Luận văn thạc sĩ pháp luật về chuyển đổi giới tính trên thế giới và những giá trị tham khảo

phát triển, quyền tự do của con người ngày càng được mở rộng và cần được pháp luật tôn trọng, bảo vệ.Việc không thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính sẽ ảnh hưởng đến các quyền, lợi hợp p

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRỊNH THU HÀ

PH¸P LUËT VÒ CHUYÓN §æI GIíI TÝNH TR£N THÕ GIíI

Vµ NH÷NG GI¸ TRÞ THAM KH¶O CHO VIÖC X¢Y DùNG LUËT CHUYÓN §æI GIíI TÝNH CñA VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRỊNH THU HÀ

PH¸P LUËT VÒ CHUYÓN §æI GIíI TÝNH TR£N THÕ GIíI

Vµ NH÷NG GI¸ TRÞ THAM KH¶O CHO VIÖC X¢Y DùNG LUËT CHUYÓN §æI GIíI TÝNH CñA VIÖT NAM

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8380101.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HOÀNG HÙNG HẢI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trịnh Thu Hà

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH 7

1.1 Khái niệm “giới tính” và “pháp luật chuyển đổi giới tính” 7

1.1.1 Khái niệm ―giới‖ 7

1.1.2 Khái niệm ―giới tính‖ 7

1.1.3 Khái niệm ―chuyển đổi giới tính‖ 12

1.1.4 Khái niệm ―Pháp luật về chuyển đổi giới tính‖ 14

1.2 Vai trò của pháp luật về chuyển đổi giới tính 15

1.2.1 Pháp luật về chuyển đổi giới tính là nền tảng để ghi nhận quyền chuyển đổi giới tính 15

1.2.2 Pháp luật về chuyển đổi giới tính là cơ sở để bảo vệ quyền của người chuyển đổi giới tính 16

1.2.3 Pháp luật về chuyển đổi giới tính đáp ứng nhu cầu bức thiết của người chuyển đổi giới tính 17

Tiểu kết Chương 1 20

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO VỚI VIỆT NAM 21

2.1 Pháp luật về chuyển đổi giới tính tại một số quốc gia 21

2.1.1 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Đức 21

2.1.2 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Hoa Kỳ 27

2.1.3 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Vương quốc Anh 54

2.1.4 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Australia 63

2.2 Pháp luật về chuyển đổi giới tính tại Việt Nam 77

Tiểu kết Chương 2 85

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH TẠI VIỆT NAM 87

3.1 Quan điểm xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính tại Việt Nam 87

3.1.1 Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chuyển đổi giới tính phải được tiến hành khẩn trương để đáp ứng kịp thời nhu cầu và đòi hỏi của thực tiễn 87

3.1.2 Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chuyển đổi giới tính phải phù hợp với xu hướng phát triển chung của thế giới và pháp luật quốc tế 89

3.1.3 Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật chuyển đổi giới tính phải phù hợp với các quy định của Hiến pháp, Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật khác 95

3.2 Giải pháp xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính tại Việt Nam 96

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 96

3.2.2 Giải pháp xây dựng Luật chuyển đổi giới tính 99

Tiểu kết Chương 3 102

KẾT LUẬN 103

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ACLU: Liên đoàn Tự do dân sự Hoa kỳ

BLDS: Bộ luật dân sự

ECHR: Công ước châu Âu về quyền con người

GRC: Giấy chứng nhận công nhận giới tính

LGBT: Đồng tính, song tính và chuyển giới

OHCHR: Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp QuốcTGEU: Tổ chức chuyển giới châu Âu

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trên thế giới, đồng tính, song tính và chuyển giới (viết tắt tiếng Anh: LGBT) là hiện tượng đã tồn tại từ rất lâu trong xã hội và được quan tâm dưới nhiều góc độ khác nhau (xã hội, pháp lý, y tế, lao động, kinh tế…) Mặc dù vẫn còn hiện tượng kỳ thị, phân biệt đối xử đối với cộng đồng LGBT, nhưng nhìn chung, phong trào bảo vệ nhóm đối tượng này đã có những thay đổi lớn theo chiều hướng tích cực trong thời gian qua

Tại Việt Nam, vấn đề LGBT trong những năm gần đây đang dần nhận được sự quan tâm của cộng đồng xã hội và cơ quan hoạch định chính sách Cộng đồng LGBT Việt Nam ngày càng xuất hiện rõ nét hơn trong xã hội với những động thái tích cực trong việc công khai xu hướng tính dục, bản dạng giới, tuyên truyền, tham gia vận động bảo vệ quyền cho cộng đồng, thể hiện nhu cầu và mong muốn đối với Nhà nước Mặc dù chưa có thống kê chính thức nhưng xã hội cũng nhận thấy những vẫn đề mà cộng đồng LGBT đang phải đối mặt cùng những mong muốn, nhu cầu rất chính đáng của họ Bên cạnh đó, một số vấn đề liên quan đến người LGBT cũng gây nhiều bất ổn trong xã hội Tất cả những vấn đề đó đã đặt ra yêu cầu cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật để góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người LGBT cũng như bảo đảm an ninh, trật tự xã hội

Trong đó, một trong những vấn đề nổi cộm nhất hiện nay đó là bảo vệ quyền của những người chuyển đổi giới tính Hiện nay, nước ta vẫn chưa có các quy định pháp luật cụ thể để bảo vệ cho những người chuyển đổi giới tính, dẫn đến thực trạng quyền con người, quyền công dân của những người này đang bị xâm phạm Dưới góc độ quyền con người, cá nhân có quyền được sống, trong đó bao hàm quyền được sống là chính mình, có quyền quyết định đối với cơ thể, của mình Đây là mong muốn chính đáng của họ Xã hội càng

phát triển, quyền tự do của con người ngày càng được mở rộng và cần được pháp luật tôn trọng, bảo vệ.Việc không thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính

sẽ ảnh hưởng đến các quyền, lợi hợp pháp của họ như: vấn đề cải chính hộ tịch sau khi cá nhân thực hiện việc chuyển giới; cản trở việc kết hôn, tham gia các quan hệ xã hội như tuyển dụng lao động, việc làm…

Xuất phát từ thực tế này, tác giả đã chọn đề tài ―Pháp luật về chuyển đổi giới tính trên thế giới và những giá trị tham khảo cho việc xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính của Việt Nam‖ nhằm tìm hiểu, nghiên cứu pháp luật các quốc gia về chuyển đổi giới tính, tìm ra những giá trị mà Việt Nam có thể tham khảo khi xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính Tuy nhiên, do giới hạn nghiên cứu trong phạm vi một Luận văn Thạc sĩ, tác giả chỉ xin đi sâu vào phân tích nội dung cụ thể pháp luật của một số quốc gia tiêu biểu trên thế giới; từ đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Cho đến thời điểm hiện tại, đã có một số công trình nghiên cứu về vấn

đề chuyển đổi giới tính ở nhiều góc độ tiếp cận khác nhau Những công trình này là cơ sở quan trọng cho việc tiếp cận và tiếp tục nghiên cứu đề tài

• Sách:

- Trương Hồng Quang (2014) ―Người đồng tính, song tính, chuyển

giới tại Việt Nam và vấn đề đổi mới hệ thống pháp luật‖, NXB Chính trị

Quốc gia – Sự thật;

- Trương Hồng Quang (2017) ―Tìm hiểu về quyền của người đồng

tính, song tính, chuyển giới và liên giới tính ở Việt Nam, NXB Chính trị

Quốc gia – Sự thật;

- Clements-Noelle, K., Marx, R.,& Katz, M (2006), “Attempted

suicide among transgender persons: The influence of gender-based discrimination and victimization”, Journal of Homosexuality, 51(3);

- Donnan, H & Magowan, F (2009), Sexual Transgression, Social Order

and the Self In H Donnan & F Magowan (ed) Transgressive Sex: Subversion and Control in erotic encounters, Berghahn Books;

- Green, Richard (1994), "Transsexualism and the La Bull Am Acad

Psychiatry Law", 22(4) 1-7.w Herman, Robin (2004), "'No Exceptions,' And No Renee Richards." The New York Times Company;

- Shopland, Norena “I have a certain amount of regrettable notoriety”

from Forbidden Lives: LGBT stories from Wales, Seren Books, 2017;

- Summers, Randal W (2016), “Social Psychology: How Other

People Influence Our Thoughts and Actions” [2 volumes] ABC-CLIO;

• Luận án, luận văn:

- Đặng Hoàng Hiếu (2015), Luận văn thạc sĩ về ―Quyền con người của

người đồng tính, song tính và chuyển giới – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn‖, Trường Đại học Luật Hà Nội;

- Bùi Thị Xuân Hoa (2017), Luận văn thạc sĩ về “Thực trạng vấn đề

chuyển đổi giới tính ở Việt Nam hiện nay‖, Trường Đại học Luật Hà Nội;

• Bài tạp chí

- Trương Hồng Quang (2013), Các vấn đề xã hội và phá lý về cộng

đồng người đồng tính, song tính và chuyển giới tại Việt Nam hiện nay‖, Tạp

chí Nhà nước và Pháp luật, số 6, tr.43-53;

- Trương Hồng Quang (2013), Người chuyển giới tại Việt Nam dưới

góc nhìn pháp lý, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 12, tr.35-42;

- Thái Thị Tuyết Dung và Vũ Thị Thúy (2013), Bảo đảm quyền của

người đồng tính, song tính và chuyển giới trong tu pháp hình sự, Tạp chí

Nghiên cứu lập pháp, số 9;

- Nguyễn Thị Lan (2014), Quyền làm cha mẹ của những người thuộc

nhóm đồng tính, song tính và chuyển giới, Tạp chí Dân chủ Pháp luật, số

chuyên đề;

- Alcorn, Gay (2016), “The reality of Safe Schools” The Guardian;

- Cavanagh, Rebekah (2016), “Roz Ward suspended from controversial

Safe Schools program” Herald Sun;

- “Marriage Amendment (Definition and Religious Freedoms) Bill

2017 - Explanatory Memorandum” ParlInfo Parliament of Australia;

- Matt Flegenheimer (2014), Easing the law for New Yorker shifting

gender, New York Times;

- Maria Caspani, Daniel Wallis and Tom Brown (2018), “U.S rolls

back protections for transgender prison inmates‖ Reuters

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của Luận văn này là nghiên cứu pháp luật chuyển đổi giới tính tại một số quốc gia tiêu biểu trên thế giới từ đó đưa ra các quan điểm và giải pháp cho việc xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính ở Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Cơ sở lý luận pháp luật về chuyển đổi giới tính

- Phân tích, đánh giá quy định của pháp luật về chuyển đổi giới tính ở một số quốc gia trên thế giới

- Đánh giá tác động của pháp luật về chuyển đổi giới tính đối với cộng đồng người chuyển giới tính nói riêng và toàn xã hội nói chung tại một số quốc gia trên thế giới

- Rút ra những bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam trong việc xây dựng pháp luật nhằm đảm bảo quyền con người, quyền công dân cho những người chuyển đổi giới tính tại Việt Nam

4 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá nội dung các khái niệm cơ bản về chuyển đổi giới tính, pháp luật về chuyển đổi giới tính và văn bản pháp luật hiện hành của một số quốc gia trên thế giới về các vấn đề liên

quan đến chuyển đổi giới tính như: điều kiện thực hiện; chủ thể được thực hiện; quyền của cá nhân đã tiến hành chuyển đổi giới tính; các biện pháp đảm bảo quyền con người, quyền công dân của những người đã chuyển đối giới tính;… Từ cơ sở đó rút ra những giá trị có thể tham khảo để tiến hành xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính tại Việt Nam

5 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của Luận văn là pháp luật về chuyển đổi giới tính, của một số quốc gia có tính tương đồng hoặc phát triển hơn so với Việt Nam

và tình hình thực tiễn về pháp luật chuyển đổi giới tính tại Việt Nam hiện nay

Từ đó chỉ rõ những bài học kinh nghiệm để xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính ở Việt Nam

Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật đang có hiệu lực thi hành

6 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng của học thuyết Mác-Lênin, quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật Việt Nam về chăm sóc sức khỏe, bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả còn sử dụng các phương pháp cụ thể như: so sánh, khảo sát, thống kê, quy nạp, diễn dịch, phân tích - tổng hợp

7 Ý nghĩa của đề tài

Luận văn góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý luận pháp luật và thực tiễn về chuyển đổi giới tính tại một số các quốc gia trên thế giới Qua đó, nâng cao nhận thức về quyền con người, quyền công dân của người chuyển đổi giới tính; rút ra được những giá trị tích cực, làm cơ sở để tham khảo trong việc xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính tại Việt Nam

Luận văn góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân của người chuyển đổi giới tính và là tài liệu tham khảo cho các đối tượng có liên quan, quan tâm

8 Bố cục luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo thì phần Nội dung chính của Luận văn được bố trí thành 03 chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận pháp luật chuyển đổi giới tính

Chương 2: Thực trạng pháp luật về chuyển đổi giới tính tại một số quốc

gia trên thế giới và giá trị tham khảo với Việt Nam

Chương 3: Quan điểm và nội dung xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính

ở Việt Nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VỀ PHÁP LUẬT CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH

1.1 Khái niệm “giới tính” và “pháp luật chuyển đổi giới tính”

1.1.1 Khái niệm “giới”

Khái niệm ―giới‖ muốn nói đến vai trò của giới nam và giới nữ về mặt

xã hội, hành vi, các hoạt động và các đặc tính của mỗi giới (sinh học, tâm lý,

xã hội) [9] ―Giới chỉ sự khác biệt về mặt xã hội giữa nam và nữ, phản ánh đặc điểm quan hệ xã hội giữa nam giới và nữ giới, liên quan đến địa vị xã hội của nam giới và nữ giới‖ [8, tr.8] Như vậy, các quan điểm đưa ra đều nhận định giới là nói đến vai trò, địa vị xã hội của nam giới và nữ giới Khoản 1 Điều 5 Luật bình đẳng giới quy định: Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội Như vậy, giới là sự thể hiện các yếu tố không chỉ về tự nhiên mà cả yếu tố xã hội của con người, trong đó, yếu tố xã hội được nhấn mạnh

1.1.2 Khái niệm “giới tính”

Khái niệm ―giới tính‖ muốn nói đến những biểu lộ sinh học đặc trưng của một người (như nhiễm sắc thể, tuyến sinh dục, các bộ phận sinh dục trong

và ngoài) là nam hay nữ [9] Khoản 2 Điều 5 Luật bình đẳng giới xác định rõ:

Giới tính chỉ các đặc điểm sinh học của nam, nữ Nếu như ―giới‖ chủ yếu nhấn mạnh đến yếu tố xã hội của con người thì ―giới tính‖ chủ yếu nhấn mạnh đến yếu tố tự nhiên của con người Tuy vậy, ngoài giới tính nam và nữ thì ngày nay khoa học đã xác định rằng, ngoài giới tính nam và nữ thì còn giới tính thứ ba, thậm chí giới tính khác nữa

Như vậy, để xác định giới tính của một người có thể phải dựa vào nhiều đặc điểm như nhiễm sắc thể, bộ phận sinh dục Thời điểm xác định giới tính của một người là thời điểm cấp giấy chứng sinh [1, phụ lục 4] Một thực tế từ

trước đến nay là khi trẻ mới được sinh ra, chúng ta thường chỉ dựa vào bộ phận sinh dục để xác định giới tính của đứa trẻ (trừ khi trẻ được sinh ra mà có khuyết tật bẩm sinh về giới tính thì cần thông qua thủ tục xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật) Như vậy, nếu trẻ được sinh ra mà không có bất thường

ở bộ phận sinh dục thì mặc nhiên được hiểu là không có khuyết tật bẩm sinh về giới tính và có thể xác định chính xác giới tính của đứa trẻ là nam hay nữ

Một thuật ngữ có liên quan mật thiết đến giới tính là nhận dạng giới Mỗi con người đều có một nhận dạng giới – đó là một loại cảm giác sâu sắc, nhận thức thôi thúc từ trong bản thân mỗi con người việc họ mang giới tính gì; là nam, nữ, hoặc một điều gì đó khác nằm ở giữa Nhận dạng giới có thể tương quan với giới tính được chỉ định khi một người được sinh ra hoặc có thể khác với giới tính đó

Trong hầu hết các xã hội, chủ yếu có sự phân chia cơ bản giữa các thuộc tính giới được gán cho nam và nữ, đây là hai loại giới tính mà hầu hết mọi người tuân thủ và bao gồm những khả năng về việc một người mang tính chất giống đực hay tính chất giống cái trong tất cả các khía cạnh về giới và giới tính như: giới tính sinh học, nhận dạng giới và biểu hiện giới Một số người sẽ có những khía cạnh về giới và giới tính khác nhau, trong con người

họ sẽ không có sự đồng nhất giữa giới tính sinh học và nhận dạng giới tại một

số hoặc tất cả các khía cạnh về giới; họ có thể là người chuyển đổi giới tính, người không thuộc hai giới tính cơ bản, người lưỡng tính,… Một số xã hội có thể tồn tại loại giới tính được gọi là ―giới tính thứ ba‖ [147]

Có một số giả thiết được đưa ra về cách thức và thời điểm hình thành nhận dạng giới và việc nghiên cứu đề tài này rất khó vì trẻ em chưa có ngôn ngữ, đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải đưa ra các giả định từ bằng chứng gián tiếp Theo John Money, trẻ em có thể có nhận thức và khi gắn nó với một số đặc trưng về giới tính, thì thời điểm đó sớm nhất là từ 18 tháng đến hai năm;

Lawrence Kohlberg lập luận rằng nhận dạng giới không thể hình thành cho đến khi ba tuổi Hầu hết các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng nhận dạng giới cốt lõi của trẻ được hình thành vững chắc trong khoảng ba tuổi Tại thời điểm này, trẻ em có thể nhận dạng chắc chắn về giới tính của mình [36, p.243] và

có xu hướng chọn các hoạt động và đồ chơi được coi là phù hợp với giới tính của chúng (như búp bê và vẽ tranh cho bé gái, và dụng cụ và nhà ở thô đối với con trai), mặc dù những đứa trẻ này chưa hiểu đầy đủ về ý nghĩa của giới tính Sau ba tuổi, nhận dạng giới cốt lõi vô cùng khó thay đổi [46], và nếu cố tình chỉ định lại, nó có thể dẫn đến tình trạng chán ghét giới tính [32] Sự sàng lọc nhận dạng giới kéo dài đến năm bốn tuổi, sáu tuổi [58, p.104], và tiếp tục đến tuổi trưởng thành của trẻ

Mặc dù quá trình hình thành nhận dạng giới không hoàn toàn được hiểu

rõ, nhưng nhiều yếu tố đã xem xét là ảnh hưởng đến sự phát triển của nó Cụ thể, đang có một cuộc tranh luận trong tâm lý học giữa mức độ ảnh hưởng bởi môi trường sống (khách quan) so với yếu tố bẩm sinh (sinh học – chủ quan)

Cả hai yếu tố đều được cho là đóng vai trò quan trọng Các yếu tố sinh học ảnh hưởng đến nhận dạng giới bao gồm nồng độ hoóc môn trước và sau khi sinh [33] Mặc dù yếu tố di truyền cũng ảnh hưởng đến nhận dạng giới, nhưng

nó không được xác định là một yếu tố quan trọng

Các yếu tố xã hội có thể ảnh hưởng đến nhận dạng giới được cho là liên quan đến vai trò tác động của gia đình, phương tiện thông tin đại chúng và những người có tầm ảnh hưởng, truyền cảm hứng khác trong cuộc sống của trẻ em Khi trẻ em được nuôi dưỡng bởi những cá nhân tuân thủ các vai trò giới nghiêm ngặt, chúng có nhiều khả năng sẽ cư xử theo cùng một cách, phù hợp với nhận dạng giới của chúng theo các kiểu giới tính khuôn mẫu tương ứng Hơn nữa, lý thuyết về học tập xã hội cho rằng trẻ em phát triển nhận dạng giới thông qua quan sát và bắt chước các hành vi liên quan đến giới, và

sau đó, tùy thuộc vào việc cách cư xử đó của trẻ được khen thưởng hay trừng phạt mà trẻ sẽ hình thành thói quen hay không Do đó, nếu lập luận theo cách này thì nhận dạng giới được hình thành bởi những người xung quanh thông qua cố gắng bắt chước và làm theo [49]

Tiến sĩ John Money là một trong những người đầu tiên nghiên cứu về nhận dạng giới Ông được ghi nhận vì đã đưa ra thuật ngữ nhận dạng giới ―để

mô tả ý thức nội tâm của một người là nam hay nữ‖ [27] Ông không đồng ý với những quan điểm trước đây - cho rằng giới tính chỉ được xác định bởi sinh học Ông lập luận rằng trẻ sơ sinh được sinh ra như một bảng trống (blank) và cha mẹ có thể quyết định giới tính của những đứa trẻ Theo quan điểm của Money, nếu cha mẹ tự tin nuôi dạy con mình như một người có giới tính đối lập với giới tính sinh học của chúng, đứa trẻ sẽ tin rằng chúng được sinh ra theo giới tính đó và có những hành vi theo giới tính chúng được nuôi dạy để trở thành J Money tin rằng sự nuôi dưỡng có thể lấn át tính tự nhiên [27]

Những người chuyển đổi giới tính nữ là người sinh ra là nam giới nhưng nhận dạng của cô ấy lại như một phụ nữ Cô ấy có thể tự mô tả mình bằng những từ như ―MtF‖, ―M2F‖ hoặc ―nữ‖ Có rất nhiều nhưng nhận dạng chuyển đổi giới tính khác, bao gồm những mô tả về giới tính thứ ba, trở thành

cả nam và nữ, hoặc được nhận dạng là giới tính không theo quy tắc chung hoặc giới tính biến thể

Thuật ngữ ngược lại với những người này là ―Dị tính‖, nó dùng để chỉ người có giới tính sinh học phù hợp với nhận dạng giới của họ

Nhận dạng giới của một cá nhân có thể trùng hoặc không trùng với biểu hiện giới tính của họ Biểu hiện giới tính là những hành vi, cách cư xử, sở thích và ngoại hình có liên quan đến giới tính, đặc biệt với các khía cạnh nữ tính hoặc nam tính của một người thể hiện ra bên ngoài để cho thấy giới tính của họ Những khía cạnh để xem xét biểu hiện giới tính của một người này dựa trên định kiến về giới tính

Mỗi người đều có cách biểu hiện giới tính riêng của mình, cách họ thể hiện nam tính và/hoặc nữ tính của họ ra bên ngoài Người chuyển đổi giới tính đặc biệt dễ bị phân biệt đối xử khi biểu hiện giới tính của họ kết hợp các yếu tố của cả hai biểu hiện giới tính nam và nữ

Biểu hiện giới tính thường phản ánh nhận dạng giới của một người (cảm nhận bên trong về giới tính của chính họ), nhưng điều này không phải lúc nào cũng đúng [59, p.232] Trong nhiều trường hợp, biểu hiện giới riêng biệt và độc lập với xu hướng tình dục và giới tính được chỉ định khi sinh Có một kiểu biểu hiện giới được coi là không điển hình đối với bề ngoài của một người có thể được mô tả là ―giới tính không phù hợp‖

Giới tính không nhị phân (Non-binary Gender) là một thuật ngữ để chỉ một người xác định giới tính của mình theo một cách nào đó không phải giới tính nam-nữ Họ có thể coi bản thân họ không chỉ là một người đàn ông hay một người phụ nữ, có thể là cả hai, hoặc có một cách tiếp cận hoàn toàn khác

về giới tính của bản thân Những người khác nhau có thể sử dụng các từ ngữ khác nhau để mô tả nhận dạng giới cá nhân của họ, chẳng hạn như giới tính,

người chuyển đổi giới tính hoặc người có nhiều giới tính

Xu hướng tình dục là một kiểu có cảm xúc lãng mạn hoặc bị hấp dẫn giới tính lâu dài (hoặc kết hợp cả hai) với những người khác giới hoặc cùng giới, hoặc cả hai giới hay nhiều hơn một giới Những cảm xúc này thường xuất hiện ở người dị tính, đồng tính luyến ái và lưỡng tính [56], trong khi vô tính (thiếu cảm giác hấp dẫn tình dục với người khác) đôi khi được xác định

là loại thứ tư [50]

Người chuyển đổi giới tính ngày nay xác định xu hướng tình dục tương ứng với giới tính của họ; có nghĩa là một người phụ nữ chuyển đổi giới tính chỉ bị thu hút bởi phụ nữ thì sẽ được coi là đồng tính nữ, ngược lại, một người đàn ông chuyển đổi giới tính chỉ bị thu hút bởi phụ nữ sẽ là một người đàn ông ―thẳng‖

Từ viết tắt ―LGBT‖ là viết tắt của ―đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới‖ Nó bao gồm ba thuật ngữ định hướng tính dục (đồng tính nữ, đồng tính nam và lưỡng tính) và một thuật ngữ nhận dạng giới (chuyển giới hoặc chuyển đổi giới tính) Sự khác biệt này giữa xu hướng tình dục và nhận dạng giới không phải lúc nào cũng rõ ràng, đặc biệt là trong các cộng đồng và văn hóa nơi một thuật ngữ được sử dụng để mô tả cả hai

Những người có biểu hiện giới tính không phản ánh đúng nhận dạng giới của họ thường sẽ gặp phải chứng đau khổ vì giới tính (Gender Dysphoria) Một chẩn đoán y khoa cho thấy ai đó đang cảm thấy khó chịu hoặc đau khổ

vì có sự không phù hợp giữa giới tính biểu hiện ra ngoài và nhận dạng giới của họ Điều này đôi khi được gọi là rối loạn nhận dạng giới tính hoặc chuyển giới tính

Từ những phân tích ở trên và những kiến thức bản thân đã thu thập được, tác giả luận văn đồng tình với khái niệm giới tính đã được Trường Đại học Luật Hà Nội đưa ra trong Tập bài giảng Luật Bình đẳng giới như sau:

―Giới tính thể hiện những đặc điểm sinh học của nam và nữ, có tính chất bẩm sinh, tự nhiên, sinh thành, biến đổi tuân theo quy luật sinh học, gắn liền với cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết đi‖ [8, tr.5]

1.1.3 Khái niệm “chuyển đổi giới tính”

Về khái niệm chuyển đổi giới tính, hiện nay còn tồn tại nhiều quan điểm trái chiều, nhưng tựu chung lại có hai nhóm quan điểm như sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng, ―Chuyển đổi giới tính là phẫu thuật chuyển đổi bộ phận sinh dục ngoài, trong và điều trị hoóc môn sinh dục thay thế‖ [9] Theo quan điểm này, việc chuyển đổi giới tính chỉ được thừa nhận đối với những người thực hiện việc phẫu thuật thay đổi bộ phận sinh dục trong và ngoài, tức là sự can thiệp y học để chuyển đổi giới tính phải được thực hiện một cách toàn diện chứ không phải chỉ dừng lại ở việc phẫu thuật một trong các bộ phận cơ thể

Quan điểm thứ hai cho rằng, ―Chuyển đổi giới tính là chỉ những thủ tục

y khoa dùng để thay đổi giới tính của một người trong đó có thể bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính hay không‖ [12] Theo quan điểm này, chuyển đổi giới tính không nhất thiết phải trải qua quá trình phẫu thuật y học, tức là việc phẫu thuật bộ phận sinh dục là không đặt ra

Như vậy, sự khác biệt lớn nhất giữa hai quan điểm này là việc phẫu thuật thay đổi bộ phận sinh dục của người chuyển đổi giới tính là bắt buộc hay không bắt buộc Đây cũng là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất khi Bộ Y tế tổ chức xin ý kiến thẩm định của các cơ quan, tổ chức và người dân Theo những phân tích về khái niệm, thời điểm ghi nhận giới tính của một cá nhân, tôi cho rằng muốn chuyển đổi giới tính thì nhất định phải thay đổi bộ phận sinh dục Việc thay đổi bộ phận sinh dục chỉ có thể thực hiện được thông qua phẫu thuật thay đổi bộ phận sinh dục của người muốn chuyển đổi giới tính

Trong Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính, khái niệm chuyển đổi giới tính được xác định là ―quá trình thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính của một người đã có giới tính sinh học hoàn thiện, phù hợp với nhận diện giới của họ‖ [3] Khái niệm này cũng thống nhất với nhận định trong quan điểm thứ nhất được trích dẫn ở trên Tuy nhiên khái niệm chuyển đổi giới tính trong Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính có thể dẫn đến các cách hiểu khác nhau về chuyển đổi giới tính Chẳng hạn như: (i) Cách hiểu thứ nhất, việc chuyển đổi giới tính được áp dụng với ―người đa có giới tính sinh học hoàn thiện phù hợp với nhận diện giới của họ; (ii) Cách hiểu thứ hai, việc chuyển đổi giới tính được thực hiện đối với ―người đã có giới tính sinh học hoàn thiện‖ nhằm phù hợp với ―nhận diện giới của họ‖ Theo quan điểm cá nhân, trước khi thực hiện việc chuyển đổi giới tính, nhận diện giới của người chuyển đổi giới tính trái ngược với giới tính sinh học của họ (kết cấu cơ thể

và bộ phận sinh dục của nam/nữ nhưng lại cho rằng mình là nữ/nam) Đây cũng là một trong các điều kiện của cá nhân đề nghị điều trị nội tiết tố sinh dục để chuyển đổi giới tính mà khoản 2 Điều 7 Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính đã đề cập Do đó, việc chuyển đổi giới tính để nhằm thay đổi giới tính sinh học đã hoàn thiện ở giới tính này sang giới tính khác phù hợp với nhận diện giới của người chuyển đổi giới tính

Theo những phân tích ở trên, tác giả luận văn cho rằng cách hiểu thứ hai là phù hợp Như vậy, có thể hiểu khái niệm chuyển đổi giới tính theo Đề tài nghiên cứu về Vấn đề chuyển đổi giới tính trong BLDS 2015 của Trường Đại học Luật Hà Nội đã đưa ra: ―Chuyển đổi giới tính là quá trình thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính của một người đã có giới tính sinh học hoàn thiện sang giới tính khác phù hợp với nhận diện giới của họ‖

Quá trình can thiệp y học để chuyển đổi giới tính không chỉ là quá trình phẫu thuật nhằm thay đổi bộ phận sinh dục của người chuyển đổi giới tính mà phải là toàn bộ quá trình từ điều trị nội tiết tố sinh dục đến phẫu thuật ngực; phẫu thuật bộ phận sinh dục để thay đổi giới tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện

1.1.4 Khái niệm “Pháp luật về chuyển đổi giới tính”

Chuyển đổi giới tính là nhu cầu chính đáng đối với những con người cụ thể Pháp luật Việt Nam đặt ra yêu cầu đối với cá nhân là xác định giới tính cho mình một cách chính thức, đồng nghĩa với được pháp luật ghi nhận Một mặt pháp luật quy định bình đẳng giới, nhưng mặt khác, pháp luật cũng phải phân biệt rõ giới tính trong nhiều trường hợp cụ thể Chẳng hạn pháp luật và trong thực tiễn phải có những ưu tiên đối với phụ nữ, các ứng xử đối với phụ

nữ phải khác so với nam giới, trong bắt người, tạm giữ, tạm giam…phải phân biệt rõ Tuy vậy, thực tế cho thấy, giới tính được xác định rất sớm trong quá trình sinh ra và lớn lên của con người Nhưng với sự xác định giới tính từ rất

sớm ấy, có những trường hợp không đúng với con người họ Do vậy pháp luật cần phải có những quy định cụ thể về chuyển đổi giới tính

Pháp luật về chuyển đổi giới tính là tổng thể các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến người chuyển đổi từ giới tính này sang giới tính khác

Pháp luật về chuyển đổi giới tính bao gồm các nội dung cơ bản sau:quyền và nghĩa vụ của người chuyển đổi giới tính; điều kiện đối với người muốn thực hiện chuyển đổi giới tính; điều kiện đối với cá nhân, tổ chức thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; hồ sơ, thủ tục để thực hiện chuyển đổi giới tính; quy định chuyên môn về xác định tâm lý và thực hiện can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; công nhận đã can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; trách nhiệm trong thực hiện chuyển đổi giới tính các hệ quả pháp lý có thể xảy ra sau khi chuyển đổi giới tính

Ngoài ra pháp luật về chuyển đổi giới tính còn cần có những quy định điều chỉnh cách hành xử của cộng đồng với những người chuyển đổi giới tính,

đề ra các biện pháp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người chuyển đổi giới tính

1.2 Vai trò của pháp luật về chuyển đổi giới tính

1.2.1 Pháp luật về chuyển đổi giới tính là nền tảng để ghi nhận quyền chuyển đổi giới tính

Không phải tất cả những người chuyển giới đều muốn thay đổi cơ thể

họ, mặc dù một số khác thì cảm thấy mong muốn điều này Tuy nhiên, hầu hết những người chuyển đổi giới tính đều mong muốn thiết lập một vai trò xã hội phù hợp với giới tính mà tâm lý họ tự xác định

Năm 1980, hiện tượng chuyển giới đã được Hiệp hội tâm thần học Mỹ (American Psychiatric Association – APA) chính thức phân loại là một dạng bệnh tâm thần có tên gọi là Rối loạn định dạng giới (Gender Identity Disorder

– GID) Vì xác định chuyển giới là một dạng bệnh nên các tổ chức này có khuyến cáo nên điều trị bệnh cho người chuyển giới bằng các liệu pháp tâm lý hơn là công nhận việc chuyển đổi giới tính cho họ Tuy nhiên, các tranh cãi về khuynh hướng của người chuyển giới không dừng lại mà tiếp tục được thực hiện bởi nhiều nghiên cứu khác nhau Theo báo cáo của Bộ Y tế năm 2017, thì trải qua nhiều kết quả nghiên cứu, chuyển giới được kết luận thực chất không phải là một dạng rối loạn tinh thần [11] Do đó, từ năm 2012, chuyển giới được loại khỏi danh sách các rối loạn tâm thần của Hội chẩn đoán y khoa Hoa Kỳ (DSM), có nghĩa là chuyển giới được xem là một dạng tâm lý bình thường DSM đồng thời kêu gọi cộng đồng hỗ trợ và chấp nhận người chuyển đổi giới tính để họ có thể tự do thể hiện bản dạng giới của mình và giảm thiểu

kỳ thị Kết quả là quyền chuyển giới và phẫu thuật chuyển đổi giới tính đã được gỡ bỏ các rào cản về nhận thức và được hiện thực hóa về mặt pháp lý ở nhiều quốc gia trên thế giới [11] Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều tranh cãi xung quanh vấn đề này

Và cuối cùng, sau nhiều năm tranh cãi thì ngày 18/6/2018, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức thừa nhận ―chuyển giới‖ không phải rối loạn tâm lý Đây được xem như một bước đột phá trong phong trào đấu tranh giành quyền bình đẳng cho những người chuyển giới Và như vậy, chuyển giới không phải là một loại bệnh và người chuyển giới không phải là một bệnh nhân Do

đó, họ cần được xã hội đối xử một cách bình thường và công bằng Và khi đó, pháp luật về chuyển đổi giới tính sẽ là nền tảng pháp lý đầu tiên để cho phép chuyển đổi giới tính và bảo vệ những người chuyển đổi giới tính

1.2.2 Pháp luật về chuyển đổi giới tính là cơ sở để bảo vệ quyền của người chuyển đổi giới tính

Ngày nay, việc tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người đã trở thành một vấn đề toàn cầu, có mối liên hệ mật thiết với chính sách phát

triển của mỗi quốc gia Ở Việt Nam, việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người cũng được Đảng và Nhà nước quan tâm hơn bao giờ hết và nhiệm vụ này được đặc biệt chú trọng trong các mục tiêu đề ra khi xây dựng Hiến pháp và pháp luật

Có thể khẳng định rằng, đầu tiên cho đến sau cùng, người chuyển giới nói riêng và cộng đồng LGBT nói chung cũng là con người Và với tư cách là một con người, người chuyển giới cũng có quyền hưởng tất cả những quyền

mà mọi người đều có Quyền chuyển đổi giới tính về bản chất cũng là quyền con người cơ bản Bởi: mỗi cá nhân đều có quyền sống với giới tính thật của mình Giới tính của cá nhân không chỉ được xác định bởi giấy tờ nhân thân

mà còn phải bảo đảm các đặc điểm sinh học của giới (đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả mối quan hệ xã hội) Quyền chuyển đổi giới tính chính là cơ sở pháp lý để cá nhân thực hiện các quyền do luật định phù hợp với giới tính thật của mình [17]

Như vậy, có thể nói, chuyển đổi giới tính là một thực tế khách quan, nhu cầu cần có của người chuyển giới và được xem như một quyền cơ bản của con người Pháp luật về chuyển đổi giới tính bao gồm những quy phạm pháp luật điều chỉnh những vấn đề liên quan đến chuyển đổi giới tính cũng là trực tiếp bảo vệ quyền của người chuyển đổi giới tính

1.2.3 Pháp luật về chuyển đổi giới tính đáp ứng nhu cầu bức thiết của người chuyển đổi giới tính

Thật khó để biết được số lượng người chuyển giới ở Việt Nam, đặc biệt khi khái niệm chuyển giới không chỉ khuôn gọn vào những người đã phẫu thuật, mà cả những người có cảm nhận rõ ràng về giới tính thực của mình khác với giới tính sinh học, và có xu hướng/ mong muốn được chuyển đổi, mặc dù trên thực tế điều đó có thể chưa và không bao giờ xảy

ra Ở Việt Nam chưa có điều tra nào về số lượng người chuyển giới, nhưng

các điều tra trên thế giới cho kết quả khác nhau từ 0,1 đến 0,5% dân số là người chuyển giới [6]

Nếu sử dụng con số trung bình thấp nhất là 0,1%, Việt Nam ước đoán

có gần 100.000 người chuyển giới, lấy con số 0,5% thì Việt Nam có khoảng 450.000 người Ở các nước hợp pháp hóa việc chuyển giới, có thể dễ dàng thống kê hơn dựa trên số liệu các ca tư vấn, phẫu thuật hoặc thay đổi giấy tờ Tại Việt Nam chưa có nghiên cứu chính xác về số lượng người chuyển giới, mặc dù các hoạt động, nghiên cứu đã tiếp xúc với rất nhiều người chuyển giới Theo thống kê, có 78,1% người chuyển giới (khoảng 300.000 người) mong muốn phẫu thuật chuyển đổi giới tính 11.1% đã phẫu thuật ít nhất một

bộ phận trên cơ thể (ngực, cơ quan sinh dục hoặc cả hai) Trong đó 100% các

ca phẫu thuật liên quan đến bộ phận sinh dục (23 trường hợp) được thực hiện

ở nước ngoài (Thái Lan và Hàn Quốc), 83,3% các ca phẫu thuật liên quan đến ngực (cấy hoặc cắt bỏ) được thực hiện ở Việt Nam Về nhu cầu tình cảm, hôn nhân gia đình: có 95,8% người chuyển giới muốn được quyền kết hôn với người yêu của mình vì trên giấy tờ hiện tạo thì hai người đang là người cùng giới tính, trong đó tới 78,3% muốn được kết hôn ngay cả khi không thay đổi được giới tính trên giấy tờ Đặc biệt với trường hợp khi bị tạm giam, tạm giữ hoặc ở trại giam, 42,9% người chuyển giới nữ đã từng bị giam/giữ chung với người nam, hơn 1/3 (35,6%) số họ đã phẫu thuật ít nhất một bộ phận trên cơ thể, trong khi đó 58% ý kiến muốn ở khu riêng và 38% muốn ở khu nữa May mắn hơn, trong hai (02) trường hợp người chuyển giới nam đã từng bị giam/giữ, thì một (01) người đã phẫu thuật bộ phận sinh dục được ở khu riêng

và một (01) người ở khu nữ Ý kiến của nhóm chuyển giới nam là 72,45 muốn ở khu riêng, 15,9% muốn ở khu nữ và 11,7% muốn ở khu nam Xu hướng chung dù là người chuyển giới nam hay nữ, phẫu thuật hay chưa đều muốn ở khu riêng và không giam/giữ chung với khu nam, vì sẽ dễ gặp rủi ro

bị xâm hại hoặc bạo hành hơn [18]

Bên cạnh đó, các nhu cầu khác về tình cảm gia đình, về đối xử y tế hoặc pháp lý… cũng là những mong muốn cần thiết và thực tế Những nhu cầu này

là chính đáng cần phải được thừa nhận và đảm bảo thực hiện theo một cơ chế pháp lý phù hợp để đảm bảo cho người chuyển giới được sống thật với chính con người mình, với khát vọng và quyền lợi chính đáng của con người

Việc pháp luật ghi nhận quyền chuyển đổi giới tính cho cá nhân là thực sự cần thiết trong xã hội hiện nay; bởi lẽ đây là công cụ rất hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người chuyển giới và người chuyển đổi giới tính

Thứ nhất, trong xã hội hiện nay, nhóm người có nhu cầu chuyển giới là thực tế tồn tại khách quan Dưới góc độ quyền con người, cá nhân có quyền được sống, trong đó bao hàm quyền được sống là chính mình, có quyền quyết định đối với cơ thể, hình hài của mình Đây là mong muốn chính đáng của họ

Xã hội càng phát triển, quyền tự do của con người ngày càng được mở rộng

và cần được pháp luật tôn trọng, bảo vệ

Thứ hai, nếu pháp luật không thừa nhận quyền được chuyển đổi giới tính thì bản thân người chuyển giới vẫn không từ bỏ niềm khao khát mình được là giới tính kia Vì vậy, xu hướng phẫu thuật chuyển đổi giới tính vẫn ngày càng gia tăng, bất chấp những rào cản về mặt xã hội và pháp lý

Thứ ba, việc không thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính sẽ ảnh hưởng đến các quyền, lợi hợp pháp của họ như: vấn đề cải chính hộ tịch sau khi cá nhân thực hiện việc chuyển giới; cản trở việc kết hôn, tham gia các quan hệ

xã hội như tuyển dụng lao động, việc làm…

Thứ tư, ngược lại, nếu thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính của cá nhân thì cũng không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người khác, không làm ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội Không những vậy, nó còn tác động tích cực trong việc giải quyết các xung đột gia đình, giảm thiểu sự kỳ thị của xã hội, tạo cơ sở pháp lý giải quyết một số vướng mắc trên thực tế hiện nay [13]

Tiểu kết Chương 1: Như vậy, từ những khái niệm được đưa ra ở trên,

chúng ta đã xác định được những người chuyển đổi giới tính - Họ là ai? - Họ cần gì?; cũng như bắt đầu có hiểu biết khái quát về pháp luật chuyển đổi giới tính và vai trò của pháp luật chuyển đổi giới tính với cuộc sống của những người chuyển đổi giới tính Đây là những hiểu biết căn bản, cần phải có trước khi tìm hiểu sâu về pháp luật chuyển đổi giới tính tại một số quốc gia trên thế giới trong Chương 2 Ngoài ra, qua các phân tích ở trên, có thể hiểu pháp luật

về chuyển đổi giới tính đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa, bảo

vệ và thúc đẩy quyền của người chuyển đổi giới tính Pháp luật về chuyển đổi giới tính cần được xem xét, ghi nhận trong nhiều lĩnh vực khác nhau như: hôn nhân gia đình dân sự, hình sự, hộ tịch, hành chính,… Quyền chuyển đổi giới tính là một nhu cầu chính đáng cần được thừa nhận

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO

VỚI VIỆT NAM

2.1 Pháp luật về chuyển đổi giới tính tại một số quốc gia

2.1.1 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Đức

Ngày nay, rất ít người còn cho rằng đồng tính là một sự lựa chọn Bốn thập kỷ sau cuộc bạo loạn Stonewall, những người đồng tính đã thành công trong việc chứng minh rõ ràng rằng xu hướng tình dục của một người là tự nhiên, không thể thay đổi cũng không thể ―chữa khỏi‖ Tuy nhiên, trong thực

tế vẫn có sự khác biệt đối với người chuyển đổi giới tính khi công khai về giới tính của họ Một người chuyển đổi giới tính khi tuyên bố ―Tôi là một cô gái‖ hoặc ―Tôi là một cậu bé‖ vẫn bị coi là một chứng rối loạn tâm thần Ví

dụ, một cô gái chuyển đổi giới tính có thể được hiểu là ―một cậu bé mắc chứng rối loạn nhận dạng giới tính thay đổi thành một cô gái‖ thay vì là ―nhận

ra giới tính ban đầu của cô ấy‖

Những người chuyển đổi giới tính là những người sinh ra trong một cơ thể không đúng với giới tính thật của họ, đây là một thực tế đã được chứng minh bởi nhiều nghiên cứu, kiểm tra khoa học Mặc dù vậy, những người chuyển đổi giới tính ở Đức vẫn bị coi là bị rối loạn tinh thần và trở thành nạn nhân của định kiến và nhận thức tôn giáo cực đoan

Quyền của người chuyển giới ở Cộng hòa Liên bang Đức được quy định trong Transsexuellengesetz - ―Luật chuyển đổi giới tính‖, kể từ năm 1980 Ban đầu luật yêu cầu họ phải phẫu thuật thay đổi bộ phận sinh dục để thay đổi tài liệu nhận dạng chính, điều này sau đó đã bị tuyên bố là vi hiến [35] Các biện pháp để bảo vệ và chống phân biệt đối xử với người chuyển đổi giới tính có

thể khác nhau tại các khu vực trên lãnh thổ Đức, tuy nhiên, về mặt nguyên tắc những hành vi phân biệt đối xử trong việc làm và trong việc được cung cấp hàng hóa và dịch vụ bị cấm trên phạm vi toàn quốc

Quy định về đặt tên/thay đổi tên gọi và giới tính của người chuyển đổi giới tính trong các giấy tờ cá nhân

Đức là một trong các quốc gia khắt khe nhất trong việc đặt tên Trước đây, luật pháp Đức yêu cầu cha mẹ đặt cho con cái họ một tên cụ thể theo giới tính [37] Nếu đó là một cái tên trung tính, bố mẹ phải đặt thêm một tên phụ vào tên của đứa trẻ để mọi người biết đó là bé trai hay bé gái

Năm 1980, Tây Đức đã thông qua một đạo luật quy định việc thay đổi tên và giới tính hợp pháp Nó được gọi là "Gesetz über die nderung der Vornamen und die Feststellung der Geschlechtszugehörigkeit in ambonderen Fällen (de: Transsexuellengesetz - TSG)" (Luật về thay đổi tên và xác định giới tính trong trường hợp đặc biệt) Tuy nhiên, việc thay đổi tên sẽ bị vô hiệu về mặt pháp lý nếu sau nhiều hơn 300 ngày kể từ ngày thay đổi tên, người đó sinh ra một đứa trẻ Từ năm 1990, luật áp dụng cho tất cả nước Đức sau khi thống nhất Đông và Tây Đức

Năm 2008, Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức đã ra phán quyết rằng công dân Đức không có nghĩa vụ phải đặt tên riêng theo giới tính cụ thể, ngay

cả khi đó là tên duy nhất của người đó Một người có thể được thay đổi tên của mình và sau đó tiến hành thay đổi giới tính hợp pháp nếu có mong muốn, hoặc thay đổi cả hai cùng lúc với một thủ tục pháp lý duy nhất

Theo Mục 1 của Luật này, điều kiện để các cá nhân thay đổi tên nhưng chưa có công nhận hợp pháp về giới tính mới là: một cá nhân phải sống với giới tính mới của mình trong ít nhất ba năm và Tòa án phải công nhận rằng cá nhân đó sẽ khó có khả năng mong muốn trở lại giới tính khi sinh Theo Mục

8, có ba điều kiện để cho phép một cá nhân đã trải qua phẫu thuật xác định lại

giới tính được công nhận giới tính mới của mình; đó là: cá nhân đó không thể kết hôn, phải vĩnh viễn không có khả năng sinh sản, và bắt buộc phải có tất cả các đặc điểm nhận dạng về thể chất bên ngoài của giới tính mới

Với các điều kiện như trên của Luật chuyển đổi giới tính đã đặt ra hai lựa chọn cho những người có mong muốn thay đổi hợp pháp giới tính của mình sau khi đã kết hôn Một là, người đó nộp đơn ly hôn và sau đó nộp đơn

để được công nhận hợp pháp giới tính mới Hai là vẫn duy trì việc kết hôn trước pháp luật nhưng sẽ bị từ chối công nhận hợp pháp giới tính mới

Điều này đã đặt ra vấn đề là cho dù yêu cầu người chuyển đổi giới tính

ly hôn hay không được kết hôn để thỏa mãn các điều kiện yêu cầu công nhận hợp pháp giới tính, thì các quy định tại Mục 8 của Luật chuyển đổi giới tính

đã vi phạm quyền con người của các cá nhân chuyển đổi giới tính đã kết hôn

Những quy định đã bị tuyên bố là vi hiến bởi phán quyết của Tòa án

Tối cao Đức vào năm 2011 [35], [41]

Luật chuyển đổi giới tính năm 2008 của Đức còn quy định rằng những người dưới 25 tuổi không được thay đổi tên và giới tính Điều kiện này sau đó cũng đã bị Tòa án tuyên bố vô hiệu, và ngày nay theo pháp luật Đức không có quy định về độ tuổi tối thiểu có thể thay đổi tên và giới tính Ngoài ra, Tòa án cũng đã ban hành một số quyết định khác quy định về các vấn đề có liên quan đến người chuyển đổi giới tính Chẳng hạn như: một người nếu chỉ làm thủ tục thay đổi tên có quyền được gọi là "Herr" hoặc "Frau" (Ông hoặc Bà) theo tên của họ, không phải giới tính theo pháp luật của họ; tương tự, các tài liệu nhân thân có liên quan được ban hành phải phản ánh bản sắc giới tính thực tế của họ, không phải giới tính theo pháp luật Các giấy tờ có liên quan từ thời điểm trước khi thay đổi tên có thể được cấp lại với tên mới, điều này sẽ tránh cho những người chuyển đổi giới tính bị tiết lộ tên và giới tính trước đây của mình cho người khác một cách không mong muốn Ngoài ra, những người chỉ

thay đổi tên không có nghĩa vụ phải tiết lộ giới tính theo pháp luật của họ cho chủ lao động

Luật về thay đổi tên và xác định giới tính trong trường hợp đặc biệt chỉ

áp dụng cho công dân Đức; chỉ có những trường hợp ngoại lệ đối với những công dân không phải là người Đức có tư cách pháp lý rất cụ thể, chẳng hạn như người không quốc tịch sống hợp pháp ở Đức hoặc trong trường hợp các quốc gia khác không có luật tương đương phù hợp với hiến pháp Đức [147]

Quy định để bảo vệ người chuyển đổi giới tính khỏi sự phân biệt đối xử

Đạo luật đối xử bình đẳng của Đức có hiệu lực vào ngày 18 tháng 8 năm 2006 Luật này cấm phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục, nhận dạng giới và đặc điểm giới tính trong việc làm và cung cấp hàng hóa và dịch

vụ [20] Hành vi phân biệt đối xử trên cơ sở xu hướng tình dục hoặc nhận dạng giới là bất hợp pháp trên toàn nước Đức

Một số Hiến pháp tiểu bang có luật chống phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục và nhận dạng giới, bao gồm các Hiến pháp của Berlin (từ năm 1995), Brandenburg (từ năm 1992), Bremen (từ 2001), Saarland (từ năm 2011)

và Thuringia (từ năm 1993) và Sachsen-Anhalt trong khu vực công từ năm

1997 [53], [55] Khoản 2 Điều 10 của Hiến pháp Berlin có nội dung như sau:

―Không ai có thể bị thành kiến hay ủng hộ vì giới tính, sinh đẻ, chủng tộc, ngôn ngữ, nguồn gốc quốc gia hay xã hội, đức tin, tôn giáo hoặc chính trị hoặc xu hướng tình dục‖ [60]

Là một bên ký kết Hiệp ước Amsterdam, Đức được yêu cầu sửa đổi Luật chống phân biệt đối xử quốc gia để bổ sung thêm chống phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục Những thảo luận về phạm vi các luật được đề xuất đã kéo dài sáu năm

Một số đề xuất đã được tranh luận bởi vì chúng thực sự đã vượt qua các yêu cầu của Hiệp ước Amsterdam (cụ thể là mở rộng phạm vi chống phân biệt

đối xử cho tất cả các lý do phân biệt đối xử trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ); tuy nhiên, phiên bản cuối cùng của luật này đã bị chỉ trích là không tuân thủ đầy đủ một số phần của Hiệp ước, đặc biệt là liên quan đến các quy định về việc chấm dứt hợp đồng làm việc thông qua các tòa án lao động [62]

Quốc hội Liên bang Đức (hay còn gọi là Viện dân biểu) cuối cùng đã thông qua Đạo luật chung về đối xử bình đẳng (tiếng Đức: Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz) vào ngày 29 tháng 6 năm 2006; Hội đồng Liên bang Đức (hay còn gọi là Viện Bang biểu) đã bỏ phiếu mà không cần thảo luận vào ngày 7 tháng 7 năm 2006 Kết quả là, Luật cấm phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục, nhận dạng giới và đặc điểm giới tính trong việc làm, giáo dục, dịch vụ y tế và việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ có hiệu lực vào ngày

Quy định về quyền lựa chọn “Giới tính thứ ba”

Vào tháng 11 năm 2017, Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức (Bundesverfassungsgericht) phán quyết rằng luật hộ tịch phải cho phép lựa chọn giới tính thứ ba Điều này có nghĩa là những người có giới tính khác nam và nữ sẽ có một lựa chọn khác ngoài việc được liệt kê là nữ hoặc nam hoặc có một mục nhập giới tính trống Chính phủ đã trình bày đề xuất của mình về vấn đề này vào tháng 8 năm 2018 Các cá nhân có thể tự đăng ký và mục giới tính ―đa dạng‖ trên các tài liệu chính thức Đề xuất đã được Hạ viện Đức phê duyệt vào tháng 12 năm 2018, và có hiệu lực vào ngày 1 tháng

1 năm 2019 [39]

Tuy nhiên, quy định này chưa đến được với những người chuyển đổi giới tính Bởi cơ sở của việc được đưa ra lựa chọn ―đa dạng‖ trong mục giới tính là giấy chứng nhận y tế, cái mà chỉ có được trong một vài trường hợp đặc biệt Những người chuyển đổi giới tính có bản sắc giới tính không phải nam

và nữ sẽ vẫn bị loại trừ, do đó, nó cũng đã vấp phải những ý kiến trái chiều

Tổ chức chuyển giới châu Âu (TGEU) hoan nghênh việc đưa ra lựa chọn giới tính ―đa dạng‖ như một sự thay thế cho nam và nữ nhưng đồng thời cũng chỉ trích các yêu cầu kèm theo đó Dinah Bons - Giám đốc chiến lược của TGEU đã đưa ra nhận xét:

Bất kỳ thay đổi nào về nhận dạng giới tính của một người cần phải dựa trên quyền tự quyết của bản thân người đó Cộng đồng người chuyển đổi giới tính và liên giới tính đã phải chịu đựng quá lâu khi quyền quyết định nằm trong tay các bác sĩ Điều này cần phải bị dừng lại Luật pháp cần được sử dụng để bảo vệ con người chống lại các vi phạm nhân quyền và không đem lại những sự lạm dụng mới [93] Tháng 6 năm 2018, Tổ chức Y tế Thế giới đã tuyên bố nhận dạng chuyển đổi giới tính không còn được xác định là rối loạn tâm thần Richard Köhler – Cố vấn chính sách cao cấp của TGEU cũng đã nêu ra quan điểm về tồn tại này:

Việc tiếp tục yêu cầu giấy chứng nhận y tế thay vì đảm bảo rằng mọi người đều có quyền tự đưa ra nhận dạng cho giới tính của mình, cho thấy sự thiếu hiểu biết nghiêm trọng về các vi phạm nhân quyền mà người chuyển đổi giới tính và người liên giới tính phải đối mặt

Bản sắc giới tính là một trong những phần cá nhân nhất trong cuộc sống riêng tư của một người, mỗi khu vực cần thiết lập các tiêu chuẩn bảo vệ cao để chống lại bất kỳ sự can thiệp vi phạm nhân quyền nào từ nhà nước

Ngày càng có nhiều người công khai xác định họ không phải là nam hay nữ Tuy nhiên, họ đã thất bại với những đề xuất mang tính phân biệt như thế này

TGEU yêu cầu các nhà lập pháp Đức tạo ra một tiêu chuẩn tương thích

về quyền con người cho bất kỳ ai cần thay đổi về giới tính khi tiến hành cải cách Luật chuyển đổi giới tính vào năm 2019 Tiêu chuẩn châu Âu về vấn đề này được quy định rất rõ ràng, các thủ tục nhanh chóng, minh bạch, dễ tiếp cận và dựa trên quyền tự quyết Luật chuyển đổi giới tính của Đức hiện tại chưa đáp ứng được điều này Các tổ chức bảo vệ quyền của những người chuyển đổi giới tính ở châu Âu hy vọng vấn đề này sẽ không bị bỏ qua tại lần cải cách tiếp theo của Luật Việc cấm phẫu thuật cắt bỏ bộ phận sinh dục ở người vị thành niên liên giới tính cũng không thực sự bị đặt ra ngoài vòng pháp luật mà sẽ được xem xét vào năm 2019, như một cải cách của Luật chuyển đổi giới tính

Từ các quy định trên, có thể thấy Luật Chuyển đổi giới tính của Đức tương đối tiến bộ Đặc biệt là quy định về thay đổi tên gọi và giới tính của cá nhân trong các giấy tờ có liên quan Việc cấp lại mới hoàn toàn các giấy tờ có liên quan từ thời điểm thay đổi tên và/hoặc giới tính cho những người chuyển đổi giới tính là một việc làm vô cùng nhân văn Điều này sẽ tránh cho những người chuyển đổi giới tính không bị tiết lộ quá khứ của mình với tất cả mọi người theo cách bị động Hơn hết, quy định này giúp những người chuyển đổi giới tính tránh được những trường hợp phân biệt đối xử dựa trên giới tính không đáng có Thiết nghĩ, nếu Việt Nam xây dựng Luật Chuyển đổi giới tính cũng nên tham khảo và đưa quy định này vào luật Mặc dù, việc thay đổi toàn

bộ các giấy tờ liên quan khá phức tạp nhưng theo tôi, phần lớn những người chuyển đổi giới tính sẽ ủng hộ quy định này

2.1.2 Pháp luật chuyển đổi giới tính tại Hoa Kỳ

Quyền của người chuyển đổi giới tính ở Hoa Kỳ có những khác biệt đáng kể theo thẩm quyền phạm vi lãnh thổ giữa các bang

Giấy khai sinh

Giấy khai sinh thường được cấp bởi Văn phòng đăng ký hộ tịch của tiểu bang (hoặc lãnh thổ tương đương hoặc quận thủ đô) nơi người đăng ký sinh ra, và do đó, việc liệt kê giới tính sinh học là nam hay nữ trong giấy khai sinh được quy định bởi luật tiểu bang (hoặc tương đương) Tuy nhiên, việc liệt kê giới tính trong Báo cáo lãnh sự về việc sinh con ở nước ngoài và các tài liệu liên bang khác, chẳng hạn như hộ chiếu, lại được quy định bởi luật liên bang Các quy định pháp luật liên quan đến việc thay đổi tên trong những khu vực pháp lý khác nhau của Hoa Kỳ là một sự kết hợp phức tạp của các quy tắc liên bang và tiểu bang Các tiểu bang có mức độ công nhận khác nhau với nhận dạng giới tính của người chuyển đổi giới tính Điều này thường phụ thuộc vào các biện pháp mà người đó đã thực hiện trong quá trình chuyển đổi giới tính của họ (bao gồm liệu pháp tâm lý, liệu pháp hoóc môn), với một số tiểu bang thực hiện phẫu thuật xác định lại giới tính là điều kiện tiên quyết để được công nhận [141]

Đến tháng 02 năm 2019, Chính phủ liên bang đã không luật hóa bất kỳ quy định đặc thù nào để bảo vệ người chuyển đổi giới tính khỏi sự phân biệt đối xử trong việc làm, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và nhận con nuôi Nhưng một số vụ kiện đã chỉ ra rằng Điều khoản bảo vệ bình đẳng của Hiến pháp liên bang hoặc luật liên bang về cấm phân biệt đối xử dựa trên giới tính nên được làm rõ để bao gồm đối tượng được bảo vệ là người chuyển đổi giới tính

và cấm phân biệt đối xử dựa trên bản sắc giới tính Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đã ban hành một lệnh hành pháp cấm phân biệt đối xử đối với người chuyển đổi giới tính trong việc làm của chính phủ liên bang và các nhà thầu của có liên quan đến chính phủ Năm 2016, Bộ Giáo dục và Tư pháp đã gửi thư cho các trường nhận tài trợ của liên bang để làm rõ Tiêu đề bảo vệ IX áp dụng cho các học sinh nhận dạng giới tính và chuyển đổi giới tính, khuyến khích các

trường nên sử dụng tên và đại từ nhân xưng ưa thích cũng như cho phép sử dụng phòng tắm và phòng thay đồ đúng nhận dạng giới của học sinh [34] Mức độ công nhận và bảo vệ chống phân biệt đối xử của một số khu vực pháp

lý tiểu bang và địa phương có sự khác nhau

Phán quyết của Tòa án Tối cao trong án lệ Obergefell v Hodges (là một vụ kiện dân sự mang tính bước ngoặt; trong đó, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết rằng quyền kết hôn cơ bản được bảo đảm giữa những cặp vợ chồng cùng giới theo Điều khoản quy trình và Điều khoản bảo vệ bình đẳng của Điều sửa đổi thứ mười bốn đối với Hiến pháp Hoa Kỳ Phán quyết 5-4 của Tòa án Tối cao yêu cầu tất cả năm mươi tiểu bang, Đặc khu Columbia và Khu vực cách ly phải thực hiện và công nhận các cuộc hôn nhân của các cặp đồng giới theo các điều khoản và điều kiện giống như các cuộc hôn nhân của các cặp đôi khác giới, với tất cả các quyền và nghĩa vụ đi kèm) đã xác định rằng để có thể bảo vệ được sự bình đẳng đòi hỏi tất cả các khu vực pháp lý phải công nhận hôn nhân đồng giới, cho phép người chuyển đổi giới tính có quyền kết hôn, bất kể đối tượng của họ được xác định là cùng giới hay khác giới Đạo luật Ngăn ngừa tội ác vì thù ghét (―Tội ác vì thù ghét‖ là những tội hình sự phát xuất từ động lực, và nói chung là chọn lựa nạn nhân, vì thái độ thiên vị, thành kiến, hoặc thù ghét đối với người khác của tội phạm Những tội này phát xuất từ thái độ mù quáng và cố chấp đối với người khác và bị xem là những vấn đề nghiêm trọng) [44] Matthew Shepard và James Byrd Jr

đã thêm nhận dạng giới vào định nghĩa liên bang về những tội ác vì thù ghét, nhưng chỉ một số tiểu bang và vùng lãnh thổ thêm nội dung này vào Luật tội

ác vì thù ghét của họ

Những người có giới tính không nhị phân có thể yêu cầu sự công nhận hợp pháp của một bản sắc giới tính khác với giới tính khi sinh của họ Vào năm 2016, Oregon đã trở thành tiểu bang đầu tiên công nhận hợp pháp những

người có giới tính nhị phân [122] Khi giới tính của một người không được công nhận chính thức, họ có thể yêu cầu những thay đổi liên quan, chẳng hạn như tên hợp pháp của họ, bao gồm cả trên giấy khai sinh

Kết hôn

Trong vụ kiện Obergefell v Hodges, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết rằng mọi người có quyền kết hôn mà không liên quan đến giới tính Mặc dù điều này thường được hiểu là phán quyết cho phép kết hôn đồng giới, nhưng điều đó cũng có nghĩa là giới tính của một người, dù là được chỉ định khi sinh hay được công nhận sau khi chuyển đổi giới tính, không thể được sử dụng để xác định tư cách kết hôn của họ Trước phán quyết này, quyền kết hôn của người chuyển đổi giới tính, cũng như tình trạng hôn nhân của họ sau khi chuyển đổi giới tính thường vấp phải những trở ngại pháp lý, đặc biệt trong trường hợp cuộc hôn nhân đó sẽ trở thành hôn nhân đồng giới khi giới tính khi của một cá nhân được làm sáng tỏ

Quyền của cha mẹ

Giữa các Tòa án thường ít có sự thống nhất trong việc đối xử với những cha mẹ là người chuyển đổi giới tính trong các trường hợp nuôi con và thăm nuôi con Trong một số trường hợp, việc cha mẹ là người chuyển đổi giới tính không được cân nhắc trong các quyết định của tòa án; ở những trường hợp khác, các phán quyết được đưa ra trên cơ sở một người chuyển đổi giới tính được cho là không đủ khả năng để đảm nhận vai trò cha mẹ

Các tòa án thường chỉ được phép đưa ra phán quyết về quyền nuôi con hoặc thăm nom con dựa trên các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích tốt nhất của đứa trẻ

Theo nguyên tắc này, nếu không chứng minh được việc cha mẹ là người chuyển đổi giới tính sẽ gây ra tổn thương với đứa trẻ thì không nên yêu cầu hạn chế tiếp xúc, cũng như thay đổi các quyền nuôi con và thăm nom

khác vì lý do này Nhiều tòa án đã duy trì nguyên tắc này để xử lý các trường hợp về quyền nuôi con của người chuyển đổi giới tính giống như xử lý mọi quyết định xác định quyền chăm sóc trẻ em khác bằng cách tập trung vào các yếu tố tiêu chuẩn như kỹ năng của cha mẹ Ví dụ, trong vụ kiện Mayfield v Mayfield, tòa án đã chấp thuận kế hoạch nuôi dạy con cái của những cha mẹ chuyển đổi giới tính vì không có căn cứ nào trong hồ sơ cho thấy họ không phải là "cha mẹ phù hợp, có tình thương và có khả năng" [89]

Những lần khác, các tòa án yêu cầu xem xét quyền lợi của trẻ em đã ra phán quyết chống lại những cha mẹ chuyển đổi giới tính, dẫn đến việc những người này mất quyền chăm sóc con cái vì nhận dạng giới tính của họ Ví dụ, trong vụ kiện Cisek v Cisek, tòa án đã loại bỏ quyền thăm nom của cha mẹ chuyển đổi giới tính khi Tòa án cho rằng tồn tại nguy cơ cả về tinh thần và

"tổn hại xã hội" đối với trẻ em Tòa án đã đặt ra nghi vấn, liệu sự thay đổi giới tính của cha mẹ có "đơn giản là sự nuông chiều của một số ảo mộng" hay không? Một tòa án ở Ohio đã áp đặt lệnh cấm vô thời hạn đối với việc thăm nom của cha mẹ chuyển đổi giới tính, bởi họ tin rằng việc đó sẽ khiến trẻ em bối rối khi thấy "cha chúng là một người phụ nữ" [81]

Quyền sinh sản

Những người chuyển giới chưa trải qua phẫu thuật xác định lại giới tính vẫn có thể sinh sản Tuy nhiên, nhiều tiểu bang bắt buộc phẫu thuật xác định lại giới tính để nhận dạng giới tính của người chuyển giới được công nhận hợp pháp Điều này đã bị chỉ trích là triệt sản cưỡng bức Một số người chuyển giới muốn duy trì khả năng sinh sản Những người khác không yêu cầu cắt tử cung, phẫu thuật tạo hình, phẫu thuật cắt bỏ, cắt bỏ, cắt bỏ tử cung hoặc phẫu thuật tạo hình âm đạo để điều trị Chứng đau khổ vì giới tính của họ Trong những trường hợp này, phẫu thuật xác định lại giới tính được coi là không cần thiết về mặt y tế Hơn nữa, phẫu thuật xác định lại giới tính nói chung là thủ tục y tế cuối cùng

trong một sự thay đổi giới tính hoàn toàn, và là thủ tục mà nhiều người chuyển giới không thể tiếp cận được vì vấn đề tài chính

Những người khác ủng hộ quyền tiếp cận các dịch vụ công nghệ hỗ trợ sinh sản và bảo tồn mô sinh sản trước khi tiến hành phẫu thuật xác định lại giới tính (điều sẽ khiến họ vô sinh) Điều này sẽ bao gồm bảo quản lạnh tinh dịch trong ngân hàng tinh trùng trong trường hợp chuyển đổi giới tính thành phụ nữ

và tế bào trứng hoặc noãn cho người chuyển đổi giới tính thành đàn ông Đối với những trường hợp này, để có thể có con cùng huyết thống, việc được tiếp cận với dịch vụ thụ thai và thụ tinh trong ống nghiệm là cần thiết [54]

Tài liệu chứng minh nhân thân

Việc được thay đổi thông tin hợp pháp trong Tài liệu chứng minh nhân thân điều người chuyển đổi giới tính rất quan tâm Có các quy định khác nhau liên quan đến thủ tục và các điều kiện để thay đổi tên và giới tính hợp pháp trong giấy khai sinh, giấy phép lái xe, nhận dạng an sinh xã hội và hộ chiếu

Nhiều tiểu bang yêu cầu phẫu thuật xác định lại giới tính để được thay đổi tên và giới tính của họ Nếu không thể thay đổi tên và giới tính hợp pháp thống nhất trong tất cả các tài liệu nhận dạng thì người chuyển đổi giới tính

có thể sẽ phải đối mặt với các khó khăn khi thực hiện các vấn đề cá nhân - đặc biệt là các thủ tục yêu cầu cung cấp nhiều tài liệu với hình thức nhận dạng thống nhất

Hơn nữa, khi một người xuất trình các tài liệu nhận dạng không khớp với biểu hiện giới tính của họ sẽ đứng trước nguy cơ bị quấy rối và phân biệt đối xử, điều này đã xảy ra trong thực tế [102]

Thay đổi tên

Người chuyển giới thường tìm kiếm sự công nhận hợp pháp cho việc thay đổi tên trong quá trình chuyển đổi giới tính Quy định pháp luật về thay đổi tên khác nhau tùy theo từng tiểu bang Ở một số tiểu bang, người chuyển

đổi giới tính có thể thay đổi tên của họ, miễn là sự thay đổi đó không nhằm mục đích gian lận hoặc phạm tội Ở các tiểu bang khác, quá trình này đòi hỏi một lệnh hoặc đạo luật của tòa án và điều này làm cho quá trình có thể trở nên khó khăn hơn

Người nộp đơn có thể được yêu cầu đăng thông cáo pháp lý trên báo để thông báo việc thay đổi tên - quy định này đã bị chỉ trích vì lý do xâm phạm quyền riêng tư và có khả năng gây nguy hiểm cho người chuyển đổi giới tính

vì nguy cơ trở thành mục tiêu của tội ác vì thù ghét [23] Một số tòa án yêu cầu người chuyển đổi giới tính cung cấp tài liệu y tế hoặc tâm thần để chứng minh cho việc thay đổi tên, mặc dù không hề có yêu cầu tương tự đối với các

cá nhân thay đổi tên vì những lý do khác ngoài chuyển đổi giới tính [119]

Giấy khai sinh

Các tiểu bang ở Hoa Kỳ có quyền tự đưa ra các quy định về giấy khai sinh và tòa án ở các tiểu bang này đã thay đổi các quy định đó khi áp dụng với người chuyển đổi giới tính [43] Hầu hết các tiểu bang cho phép thay đổi tên

và giới tính trong giấy khai sinh, thông qua việc sửa đổi giấy khai sinh hiện có hoặc bằng cách cấp một cái mới, nhưng một vài tiểu bang trong số này yêu cầu bằng chứng y tế về việc đã tiến hành phẫu thuật xác định lại giới tính trước khi cho phép thay đổi giấy khai sinh Ở những tiểu bang khác - chẳng hạn như Ohio và Tennessee kể từ tháng 6 năm 2019 [75] đã không cho phép thay đổi giới tính trong giấy khai sinh

Tại Texas, theo ý kiến của văn phòng thư ký địa phương, chính quyền

sẽ thực hiện các thay đổi cần thiết đối với giấy khai sinh, bao gồm sửa đổi giới tính nếu có lệnh của tòa án

Kể từ tháng 7 năm 2014, Tiểu bang New York đã thông qua luật nới lỏng việc thay đổi giới tính được ghi nhận và kể từ tháng 12 năm 2014, Thành phố New York đã áp dụng các quy định đó Theo đó, những người nộp đơn sẽ

được loại bỏ hoàn toàn điều kiện phẫu thuật xác định lại giới tính khi nộp đơn xin thay đổi giới tính ở New York [115]

Vào tháng 11 năm 2016, Nevada đã thay đổi điều kiện để một người thay đổi giới tính trong giấy khai sinh của họ; cụ thể, chính quyền tiểu bang đã loại bỏ yêu cầu phẫu thuật và chỉ yêu cầu một bản khai từ người thực hiện thay đổi và một bản khai có thể chứng thực rằng những thông tin

đó là chính xác [70]

Kể từ ngày 14 tháng 02 năm 2019, Colorado không còn yêu cầu phẫu thuật để thay đổi giới tính trong giấy khai sinh và cũng có sẵn lựa chọn giới tính X - bên cạnh nữ và nam trong các giấy tờ nhân thân [133]

Vào tháng 6 năm 2019, Kansas đã trở thành tiểu bang thứ 48 của Hoa

Kỳ cho phép tất cả các cá nhân chuyển đổi giới tính thay đổi hợp pháp giới tính trong giấy khai sinh - theo lệnh của tòa án và các quy định được thiết lập theo lệnh hành pháp đã ký của Bộ Y tế Kansas, bởi Thống đốc Kansas [106]

Bằng lái xe

Tất cả các tiểu bang của Hoa Kỳ cho phép thay đổi giới tính trên bằng lái xe [82], mặc dù mỗi tiểu bang sẽ có những điều kiện khác nhau để thực hiện việc này Thông thường, các điều kiện để thay đổi bằng lái xe của một người

ít nghiêm ngặt hơn so với yêu cầu thay đổi giới tính trên giấy khai sinh Ví dụ, tiểu bang Massachusetts yêu cầu phẫu thuật xác định lại giới tính để thay đổi giấy khai sinh, nhưng chỉ yêu cầu một tuyên bố tuyên thệ từ bác sĩ rằng người nộp đơn thực

tế có giới tính mới để điều chỉnh chỉ định giới tính trong giấy phép lái xe Bang Virginia có các chính sách tương tự như ở Massachusetts, yêu cầu phẫu thuật y tế

để được thay đổi giấy khai sinh, nhưng không áp dụng điều kiện đó với những người muốn thay đổi giấy phép lái xe

Đôi khi, các yêu cầu và luật pháp của các bang xung đột nhưng lại phụ thuộc lẫn nhau; ví dụ, một phụ nữ chuyển đổi giới tính sinh ra ở Ohio nhưng