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh kích thích các doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh, là một công cụ hữu hiệu giúp Nhà nước thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội Bên cạnh những ưu điểm, những yếu tố tiêu cực luôn tiềm ẩn trong hoạt động của thị trường này và kìm hãm sự phát triển của thị trường Thị trường chứng khoán là thị trường nhạy cảm, tất cả các thay đổi, biến cố của các thành phần kinh tế luôn được phản ánh trên thị trường thông qua các giao dịch chứng khoán Đồng thòi, thị trường chứng khoán còn giữ vai trò điều tiết nền kinh tế, giữa các lĩnh vực sản xuất kinh doanh và dịch vụ và thể hiện năng lực kinh

tế của quốc gia trên trường quốc tế Do vậy, thị trường chứng khoán luôn phải được đảm bảo hoạt động trên cơ sở các quy định của một hệ thống pháp luật đầy đủ, chặt chẽ và hướng tới sự hoàn thiện Việc điều chỉnh pháp lý đối với thị trường chứng khoán ngoài việc phải tạo một hành lang pháp lý vũng chắc đảm bảo hoạt động thị trường thực hiện đúng mục đích còn phải đảm bảo ngăn chận được những hành vi xâm hại đến sự phát triển của thị trường Cũng như các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán quy định các hành vi vi phạm và các biện pháp xử lý đối với các vi phạm đó

Từ những phân tích trên, ta có thể xác định:

Vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán là hành vi trái pháp luật của các cá nhân, tổ chức cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của Nhà nước, xâm hại tới các quan hệ xã hội được pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán xác lập và bảo vệ và phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán.

1.1.2 Đậc điểm vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán

Vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán cũng là một dạng

vi phạm của vi phạm pháp luật nói chung Do vậy, vi phạm pháp luật chứng khoán trước hết có những đặc điểm chung như các vi phạm khác: là hành vi nguy hiểm cho

xã hội; hành vi đó trái pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật chứng khoán xác lập và bảo vệ; chủ thể thực hiện hành vi phải có lỗi; chủ thể thực hiện hành vi phải có năng lực trách nhiệm pháp lý

Tuy nhiên, chứng khoán và thị trường chứng khoán là lĩnh vực có nhiều đặc thù, do vậy ngoài những đặc điểm chung đó, vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán còn có những đặc điểm riêng khác biệt với các vi phạm khác.

Thứ nhất, vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán chủ yếu

xuất phát từ động cơ vụ lợi vật chất

Khi các chủ thể thực hiện hành vi vi phạm, họ luôn hối thúc bởi những mong muốn chiếm đoạt một lợi ích vật chất nào đó (có thể tiền, tài sản hay lợi ích vật chất khác) Xuất phát từ đặc điểm này nên phần lớn vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh

tế nói chung và chứng khoán nói riêng được thực hiện do lỗi cố ý Nhận thức rõ đặc điểm trên có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng các biện pháp xử lý vi phạm một cách hiệu quả Cụ thể, cần áp dụng các biện pháp trách nhiệm pháp lý phù hợp với đặc điểm của vi phạm Trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, lợi ích mang lại rất lớn, trong khi đó với hình thức phạt tiền quá thấp như hiện nay nhiều chủ thể sẵn sàng chấp nhận nộp tiền để vi phạm Thực tế sự tồn tại của các biện pháp

xử lý kém hiệu quả, đã khiến tính giáo dục, phòng ngừa, tác dụng răn đe và trừng trị của pháp luật không cao

Thứ hai, việc xác định hành vi vi phạm của chủ thể vi phạm pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán để xử lý rất phức tạp Điều này xuất phát từ tính đa dạng và phức tạp trong các giao dịch trên thị trường chứng khoán Ví như trong quy định về hành vi giao dịch nội gián, việc xác định “ nhũng người liên quan” đến những người có thể biết được thông tin nội bộ về chứng khoán là rất khó khăn khi mà những người này không trực tiếp sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán bất hợp pháp mà cung cấp thông tin cho nhiều đối tượng khác để giao dịch mua bán Nhận thức được điều này, sẽ có vai trò rất quan trọng trong việc xác định chính xác chủ thể cũng như hành vi vi phạm cụ thể từ đó có biện pháp xử lý các vi phạm hiệu quả

Thứ ba, vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán có

tính phát sinh nhanh, do bản thân hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán phát triển rất năng động

Thực tế, chứng khoán và thị trường chứng khoán là lĩnh vực rất quan trọng, đa dạng, phức tạp và năng động, đặc biệt trong điều kiện kinh tế thị trường Đôi khi việc chưa kịp thời thể chế hoá cách chính sách đã làm giảm hiệu quả quản lý của Nhà nước trên một số lĩnh vực Đây chính là một trong những điều kiện thuận lợi cho vi phạm phát sinh và tồn tại Tính phát sinh nhanh trong lĩnh vực chứng khoán thể hiện

ở chỗ: khi có sơ hở của chính sách và pháp luật, lập tức xuất hiện hành vi vi phạm

pháp luật Nhận thức được tầm quan trọng của đặc điểm này sẽ giúp chúng ta không ngừng tổng kết, xem xét đánh giá và kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các văn bản mới kịp thời điểu chỉnh các hành vi mới phát sinh đảm bảo thị trường hoạt động

ổn định, bảo về quyền lợi của công chúng đầu tư, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm

Thứ tư, vi phạm về công bố thông tin là một loại vi phạm đặc thù trong lĩnh

vực chứng khoán

Để thị trường chứng khoán phát triển an toàn và lành mạnh, một trong những yêu cầu rất quan trọng là thông tin trên thị trường phải công khai, minh bạch và trung thực Kinh nghiệm cho thấy, thông tin là yếu tố đóng vai trò quyết định và ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn đầu tư của nhà đầu tư Thông tin càng đầy đủ, chính xác và kịp thời thì tính công khai, công bằng và sự tin tưởng của công chúng vào thị trường càng lớn Chính vì vậy một trong những nghĩa vụ bắt buộc với các chủ thể khi tham gia thị trường chứng khoán là phải công bố thông tin

Thực tế các vi phạm về công bố thông tin diễn ra tương đối nhiều, tập trung một số vi phạm như: nộp chậm báo cáo tài chính, tiết lộ kế hoạch tăng vốn điều lệ

vì vậy, việc đảm bảo thông tin công bố đầy đủ, kịp thời, chính xác sẽ hạn chế được nhiều vi phạm có thể xảy ra như thao túng thị trường, thông tin sai sự thật

Thứ năm , thị trường chứng khoán luôn có tính hai mặt Với vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, thị trường chứng khoán vừa phát huy nội lực của nền kinh tế vừa huy động, thu hút được các nguồn vốn nhàn rỗi khác cả trong và ngoài nước, hơn thế nữa đầu tư trên thị trường chứng khoán là hình thức đầu

tư mang lại nguồn lợi nhuận rất lớn Tuy vậy, đúng theo kình nghiệm của các nhà kinh tê' trên thị trường lợi nhuận càng lớn thì rủi ro càng nhiều, hoạt động trên thị trường chứng khoán cũng nằm trong quy luật đó, trên thị trường luôn xuất hiện các hành vi như: giao dịch nội gián, mua bán khống, thao túng, lũng loạn thị trường Những hành vi này chỉ tồn tại trên thị trường chứng khoán và đây là các hành vi pháp luật chứng khoán cấm thực hiện

1.2 YÊU CẦU ĐIỂU CHỈNH PHÁP LUẬT Đ ố i VỚI CÁC VI PHẠM PHÁP LUẬT CHỨNG KHOÁN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Thị trường chứng khoán hoạt động dựa trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc hoạt động cơ bản của mình Để đạt được mục tiêu hoạt động của thị trường chứng khoán là công bằng, công khai, có hiệu quả và bảo vệ được lợi ích hợp pháp của người đầu tư, cần thiết phải ngăn chặn kịp thời và hiệu quả nhũng hành vi xâm phạm các nguyên tắc hoạt động đó Trên thị trường chứng khoán, các hành vi như lũng

đoạn thị trường, giao dịch nội gián, thông tin sai sự thật đều là những hành vi xâm phạm nguyên tắc hoạt động và đi ngược lại với lợi ích chung của thị trường chứng khoán Nếu trên thị trường chứng khoán một số nhà đầu tư có hành vi lũng đoạn thị trường, thông đồng với nhau nhằm tạo ra cung cầu giả, như vậy sẽ vi phạm nguyên tắc đấu giá (tất cả thành viên tham gia thị trường đều không thể can thiệp vào việc xác định giá mua bán chứng khoán) Hậu quả của hành vi này sẽ làm thị trường mất

ổn định và ảnh hưởng rất lớn đến tổ chức phát hành cũng như nhà đầu tư, hay như hành vi mua bán nội gián là hành vi lợi dụng vị thế công việc, hoặc vị thế chức vụ để

sử dụng thông tin có được từ công việc nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp thực hiện các hoạt động mua, bán chứng khoán nhằm trục lợi Mua bán nội gián được xem như là

vi phạm quyền lợi chung vì lợi dụng nguồn thông tin từ bên trong Hành vi thông tin sai sự thật cũng đi ngược lại các nguyên tắc hoạt động của thị trường, đi ngược lại mục tiêu chính của thị trường là đảm bảo tính công bằng, minh bạch Hậu quả của hành vi này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá và khối lượng giao dịch, ảnh hưởng đến trật tự cũng như sự an toàn của thị trường và gây tổn thất cho nhà đầu tư khi họ

sử dụng những thông tin sai lệch này để quyết định đầu tư chứng khoán Chính vì vậy, việc pháp luật quy định các hành vi vi phạm và các biện pháp xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán là thực sự cần thiết, nếu không có các quy định này thì việc thực hiện các hành vi vi phạm này sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên thị trường chứng khoán, ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân Lịch sử phát triển thị trường chứng khoán thế giới đã chứng kiến nhũng cuộc khủng hoảng kinh tế bắt nguồn từ thị trường chứng khoán Ví dụ: “ngày thứ năm đen tối” vào tháng 10 năm

1929 và “ ngày thứ hai đen tối” vào tháng 10 năm 1987 một số chủ thể đầu cơ bằng cách tấn công vào thị trường chứng khoán New York đã tạo nên cuộc khủng hoảng chứng khoán tại Mỹ, rồi lan sang thị trường các nước khác, dẫn đến khủng hoảng kinh tế toàn cầu Cuộc khủng hoảng tiền tệ Đông Nam Á năm 1987 tuy chỉ có tính khu vực nhưng đã gây ảnh hưởng chấn động toàn cầu Vai trò đầu cơ bán khống đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng và khuyếch đại tác hại của các chính sách sai lầm một số nước

Pháp luật về vi phạm và xử lý vi phạm được đặt ra để điều chỉnh, hướng hành

vi xử sự của các chủ thể tham gia thị trường, cấm các chủ thể đó thực hiện các hành

vi xâm phạm đến trật tự an toàn trong hoạt động của thị trường, xâm hại lợi ích nhà nước, tập thể và công dân Vi phạm pháp luật là cơ sở để truy cứu trách nhiệm pháp

lý, chỉ khi có vi phạm pháp luật mới phát sinh trách nhiệm pháp lý ở chủ thể vi

phạm Giữa vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý có mối quan hệ mật thiết với nhau Song trách nhiệm pháp lý hoàn toàn không phải là cấu thành vi phạm pháp luật Nó tổn tại độc lập như một chế định pháp luật thể hiện sự phản ứng của Nhà nước Nhằm mục đích loại trừ vi phạm pháp luật ra khỏi đời sống xã hội, trách nhiệm pháp lý bao gồm cả chế tài có tính trừng phạt hoặc chế tài buộc bổi thường, khôi phục quyền lợi bị xâm hại Bởi lẽ, mục đích tự thân của trách nhiệm pháp lý không phải là trừng phạt mà là giáo dục phòng ngừa Pháp luật đặt ra các chế tài áp dụng đối vói các hành vi nhằm răn đe, phòng ngừa và trừng trị nghiêm khắc với các chủ thể thực hiện các hành vi vi phạm, từ đó nâng cao ý thức tôn trọng và tuân thủ pháp luật về chứng khoán của cá nhân, tổ chức tham gia thị trường.

Từ sự phân tích trên cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh pháp lý đối với những hành vi vi phạm, sự điều chỉnh này đòi hỏi phải được thực hiện nghiêm minh, thống nhất Các quy định về vi phạm và xử lý vi phạm sẽ tạo nên giới hạn pháp lý đảm bảo mức độ an toàn cần thiết đối với thị trường cũng như đảm bảo công bằng cho các chủ thể khi tham gia thị trường chứng khoán Đồng thời, các quy định này góp phần giúp Nhà nước quản lý thị trường thuận tiện hơn và là một trong nhũng yếu

tố giúp thị trường chứng khoán hoạt động có hiệu quả hom Các quy định về vi phạm

và xử lý vi phạm cũng là một trong những tiêu chí đánh giá sự phát triển của thị trường chứng khoán, nó tạo cho các chủ thể tham gia thị trường xác định được mức

độ, phạm vi mình có thể tham gia thị trường, là công cụ loại bỏ những hành vi đi ngược lại lợi ích chung của thị trường cũng như công chúng đầu tư, tạo nên sự công bằng, bình đẳng và độ tin cậy của thị trường Việc thực hiện tốt các quy định này sẽ góp phần tạo nên lòng tin của công chúng đầu tư góp phần thu hút đông đảo các chủ thể tham gia đầu tư vào thị trường, thúc đẩy sự lưu thông vốn đầu tư trong nước, tạo động lực kích thích nền kinh tế phát triển

1.3 MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỂ x ử LÝ VI PHẠM TRÊN THỊ TRƯỜNG CHÚNG KHOÁN

Cũng như vi phạm pháp luật nói chung, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thường phổ biến các loại vi phạm sau: vi phạm hành chính, vi phạm pháp luật dân sự và vi phạm pháp luật hình sự

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán được hiểu là những hành vi của cá nhân, tổ chức cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử lý hành chính

Vi phạm pháp luật hành chính trên thị trường chứng khoán lại được phân thành nhiều loại căn cứ vào lĩnh vực hoạt động của thị trường và cùng với đó là các chế tài khác nhau áp dụng với mỗi hành vi vi phạm đó như: vi phạm trong lĩnh vực phát hành chứng khoán, vi phạm quy định với người hành nghề kinh doanh chứng khoán; vi phạm quy định về giấy phép hoạt động kinh doanh chứng khoán; vi phạm các quy định về niêm yết chứng khoán; kinh doanh, giao dịch chứng khoán

Vi phạm hình sự về chứng khoán và thị trường chứng khoán là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Luật Hình sự do người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự gây ra một cách cố ý hoặc vô ý, xâm hại đến hoạt động của thị trường chứng khoán, các quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác Chủ thể vi phạm hình

sự sẽ gánh chịu trách nhiệm pháp lý hình sự với các hình thức trách nhiệm cụ thể căn cứ vào tính chất, mức độ của hành vi và hậu quả thiệt hại của hành vi đó gây ra

Vi phạm dân sự trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán là những hành vi trái pháp luật, có lỗi, xâm hại tới quan hệ về tài sản giữa các chủ thể tham gia thị trường Chủ thể có hành vi vi phạm dân sự sẽ phải gánh chịu trách nhiệm pháp luật dân sự do hành vi vi phạm của mình gây nên

Tại Việt Nam, tuỳ thuộc vào tính chất của từng loại vi phạm mà việc xử lý được căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau: Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và Nghị định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán

và thị trường chứng khoán (đối với vi phạm hành chính); Luật dân sự (với các vi phạm dân sự) Riêng với vi phạm hình sự trong lĩnh vực chứng khoán chưa có tội danh nào quy định trực tiếp mà hiện nay việc áp dụng dựa trên cơ sở chế tài dành cho một số tội danh trong lĩnh vực kinh tế Đây chỉ là biện pháp mang tính trước mắt, về lâu dài Bộ luật Hình sự cần bổ sung thêm các tội danh trong lĩnh vực chứng khoán nhằm có cơ sở vững chắc ngăn ngừa và xử lý hiệu quả các vi phạm này

Như vậy có thể thấy vi phạm trên thị trường chứng khoán có nhiều dạng và tương ứng có các dạng trách nhiệm pháp lý khác nhau Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung đề cập đến vấn đề xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán

và thị trường chứng khoán dựa trên những quy định pháp lý hiện hành về chứng khoán và thị trường chứng khoán (xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán)

Để góp phần phòng ngừa, răn đe và có cơ sở pháp lý vững chắc xử lý các vi phạm khi đã phát sinh nhằm tạo sự bình ổn cho thị trường phát triển, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư, pháp luật các nước đều có quy định các hành vi vi phạm chủ yếu trên thị trường chứng khoán Tại Điểu 2 Nghị định 161/2004/NĐ ngày

7/9/2004 của Chính phủ quy định vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán bao gồm: Vi phạm quy định về hoạt động phát hành chứng khoán ra công chúng; Vi phạm các quy định về niêm yết chứng khoán trên Trung tâm giao dịch chứng khoán, Sở giao dịch chứng khoán; Vi phạm quy định về hoạt động giao dịch chứng khoán; Vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh, đăng ký, ỉưu

ký chứng khoán, bù trừ và thanh toán các giao dịch chứng khoán; Vi phạm các quy định về chế độ báo cáo, công bố thông tin; Vi phạm các quy định làm cản trở việc thanh tra, kiểm tra hoặc không thực hiện kiến nghị của tổ chức thanh tra, kiểm tra

Bất kỳ chủ thể nào khi có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán sẽ bị áp dụng một hình thức xử phạt chính và có thể

bị áp dụng một hay nhiều hình phạt bổ sung, các biện pháp khắc phục hâu quả khác Việc xử lý vi phạm hành chính phải căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, nhân thân người vi phạm và những tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ để quyết định hình thức

và biện pháp xử lý thích hợp

Pháp luật đa số các nước đều quy định phạt tiền và cảnh cáo là một trong hai hình phạt chính áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính trên thị trường chứng khoán Phù hợp với thông lệ quốc tế, tại Việt Nam, Điều 7 khoản 1 Nghị định 161/2004/NĐ-CP ngày 07 tháng 9 năm 2004 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán quy định phạt cảnh cáo và phạt tiền là một trong hai hình thức xử phạt chính mà cá nhân, tổ chức vi phạm phải gánh chịu

Đối với hình phạt tiền: pháp luật đa số các nước đều quy định khung phạt tiền với mức phạt tối thiểu và mức phạt tối đa được áp dụng chung cho mỗi hành vi vi phạm hành chính Cơ sở để tính mức phạt đó là khoản thu phi pháp, khoản huy động bất họp pháp hoặc giá trị chứng khoán mua bán phi pháp Mức phạt cụ thể với mỗi hành vi thường được tính là mức trung bình của khung hình phạt tiền tương ứng với hành vi đó, nếu có tình tiết giảm nhẹ thì mức phạt tiền có thể thấp hơn, nhưng không được giảm thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt, nếu có tình tiết tăng nặng thì mức phạt tiền có thể tăng cao hơn, nhưng không quá mức tối đa của khung hình phạt.Cảnh cáo là hình thức xử phạt chính được áp dụng chủ yếu với những hành vi

vi phạm lần đầu, nhỏ, ít nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và gây ra thiệt hại không lớn cho các chủ thể khác

Nhằm xử lý triệt để các vi phạm, nhằm mục đích phòng ngừa, răn đe và loại trừ các nguyên nhân, điều kiện tiếp tục vi phạm đến mức thấp nhất các hậu quả gây

ra bởi hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán có thể ảnh hưởng đến các chủ thể khác

và gây mất ổn định của thị trường chứng khoán, pháp luật các nước đều quy định hình phạt bổ xung và một số biện pháp khác cùng với việc quy định hình phạt chính.Theo quy định của pháp luật, ngoài hình phạt chính thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm các chủ thể có hành vi vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều hình thức xử phạt bổ xung kèm theo hình phạt chính Điều đặc biệt lưu ý ở đây

là hình phạt chính là hình phạt có tính độc lập nghĩa là một người có thể chỉ phải chịu một hình thức phạt chính là đầy đủ, thế nhưng hình phạt bổ sung chỉ xuất hiện với tính chất kèm theo hình phạt chính tức là sẽ không có hình phạt bổ xung nếu chủ thể không bị hình phạt chính Các hình thức xử phạt bổ xung thường hay được áp dụng là: tước có thời hạn hoặc không có thời hạn quyền sử dụng các loại giấy phép liên quan đến chứng khoán và thị trường chứng khoán (giấy phép phát hành chứng khoán, giấy phép niêm yết chứng khoán, giấy phép đăng ký hoạt động kinh doanh chứng khoán, giấy phép quản lý quỹ, chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán

và chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ ) Biện pháp này áp dụng với chủ thể vi phạm nghiêm trọng quy định về sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán Việc tước giấy phép có thể tạm thời hoặc không thời hạn Trong thời gian bị tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, các chủ thể không được phép tiến hành các hoạt động được ghi trong các giấy tờ đang bị tước; tịch thu toàn

bộ các khoản thu từ việc thực hiện các hành vi vi phạm mà có và số chứng khoán được sử dụng để vi phạm hành chính

Ngoài việc áp dụng các hình thức xử phạt bổ xung, các chủ thể vi phạm còn

có thể bị áp dụng một trong các biện pháp khắc phục hậu quả nhất định Các biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm: buộc huỷ bỏ, cải chính những thông tin sai lệch, không đúng sự thật; buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hành chính gây ra; buộc tổ chức phát hành phải thu hồi các chứng khoán đã phát hành, hoàn trả tiền đật cọc hoặc tiền mua chứng khoán cho người đầu tư trong thòi gian 30 ngày, tính từ ngày bị tước quyền sử dụng giấy đăng ký phát hành

Cùng với việc quy định các hành vi vi phạm, các biện pháp xử lý thì chủ thể

có thẩm quyền xử phạt cũng là một nội dung quan trọng không thể thiếu của pháp luật về xử lý vi phạm Các nước theo hệ thống pháp luật khác nhau, đặc điểm kinh tế

- xã hội khác nhau thì việc quy định cơ quan có thẩm quyền xử phạt cũng không giống nhau Việc quy định cơ quan xử phạt một mặt phải tính đến tính đặc thù của lĩnh vực chứng khoán đồng thời bảo đảm hiệu quả áp dụng chế tài xử phạt thực sự phát huy hiệu quả trên thực tế Tại Việt Nam, khoản 1,2,3 Điều 21 Nghị định 161 quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị

trường chứng khoán thuộc thẩm quyền của Ghánh thanh tra Ưỷ ban Chứng khoán Nhà nước, thanh tra viên Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp.

1.4 PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN MỘT

SỐ NƯỚC TRÊN THÊ GIỚI - KINH NGHIỆM VÀ c ơ HỘI KẾ THỪA VẬN DỤNG TẠI VIỆT NAM

Thực tế quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán thấy rằng việc đảm bảo an toàn cho thị trường, bảo vệ lợi ích của các chủ thể tham gia thị trường là một vấn đề quan trọng mà các nhà lập pháp khi xây dựng pháp luật về chứng khoán đặc biệt quan tâm

Bên cạnh đó, thực tiễn hậu quả của những hành vi vi phạm gây tác động bất lợi cho quá trình phát triển của thị trường chứng khoán Điều đó đòi hỏi luật pháp các nước phải có quy định phù hợp về các hành vi vi phạm và biện pháp xử lý thích hợp đối với các chủ thể tham gia thị trường nhằm đảm bảo cho thị trường phát triển lành mạnh, công bằng, công khai và hiệu quả

Để thực hiện tốt các mục tiêu và nguyên tắc quản lý thị trường chứng khoán, các quy định pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán của các nước đểu xác định cụ thể các dạng hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực tới quá trình hoạt động và phát triển của thị trường chứng khoán Những ảnh hưởng này làm sai lệch hệ thống thông tin về giá cả chứng khoán trên thị trường, bóp méo giá cả và gây bất lợi cho các chủ thể tham gia thị trường, làm giảm niềm tin của công chúng đầu tư

Các hành vi vi phạm nếu xét dưới góc độ chủ thể vi phạm có thể bao gồm các nhóm chủ thể sau: đối với sở giao dịch chứng khoán hoặc trung tâm giao dịch chứng khoán; đối với các công ty chứng khoán; đối với các công ty niêm yết chứng khoán; đối với người đầu tư chứng khoán; đối với nhân sự làm việc trong ngành chứng khoán

Nếu xem xét dưới góc độ các hành vi cụ thể, luật pháp các nước nhìn chung đều quy định rõ một số hành vi vi phạm phổ biến sau: hành vi thông tin nội gián; hành vi lũng đoạn thị trường; hành vi thông tin sai sự thật; hành vi bán khống và cho vay bảo chứng; hành vi thâu tóm và sáp nhập doanh nghiệp

Với cách tiếp cận trên, trong luận văn này chúng tôi chỉ nghiên cứu pháp luật một số nước điển hình, cơ bản trong việc điều chỉnh pháp lý với các hành vi vi phạm

và biện pháp xử lý vi phạm của các nước đó Cụ thể ở đây chúng tôi tập trung nghiên cứu pháp luật về xử lý vi phạm của 3 nước: Mỹ, Trung Quốc và Hàn Quốc

1.4.1 Pháp luật Mỹ

Thị trường chứng khoán Mỹ hiện là thị trường lớn nhất thế giới nếu xét trên phương diện tổng khối lượng tư bản giao địch và ảnh hưởng quan trọng của nó đối với các thị trường chứng khoán khác trên thế giới Là thị trường chứng khoán phát triển lâu đời, tương đối hoàn thiện về cơ chế hoạt động, phong phú về hình thức giao dịch thị trường chứng khoán Mỹ không chịu giới hạn trong phạm vi của thị trường chứng khoán thuần tuý, nghĩa là các thị trường hoạt động chính thức có địa điểm giao dịch tập trung như thị trường chứng khoán New York (NYSE), thị trường chứng khoán Mỹ AMEX, thị trường chứng khoán Chicago, thị trường chứng khoán Thái Bình Dương ở Los Angeles tất cả 13 thị trường chứng khoán quy mô khác nhau trên toàn nước Mỹ, trong đó thị trường chứng khoán NYSE là lớn nhất

Uỷ ban Chứng khoán Mỹ (viết tắt là SEC) là một cơ quan độc lập của Chính phủ Mỹ, được thành lập theo hiến pháp vào năm 1934 để thi hành các luật Chúng khoán liên bang Một trong những vai trò quan trọng của SEC là giám sát thị trường chúng khoán và hành vi của các chuyên gia chứng khoán SEC đóng vai trò như người bảo vệ để chống lại các vi phạm trong việc mua, bán chứng khoán, các hành vi mua bán trái phép, thao túng thị trường và các hành vi làm tổn hại đến lòng tin của nhà đầu tư Luật giao dịch chứng khoán năm 1934 quy định cụ thể, chi tiết các hành

vi bị cấm và hạn chế trên thị trường chứng khoán : Cấm hành vi thao túng giá chứng khoán; nghiêm cấm cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp, thông qua việc sử dụng thư tín hoặc các công cụ liên lạc thương mại giữa các ban, hoặc các phương tiện của Sở giao dịch chứng khoán quốc gia hoặc thông qua bất kỳ thành viên nào của Sở giao dịch chứng khoán quốc gia; nghiêm cấm các tổ chức mô giới hoặc các tổ chức tự doanh chứng khoán, thành viên của một giao dịch chứng khoán quốc gia hoặc các tổ chức môi giới hoặc tổ chức tự doanh chứng khoán thực hiện giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua trung gian là thành viên của một Sở giao dịch chứng khoán quốc gia; bán, chào bán hoặc mua, chào mua một loại chứng khoán đăng ký tại một Sở giao dịch chứng khoán quốc gia, đưa ra các công bố sai lệch, gây nhầm lẫn về những nội dung trọng yếu khi họ biết hoặc có cơ sở hợp lý để biết thông tin đưa ra là sai hoặc gây nhầm lẫn tại thời điểm và bối cảnh công bố được đưa ra nhằm mục đích xui khiến, lôi kéo người khác mua hoặc bán các loại chứng khoán nói trên cùng với việc quy định các hành vi vi phạm, Luật Giao dịch chứng khoán 1934(Luật 1934) và Luật cưỡng chế lừa đảo chứng khoán và giao dịch nội gián năm 1988 quy định, SEC

có nhiệm vụ điểu tra các yêu cầu, khiếu nại của công chúng đầu tư và các dấu hiệu cho thấy khả năng vi phạm pháp luật trong giao dịch chứng khoán SEC có quyền

triệu tập các đối tượng có liên quan để phỏng vấn, xét hỏi với yêu cầu tuyên thệ lời khai và yêu cầu đưa ra sổ sách, báo cáo và các tài liệu khác để tiến hành điều tra.

Nếu đương sự không chấp hành lệnh triệu tập, SEC có quyền yêu cầu toà án liên bang cưỡng chế thi hành Chứng cứ do cán bộ điều tra đưa ra được SEC xem xét

để đánh giá vi phặm có thực tế xảy ra hay không, tiến hành khởi tố nếu thực tế có vi phạm và đưa ra chế tài xử lý Việc giải quyết vụ việc theo thủ tục hành chính, hình sự hay dân sự phụ thuộc vào tính chất, mức độ và phạm vi vi phạm

Luật 1934 qui định SEC có quyền áp dụng các biện pháp để giải quyết vụ việc theo thủ tục hành chính như: phạt tiền, yêu cầu ngừng hoặc đình chỉ tư cách thành viên của Sở Giao dịch hay Hiệp hội chứng khoán; từ chối, đình chỉ hoặc rút đơn người đăng ký làm nhà môi giới giao dịch hoặc khiển trách hay sa thải cá nhân không được phép làm việc trong hãng môi giới có đăng ký Sở giao dịch chứng khoán có quyền phạt tiền không quá 500 USD đối với các hành vi vi phạm hành chính nghiêm trọng với mọi đối tượng có liên quan, bất luận đó là thành viên của Sở,

cá nhân đầu tư hay nhân viên công tác tại Sở Riêng các vi phạm có tính chất nghiêm trọng, phức tạp thì do Ban xét xử giải quyết Tất cả các thủ tục xử lý hành chính chính thức của SEC được thực hiện trên cơ sở các quy tắc thực hành và tuân thủ đúng luật thủ tục hành chính Quy tắc này là cơ sở bảo đảm vụ việc được giải quyết đúng quy trình thủ tục, bảo vệ quyền và lợi ích của các bên có liên quan Ngoài ra quy tắc này còn chứa đựng yêu cầu thông báo về việc xử lý đúng thời gian và nội dung đầy

đủ vụ việc hay chi phí liên quan bảo đảm để các bên có thể tham gia đầy đủ Tất cả các bên bao gồm cả luật sư đại diện, các vụ, văn phòng của SEC có liên quan đều có thể tham gia vào buổi điều trần, đưa ra chứng cứ và nhân chứng Bị cáo có quyền kiểm tra chéo nhân chứng và đưa ra bằng chứng phản bác Các buổi điều trần do một cán bộ phụ trách, thường là thẩm phán luật hành chính do SEC chỉ định Cán bộ xử

lý căn cứ vào các bằng chứng và các vấn đề khác phát sinh trong điều trần để giải quyết, cán bộ xử lý là người độc lập với các vụ, văn phòng liên quan Cán bộ xử lý đệ trình quyết định ban đầu lên SEC và gửi cho các bên và thành viên tham gia trong phiên điều trần Nếu không có ý kiến gì khác, quyết định ban đầu có hiệu lực pháp luật và trở thành quyết định chung thẩm Trong trường hợp có yêu cầu xem xét lại quyết định đó, SEC sẽ tiến hành xem xét lại quyết định của cán bộ xử lý Bất kỳ cá nhân, tổ chức kinh doanh chứng khoán nào không đồng ý với quyết định của SEC có quyền yêu cầu toà án phúc thẩm xem xét lại Quyết định của toà phúc thẩm là quyết định cuối cùng, các bên có liên quan phải có trách nhiệm thi hành quyết định đó

Quyết định ban đầu của cán bộ xử lý và quyết định của SEC phải được công bố ra công chúng và trở thành tiền lệ để giải quyết các vụ việc tương tự.

Thủ tục xử lý dân sự

Theo qui định toà án là cơ quan có thẩm quyền xử lý các vi phạm theo thủ tục dân sự, Uỷ ban có quyền khởi kiện ra một toà án thích hợp khi cho rằng một người

đã vi phạm pháp luật Văn phòng tư pháp thuộc SEC là đầu mối giải quyết tất cả các

vụ kháng án, tố tụng của SEC liên quan đến luật chứng khoán hay vụ kiện Uỷ ban hay cán bộ của Uỷ ban Văn phòng tư pháp cũng đại diện cho SEC trong tất cả các

vụ kháng án tại toà phúc thẩm, đệ trình báo cáo và tham gia tranh luận thay mặt cho SEC và cũng có thể yêu cầu toà án địa hạt của Mỹ ban hành lệnh cấm các hành vi vi phạm luật hay các qui định khác của SEC

Thủ tục xử lý hình sự

Xử lý hình sự được áp dụng đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng gây thiệt hại lớn cho các chủ thể kinh doanh chứng khoán khác SEC có thể gửi Bộ tư pháp kết quả điều tra làm căn cứ và đề xuất lên Bộ Tư pháp truy tố tội phạm đối với

bị can Theo Luật 1934, khi một cá nhân bị kết tội cố ý vi phạm luật chứng khoán liên bang hoặc cố ý tuyên truyền thông tin sai lệch, không đúng với các tài liệu đã đăng ký hoặc trốn tránh không chấp hành những yêu cầu về tài liệu đăng ký hoặc trốn tránh, không chấp hành những yêu cầu về tài liệu đăng ký như qui định của Pháp luật có thể bị phạt tới một triệu USD, hoặc bị kết án tù không quá 10 năm, thậm chí có thể áp dụng cả hai hình phạt trên Đối với thể nhân, mức phạt tiền cao nhất là2,5 triệu USD

1.4.2 Pháp luật Trung Quốc

Trung Quốc là nước có thị trường chứng khoán mới ra đời Trong giai đoạn đầu Trung Quốc ban hành Nghị định để điều chỉnh sau 8 năm đúc kết kinh nghiệm, Trung Quốc mới ban hành Luật Chứng khoán Khác với luật chứng khoán một số nước, Luật Chứng khoán Trung Quốc không qui định cụ thể các chế tài hình sự với các tội phạm về chúng khoán Nếu hành vi vi phạm cấu thành tội phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo qui định của luật hình sự Chương III, luật chứng khoán Trung Quốc qui định các hành vi giao dịch bị cấm bao gồm: hành vi thông tin nội gián (Cấm những đối tượng biết thông tin nội bộ để tiến hành các hoạt động giao dịch chứng khoán ); hành vi lũng đoạn thị trường, hành vi thông tin sai sự thật Cơ quan giám quản chứng khoán của Quốc Vụ viện khi thực hiện chức trách nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán mà nghi ngờ có liên quan đến tội phạm, phải chuyển vụ án đến cơ quan tư pháp để xử lý Khi phát hiện các vi phạm, Luật

Chứng khoán Trung Quốc qui định cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các hình phạt sau: cảnh cáo (trách nhiệm pháp lý này được áp dụng trong các vi phạm về phát hành chứng khoán, vi phạm về chế độ công bố thông tin, hành vi mua bán khống chứng khoán, V V ) ; tịch thu các khoản thu phi pháp; phạt tiền; các biện pháp khác như đình chỉ hoặc hủy bỏ giấy phép hành nghề, thu hồi, huỷ bỏ giấy phép hoạt động của công ty.

Nhìn chung, việc xử lý vi phạm theo luật Trung Quốc được thực hiện tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản sau: cán bộ cơ quan giám quản chứng khoán nếu vi phạm các qui định của luật chứng khoán sẽ bị xử phạt nặng hơn; quyết đinh xử phạt phải căn cứ trên kết quả điều tra của cơ quan giám quản chứng khoán và phải được công khai, cán

bộ nhà nước vi phạm đồng thời phải chịu trách nhiệm pháp lý theo qui định của luật chứng khoán và bị xử lý theo qui định pháp luật hành chính; quyết định xử phạt của cơ quan giám quản chứng khoán không phải là quyết định chung thẩm Nếu đương sự không chấp nhận có thể yêu cầu xem xét lại hoặc khởi kiện tại toà án nhân dân

1.4.3 Pháp luật Hàn Quốc

Pháp luật của Hàn Quốc về chúng khoán và thị trường chứng khoán có những nét tương đồng với pháp luật chứng khoán Việt Nam Nếu ở Việt Nam, ngoài Nghị định 144/2003/NĐ-CP ngày 28/11/2003 là văn bản pháp luật chuyên ngành về chứng khoán và thị trường chứng khoán và một số văn bản hướng dẫn còn có một số luật khác điều chỉnh các vấn đề liên quan đến chứng khoán và thị trường chứng khoán như: luật doanh nghiệp, luật thương mại, luật hình sự, luật dân sự, v.v thì Hàn Quốc cũng có 4 luật điều chỉnh là: luật thương mại, luật về kiểm toán độc lập của công ty cổ phần, luật kinh doanh tín thác đầu tư chứng khoán và đạo luật chứng khoán và giao dịch chứng khoán Theo qui định của Luật Chứng khoán và giao dịch chúng khoán, Uỷ ban Chứng khoán Hàn Quốc (SEC) được tiến hành với cuộc điều tra không chính thức cũng như chính thức khi nghi ngờ hay được thông báo về hành

vi vi phạm pháp luật, về các giao dịch không công bằng SEC không có thẩm quyền

xử lý những người có liên quan đến giao dịch bất hợp pháp nhưng có quyền triệu tập

và chất vấn khi hành vi cấu thành tội phạm, SEC chuyển giao cho cho công tố viên kết quả điều tra của mình Công tố viên sẽ cung cấp các thông tin đó cho toà án xử phạt Như vậy thẩm quyền xử lý vi phạm hình sự trong lĩnh vực chứng khoán là của toà án nhung Uỷ ban chứng khoán Hàn Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết vụ án Toà án chỉ xem xét vụ án và ra quyết định xử phạt dựa trên yêu cầu và kết luận điều tra của SEC Luật chứng khoán Hàn Quốc qui định mức phạt cao nhất được áp dụng đối với hình phạt tù là không quá ba năm, đối với hình phạt tiền là

không quá 20 triệu WON Các giao dịch không công bằng trên thị trường như: giao dịch nội gián, giao dịch giả tạo, thao túng giá, giao dịch khống đều phải chịu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường thiệt hại trong các giao dịch đó Việc qui định như trên do các hành vi này có thể tạo ra biểu hiện sai hoặc lầm lẫn về giao dịch tích cực hoặc làm cho các nhà đầu tư có quyết định sai.

1.4.4 Một số nhận xét chung về pháp luật điều chỉnh vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán của các nước

Quản lý thị trường chứng khoán là một vấn đề hết sức khó khăn và phức tạp vì bản thân thị trường chứng khoán là thị trường hoạt động mang tính riêng biệt, với các quy luật chi phối khắc nghiệt so với các dạng thị trường khác Hoạt động của thị trường chứng khoán có thể ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình phát triển kinh tế, chính trị và xã hội của quốc gia thậm chí đến thị trường quốc tế Bên cạnh đó thị trường chứng khoán là một thể chế tài chính bậc cao, nhạy cảm rất cao của nền kinh tế thị trường, liên quan nhiều đối tượng, lĩnh vực nên vấn đề quản lý rất khó khăn và luôn tiềm ẩn rủi ro, dễ nảy sinh hành vi vi phạm Nếu hành vi vi phạm này không được giải quyết nhanh chóng, kịp thời sẽ làm mất ổn định thị trường dẫn đến thị trường bị chao đảo và có thể sụp đổ

Để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán, bảo đảm sự an toàn, ổn định cho hoạt động của thị trường, các quốc gia khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán đã quy định cụ thể các hành vi vi phạm và biện pháp xử lý vi phạm trên thị trường Do mỗi nước có một lịch sử hình thành và phát triển thị trường chứng khoán khác nhau, có hệ thống pháp luật và các điểu kiện kinh tế - xã hội không giống nhau nên các quy định về hình thức xử lý, mức phạt, thẩm quyền xử phạt và khác nhau cơ bản Việc nghiên cứu và rút ra những đặc điểm chung đó với mục đích tham khảo để xây dựng các quy định pháp lý về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Thứ nhất, quy định về các loại vi phạm pháp luật trên thị trường chứng khoán và trách nhiệm pháp lý đối với các chủ th ể thực hiện hành vi vỉ phạm

Thông thường trong trong lĩnh vực chứng khoán, pháp luật các nước quy định

có các loại vi phạm pháp luật như vi phạm hành chính; vi phạm dân sự và vi phạm hình sự Tương ứng với mỗi hành vi vi phạm và mức độ nguy hiểm của mỗi hành vi, các chủ thể thực hiện hành vi vi phạm phải gánh chịu những trách nhiệm pháp lý nhất định như trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hình sự

Trách nhiệm hành chính thường được áp dụng bởi cơ quan quản lý Nhà nước

về chứng khoán và thị trường chứng khoán mỗi nước Hình phạt chính được quy định thường là cảnh cáo hay phạt tiền Ngoài ra còn áp dụng thêm một số hình phạt bổ sung như đình chỉ hoặc huỷ bỏ giấy phép hành nghề; thu hồi, huỷ bỏ giấy phép hoạt động của công ty; yêu cầu ngừng hoặc đình chỉ tư cách thành viên của Sở giao dịch hay Hiệp hội người giao dịch thị trường OTC; từ chối, đình chỉ hoặc rút đơn người đăng ký làm nhà môi giới giao dịch, v.v Các giải pháp hành chính thường được sử dụng trong trường hợp các bên liên quan là thành viên của Sở giao dịch hay Hiệp hội chứng khoán hoặc là người môi giới giao dịch

Trách nhiệm bồi thường dân sự được quy định khi hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác Trách nhiệm bồi thường và nộp tiền phạt là trách nhiệm đồng thời khi vi phạm Nếu tài sản không đủ để đồng thời bồi thường và nộp tiền phạt thì thực hiện trách nhiệm bồi thường dân sự trước.Loại trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất do Toà án các nước áp dụng đối với những người có hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán là trách nhiệm hình

sự Hình phạt hình sự được áp dụng thường là phạt tù hay phạt tiền hoặc là tổng hợp

cả hai hình phạt Ngoài ra Toà án có thể áp dụng một số biện pháp tư pháp như tịch thu các khoản thu phi pháp xung vào công quỹ; tịch thu vật trực tiếp liên quan đến tội phạm, v.v Việc áp dụng hình phạt nào phụ thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội Nhưng mục đích của hình phạt không chỉ nhằm trừng phạt hay ngăn ngừa hành vi phạm tội mà quan trọng hơn là để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người đầu tư qua đó tạo dựng được lòng tin nơi công chúng đầu tư vào thị trường chứng khoán Vì vậy, hình phạt thường có tính chất cảnh cáo, răn đe với mức phạt cao hơn những tội phạm cùng loại trong các lĩnh vực khác Hình phạt tiền được coi là hình phạt hiệu quả nhất đối với các tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Tuy nhiên hầu hết pháp luật của các nước mới chỉ xây dựng được khung hình phạt tối đa đối với các dạng tội phạm về chứng khoán chứ chưa đưa được các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ vào trong Luật để làm cơ sở cho việc xác định hình phạt được chính xác, hợp lý nhằm đảm bảo mục đích ngăn chặn, xử lý và giáo dục, cải tạo tội phạm

Thứ hai, về thẩm quyền xử lý vi phạm trong tĩnh vực chứng khoán của cơ quan quản lý nhà nước về thị trường chứng khoárt

Thị trường chứng khoán là một lĩnh vực kinh tế rất phức tạp Những vi phạm trên thị trường có khả năng gây ảnh hưởng dây chuyền rất cao nên tác động xấu đến

sự an toàn, ổn định chung của thị trường Do đó, pháp luật các nước đều quy định

giải quyết các vụ việc vị phạm pháp luật về chứng khoán với thủ tục nhanh, gọn theo hướng mở rộng tối đa thẩm quyền xử lý vi phạm của cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán Giải pháp chế tài hình sự với thủ tục điều tra, xét xử phức tạp của các

cơ quan tư pháp như Viện kiểm sát, Toà án, v.v chỉ được áp dụng trong các vụ án nghiêm trọng và gây hiệu quả lớn Mặc dù là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán song thẩm quyền của cơ quan này không chỉ dừng lại ở các hoạt động quản lý hành chính, xử lý vi phạm theo thủ tục xử lý hành chính mà nhiều nước đểu cho phép cơ quan này tham gia trực tiếp vào các thủ tục tố tụng hình sự Ví dụ như Uỷ ban chứng khoán Hàn Quốc, Uỷ ban chứng khoán M ỹ được tiến hành các cuộc điều tra; lục soát, tịch thu tang vật (trực tiếp hay thông qua sự cho phép của toà án); thẩm vấn đương sự; đề nghị truy tố bị can và đưa ra bằng chứng hay được đưa ra kết luận hoặc tham dự vào quá trình tranh luận trước toà Một vấn đề cần được nghiên cứu là các vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán thì hậu quả thiệt hại thường là thiệt hại về vật chất Do vậy, nếu chủ thể có hành vi vi phạm đã bồi thường đầy đủ hoặc khắc phục thiệt hại cho người bị hại mà người bị hại đồng ý không khởi kiện thì cũng nên xem xét giải quyết nhanh chóng, theo hướng có lợi cho chủ thể đã có hành

vi vi phạm nhưng đã tự nguyện khắc phục hậu quả Theo chúng tôi thiết nghĩ, trong kinh doanh vấn đề thông tin và uy túi doanh nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng

do vậy, nếu họ đã giải quyết ổn thoả với người bị hại thì cơ quan nhà nước chỉ nên làm trung gian không nên có các biện pháp tác động khác gây sự ổn định của doanh nghiệp

Thứ ba, về giá trị pháp lý của văn bản pháp luật điểu chỉnh hành vi vi phạm và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán

Hầu hết các quốc gia đều đặt các quy định về xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán trong văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất là luật Việc quy định như vậy một mặt nhằm nâng cao hiệu lực của các quy định này trong việc xây dựng và bảo vệ sự an toàn, ổn định cho hoạt động của thị trường, bảo vệ quyền lợi, lợi ích của các chủ thể tham gia thị trường, tạo được tâm lý yên tâm và tin tưởng cho các tổ chức, cá nhân khi tham gia kinh doanh, đầu tư trên thị trường chứng khoán đồng thời đảm bảo ngăn chặn và xử lý nghiêm đối với mọi hành vi vi phạm trên thị trường.Tuy nhiên, không phải tất cả các hình thức xử lý vi phạm đều được quy định trong Luật Chúng khoán Nếu như đối với Thái Lan, Nhật Bản hay Mỹ, v.v hình thức

xử phạt hình sự với các chế tài của nó được quy định ngay trong Luật chúng khoán thì đối với Trung Quốc, các chế tài về hình sự về chứng khoán được quy định tại Luật Hình sự Trung Quốc Hai cách làm luật này đều có những ưu điểm và hạn chế nhất

định nhưng hiện nay cách thức quy định trách nhiệm hình sự ngay trong luật Luật chứng khoán đang dần chiếm ưu thế và được áp dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Thị trường chứng khoán Việt Nam còn trong quá trình ổn định và từng bước phát triển Do vậy, việc nghiên cứu kinh nghiệm các nước là thực sự cần thiết Tuy vậy, việc vận dụng đó phải sáng tạo, linh hoạt và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội thực tế ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

và thị trường chứng khoán gồm vi phạm hình sự, vi phạm hành chính và vi phạm dân

sự tương ứng với các dạng vi phạm đó là các loại trách nhiệm pháp lý: trách nhiệm pháp luật hình sự, trách nhiệm pháp luật dân sự và trách nhiệm pháp luật hành chính Pháp luật các nước thường quy định rất cụ thể các hành vi được coi là vi phạm, các chế tài áp dụng và thẩm quyền xử lý vi phạm rất cụ thể Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trong quá trình xây dựng và phát triển, trong đó có nhu cầu ban hành đồng bộ các quy định pháp lý về vi phạm và xử lý vi phạm, do vậy việc nghiên cứu pháp luật một số nước cơ bản có ý nghĩa rất quan trọng cho việc kế thừa và vận dụng phù hợp với thực tế tại Việt Nam

Chương 2

PHÁP LUẬT VỂ VI PHẠM VÀ x ử LÝ VI PHẠM TRÊN TH Ị TRƯỜNG CHÚNG KHOÁN VIỆT NAM

2.1 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỂ VI PHẠM VÀ x ử LÝ VI PHẠM TRÊN THỊ TRƯỜNG CHÚNG KHOÁN

2.1.1 Những yêu cầu chung đối với pháp luật về vi phạm và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán

Theo báo cáo của trung tâm Giao dịch Chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh, năm 2003, Trung tâm đã phát hiện nhiều trường hợp vi phạm các quy định về giao dịch Có 24 trường hợp nhà đầu tư vừa đặt lệnh mua, vừa đặt lệnh bán cổ phiếu trong cùng một phiên giao dịch; 262 nhà đầu tư mở cùng lúc nhiều tài khoản giao dịch, 6 trường hợp vi phạm về công bố thông tin của các tổ chức niêm yết; đình chỉ tư cách đại diện của một nhân viên công ty chứng khoán vì nhập lệnh không có thực vào hệ thống Với công tác giám sát các hoạt động giao dịch, Trung tâm đã phát hiện 7 trường hợp thành viên chủ chốt của công ty niêm yết không công bố thông tin và 1 trường hợp cổ đông giao dịch làm thay đổi tỷ lệ nắm giữ 5% cổ phiếu của một tổ chức phát hành, nhưng không thực hiện báo cáo theo quy định nguyên nhân của tình trạng trên có nhiều lý do: thứ nhất, các nhà đầu tư thiếu hiểu biết các quy định của pháp luật; thứ hai, công tác quản lý thị trường chưa chặt chẽ do khung pháp lý chưa hoàn thiện

Như vậy, một trong những vấn đề quan trọng đòi hỏi là chúng ta phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, hoàn thiện quy định cụ thể về vi phạm và xử lý vi phạm Trong giai đoạn đầu phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam, khi các yếu tố của thị trường chứng khoán hoàn chỉnh còn chưa đầy đủ và tương đối sơ sài, kiến thức về thị trường chứng khoán và ý thức tham gia thị trường của đại đa số công chúng đầu

tư còn hạn chế thì các quy định về vi phạm và xử lý vi phạm không nên quá cứng nhắc, chặt chẽ và nghiêm khắc quá, vì nếu quy định chặt chẽ sẽ dễ dẫn đến “kìm hãm” sự phát triển của thị trường chứng khoán, đông đảo nhà đầu tư vì quá lo sợ mình vi phạm và sẽ bị xử phạt, vì vậy không dám tham gia vào thị trường chứng khoán Điểu này sẽ đưa thị trường chứng khoán Việt Nam rơi vào tình trạng thiếu vắng các nhà đầu tư, đây là chủ thể vô cùng quan trọng, không thể thiếu, một trong những nhân tố quyết định cho sự vận hành, phát triển của thịt trường chứng khoán

Tuy nhiên, nếu chúng ta có những quy định quá mở, thiếu sự an toàn cần thiết trong bối cảnh các cơ quan quản lý nhà nước về thị trường chứng khoán còn thiếu kinh nghiệm quản lý, các biện pháp hỗ trợ để phát hiện hành vi vi phạm còn thiếu và

sơ sài sẽ dễ bị các nhà đầu tư “không lành mạnh” lợi dụng để trục lợi bất chính, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của nhà đầu tư chân chính, làm cho thị trường mất sự ổn định, công bằng và minh bạch, làm mất lòng tin của các nhà đầu tư

Xuất phát từ các lý do trên, đòi hỏi các quy định về vi phạm và xử lý vi phạm phải được xây dựng phù hợp với các điều kiện, hoàn cảnh, cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ quản lý thị trường và phải được xem xét sửa đổi, bổ sung linh hoạt cho phù hợp với tiến trình xây dựng và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Việc ban hành các quy định về vi phạm và xử lý vi phạm phải đáp ứng các yêu cầu quan trọng cơ bản sau đây:

Thứ nhất, phải quy định cụ thể, rõ ràng về chủ thể thực hiện hành vi Trên thị trường chứng khoán, các hành vi bị cấm và hạn chế có thể do nhiều tổ chức, cá nhân thực hiện, tuy nhiên không phải bất kỳ tổ chức, cá nhân nào khi thực hiện hành vi trên cũng bị coi là vi phạm và bị xử lý theo pháp luật, mà chỉ có những đối tượng được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật mới bị coi là vi phạm và

bị xử lý theo quy định VI vậy, cần phải quy định cụ thể, rõ ràng về đối tượng bị xử

lý nếu thực hiện các hành vi vi phạm

Thứ hai, phải mô tả chi tiết, rõ ràng và cụ thể các hành vi vi phạm Đây là một yếu tố vô cùng quan trọng, giúp chúng ta phân biệt được các hành vi vi phạm với các hành vi khác Chính vì vậy hành vi vi phạm phải được quy định cụ thể, chi tiết,

rõ ràng để những người thực hiện cũng dễ dàng nhận biết và thực hiện; các nhà quản

lý cũng có thể nhanh chóng phát hiện hành vi vi phạm, điều tra và xử lý kịp thời, nghiêm minh Các quy định mang tính định lượng cần thiết được ưu tiên sử dụng và nên tránh các quy định mang tính định tính vì sẽ gây khó khăn cho người thực hiện

Trong giai đoạn đầu phát triển thị trường chứng khoán, chúng ta không nên đưa ra các mức xử phạt quá cao mà chỉ nên đưa ra các hình thức xử phạt mang tính giáo dục, thuyết phục người vi phạm là chủ yếu Nhưng đối với một số hành vi vi phạm mang tính đặc biệt nghiêm trọng, gây hậu quả lớn phải bị xử lý bằng biện pháp hình sự Có như vặy các biện pháp xử lý mới đạt được tác dụng răn đe, phòng ngừa

và hiệu quả giáo dục cao

Thứ tư, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về vi phạm và xử lý vi phạm, chúng ta cũng cần phải hoàn thiện các quy định về thanh tra, giám sát trên thị trường Cần phải quy định cụ thể, rõ ràng chức năng, nhiệm vụ giám sát thị trường chứng khoán của các đơn vị, sự phối kết hợp trong quá trình giám sát và yêu cầu phải báo cáo thanh tra khi phát hiện ra hành vi vi phạm Quy định về thẩm quyền thanh tra của các tổ chức thanh tra, đối tượng và phạm vi thanh tra

T hứ năm , các quy định về xử lý vi phạm cũng cần phải được thực hiện cho phù hợp với yêu cầu của thị trường Cần bổ sung về hình sự đối với các hành vi vi phạm mang tính đặc thù của thị trường chứng khoán (giao dịch nội gián, bán khống ,), đồng thời tăng thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho Thanh tra Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và tăng cường biện pháp cưỡng chế thực thi

2.1.2 Các hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán

Hoạt động kinh doanh chứng khoán là một dạng hoạt động kinh tế Trong lĩnh vực này cũng không tránh khỏi những hành vi tiêu cực xâm hại đến sự phát triển bình thường của thị trường chứng khoán, đến lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường, mà trước hết là các nhà đầu tư Chính vì vậy, để đảm bảo tính công bằng, công khai trên thị trường chứng khoán, bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên tham gia thị trường, pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán đã quy định các hành vi vi phạm và biện pháp xử lý các vi phạm trên thị trường chứng khoán Hiện nay, những văn bản pháp quy trực tiếp quy định về các hành vi vi phạm

về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán;

- Một số văn bản khác có liên quan

Kể từ ngày trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh đi vào hoạt động đến nay, các tổ chức và cá nhân tham gia trên thị trường chứng khoán đều

cố gắng nghiêm chỉnh chấp hành các quy định trên thị trường chứng khoán nói chung và cố gắng tránh các hành vi vi phạm nói riêng Do thị trường chứng khoán là một lĩnh vực hết sức mới mẻ đối với cả công tác quản lý cũng như với các chủ thể tham gia thị trường, vì vậy không thể tránh được có những vi phạm xảy ra

Qua công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đã phát hiện một số vi phạm trên thị trường chứng khoán trong thời gian qua Tuy tính chất, mức độ và hậu quả thiệt hại của các vi phạm chưa lớn nhưng đã ít nhiều tác động không tốt đến târri lý của nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của thị trường chứng khoán Các hành vi vi phạm khi bị phát hiện đều được tiến hành xử lý kịp thời

Tuy nhiên, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán trong thời gian qua đã gặp không ít khó khăn, một phần do các hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán rất tinh vi, phức tạp, khó có thể thu thập đầy đủ chứng cứ để chứng minh, xử lý; một phần do các quy định trên thị trường chứng khoán cũng chưa rõ ràng, cụ thể và đầy đủ Mặt khác, phải thẳng thắn thừa nhân rằng chúng ta còn thiếu kinh nghiệm về quản lý thị trường chứng khoán

Theo quy định tại Điều 1 khoản 2 Nghị định 161/2004/NĐ-CP thì vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán bao gồm:

- Vi phạm các quy định về phát hành chứng khoán;

- Vi phạm các quy định về niêm yết chứng khoán trên Trung tâm giao dịch chứng khoán, sở giao dịch chứng khoán;

- Vi phạm các quy định về hoạt động giao dịch chứng khoán;

- Vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh, đãng ký, lưu ký chứng khoán, bù trừ và thanh toán các giao dịch chứng khoán;

- Vi phạm các quy định về chế độ báo cáo, công bố thông tin;

- Vi phạm các quy định làm cản trở việc thanh tra, kiểm tra hoặc không thực hiện kiến nghị của tổ chức thanh tra, kiểm tra

2.1.2.1 Vi phạm pháp luật về phát hành chứng khoán

Theo quy định của Luật Doanh nghiệp, việc phát hành chứng khoán ra công chúng phải được thực hiện theo quy định của pháp luật về chứng khoán Tuy nhiên, hiện nay ngoài Nghị định 144/2003/NĐ-CP (Nghị định thay thế Nghị định 48/1998/NĐ-CP) về chúng khoán và thị trường chứng khoán còn nhiều văn bản quy định về việc phát hành chứng khoán ra công chúng như: Luật các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp Nhà nước, Nghị định về cổ phần hoá, v.v vì vậy các vi phạm về

lĩnh vực này rất đa dạng Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi chỉ nghiên cứu dưới góc

độ vi phạm các quy định của pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán

Các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực phát hành chứng khoán ra cống chúng có thể được thực hiện như: (1)HỒ sơ xin cấp đăng ký phát hành gửi Uỷ ban chứng khoán Nhà nước có những thông tin không chính xác, sai lệch, không đầy đủ hoặc có những sự kiện mới phát sinh ảnh hưởng đến nội dung của hồ sơ đã nộp mà tổ chức phát hành không báo cáo Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước xin sửa đổi, bổ sung

hồ sơ; (2) Sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng để thăm dò thị trường trước khi được phép phát hành chứng khoán ra công chúng; (3) Phân phối chứng khoán ra công chúng trước khi thực hiện việc công bố phát hành; (4) Phát hành chứng khoán

ra công chúng khi chưa được cấp chứng nhận đăng ký phát hành; (5) Phát hành chứng khoán không theo đúng nội dung đãng ký phát hành về: số lượng, chủng loại chứng khoán, thời hạn phát hành chứng khoán; (6) Thông báo phát hành chứng khoán trên các phương tiện thông tin đại chúng không đúng nội dung, thời hạn và thời gian quy định; (7) Không có tổ chức trung gian tài chính tham gia bảo lãnh phát hành đối với trường hợp phát hành trái phiếu; (8) Tổ chức bão lãnh phát hành thực hiện bảo lãnh phát hành tổng giá trị chứng khoán vượt qua tỷ lệ quy định của pháp luật; (9) Thực hiện bảo lãnh phát hành chứng khoán ra công chúng khi chưa có giấy phép hoạt động đối với loại hình kinh doanh bảo lãnh phát hành; (10) Tổ chức phát hành, tổ chức tư vấn phát hành, tổ chức kiểm toán tham gia soạn thảo hồ sơ phát hành chứng khoán ra công chúng có sự giả tạo trong hồ sơ đăng ký phát hành

Các vi phạm nêu trên tuỳ theo mức độ có thể bị xử lý hành chính hoặc hình

sự Trước đây, theo quy định của Nghị định số 48/1998/NĐ-CP, hoạt động phát hành chứng khoán ra công chúng để niêm yết trên thị trường tập trung còn việc phát hành chứng khoán ra công chúng nhưng không niêm yết trên thị trường tập trung cho đến nay vẫn chưa được quản lý thống nhất và thực tế đã có rất nhiều công ty cổ phần phát hành chứng khoán ra công chúng nhưng không có bất cứ cơ quan nhà nước nào quản

lý Nghị định 144/2003/NĐ-CP'ban hành ngày 28/11/2003 thay thế Nghị định số 48 tuy đã có sự tách bạch giữa phát hành và niêm yết chứng khoán (Nghị định số 144 điều chỉnh cả hoạt động phát hành chứng khoán ra công chúng nhưng không niêm yết trên thị trường chứng khoán tập trung) nhưng lại không điều chỉnh việc phát hành

cổ phiếu của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi chuyển đổi sang hoạt động theo hình thức công ty cổ phần Do vậy, việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực này cũng

vì thế mà thiếu tập trung, nhất quán

Căn cứ vào các yếu tố cấu thành của hành vi vi phạm và tuỳ theo mức độ, vi phạm các quy định về phát hành chứng khoán ra công chúng có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử phạt hành chính

Theo Nghị định số 161/2004/NĐ-CP ngày 07/9/2004 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thì mức phạt đối với các hành vi vi phạm các quy định về phát hành chứng khoán ra công chúng được quy định như sau:

+ Hình phạt chính: Phạt tiền (Mức phạt tiền tối đa là 70.000.000 đồng, đây cũng mức phạt cao nhất có thể áp dụng đối với hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán nói chung)

Trước đây theo Nghị định 22/2000/NĐ/CP chỉ quy định mức tối đa là50.000.000, mức phạt tiền như vậy so vói thực tế là rất thấp không đủ tính răn đe, hơn thế nữa không phù hợp với quy định của pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và tinh thần của Nghị định 144/2003 ngày 28/11/2003 của Chính Phủ về chứng khoán và thị trường chứng khoán

Hiện nay, theo quy định của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính (năm 2002), căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về chứng khoán nâng lên là 70.000.000 đồng Do vậy, việc nâng mức phạt tối đa lên theo chúng tôi là hoàn toàn phù hợp vừa đảm bảo yêu cầu thực tế vừa đúng theo quy định pháp lý

+ Hình phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng giấy phép phát hành có thời hạn hay không thời hạn; Tịch thu các khoản thu dịch vụ của các tổ chức, cá nhân vi phạm

Xử phạt hình sự

Bộ luật hình sự Việt Nam chưa quy định các tội danh trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Tuy nhiên, để đảm bảo nguyên tắc mọi hành vi vi phạm có đủ yếu tố cấu thành tội phạm đều bị áp dụng các hình phạt hình sự được pháp luật quy định, việc xử lý hình sự đối với chủ thể thực hiện hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật trong lĩnh vực phát hành chứng khoán công chúng được căn cứ trên cơ sở một số tội danh có các yếu tố cấu thành mang tính tương đồng

Ví dụ 1: Phân tích các yếu tố cấu thành hành vi phát hành chứng khoán ra công

chúng khi chưa được cấp chứng nhận đăng ký phát hành tuỳ theo mức độ có thể phải

xử lý về hành chính hoặc hình sự Nếu cá nhân, tổ chức đã thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định của pháp luật về đăng ký phát hành chứng khoán ra công chúng và chỉ

vi phạm về thời điểm phát hành (trước ngày được cấp đăng ký chính thức) thì có thể chỉ bị xử phạt hành chính Nhưng nếu người đó có đủ yếu tố cấu thành tội phạm như:

Mặt khách quan: Gian dối, dùng mọi thủ đoạn che dấu sự thực làm cho người đầu tư tin rằng việc phát hành ra công chúng đó đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép và đầu tư mua các chứng khoán được phát hành, từ đó chiếm đoạt tiền, tài sản của người đầu tư (2) Mặt khách thể: Xâm phạm sở hữu của công dân (3) Mặt chủ thể: Có năng lực trách nhiệm hình sự (4) Mặt chủ quan: Thường là lỗi

cố ý trực tiếp vì mục đích vụ lợi Thì có thể phải chịu trách nhiệm hình sự

Như vậy, ranh giới để xử lý hình sự hay hành chính đối với hành vi phát hành chứng khoán ra công chúng khi chưa được cấp chứng nhận đăng ký phát hành chủ yếu là dựa vào động cơ, mục đích của chủ thể vi phạm Hiện nay, việc xử lý hình sự đối với hành vi này (nếu có các yếu tố cấu thành như trên) tương tự như tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản công dân được quy định trong Bộ luật Hình sự

v ẫn là hành vi phát hành chứng khoán ra công chúng khi chưa được cấp chứng nhận đã đăng ký phát hành, chúng ta cũng có thể xử lý về hình sự đối với chủ thể thực hiện hành vi đó theo Điều 159 Bộ luật Hình sự với tội danh kinh doanh ừái phép

Ví dụ 2: Trường hợp tổ chức bảo lãnh phát hành, tổ chức tư vấn phát hành, tổ

chức kiểm toán độc lập, người ký báo cáo kiểm toán xác nhận báo cáo tài chính của

2.1.2.2 Vi phạm pháp luật về niêm yết chứng khoán

Niêm yết chứng khoán là một trong những lĩnh vực đặc thù của hoạt động chứng khoán, pháp luật về chứng khoán của Việt Nam mới chỉ đặt ra các quy định về niêm yết trên thị trường tập trung, do vậy vi phạm pháp luật về niêm yết chứng khoán gồm: (1) Hồ sơ xin cấp phép niêm yết gửi Uỷ ban chứng khoán Nhà nước có

thông tin sai lệch hoặc che dấu sự thật; (2) Tổ chức niêm yết phát hành thêm cổ phiếu nhưng không làm thủ tục đăng ký niêm yết bổ sung theo quy định của pháp luật; (3) Tổ chức niêm yết thực hiện việc tách, gộp cổ phiếu nhưng không báo cáo

Ưỷ ban chứng khoán Nhà nước hoặc khi chưa đăng ký niêm yết lại; (4) Tổ chức niêm yết không chấp hành đầy đủ các quy định về thời gian, nội dung và phương tiện công bố thông tin đối vói giấy phép niêm yết được cấp; (5) Tổ chức niêm yết, tổ chức tư vấn niêm yết, tổ chức kiểm toán tham gia soạn thảo hồ sơ niêm yết có sự giả tạo trong hồ sơ xin phép niêm yết

Về xử phạt hành chính:

Hình thức phạt chính là phạt tiền với mức tối thiểu là 10.000.000 và mức tối

đa là 70.000.000 đồng với mỗi hành vi vi phạm

Các hình thức xử phạt bổ sung bao gồm: Tước quyền sử dụng giấy phép niêm yết có thời hạn và không thời hạn; Tịch thu toàn bộ các khoản thu dịch vụ của cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm

Qua thực tế hoạt động của thị trường có thể thấy vi phạm phổ biến của công

ty niêm yết thường liên quan đến việc chậm công bố kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm đối với hành vi vi phạm của các công ty niêm yết hiện khó có thể thực hiện được vì một số lý do: thứ nhất, niêm yết chứng khoán

là một chương mới được quy định trong Nghị định 144/2003/NĐ-CP (các nội dung

về niêm yết chứng khoán trong Nghị định số 48/1998/NĐ-CP được quy định gộp chung trong phần về phát hành chứng khoán ra công chúng và chứng khoán được cấp phép phát hành đương nhiên được niêm yết trên thị trường tập trung) trước đây khi Nghị định số 22/2000/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán được xây dựng trên cơ sở các quy định khung của Nghị định số 48/1998/NĐ-CP, do vậy, các quy định về xử phạt đối với các hành vi vi phạm về niêm yết chứng khoán chưa được bổ sung trong Nghị định này và Nghị định

số 161/2004 ngày 97/9/2004 đã giải quyết được một phần khó khăn trên; thứ hai, do niêm yết chứng khoán là một lĩnh vực đặc thù nên khó có thể áp dụng một số tội danh về kinh tế nói chung trong Bộ luật Hình sự để xử lý mà bắt buộc phải sửa đổi,

bổ sung Bộ Luật Hình sự

2.1.2.3 Vi phạm pháp luật về giao dịch chứng khoán

Khác với các vi phạm nói trên, chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật trong giao dịch chứng khoán rất đa dạng Chủ thể đó có thể là cá nhân và cũng có thể

là tổ chức Hành vi vi phạm thường gây ảnh hưởng nhiều đến xã hội và pháp luật quy định không chỉ xử lý hành chính mà còn có thể truy cứu trách nhiệm hình sự Các vi

phạm trong lĩnh vực này như: (1) Pháp nhân lấy danh nghĩa cá nhân để mở tài khoản mua, bán chứng khoán hoặc vi phạm các quy định của pháp luật về việc mở tài khoản giao dịch chứng khoán; (2) Công ty chứng khoán nhận lệnh giao dịch chứng khoán của khách hàng ngoài trụ sở, chi nhánh, phòng giao dịch, đại lý nhận lệnh của công ty; (3) Tổ chức hoặc cá nhân nhà đầu tư thực hiện ký quỹ tiền mua chứng khoán không đúng mức quy định hoặc công ty chứng khoán không kiểm soát chặt chẽ để người đầu

tư nộp thiếu tiền đặt mua chứng khoán gây nên sự chậm trễ hoặc mất khả năng thanh toán trong thanh toán giao dịch chứng khoán; (4) Mua, bán chứng khoán niêm yết ngoài Trung tâm giao dịch chứng khoán (Sở giao dịch chúng khoán) trừ trường hợp giao dịch lô lẻ được thực hiện giữa một bên là công ty chứng khoán và một bên là nhà đầu tư; (5)TỔ chức niêm yết chứng khoán thực hiện mua, bán lại chứng khoán của chính mình khi chưa được phép của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước; (6) Sử dụng thông tin nội bộ hoặc tiết lộ, cung cấp thông tin nội bộ hoặc tư vấn cho người khác để mua, bán chứng khoán cho chính mình hoặc bên thứ ba; (7) Giao dịch chứng khoán

mà không thay đổi quyền sở hữu chứng khoán;(8) Thông đồng để thực hiện việc mua, bán chứng khoán nhằm tạo cung, cầu giả tạo; (9) Tham gia lôi kéo người khác liên tục mua, bán thao túng giá chứng khoán; (lO)Tuyên truyền thông tin sai sự thật khiến người khác hiểu sai về tình hình tài chính, tình hình hoạt động của tổ chức phát hành,

tổ chức niêm yết gây ảnh hưởng đến giá chứng khoán, làm cho giá chứng khoán dao động bất thường trên thị trường; (11) Bán chứng khoán dưới mọi hình thức mà không

sở hữu chúng khoán vào thời điểm giao dịch

Trong các vi phạm pháp luật về giao dịch chứng khoán trên thị trường chứng khoán thì giao dịch nội gián, lũng đoạn thị trường thường hay xảy ra và gây thiệt hại nghiêm trọng nhất

Xử phạt hành chính: Do tính chất và mức độ nghiêm trọng của các hành vi vi phạm trong giao dịch chứng khoán, Nghị định 161 về xử phạt vi phạm hành chính đã quy định mức phạt tiền cao nhất là 70.000.000 đ Ngoài ra, có thể áp dụng một số biện pháp xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động kinh doanh chứng khoán có thời hạn hay không thời hạn; tịch thu các khoản thu có được từ hành

vi vi phạm Đối với các vi phạm về giao dịch chứng khoán, pháp luật quy định còn

có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như: buộc khôi phục lại trạng thái ban đầu hay buộc bồi thường thiệt hại cho người đầu tư

Việc quy định các biện pháp xử phạt bổ sung và biện pháp khác đối với hành

vi vi phạm về giao dịch chứng khoán là rất quan trọng với mục tiêu xử lý triệt để các

vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này Tuy nhiên, đối với một số hành vi vi phạm (ví

dụ như hành vi tạo dựng, truyền bá thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới các hoạt động giao dịch chứng khoán; Tuyên truyền thông tin sai sự thật khiến người khác hiểu sai về tình hình tài chính, tình hình hoạt động của tổ chức phát hành,

tổ chức niêm yết gây ảnh hưởng đến giá chứng khoán, làm cho giá chứng khoán dao động bất thường trên thị trường) việc áp dụng quy định tại Nghị định số 161 về hình thức xử phạt bổ sung và các biện pháp khác lại chưa hợp lý, chưa thể xử lý hành vi vi phạm một cách triệt để Để giải quyết được vấn đề này, cần phải bổ sung thêm trong Nghị định 161 (phần xử phạt vi phạm về giao dịch chứng khoán) một số hình thức hay biện pháp xử phạt Ngoài ra, một số hành vi vi phạm được quy định tại Nghị định 144 như hành vi pháp nhân lấy danh nghĩa cá nhân để mở tài khoản mua bán chứng khoán hay hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về việc mở tài khoản giao dịch chứng khoán hiện pháp luật chưa có biện pháp xử lý

Xử lý hình sự: Cấc vi phạm về giao dịch chứng khoán thường gây ra hậu quả

nghiêm trọng, làm thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của số đông các nhà đầu tư, thâm chí có thể làm biến động, gây tác động xấu tới nền kinh tế Do vậy, việc xử lý hình

sự đối với các vi phạm về giao dịch chứng khoán được đặt ra ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, ở Việt Nam, pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán (Nghị định 144/2003/NĐ-CP) mới chỉ dừng lại ở các quy định cấm đối với việc thực hiện các hành vi vi phạm đó như: cấm lũng đoạn thị trường (Điều 104), cấm thông tin sai sự thật (Điều 105), cấm bán khống (Điều 106), cấm pháp nhân mở tài khoản dưới danh nghĩa cá nhân (Điều 108), Cũng giống như các hành vi vi phạm khác, việc xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm về giao dịch chứng khoán cũng phải dựa trên các tội danh có tính chất tương đồng quy định trong Bộ luật Hình

sự như: Tội lừa dối khách hàng (Điều 162), Tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước

về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 165), Tội cố ý làm lộ bí mật công tác (Điều 222),v.v

Ví dụ, phân tích hành vi tiết lộ, cung cấp thông tin nội bộ hoặc tư vấn cho bên

thứ ba mua bán chứng khoán trên cơ sở thông tin nội bộ và tội cố ý làm lộ bí mật công tác (quy định tại Điều 222 Bộ luật Hình sự) có thể thấy rõ các đặc điểm tương đồng ở các yếu tố cấu thành tội phạm Mặt khách quan được thể hiện ở hành vi tiết

lộ (cố ý làm lộ) bí mật công tác (các tài liệu, tin tức nội bộ, các hoạt động của tổ chức phát hành, tổ chức niêm yết) Chủ thể thực hiện hành vi vi phạm là chủ yếu là người có trách nhiệm quản lý và sử dụng tài liệu, thông tin nội bộ nhưng cũng có thể là bất kỳ tổ chức, cá nhân khác có liên quan Về mặt chủ quan, chủ thể thực hiện hành vi vi phạm do cố ý, biết rõ đó là các thông tin nội bộ không được tiết lộ

*

nhưng do động cơ vụ lợi hay động cơ cá nhân khác đã tiết lộ, cung cấp các thông tin đó cho người khác để mua bán chứng khoán trên cơ sở các thông tin đó.

Tuy nhiên, có một số hành vi vi phạm chúng ta khó có thể xử lý được về hình

sự như hành vi tạo dựng, truyền bá thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới các hoạt động giao dịch chứng khoán hay hành vi tham gia hoặc hành vi lôi kéo người khác liên tục mua, bán thao túng giá chứng khoán, thông đồng mua bán tạo cung cầu giả tạo, v.v Các hành vi này mang tính đặc thù trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, không có các đặc điểm tương đồng với các tội danh được quy định trong Bộ Luật Hình sự, do vậy, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật này theo hướng bổ sung các tội danh trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán là thực sự cần thiết

2.I.2.4 Vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh chứng khoán, đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán các giao dịch chứng khoán

Kinh doanh chứng khoán, đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán cũng là một trong những lĩnh vực riêng có của hoạt động chứng khoán, các vi phạm trong lĩnh vực này thể hiện dưới các hình thức như: (1) Sử dụng tên gọi không đúng quy định trong giấy phép kinh doanh chứng khoán, giấy phép quản lý quỹ, giấy phép

mở chi nhánh được cấp; (2) Tổ chức khai trương hoạt động khi chưa thực hiện đầy

đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật; (3) Hoạt động vi phạm điều lệ công ty, điều lệ quỹ hoặc không báo cáo việc sửa đổi, bổ sung điều lệ; (4) Tiến hành hoạt động kinh doanh, cung cấp dịch vụ chứng khoán khi chưa được cấp giấy phép; cho mượn, cho thuê hoặc chuyển nhượng giấy phép; (5) Hoạt động kinh doanh, cung cấp dịch vụ chứng khoán trong lĩnh vực mà giấy phép không quy định hoặc hết thời hạn;(6)Thực hiện việc tách hoặc sáp nhập với các tổ chức kinh doanh chứng khoán hoặc công ty quản lý quỹ khác khi chưa được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho phép;(7) Văn phòng đại diện của tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh chứng khoán trái với quy định pháp luật; (8) Bố trí người chưa có chứng chỉ hành nghề thực hiện những nghiệp vụ mà ủy ban Chứng khoán Nhà nước quy định phải có chứng chỉ hành nghề; (9) Người hành nghề kinh doanh chứng khoán đồng thời làm việc hoặc góp vốn vào hai hoặc nhiều công ty chứng khoán, nhân viên công ty chứng khoán mở tài khoản giao dịch tại một công ty chứng khoán khác; (10) Không thực hiện việc tách biệt nghiệp vụ tự doanh với môi giới, quản lý danh mục đầu tư, bảo lãnh phát hành; hoặc không tách biệt hoạt động kinh doanh cùa chủ sở hữu công ty với các hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán; (11) Không duy trì mức vốn khả dụng theo quy định; (12) Không tách biệt

việc quản iý từng quỹ; (13) Dùng vốn hoặc tài sản của quỹ đầu tư chứng khoán để cho vay hoặc bảo lãnh phát hành; (14) Vi phạm quy định về thời gian xác nhận số dư chứng khoán, chuyển giao quyền sở hữu chứng khoán hoặc sửa chữa chứng từ, giả mạo chứng từ trong thanh toán chuyển giao chứng khoán gây thiệt hại vật chất cho khách hàng; (15) Vi phạm chế độ bảo quản chứng khoán; chế độ đăng ký, lưu ký chứng khoán, bù trừ và thanh toán các giao dịch chứng khoán

Trước đây, các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đăng

ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán tại Nghị định số 22/2000/NĐ-CP khá đơn giản với hình phạt còn nhẹ, chưa thể hiện được tính răn đe, phòng ngừa vi phạm Một số hành vi (như hành vi vi phạm về chuyển giao quyền sở hữu chứng khoán, sửa chữa chứng từ, giả mạo chứng từ trong thanh toán, chuyển giao chứng khoán gây thiệt hại vật chất cho khách hàng,v.v.) có thể là những hành vi nguy hiểm, vi phạm nghiêm trọng các quy định vể quản lý kinh tế gây thiệt hại lớn đến lợi ích của người đầu tư cần phải bị xử lý về hình sự

2.1.2.5 Vi phạm pháp luật về công bố thông tin, báo cáo trong hoạt động chứng khoán

Để thị trường chứng khoán được công bằng, công khai, minh bạch thì vấn đề công bố thông tin và giám sát thông tin là vô cùng quan trọng và cần phải đảm bảo thực hiện tốt Do vậy, ngay từ khi thị trường chứng khoán mới ra đời, vấn đề công bố thông tin đã được các nhà quản lý coi trọng thông qua việc quy định rất chặt chẽ về nghĩa vụ công bố thông tin của các tổ chức phát hành, niêm yết, kinh doanh, giao dịch trên thị trường và của một số các tổ chức, cá nhân khác tham gia thị trường Các hành vi vi phạm pháp luật về công bố thông tin, báo cáo trong hoạt động chứng khoán và việc xử phạt đối với các hành vi đó đã quy định cụ thể tại Nghị định số 161/2004/NĐ-CP, theo đó, các hành vi vi phạm pháp luật về công bố thông tin, báo cáo trong hoạt động chứng khoán bao gồm:

(1) Báo cáo không đầy đủ nội dung theo quy định về chế độ báo cáo; (2) Báo cáo không đúng thời gian theo quy định của pháp luật; (3) báo cáo không đúng mẫu biểu quy định của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước; (4) Ngừng hoạt động mà không báo cáo hoặc đã báo cáo nhưng chưa được sự chấp thuận của ủy ban Chứng khoán Nhà nước; (5) Không báo cáo hoặc báo cáo không kịp thời khi xảy ra các sự kiện bất thường có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tài chính và hoạt động kinh doanh, dịch vụ chứng khoán; (6) Công bố thông tin không đầy đủ, kịp thời, đúng định kỳ theo quy định của pháp luật; (7) Công bố thông tin và báo cáo sai sự thật; (8) làm lộ bí mật các số liệu, tài liệu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; (9) công bố thông tin trái ngược nhau hoặc phủ nhận thông tin đã được công bố trước