Luận văn thạc sĩ tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh đắk lắk

Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn đã tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau: Một là, nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận về tình hình tội ph

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN CHÍ THÀNH

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN CHÍ THÀNH

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên ngành : Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm

Mã số : 8 38 01 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS NGUYỄN VĂN HUYÊN

HÀ NỘI, năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các

số liệu trích dẫn trong luận văn dựa trên số liệu bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Đăk Lắk, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Nguyễn Chí Thành

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK 7

1.1 Khái niệm tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 7

1.2 Các thông số của tình hình tội phạm hiện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 11

1.3 Tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 16

1.4 Các yếu tố tự nhiên và xã hội tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 21

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK TỪ NĂM 2015 ĐẾN NĂM 2019 27

2.1 Thực trạng phần hiện của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 27

2.2 Thực trạng phần ẩn của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 51

CHƯƠNG 3 DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK TRONG THỜI GIAN TỚI 55

3.1 Dự báo tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 55

3.2 Giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk 57

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Mức độ tổng quan tương đối của tình hình tội phạm trên địa

bàn tỉnh Đắk Lắk so với tình hình tội phạm cả nước từ năm

Mức độ tội danh xảy ra của tình hình tội phạm trên địa bàn

tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 so với số tội danh

của Bộ luật Hình sự

30

2.6 Tỉ lệ giữa số bị cáo và số vụ phạm tội đã xét xử từ năm 2015

2.7 Mức độ nhóm tội xâm phạm sở hữu của tình hình tội phạm

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 32

2.8 Nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng trên

địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 33

2.9

Mức độ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm,

danh dự của con người trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015

Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm quyền tự do, dân chủ của

công dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm

2019

35

Số hiệu

2.12 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên

địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 36

2.13 Nhóm tội phạm về môi trường trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ

2.14 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 38

2.15 Mức độ nhóm tội phạm về chức vụ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

2.16 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp trên địa

bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 39

2.17 Mức độ tội danh xảy ra nhiều nhất của tình hình tội phạm trên

địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 41

2.18 Diễn biến của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ

2.22 Cơ cấu theo loại hình phạt áp dụng của tình hình tội phạm

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 47

2.23 Cơ cấu theo độ tuổi của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh

2.24 Tỉ lệ vụ án khởi tố và vụ án xét xử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tỉnh Đắk Lắk với diện tích 13.125,4 km2 nằm trên địa bàn Tây Nguyên, trong khoảng tọa độ địa lý từ 107°28'57" - 108°59'37" độ kinh Đông và từ 12°9'45"

- 13°25'06" độ vĩ Bắc, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp tỉnh Lâm Đồng, phía Đông giáp tỉnh Phú Yên và tỉnh Khánh Hòa, phía Tây giáp Vương quốc Cam

Pu Chia và tỉnh Đắk Nông

Đắk Lắk với vị trí được đánh giá là nóc nhà Đông Dương, là một trong những địa phương có vị trí mang tính chiến lược về an ninh quốc phòng và là khu vực trung chuyển, giao thương kinh tế giữa các vùng miền trong cả nước Đắk Lắk

có đường biên giới dài 70 km chung với nước Campuchia, cùng với đó là mạng lưới đường Quốc lộ có tổng chiều dài 576,5 km gồm các tuyến Quốc lộ 26, 27, 29, 14, 14C Tổng các cầu trên các đường Quốc lộ là 114 cầu với chiều dài 4.198,6 m nằm trên tuyến giao thông huyết mạch của cả nước và là một trong những tỉnh thuộc vùng kinh tế năng động của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Dân số trung bình

Đắk Lắk 1.777 nghìn người, trong đó dân số đô thị chiếm 22,2%, còn lại chủ yếu là dân số nông thôn chiếm 77,87% Cộng đồng dân cư Đắk Lắk gồm 44 dân tộc, trong

đó người Kinh chiếm trên 70%; các dân tộc thiểu số như Ê Đê, M'nông, Thái, Tày, Nùng, chiếm gần 30% dân số toàn tỉnh

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của cả nước, tỉnh Đắk Lắk có bước phát triển vượt bậc trở thành tỉnh có tốc độ phát triển nhanh trong khu vực Tây nguyên nói riêng và cả nước nói chung Kinh tế toàn tỉnh trong tất cả các lĩnh vực được duy trì tốc độ tăng trưởng tương đối cao; văn hóa - xã hội được quan tâm, có nhiều chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể về vật chất và tinh thần, các công trình, dự án an sinh, phúc lợi xã hội được đẩy mạnh và đầu tư đúng mức, công tác đối ngoại được đẩy mạnh Môi trường đầu tư được chú trọng cải thiện tạo sức hút lớn đối với các nhà đầu tư trong nước và quốc tế Bên cạnh sự phát triển của các ngành dịch vụ, thương mại, lĩnh vự du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái, dã ngoại của tỉnh trong những năm gần đây đang được đầu tư trọng điểm, vươn mình trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh; mỗi năm thu hút hàng

triệu lượt khách đến tham quan, lưu trú (trong đó, có gần 01 triệu lượt du khách nước ngoài)

Cùng với sự phát triển về kinh tế - xã hội, tác động, ảnh hưởng từ mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang đặt ra nhiều khó khăn, thách thức đối với công tác đảm bảo ANTT của tỉnh Mặc dù chính quyền tỉnh Đắk Lắk đã rất quan tâm tới công tác phòng, chống tội phạm, bài trừ tệ nạn xã hội những THTP vẫn đang có xu hướng phát triển ngày càng phức tạp Trong đó, bắt đầu có sự hình thành, liên kết hoạt động dưới hình thức băng, ổ, nhóm ở một số loại tội phạm như các tội phạm có tính chất chiếm đoạt, tội phạm về ma túy, tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng và xuất hiện một số loại tội phạm mới: Tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm mua bán người, Tội phạm về ma tuý ngày càng diễn biến hết sức phức tạp, số đối tượng nghiện ma túy có chiều hướng gia tăng qua từng năm Hoạt động khai thác, vận chuyển lâm, khoáng sản trái phép xảy ra ở nhiều địa phương, đặc biệt là tại các khu vực vườn quốc gia, cửa khẩu, biên giới giáp ranh nước Campuchia; các hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, môi trường còn phổ biến Tai nạn giao thông, cháy, nổ vẫn còn xảy ra ở mức cao, gây thiệt hại lớn về người và tài sản Xuất phát từ thực trạng THTP như trên, xét thấy cần thiết phải nghiên cứu chuyên sâu về THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk để cơ sở đó đưa ra các

dự bào mang tính chất phòng ngừa, đồng thời đề xuất các kiến nghị, giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình tội phạm trong thời gian tới

Với những lý do trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Tình hình tội

phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” làm luận văn Thạc sỹ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Tình hình nghiên cứu đề tài về lý luận

Nhằm củng cố hệ thống lý luận có liên quan đến nội dung luận văn, trong quá trình nghiên cứu, tác giả có tham khảo một số công trình, sản phẩm, tài liệu khoa học sau:

- Giáo trình “Tội phạm học” của trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an

nhân dân, năm 2012 [36];

- Giáo trình “Tội phạm học” của GS.TS Võ Khánh Vinh, trường Đại học

Huế, năm 2013 [48];

- “Tội phạm học đại cương” của Dương Tuyết Miên, Nxb Chính trị - Hành

chính, năm 2013 [18];

- “Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam” của PGS.TS

Phạm Văn Tỉnh, Nxb Công an nhân dân, năm 2007 [30];

- Giáo trình “Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam” của

Nguyễn Văn Cảnh và Phạm Văn Tỉnh, do Học viện Cảnh sát nhân dân, Bộ Công an

ấn hành năm 2013

2.2 Tình hình nghiên cứu đề tài về thực tiễn

Về tình hình nghiên cứu thực tiễn liên quan đến đề tài luận văn, các công trình khoa học sau đây đã được tham khảo

- Bùi Thị Tâm (2018), Tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam,

Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội Việt Nam;

- Cao Đăng Nuôi (2016), Tình hình tội phạm do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn khu vực Miền trung – Tây Nguyên, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học

viện Cảnh sát nhân dân[19];

- Lê Hữu Tài (2017), Đấu tranh phòng, chống tội phạm có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, Luận văn thạc sỹ Luật học, Đại học Cảnh sát nhân

dân[12];

- Nguyễn Thị Hồng Phương (2018), Các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Cảnh

nghiên cứu chuyên sâu về tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng về tình hình, diễn biến tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019, từ đó đưa ra những dự báo về tình hình tội phạm cũng như đề xuất các giải pháp góp phần phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn đã tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm

Hai là, phân tích làm rõ thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk

Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 trên cơ sở các số liệu thống kê của các cơ quan tiến hành tố tụng cấp tỉnh, đặc biệt là của Tòa án nhân dân và các bản án hình sự sơ thẩm xét xử các tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Ba là, Đưa ra những dự báo về tình hình tội phạm từ đó đề xuất một số giải

pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu, làm rõ tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk;

- Chương trình công tác năm, hồ sơ báo cáo sơ kết, tổng kết; hồ sơ khởi tố vụ

án, khỏi tố bị can của Cơ quan Cảnh sát Điều tra, Công an tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015-2019;

- Chương trình công tác năm, hồ sơ báo cáo sơ kết, tổng kết; hồ sơ truy tố của

Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015-2019;

- Chương trình công tác năm, hồ sơ báo cáo sơ kết, tổng kết; hồ sơ xét xử của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015-2019;

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung và chuyên ngành, đề tài đã tập trung nghiên cứu, làm rõ tình hình tội phạm dưới góc độ của chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

- Về không gian, đề tài tập trung nghiên cứu, làm rõ tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

- Về thời gian, đề tài tập trung nghiên cứu làm rõ tình hình tội phạm trong khoảng thời gian 5 năm (từ năm 2015 đến năm 2019)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và Ủy ban nhân dân, các đơn vị chuyên trách trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để làm rõ thực trạng, tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, Luận văn chủ yếu sử dụng một số phuơng pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp thống kê hình sự; phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh; phương pháp tổng kết kinh nghiệm; phương pháp lựa chọn điển hình

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn nghiên cứu toàn diện hệ thống lý luận về tình hình tội phạm, trên cơ

sở đó khảo sát làm rõ thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Kết quả nghiên cứu của luận văn đã góp phần củng cố, làm phong phú thêm lý luận về tình hình tội phạm, ngoài ra còn được nghiên cứu áp dụng vào thực tiễn, sử dụng làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu sau này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, ứng dụng thực tiễn vào trong công tác đấu tranh, phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa

bàn tỉnh Đắk Lắk nói riêng, cũng như có giá trị tham khảo, ứng dụng cho các địa bàn có đặc điểm tương tự, phù hợp khác

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục bảng biểu, nội dung của luận văn được kết cấu gồm ba chương:

Chương 1 Lý luận về tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Chương 2 Thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Chương 3 Dự báo và giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

1.1 Khái niệm tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Dưới góc độ nghiên cứu về khoa học tội phạm, có thể nói khái niệm về “tình hình tội phạm” (hay tình trạng tội phạm) là một trong những khái niệm cơ bản đầu tiên Đây không đơn thuần chỉ là một thuật ngữ khoa học mà đồng thời nó cũng là một thuật ngữ được dùng trong ngôn ngữ phổ thông, ngôn ngữ đời thường Trong khoa học tội phạm, tình hình tội phạm là khái niệm cơ bản, cơ sở đầu tiên [46, tr 56] Đấu tranh với tội phạm dưới góc độ Tội phạm học không đơn thuần chỉ dựa trên quan điểm xem tội phạm là những hành vi riêng lẻ - đơn nhất, mà phải nhìn

nhận tội phạm trong tổng thể của nó, trong mối quan hệ của nó với “toàn bộ xã hội”, tội phạm với tư cách là một bộ phận, một chỉnh thể của một hiện tượng xã hội

tiêu cực, phát sinh và phát triển dưới tác động của các nguyên nhân và điều kiện xã

hội nhất định, vận động theo những quy luật riêng và sẽ bị “tiêu vong” thông qua sự

biến đổi của xã hội [48, tr 57]

Nói cách khác, Tội phạm học không xác định hành vi cụ thể nào được coi là tội phạm, các chế tài áp dụng với nó mà tội phạm học thực chất là nghiên cứu tìm ra bản chất của nó là gì; đặt nó trong mối quan hệ với các quá trình, hiện tượng xã hội khác; xác định, làm rõ các nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển tội phạm tiến tới thu hẹp, hạn chế, loại bỏ; đề xuất, đưa ra hệ thống các giải pháp chung cũng như giải pháp có tính chất chuyên biệt góp phần ngăn chặn tội phạm, kiềm chế, hạn chế tội phạm phát sinh Đây là hướng tiếp cận khoa học, biện chứng Ngoài ra, nghiên cứu về tội phạm học còn nghiên cứu, tìm cách kiềm chế, hạn chế không để tội phạm xảy ra, giúp cho mọi cá nhân, tổ chức không còn những điều kiện, khả năng thuận lời thể trở thành người phạm tội tiềm tàng hay nạn nhân tiềm tàng của các loại tội phạm.Xét trong phạm vi đó thì chúng ta có thể xác định đối tượng nghiên cứu cơ bản của Tội phạm học chính là tình hình tội phạm

Khi nghiên cứu về khái niệm tình hình tội phạm, hiện nay vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau:

Theo GS.TS Võ Khánh Vinh, khái niệm “Tình hình tội phạm” được hình thành trên cơ sở chuyển mức độ nhận thức từ nhựng sự kiện, hiện tượng tiêu cực, hành vi phạm tội, các loại tội phạm dưới góc độ đơn nhất đến một khái niệm chung, khái quát hơn, phức tạp hơn Nghĩa là đi từ mức độ nhận thức thấp đến mức độ nhận thức cao hơn, khái quát hơn những nhận thức đã thu được THTP là khái niệm chung được khái quát từ tổng thể thống nhất các tội phạm đã được thực hiện; THTP

ở đậy không mang tính chất chung chung, trừu tượng mà phải gắn với trong một địa bàn nhất định (địa điểm, vị trí, không gian xảy ra) và ở một khoảng thời gian nhất định Trên sơ sở nghiên cứu, THTP có các đặc điểm cơ bản như: THTP là một hiện tượng xã hội; đồng thời nó cũng màn tính lịch sử (thay đổi); là hiện tượng xã hội mang tính giai cấp; đặc biệt nói đến tình hình tội phạm nói chung và tội phạm nói riêng có thể thấy, nó là một hiện tượng pháp lý- hình sự; bao gồm tổng thể thống nhất toàn bộ các tội phạm xảy ra trong xã hội; tồn tại, gắn liền trên với một địa bàn (không gian) nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định

Định nghĩa THTP như sau:“Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp

lý - hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm được thực hiện trong một xã hội (quốc gia, vùng lãnh thổ…) nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định (ngắn hạn, dài hạn, giai

đoạn…dựa theo mục đích và phạm vi nghiên cứu của chủ thể)” [147, tr.60- 61]

Theo quan điểm của PGS TS Phạm Văn Tỉnh: Dưới góc độ nghiên cứu cảu tội phạm học, khi nghiên cứu về phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm không phải chỉ đơn thuần dựa trên quan điểm xem 30 tội phạm là những hành vi riêng lẻ - đơn nhất, mà xem xét tội phạm trong tổng thể của nó, trong mối quan hệ với “Toàn bộ

xã hội”, và trong một khía cạnh nào đó, THTP cũng chính là đối tượng nghiên cứu của tội phạm học

TS Phạm Văn Tỉnh cũng đưa ra khái niệm THTP: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện thông qua tổng thể các tội phạm cùng các chủ thể thực hiện các tội phạm đó trong một đơn vị hành chính lãnh thổ nhất định và trong một thời gian cụ thể nhất định” [114, tr.10]

Trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm của các nhà khoa học nghiên cứu về khoa học tội phạm, bên cạnh việc kế thừa, tác giả cũng đã phân tích làm rõ sự thống nhất biện chứng giữa các yếu tố cấu thành THTP biểu hiện ở các thông số (đặc điểm) về lượng gồm: thực trạng (mức độ) và động thái (diễn biến); các thông số về chất gồm: cơ cấu và tính chất Sự thay đổi một trong các thông số trên đều dẫn đến

sự thay đổi của THTP nói chung Trong đó, thực trạng của THTP là số lượng các tội phạm đã được thực hiện và chủ thể thực hiện tội phạm gắn liền với một địa bàn nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định

Động thái của THTP: là sự vận động và thay đổi của thực trạng, cơ cấu của THTP trong một khoảng thời gian nhất định (1 năm, 3 năm, 5 năm, giai đoạn…)

Cơ cấu của THTP là tỉ trọng và mối tương quan của các loại tội phạm khác nhau trong tổng thể số lượng chung của chúng dến ra trong phạm vi địa lí, vùng lãnh thổ, quốc gia trong một khoảng thời gian xác định

Tính chất của THTP được thể hiện thông qua số lượng các loại tội phạm và mức độ nguy hiểm nhất cho xã hội trong cơ cấu chung của THTP, cũng như ở các đặc điểm nhân thân của chủ thể thực hiện hoặc có liên quan đến tội phạm

Từ những góc độ nghiên cứu nói trên, chúng ta có thể hiểu khai niệm tình

hình tội phạm như sau: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử và tính giai cấp, thể hiện thực trạng, động thái, diễn biến, xu hướng phát triển của các loại tội phạm hay từng loại tội phạm cụ thể trong một khoảng thời gian và một phạm vi không gian nhất định

Trên cơ sở nghiên cứu làm rõ khái niệm tình hình tội phạm, luận văn cũng tập trung xác định các dấu hiệu của tình hình tội phạm, theo đó:

Thứ nhất, THTP là hiện tượng xã hội, bởi nó tồn tại trong xã hội, có nguồn gốc xã hội, có nguyên nhân từ xã hội, có nội dung xã hội và số phận của nó cũng mang tính xã hội THTP luôn có sự tác động trực tiếp hoặc gián tiếp mang tính tiêu cực đến đời sống xã hội, xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ, phá vỡ những giá trị, đạo đức xã hội, gây rối trật tự xã hội nói chung và ở tỉnh Đắk Lắk nói riêng

Thứ hai, THTP là hiện tượng pháp lý - hình sự: Đây là một trong những dấu

hiệu mang tính hình thức nhưng lại có ý nghĩa đặc trưng, rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu và đánh giá tổng thể về THTP nói chung và ở tỉnh Đắk Lắk nói riêng, dấu hiệu này là cơ sở để phân biệt được tội phạm với các vi phạm pháp luật khác, các hành vi tiêu cực trong xã hội Từ đó có thể xác định chính xác, đầy đủ đối tượng nghiên cứu của tội phạm học Sự thay đổi của pháp luật hình sự đều ảnh hưởng trực tiếp đến các thông số cơ bản của THTP trong thực tế

Thứ ba, THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là hiện tượng mang tính giai cấp, bởi chính giai cấp thống trị trong xã hội sẽ quyết định việc quy định hành vi nào

được coi tội phạm và hệ thống các biện pháp, chế tài sử dụng trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội đó gây ra đối với lợi ích của giai cấp mình, đồng thời giai cấp thống trị có toàn quyền đề ra hệ thống các quy trình, thủ tục trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đối với tội phạm và người phạm tội

Thứ tư, THTP là hiện tượng có sự vận động thay đổi theo quá trình lịch sử:

THTP không phải là hiện tượng bất biến trong xã hội mà nó có sự thay đổi và mất

đi trong những điều kiện lịch sử nhất định Sự thay đổi đó tùy thuộc vào quá trình vận động, thay đổi của các hình thái kinh tế xã hội khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử nhất định, mặt khác trong cùng một hình thái kinh tế xã hội nếu có sự thay đổi thì THTP cũng có sự thay đổi theo

Thứ năm, với tính cách là hiện tượng xã hội tiêu cực, THTP bao giờ cũng gắn với “phạm vi” không gian và thời gian nhất định Tức nguyên nhân và điều kiện

của tình hình tội phạm cũng xuất hiện, tồn tại và phát triển trong phạm vi không gian và phạm vi thời gian nhất định Ở mỗi không gian, thời gian, vị trí địa lý khác nhau luôn tồn tại những nguyên nhân, điều kiện phát sinh, phát triển tội phạm khác nhau Bởi vậy, khi nghiên cứu về tình hình tội phạm phải gắn liền nó với một phạm

vi không gian nhất định (huyện, tỉnh, quốc gia, vùng miền, khu vực…) và một khoảng thời gian xác định (01 năm, 02 năm, 05 năm, 10 năm, giai đoạn…) Chính không gian và thời gian nghiên cứu đó cho thấy được tính quy luật của tình hình tội phạm với tính cách là hiện tượng xã hội tiêu cực

Thứ sáu, tình hình tội phạm là khái niệm (phạm trù) mang tính tổng thể, hiểu

ở mức khái quát cao hơn hành vi phạm tội cụ thể Nói cách khác, khi nghiên cứu

tình hình tội phạm là quá trình tổng hợp, phân tích, so sánh, đánh giá dựa trên tổng thể tất cả những tội phạm đã xảy ra trên thực tế và tất cả chủ thể đã thực hiện chúng, bất kể chúng đã được xử lý hay chưa bị bị xử lý về hình sự

Khi nghiên cứu tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cần được nghiên cứu, phân tích, so sánh đánh giá trong tổng thể tình hình tội phạm, nó vừa là một quan hệ giữa cái chung và cái riêng, có sự thống nhất dưới gọc độ nghiên cứu

lý luận về tình hình tội phạm nói chung nhưng cũng có những đặc điểm, thông số riêng mang nét đặc trưng của một địa bàn cụ thể từ đó làm cơ sở để đưa ra đánh giá,

dự bào và đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa

Trên cơ sở phân tích đó có thể đưa ra khái niệm tình hình tội phạm như sau:

Tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính pháp lý - hình sự có tính vận động, thay đổi về mặt lịch sử và giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất các tội phạm và người thực hiện tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019

1.2 Các thông số của tình hình tội phạm hiện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

1.2.1 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm

Có thể hiểu thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là số lượng các tội phạm đã thực hiện và chủ thể thực hiện các tội phạm đó trên địa bàn Đắk Lắk trong một khoảng thời gian nhất định Số lượng các tội phạm đã thực hiện được xác định như sau:

(1) Số lượng các tội phạm và bị cáo bị Tòa án xét xử và tuyên bản án buộc tội; (2) Số lượng các vụ án đã khởi tố, truy tố hình sự nhưng bị đình chỉ điều tra, truy tố vì không chứng minh được tội phạm hoặc người phạm tội;

(3) Các số liệu phản ánh về số lượng các tội phạm không được phát hiện (các tội phạm ẩn);

(4) Hệ số của tình hình tội phạm;

(5) Mức độ của tình hình tội phạm tái phạm

Thực trạng (mức độ) của THTP thường được khảo sát trên các phương diện

như mức độ tổng quan, mức độ nhóm [19, tr.14]

- Mức độ tổng quan: được xác định trên cơ sở tổng số vụ án và bị cáo đã

khởi tố và đưa ra xét xử trên một địa bàn nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định Mức độ tổng quan được thể hiện qua chỉ số tội phạm và cơ số hành vi

phạm tội [30, tr 27]

Chỉ số tội phạm được tính dựa trên tổng số vụ phạm tội trên 10.000 dân trong một năm Cơ số hành vi phạm tội được tính dựa trên số hành vi phạm tội (số bị cáo) trên 10.000 dân trong một năm Trên cơ sở các chỉ số này, người ta chia ra thành các mức độ cảnh báo khác nhau nhằm nêu lên thực trạng, mức độ, diễn biến, tính chất của tình hình tội phạm trên địa phương đó, đồng thời đó còn là cơ sở để so sánh với chỉ số này của các đơn vị lãnh thổ, địa phương có điều kiện xã hội tương

đương để đánh giá THTP tại nơi nào nghiêm trọng hơn [30, tr 28]

Trên cơ sở lý luận trên, tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cũng được xác định dưa trên hai mức độ là tổng quan tuyệt đối với tổng quan tương đối Trong đó, mức độ tổng quan tuyệt đối trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk thể hiện toàn bộ số người phạm tội (số bị cáo) cùng số tội phạm (số vụ án) do họ thực hiện trong giai đoạn 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Đây là số liệu thống kê hình sự cơ bản hàng năm để phục vụ cho việc nghiên cứu, đánh giá tình hình tội phạm, qua đó làm

rõ diễn biến, cơ cấu và tính chất Mức độ tổng quan tương đối, tức là so sánh ở dạng

% (Kết quả này là tỷ lệ tình hình tội phạm (tính theo %) trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

- Mức độ nhóm: là tổng số vụ phạm tội của một nhóm tội phạm nào đó

(nhóm tội phạm về ma túy; nhóm tội phạm về môi trường….) trong tổng số vụ án

đã xảy ra trong cùng một thời gian, không gian Bên cạnh đó, còn nghiên cứu làm rõ mức độ từng loại tội phạm cụ thể (thường lấy điển hình) là tổng số vụ phạm tội của một tội phạm cụ thể nào đó trong tổng số vụ án đã xảy ra

1.2.2 Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm

Có thể hiểu động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm đó là: “ là sự vận động và thay đổi về thực trạng và cơ cấu của tình hình tội phạm trong một đơn vị lãnh chính lãnh thổ và trong một khoảng thời gian nhất định (một năm, năm năm,

gian đoạn 2 năm, 3 năm )” [23, tr.20]

Với ý nghĩa như vậy, có thể hiểuđộng thái (diễn biến) của tình hình tội phạm

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là sự phản ánh xu hướng, diễn biến tăng, giảm, ổn định tương đối của THTP nói chung hoặc của từng nhóm tội phạm, từng tội phạm cụ thể nói riêng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong một khoảng thời gian nhất định (một năm,

ba năm, năm năm, mười năm ) Cụ thể, luận văn nghiên cứu tổng thể về tình tình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm

2019 Để nêu lên được diễn biến của THTP trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn này, tác giả lấy năm 2014 là năm gốc với tỷ lệ 100% trên cơ sở đó tổng hợp, phân tích, so sánh đối với các năm tiếp theo từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá tổng quan cụ thể theo từng nhóm nhằm làm rõ tính chất, diễn biến của THTP trên địa bàn này làm

cơ sở để đưa ra những dự đoán về xu hướng vận động của THTP trong những năm tiếp theo giúp cho việc thiết kế, áp dụng các biện pháp phòng ngừa sát với thực tế

Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu cần xác định rõ, diễn biến của THTP nói chung và diễn biến THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk bị tác động, làm thay đổi bởi hai loại yếu tố:

Một là, các yếu tố xã hội (đấy là các yếu tố thuộc về nhóm nguyên nhân điều

kiện): sự thay đổi, phát triển của nền kinh tế tỉnh, vấn đề phân hóa giàu nghèo, dân

số, tình hình an ninh trật tự, cơ chế chính sách cũng như các chủ trương, đường lối phát triển kinh tế xã hội nói chung, đấu tranh, phòng ngừa tội phạm nói riêng khi nghiên cứu về THTP cũng cần chú ý xác định rõ mức độ tác động, ảnh hưởng của các quá trình xã hội, hiện tượng xã hội khác Xác định rõ vấn đề này rất có ý nghĩa rất lớn khi xác định các nguyên nhân và điều kiện của nhóm tội, tội phạm cụ thể ở một địa bàn nào đó tăng lên một cách đột ngột Phải xác định được đâu là nguyên nhân cơ bản, chủ yếu nhất để lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp

Hai là, các yếu tố về mặt pháp lý: sự thay đổi về mặt pháp lý, đặc biệt là sự

thay đổi về pháp luật hình sự, đặc biệt là BLHS, Bộ luật TTHS 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 có hiệu lực, qua đó ảnh hưởng, tác động nhất định đến việc tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa cũng như quy trình, thẩm quyền có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét sử Những nội dung này sẽ ảnh hưởng đáng kể đến “đồ thị” diễn biến của THTP

1.2.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm

Cơ cấu của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là tỷ trọng và mối tương quan của các loại tội phạm khác nhau (nhóm tội phạm, từng tội phạm cụ thể) trong tổng số lượng chung của chúng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 dến

năm 2019 [19, tr.18]

Trên cơ sở nghiên cứu nhằm rõ nhiệm vụ của luận văn, tác giả tập trung nghiên cứu THTP theo cơ cấu sau:

Cơ cấu của THTP theo tên chương của các tội phạm cụ thể của BLHS: Cơ

cấu này được tính theo tỷ trọng giữa các tội phạm của từng chương (được quy định trong BLHS) đã xảy ra với tổng số tất cả các tội phạm đã xảy ra trong cùng một thời

gian [48, tr.146]

Cơ cấu của THTP theo tội danh cụ thể được quy định trong Bộ luật Hình sự:

cơ cấu này được tính trên cơ sở tỷ trọng giữa tội danh cụ thể đã xảy ra đối với tổng

số tất cả các tội phạm đã xảy ra của một nhóm tội trên địa bản Đắk Lắk trong một thời gian nhất định Việc nghiên cứu theo cơ cấu này giúp xác định các tội phạm nào có xu hướng tăng, nổi cộm, nguy hiểm từ đó tìm ra nguyên nhân, điều kiện và

đề xuất các giải pháp phù hợp [48, tr.154]

Cơ cấu của THTP theo hình thức phạm tội: Khi nghiên cứu đến hình thức tội

phạm là muốn nói đến yếu tố hoạt động đơn lẻ, đồng phạm hay tội phạm có tổ chức của tội phạm Nghiên cứu cơ cấu có ý nghĩa trong việc xác định tính chất, mức độ của THTP, đặc biệt với chỉ số phần trăm của tội phạm có tổ chức (hoạt động theo

băng, ổ, nhóm) [46, tr.126]

Cơ cấu của THTP theo địa bàn phạm tội: Loại cơ cấu này được nghiên cứu

trên cơ sở xác định tỉ lệ tội phạm đã xảy ra theo địa bàn hành chính (thành phố, huyện, xã) đã xảy ra so với tổng số tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Từ đó thấy được cơ cấu tội phạm theo địa giới hành chính Nghiên cứu cơ cấu này có nhiều ý nghĩa trong việc xác định các nguyên nhân và điều kiện gắn với địa bàn cụ thể, từ

đó đưa ra các giải pháp phù hợp với từng địa bàn

Cơ cấu của THTP theo đặc điểm về nhân thân của người phạm tội: Đấy là

nghiên cứu dựa trên các đặc điểm có liên quan đến người phạm tội như gia đinh,

giới tính, đội tuổi, nhân thân, lai lịch, tiền án, tiền sự… Đây là một trong những cơ

sở để áp dụng các biện pháp phòng ngừa xã hội, kiểm soát xã hội có hiệu quả trong

phòng ngừa tội phạm [46, tr.128]

Cơ cấu của THTP theo loại hình phạt áp dụng cho người phạm tội

Loại cơ cấu này được xác định dựa trên tỷ lệ áp dụng của từng loại hình phạt trong tổng số tội phạm đã xảy ra Thông thường trong quá trình nghiên cứu chủ yếu tập trung xác định hình phát chính để nêu lên được tính chất, mức độ, diễn biến của THTP

Thứ nhất, tính chất của THTP là đặc điểm về chất thể hiện ở mức độ nguy

hiểm cho xã hội và xu thế tăng lên

Thứ hai, tổng số tội phạm và chủ thể thực hiện hành vi phạm tội cao so với

mức có thể chấp nhận, chiều hướng tăng lên

Thứ ba, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng chiếm tỷ lệ cao

trong tổng số tội phạm và ngày càng tăng lên

Thứ tư, hậu quả thiệt hại về tài sản, thể chất, tinh thần, sự bất ổn của xã hội

và xu thế tăng

Thứ năm, số lượng tăng lên xét dưới góc độ nhân thân của người phạm tội

như: người chưa thành niên, người có chức vụ, quyền hạn, người có trình độ, chuyên môn cao cũng phản ánh tính chất nguy hiểm của THTP Ngoài ra tính chất của THTP còn được thẻ hiện qua cách thức phạm tội, đặc điểm về công cụ, phương

tiện phạm tội [46, tr.151]

1.3 Tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

1.3.1 Khái niệm tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Có ý kiến cho rằng: “Tội phạm ẩn là một trong hai phần của THTP, tội phạm

ẩn (hay phần ẩn của THTP) được hiểu dó là các hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tế, nhưng không bị phát hiện và xử lý theo quy định của pháp luật” hoặc không

có trong thống kê tội phạm” [30, tr.163]

Ý kiến khác lại cho rằng: “Tội phạm ẩn là số lượng tội phạm chủ thể hành vi phạm tội thực hiện trên thực tế nhưng không được tường thuật (trình bào) với cơ quan có thẩm quyền hoặc chưa bị phát hiện, do vậy chưa bị xử lý về hình sự, chưa

có trong thống kê hình sự chính thức” [19, tr.18]

Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là tổng thể tất các tội phạm đã thực hiện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nhưng chưa được phát hiện, chưa bị xử lý hình sự và chưa có trong thống kê của cơ quan chức năng

1.3.2 Phân loại tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

1.3.2.1 Tội phạm ẩn khách quan

Có thể hiểu tội phạm ẩn khách quan là khái niệm dùng để chỉ tất cả những tội phạm đã xảy ra trong thực tế, song các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ an lại không có các thông tin liên quan đến vụ án Có thể hiểu nguyên nhân dẫn đến tồn tại tội phạm ẩn khách quan không xuất phát từ chủ thể tiến hành các hoạt động điều

tra, truy tố, xét xử [46, tr.156]

Từ nội dung lý luận nêu trên chúng ta có thể hiểu, tội phạm ẩn khách quan trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là tổng thể tất cả các tội phạm đã xảy ra trên thực tế trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nhưng các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự chưa

có thông tin về các tội phạm này

1.3.2.2 Tội phạm ẩn chủ quan

Trái ngược lại với tội phạm ẩn khách quan, tội phạm ẩn chủ quan có nguyên nhân xuất phát từ các chủ thể mà pháp luật đã quy định cho nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm, bắt đầu từ giai đoạn phát hiện ra vụ việc đó dấu hiệu hình

sự đến khi tiến hành điều tra, khởi tố vụ án, khởi tố bị can, truy tố và xét xử bị cáo

Nguyên nhân có thể xét đến như hành vi phạm tội đã xảy ra, chủ thể đã nắm

được được mà không xử lý theo đúng quy định, trình tự, thủ tục của pháp luật hình

sự quy định dẫn đến bỏ sót, bỏ lọt tội phạm Nói cách khác, lý do ẩn của tội phạm nằm ngay trong phạm vi trách nhiệm của các chủ thể trực tiếp đấu tranh phòng,

chống tội phạm [48,tr.172]

Dưới góc độ lý luận như trên, có thể hiểu: Tội phạm ẩn chủ quan trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là toàn bộ tất cả các tội phạm đã xảy ra trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk mà thông tin về tội phạm đã được cung cấp cho các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án nắm được, song vì các lý do khác nhau, các tội phạm đó không bị phát hiện, xử lý theo đúng quy định, trình tự, thủ tục của pháp luật

1.3.2.3 Tội phạm ẩn thống kê

Có thể hiểu, tội phạm ẩn thống kê là khái niệm dùng để chỉ các tội phạm đã xảy ra trên thực tế, đã được phát hiện, xử lý theo đúng trình tự, thủ tục và quy định của pháp luật bởi các cơ quan có thẩm quyền nhưng vì lý do nào đó mà việc thống

kê không đầy đủ, không phản ánh được chính xác tình hình tội phạm (không chính

xác về số lượng tội phạm và số lượng người phạm tội) [46, tr.156] Việc sai sót

trong quá trình thống kê thội phạm dẫn đến việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phòng ngừa tội phạm cũng thiếu đi tính hiệu quả và độ tin cậy khi ứng dụng vào thực tiễn

Như vậy, lý do tồn tại tội phạm ẩn thống kê nằm trong phạm vi công tác thống kê tội phạm, tuy nhiên nguyên nhân lại không phải xuất phát từ chủ thể, cơ quan tiến hành thông kê, cũng không phải nguyên nhân xuất phát từ hệ thống công nghệ, khoa học ứng dụng trong quá trình thống kê mà chủ yếu xuất phát từ các quy định, hệ thống các văn bản mang tính chất pháp lý quy định vè công tác thông kê tội phạm Nói cách khác, tội phạm ẩn thống kê có tồn tại hay không phụ thuộc vào khả năng của công tác thống kê ở mỗi nước

1.3.3 Nguyên nhân tội phạm ẩn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

1.3.3.1 Nguyên nhân tội phạm ẩn khách quan

Trên cơ sở tổng hợp nghiên cứu các yếu tố có tác động đến THTP cũng như căn cứ vào kết quả của quá trình nghiên cứu thực tế, để làm rõ THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk một cách tổng thể và toàn diện tác giả cũng tập trung xem xét lý do ẩn

của tội phạm ẩn khách quan từ các góc độ: (1) Lý do bắt nguồn từ chủ thể thực hiện hành vi phạm tội; (2) Lý do xuất phát từ phía người bị hại (nạn nhân) tội phạm; (3)

Lý do xuất phát từ những chủ thể khác có liên quan (nhân chứng, người có quyền lợi…)

- Tội phạm ẩn khách quan có lý do từ phía chủ thể của hành vi phạm tội

Xuất phát từ đặc điểm tâm lý, chủ thể thực hiện hành vi phạm tội thường không mong muốn hành vi phạm tội của mình bị phát hiện, xử lý do đó luôn tìm các thủ đoạn tinh vi nhằm che dấu hành vi phạm tội hoặc hình thành xu hướng “tinh vi

hóa” hành vi phạm tội [48, tr.180]

Thứ nhất, tội phạm ẩn có lý do xuất phát từ loại nhân thân người phạm tội

liên tục Nội dung này muốn nói đến những người có xu hướng hoạt động chuyên nghiệp, lấy việc phạm tội làm nghề nghiệp và thu nhập chính của bản thân Thông thường những đối tượng này sau khi thực hiện trót lọt hành vi phạm tội lần đầu không bị phát hiện sẽ hình thành tâm lý tự tin, đồng thời có sự thay đổi về phương thức, thủ đoạn hoạt động ngày càng tinh vi, xảo quyệt hơn gây khó khăn cho công

tác phòng ngừa, đấu tranh [46, tr.160]

Thứ hai, tội phạm ẩn khách quan có nguyên nhân xuất phát từ những người

phạm tội có đặc điểm nhân thân là tái phạm Tái phạm là việc một người đã thực hiện hành vi phạm tội, bị khởi tố xử xét xử theo quy định của pháp luật nhưng chưa được xóa án tích mà lại tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội Các đối tượng này thường có kinh nghiệm, kỹ năng, kỷ xảo trong quá trình thực hiện hành vi phạm tội, bên cạnh đó còn có khả năng nắm bắt hoạt động của cơ quan điều tra do dó việc

phát hiện gặp rất nhiều khó khăn [46, tr.182]

- Tội phạm ẩn khách quan có lý do từ phía nạn nhân của tội phạm

Nạn nhân của tội phạm bao gồm: nạn nhân là cá nhân và nạn nhân là cơ quan, tổ chức

Thứ nhất, nguyên nhân ẩn của tội phạm từ phía nạn nhân là cá nhân

Một là, nạn nhân không dám tố giác Trên cơ sở nghiên cứu thực tế cho thấy,

nguyên nhân xuất phát từ việc nạn nhân không dám tố giác hành vi phạm tội của đối tượng vì lo sợ trả thủ Với xu hướng hoạt động của tội phạm hiện nay, chủ thể của

tội phạm thường có những hành vi đe dọa (vật chất hoặc tinh thần) về lời nói hoặc hành động, có thể đối với chính bản thân nạn nhân hoặc là những người thân, gia đình của họ

Bên cạnh đó, có một số trường hợp do hậu quả của hành vi phạm tội gây ra không lớn hoặc có thể khắc phục thì nạn nhận cũng không tố giác hành vi phạm tội của đối tượng

Hai là, nạn nhân muốn giữ kín sự kiện phạm tội Nguyên nhân này chủ yếu

xuất phát từ các tội phạm liên quan đến hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm xảy

ra trên địa bàn, đặc biệt là các tội xâm hại tình dục như hiếp dâm, hiếp dâm trẻ em, dâm ô, cố ý gây thương tích Đó chủ yếu là những thiệt hại về tinh thần, bên cạnh

đó họ sợ những ảnh hưởng tâm lý hoặc sự đánh giá, binh luận của dư luận xã hôi (đặc biệt là trẻ em) sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống, sinh hoạt, tình cảm của bản thân và gia đình nên sẽ không tố cáo hành vi phạm tội đối với cơ quan có thẩm quyền

Ba là, ngại tiếp xúc với cơ quan chức năng Nghiên cứu tâm lý nạn nhân của

các vụ án trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có thể thấy, trong một số trường hợp (thông thường là các vụ án có hậu quả xảy ra nhỏ, ít nghiêm trọng), khi sự kiện phạm tội xảy ra, nạn nhân lại không trình báo, tố giác hành vi phạm tội với cơ quan chức năng Nguyên nhân của đặc điểm tâm lý này có thể là do họ sợ mất thời gian, tiền bạc tuy nhiên, cũng có trường hợp, sự e ngại của nạn nhân xuất phát từ thái độ, hiệu quả cũng như cơ chế, quy trình giải quyết tin báo tố giác tội phạm dẫn dến mất lòng tin của nhân dân

Bốn là, không che dấu tội phạm nhưng không muốn tố giác hành vi phạm tội

Trong một số trường hợp, khi tội phạm xảy ra nhưng thiệt hại cho nạn nhân không lớn hoặc giữa nạn nhân và người phạm tội có khả năng tự dàn xếp (thường là các vụ

án cố ý gây thương tích, trộm cắp tài sản, tai nạn giao thông…) thì nạn nhân cũng không trình báo, tố giác với cơ quan chức năng

Năm là, không tố giác vì không nhận thức được hành vi phạm tội Nguyên

nhân xuất phát từ việc thiếu hiểu biết cảu nạn nhân, không phân biệt được đâu là hành vi phạm tội có tình chất hình sự hay đơn thuần chỉ là vụ việc nhỏ, đời thường,

vụ việc dân sự do đó họ không tiến hành tố giác, trình bào với cơ quan chức năng

Qua nghiên cứu các nguyên nhân nói trên có thể thấy, đây là nhóm nguyên nhân có tỷ lẹ tương đối cao xảy ra trên thực tế có tác động trực tiếp dẫn đến tình trạng tội phạm ẩn khách quan nói chung và tội phạm ẩn khách quan trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nói riêng Việc nghiên cứu làm rõ những nguyên nhân này là cơ sở đưa ra các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm ẩn khách quan xuất phát từ phía nạn nhân là cá nhân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Thứ hai, tội phạm ẩn khách quan có lý do từ nạn nhân là cơ quan, tổ chức

Khi nghiên cứu dưới góc độ nạn nhân của tội phạm là cơ quan, tổ chức là xét đến những cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về vật chất do hành vi phạm tội gây ra.[46, tr 184] Cụ thể:

- Tội phạm ẩn khách quan có lý do xuất phát từ người làm chứng

Người làm chứng là những người biết những tình tiết có liên quan đến sự kiện tội phạm Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến người làm chứng không tự giác tố giác hoặc không cung cấp đúng các thông tin về sự kiện phạm tội thậm chí là cung cấp các thông tin không đúng sự thật làm ảnh hưởng đến quá trình điều tra, xét xử

vụ án Một trong các nguyên nhân chủ yếu chính là xuất phát từ tâm lý của người làm chứng, việc cung cấp các thông tin về sự kiện phạm tội dẫn đến khả năng họ bị người phạm tội hoặc các chủ thể có liên quan trả thủ hoặc có hành vi gây bất lợi ảnh hưởng đến bản thân Nguyên nhân này xuất phát từ các quy định của pháp luật, đặc biệt là các quy định có liên quan đến quyền lợi cũng như việc bảo vệ người làm chứng

Bên cạnh đó là việc nhận thức chưa thật sự đầy đủ về tâm quan trọng và ý nghĩa của các thông tin, tài liệu mà người làm chứng cung cấp trong quá trình điều tra, xét xử của các cơ quan chức năng Các chủ thể tiến hành điều tra, xét xử trên thực tế chủ yếu tập trung khai thác các thông tin, tài liệu từ chính đối tượng hoặc nạn nhân cung cấp dẫn đến tâm lý không hợp tác từ người làm chứng

1.3.3.2 Nguyên nhân tội phạm ẩn chủ quan

Như đã phân tích ở trên, tội phạm ẩn chủ quan tồn tại có nguyên nhân xuất phát chủ yếu từ các chủ thể trực tiếp tiến hành các hoạt động điều tra, truy tố, xét

xử trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm Các nguyên nhân này chủ yếu bao

gồm: (1) các cá nhân, cơ quan chức năng có thẩm quyền bị mua chuộc, nhận hối lộ

để bao che hành vi phạm tội, thậm chí có sự móc nối, liên kết với nhau nhằm thực hiện hành vi phạm tội; trong một số trường hợp một số cá nhân có chức vụ, quyền hạn còn bị các đối tượng phạm tội khống chế, đe dọa vì một nguyên nhân nào đó để tránh việc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm mình gây ra; (2) do thiếu trách nhiệm, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ chưa cao

Có thể nói, tội phạm ẩn chủ quan là loại tội phạm ẩn có tính nguy hiểm cao nhất bởi không nó không chỉ có tác động, ảnh hưởng đến việc nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng, tính chất, mức độ, diễn biến tình hình tội phạm mà nó còn là một trong những nguyên nhân dẫn đến tỉ lệ các tội phạm về chức vụ, tội phạm tham nhũng có chiều hướng gia tăng gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội nói chung và cho tỉnh Đắk Lắk nói riêng Cần tập trung nghiên cứu làm rõ cũng như có giải pháp khắc phục,

phòng ngừa các nguyên nhân, điều kiện dẫn đến thực trạng này [49, tr.116]

1.3.3.3 Nguyên nhân tội phạm ẩn thống kê

Tội phạm ẩn thống kê có nguyên nhân xuất phát từ những quy định có tính chất pháp lý liên quan, như vậy chúng ta có thể hiểu, việc tồn tại tội phạm ẩn thống

kê không phải có nguồn gốc xuất phát từ chủ thể tiến hành thống kê và do các loại phương tiện, máy móc kỹ thuật gây ra

Với ý nghĩa như vậy, tội phạm ẩn thống kê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cũng xuất phát từ những quy định có tính chất pháp lý đối với công tác thống kê tội phạm

1.4 Các yếu tố tự nhiên và xã hội tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

1.4.1 Các yếu tố tự nhiên tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Dưới góc độ tội phạm học, quá trình nghiên cứu các yếu tố tự nhiên như môi trường, địa lý là một trong những đối tượng góp phần giúp cho các nhà khoa học tội phạm có thể tìm ra được các nguyên nhân, điều kiện cũng như đặ điểm tồn tại, phát sinh, phát triển tội phạm trên từng địa bàn cũng như từng khoảng thời gian nhất định

Qua nghiên cứu thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, tác giả nhận thấy, tình hình tội phạm trên địa bàn Đắk Lắk cũng chịu tác động, ảnh

hưởng từ những yếu tố tự nhiên sau:

Về vị trí địa lý: Tỉnh Đắk Lắk với diện tích 13.125,37 km2 nằm trên địa bàn Tây Nguyên, trong khoảng tọa độ địa lý từ 107°28'57"- 108°59'37" độ kinh Đông

và từ 12°9'45" - 13°25'06" độ vĩ Bắc, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp tỉnh Lâm Đồng, phía Đông giáp tỉnh Phú Yên và tỉnh Khánh Hòa, phía Tây giáp Vương quốc Campuchia và tỉnh Đắk Nông Với đặc điểm vị trí địa lý được đánh giá

có tính chất chiến lược về an ninh, kinh tế, quốc phòng, Đắk Lắk trong những năm gần đây luôn được chú trọng đầu tư, không ngững phát triển trở thành tỉnh có tốc độ phát triển cao trong khu vực và cả nước Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi nói trên, vấn đề phòng ngừa, đấu tranh phòng chống tội phạm trên địa bàn tỉnh đang đặt

ra một thách thức vô cũng to lớn cho toàn tỉnh Tội phạm xảy ra trên địa bàn tiếp tục

có sự gia tăng, tính chất, mức độ ngày càng tinh vi, xảo quyệt, bắt đầu có sự hình thành xu hướng liên kết hoạt động theo băng, ổ, nhóm gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác phòng ngừa

Về đặc điểm dân cư: Tính đến năm 2019, Đắk Lắk có tổng diện tích 13.214,37 km2, tổng dân số toàn tỉnh tính đạt 1.803.271 người, mật độ dân số ở mức trung bình với hơn 142 người/km² Trong đó, mất độ dân số sống tập trung chủ yếu tại các trung tâm thành thị, trị trấn hoặc ven các trục quốc lộ, tỉnh lộ lớn có nhiều điều kiện kinh doanh, mua bán đạt khoảng 478.352 người, tại nông thôn đạt 1.372.309 người Với đặc điểm là một tỉnh thuộc vùng Tây nguyên, Đắk Lắk cũng là địa phương có

sự phong phú về công đồng các dân tộc tham gia sinh sống gồm 48 dân tộc Trong cộng đồng này, người dân tộc Kinh chiếm tỉ lể lớn trên 72%; dân tộc Ê đê 13%, dân tộc Tày chiếm 8%, còn lại là các dân tộc khác như M-Nông, Nùng, Thái…

Với đặc điểm về dân số cũng như mật độ phân bố không đồng đều như trên

đã có sự tác động, ảnh hưởng nhất định đến tình hình phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Bên cạnh đó đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tình hình ANTT trở nên phức tạp, khó kiểm soát, là điều kiện thuận lợi làm tồn tại, nảy sinh và phát triển của các loại tội phạm

Về giao thông vận tải: Giao thông Đắk Lắk hiện tại có 03 loại hình chính: đường bộ, đường thủy và đường hàng không

Mạng đường Quốc lộ của tỉnh có tổng chiều dài 576,5 km gồm các tuyến Quốc lộ 26, 27, 29, 14, 14C Tổng các cầu trên các đường Quốc lộ là 114 cầu với chiều dài 4.198,6m Ngoài ra Đắk Lắk có khoảng 544 km đường sông do các sông Sêrêpôk, Krông Nô, Krông Na… tạo thành Hệ thống bến thủy nội địa gồm có 04 bến xếp cát là Quỳnh Ngọc, Giang Sơn, Lang Thái và Cư Pâm Các bến đò ngang sông gồm có: Buôn Trấp, Bình Hòa, Quảng Điền, Krông Nô và Buôn Jul Bên cạnh

đó, Cảng hàng không Buôn Ma Thuột đã có các chuyến bay tới thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Vinh và ngược lại

Giao thông vận tải thuận lợi một mặt đã trở thành một thế mạnh cũng như là yếu tố thuận lợi thúc đẩy mạnh mẽ phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh, Mặt khác đây cũng là điều kiện thuận lợi làm phát sinh, phát triển của các loại tội phạm, đặc biệt

là tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm hoạt động có tính chất liên kết hình thành các băng, ổ, nhóm

Về kinh tế - du lịch:

Với đặc điểm về tự nhiên, khí hậu và con người, kinh tế chủ đạo của tỉnh Đắk Lắk chủ yếu tập trung vào sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng nông, lâm sản Bên cảnh phát triển nông nghiệp, trong những năm gần đây, Tỉnh cũng tập trung đầu tư, xây dựng và đẩy mạnh ngành du lịch, trong đó tận dụng đặc điểm của núi rừng và địa hình, Đắk Lắk trở thành một trong những địa phương có sức hút rất lớn về các

mô hình du lịch sinh thái, dã ngoại về nguồn… lượng khách du lịch thu hút hàng năm ước tính trên 04 triệu lượt khách, trong đo khách nước ngoài chiếm khoảng 18% Trong những năm tới đậy, toàn tính hứa hẹn sẽ là một trong những địa điểm du lịch có sức hút thuốc top cạnh tranh cao với các trung tâm du lịch khác trên cae nước

Dựa trên báo cáo tổng kết đánh giá về tình hình phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn 05 năm từ năm 2014 đến năm 2019 của tỉnh Đắk Lắk nêu rõ: kết quả thực hiện 18 chỉ tiêu nhiệm vụ trọng điểm cho thấy, có 11 chỉ tiêu đạt và vượt

kế hoạch đề ra, đặc biệt nổi bật nhất là chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế Cụ thể, tổng sản phẩm xã hội khoảng 45.872 tỷ đồng, đạt 102,1% kế hoạch đề ra; tăng trưởng kinh tế đạt tỷ lệ 6,98% Cơ cấu kinh tế tại thời điểm hiện tại: nông - lâm - thủy sản đạt 43,97%; ngành công nghiệp, xây dựng đạt tỷ trọng 15,02%; ngành dịch vụ đạt

38,68%

1.4.2 Các yếu tố xã hội tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Dưới góc độ nghiên cứu của tội phạm học, có thể thấy rõ tội phạm cụ thể xảy

ra trên thực tế đây là kết quả của sự tác động con người (chủ thể thực hiện, tham gia quá trình phạm tội) đối với những hoàn cảnh, tình huống (phạm tội) tồn tại khách quan bên ngoài cá nhân xâm phạm đến các quan hệ (nạn nhân) được pháp luật hình

sự bảo vệ

Trên cơ sở lý luận đó, khi xét đến các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống

có tác động trực tiếp, ảnh hưởng đến tình hình tội phạm không thể không nghiên cứu các yếu tố tiêu cực xuất phát từ môi trường xã hội, môi trường giáo dục, môi trường gia đình có liên quan đến chủ thể của tội phạm Ngoài ra cần thiết phải nghiên cứu đến các đặc điểm liên quan đến chủ thể tội phạm như đặc điểm tâm lý, thói quen, sở thích, nhu cầu; các đặc điểm về tính cách, đạo đức, sức khỏe, nhận thức…Đây là những đặc điểm, yếu tố cơ bản có sự tác động, ảnh hưởng nhất định hình thành nên các loại tội phạm nói riêng cũng như tình hình tội phạm nói chung

Khi nghiên cứu tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk một cách toàn diện, Luận văn tập trung đi vào nghiên cứu làm rõ tác động của các yếu tố sau:

Về văn hóa, lối sống:

Yếu tố văn hóa lối sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường văn hóa xã hội nhất định và gắn liền với một phạm vi không gian xã hội nhất định, nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, lao động, sinh hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhận và chia sẻ các giá trị văn hóa, lối sống, phong tục, tập quán, lễ nghi, tín ngưỡng… Với những mặt khác, những khía cạnh của mình, các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật, thể hiện

ở những đặc điểm sau:

- Các phong tục tập quán trong cộng đồng xã hội ảnh hưởng đến hoạt động

thực hiện pháp luật;

- Lối sống đô thị và lối sống nông thôn cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến việc

hình thành các nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển tình hình tội phạm;

- Các phong tục, tập quán, nếp sống

Những tàn dư, lạc hậu từ xã hội cũ: Đắk Lắk là một trong những địa phương

có vị trí địa lý đặc thù, mang tính chiến lược về ANQP, bên cạnh đó với đặc điểm dân cư có sự đa dạng về các thành phần dân tộc sinh sống (48 dân tộc), dân cư sinh sống chủ yếu từ các tỉnh thuộc nhiều vùng miền khác nhau tập trung về dẫn đến vẫn còn tồn tại nhiều tàn dư, văn hóa, hủ tục lạc hậu, chưa có sự hòa hợp, thống nhất trong sinh hoạt, trình độ dân trí chưa cao, ý thực pháp luật ở một số địa phương, một số dân tộc còn chậm là một trong những yếu tố tác động, ảnh hưởng đến tình hình tội phạm trên toàn tỉnh

Mặt trái của nền kinh tế thị trường: Việc đẩy mạnh hội nhập, mở cửa thu hút

đầu tư, tập trung đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội theo định hướng nền kinh tế thị trường đã từng bước đưa Đắk Lắk trở thành một tỉnh có tốc độ phát triển mạnh trong khu vực và cả nước Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi đó nó dẫn đến những tác động, ảnh hưởng tiêu cực tạo thành thách thức to lớn trong công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm như: sự phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo không đồng đều, xu hướng tha hóa về đạo đức, lối sống ăn chơi hưởng thụ, tệ nạn, tội phạm nảy sinh phát triển mạnh mẽ

Công tác quản lý nhà nước của các cấp chính quyền: Trên co sở thực trạng

tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có thể nhận thấy, trong công tác quản

lý nhà nước của một số cơ quan, chủ thể vẫn chưa thực sự đặt được hiểu quả, các kế hoạch, đề án chủ yếu vào tập trung vào đẩy mạnh phát triển, tăng trưởng kinh tế mà chưa thực sự chú trọng vào các vấn đề an ninh xã hội, phúc lợi nhân dân Đặc biệt là công tác xóa đói giảm nghèo, hỗ trợ nghề nghiệp, hướng nghiệp cho thanh niên, công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cáo ý thức pháp luật, tài hòa nhập cộng đồng…Sự kết hợp giữa các chủ thể, các cơ quan chức năng cong mang nặng tính chất hình thức, chưa chú trọng về mặt hiệu quả trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm Chính những yếu tố này đã có sự tác động, ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong những năm qua

Công tác phòng ngừa tình hình tội phạm của các cơ quan chức năng: Kết

quả thực hiện các biện pháp phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ của các cơ

quan, chức năng có thẩm quyền nói chung, cơ quan chuyên trách trong đấu tranh phòng chống tội phạm nó riêng có ảnh hưởng, tác động rất lớn đến diễn biến của THTP, đặc biệt là các biện pháp có tình chất tuyên truyền, phòng ngừa, ngăn chặn

Tiểu kết Chương 1

Trong Chương 1, tác giả đã nghiên cứu làm rõ vấn đề lý luận về THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, trong đó tác giả đã tập trung chủ yếu làm rõ một số vấn đề như: Các thông số cơ bản của THTP hiện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk; THTP ẩn, tội phạm rõ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk; theo đó, tác giả nghiên cứu tội phạm ẩn trên địa bàn Đắk Lắk gồm ba loại: tội phạm ẩn khách quan, tội phạm ẩn chủ quan và tội phạm ẩn thống kê; làm rõ các khái niệm, phương pháp trong thống kê tình hình tội phạm ẩn từ đó đi vào làm rõ các nguyên nhân, yếu tố dẫn đến sự hình thành của THTP ẩn

Ngoài ra, tác giả cũng đi vào nghiên cứu, làm rõ một số yếu tố tác động đến THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, trong đó tập trung nghiên cứu xác định tác động, ảnh hưởng của các yếu tố về tự nhiên và các yếu tố xã hội

Thông qua việc nghiên cứu, tổng hợp phân tích các cơ sở lý luận có liên quan, tham khảo các thông số từ các công trình nghiên cứu khoa học, chuyên đề nghiên cứu của nhiều tác giả, từ đó làm cơ sở để đánh giá một cách tổng thể, toàn diện THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Đồng thời, đây cũng là cơ sở để tác giả tiếp tục triển khai các phương pháp mang tính khả thi nhằm khảo sát, nghiên cứu làm rõ thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2015-2019 Đây là nội dung tác giả trình bày trong chương 2 của luận văn

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK TỪ NĂM 2015 ĐẾN NĂM 2019

2.1 Thực trạng phần hiện của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

2.1.1 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Luận văn tập trung đi vào nghiên cứu làm rõ mức độ của THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ở ba mức độ: mức độ tổng quan, mức độ nhóm tội phạm, mức độ tội danh cụ thể

2.1.1.1 Thực trạng (mức độ) tổng quan của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Mức độ tổng quan là một trong những cơ sở để có thể xác định được cơ số tội phạm, cơ số hành vi phạm tội, xu hướng vận động, phát triển của THTP, trong

đó cơ số tội phạm, cơ số hành vi phạm tội là những chỉ số khái quát nhất để đưa ra tổng hợp, đánh giá mức độ của THTP trên một đơn vị hành chính lãnh thổ

Quá trình nghiên cứu, tác giả tập trung khai thác, tổng hợp, phân tích, đánh giá số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk cùng hồ sơ, tóm tắt các bản

án xét xử hình sự trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019

a Mức độ tổng quan tuyệt đối của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Mức độ tổng quan tuyệt đối được xác định trên cơ sở tổng hợp, thống kê toàn

bộ số người phạm tội (chủ thể tội phạm) cùng số tội phạm do họ thực hiện trong giai đoạn 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Đây là số liệu thống kê hình sự cơ bản hàng năm được tổng hợp nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, so sánh, đánh giá làm rõ về diễn biến, cơ cấu và tính chất của THTP tren địa bàn tỉnh

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối của tình hình tội phạm

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.từ năm 2015 đến năm 2019

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk

Qua số liệu thể thiện mức độ tổng quan tuyệt đối về THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy trong 5 năm (từ năm 2015 đến năm 2019) là 4224 vụ/6819 bị cáo,

tỷ lệ trung bình 5 năm, mỗi năm Tòa án nhân dân xét xử khoảng 845 vụ/ 1364 bị cáo Do vậy muốn đánh giá được mức độ, tính chất, diễ biến cao hay thấp thì cần thiết phải đưa về số lượng tương đối để so sánh

b Mức độ tổng quan tương đối của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Bảng 2.2 Mức độ tổng quan tương đối của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk so với tình hình tội phạm cả nước từ năm 2015 đến năm 2019

Dựa trên bảng số liệu trên có thể thấy, trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm

2019, cả nước đã xét xử tổng số 318367 vụ án với 556496 bị cáo; tròn đó riêng tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra xét xử 4224 vụ án với 6819 bị cáo, chiếm 1.2% về số vụ và 1,32% về số bị cáo Tỉ lệ này nhìn chung là không cao so với cả nước

Để đánh giá đúng thực trạng THTP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, tác giả tập trung đi vào nghiên cứu, phân tích làm rõ về cơ số tội phạm, cơ số hành vi phạm tội,

cơ số tội danh Cụ thể:

+ Cơ số tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Cơ số tội phạm được xác định trên cơ sở tổng số vụ án đã xảy ra trong một năm trên sô dân (10.000 dân)

Bảng 2.3 Cơ số tội phạm của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk; Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk

Qua bảng số liệu 2.3 có thể thấy, trong 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cơ số tội phạm cao nhất là năm 2015 với chỉ số 5.51; thấp nhất là năm 2019 với chỉ số 4.80; so với chỉ số trung bình của cả nước là 7,0 Nhìn chung, cơ số tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk tương đối cáo những có sự giảm dần trong thời gian gần đây

+ Cơ số hành vi phạm tội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Cơ số hành vi phạm tội được xác định bằng tổng số bị cáo bị đưa ra xét xử trên số dân là 10.000

Bảng 2.4 Cơ số hành vi phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk; Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk

Dựa vào kết quả cơ số phạm tội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cao nhất là năm

2016 với chỉ số 9.22; chỉ số trung bình là 8.49 so với cơ số hành vi phạm tội của tình hình tội phạm cả nước có chỉ số trung bình 12,3 là trung bình cao; nhìn chung

cơ số hành vi phạm tội có xu hướng giảm theo các năm trở lại đây

+ Cơ số tội danh trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Bảng 2.5 Mức độ tội danh xảy ra của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019 so với số tội danh của Bộ luật Hình sự

Dựa vào bảng 2.5 cho thấy, số tội phạm cụ thể theo quy định của BLHS xảy

ra trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trung bình khoảng 41/239 tội danh, chiếm 17.07% Qua thực trạng nghiên cứu, đa số các tội danh xảy ra tập trung vào các loại tội phạm mang tính chất truyền thống như các tội phạm thuộc nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu; nhóm tội phạm về ma túy; nhóm tội pham xâm phạm về sức khỏe, nhân thân Các tội phạm trong nhóm tội về môi trường, tội phạm sử dụng công nghệ cao

có tỷ lệ xảy ra tương đối thấp, có năm không xảy ra tội phạm nào

c Mức độ chênh lệch giữa số bị cáo so với số vụ của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Bảng 2.6 Tỉ lệ giữa số bị cáo và số vụ phạm tội đã xét xử

từ năm 2015 đến năm 2019

Năm

Số vụ (1)

Số bị cáo (2)

Số vụ (3)

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk; Vụ Tổng hợp - TAND tối cao

Dựa vào bảng 2.5 có thể thấy tỉ lệ chênh lệch giữa số bị cáo với số vụ án trung trong 5 năm gần đây của toàn tỉnh Đắk Lắk là 1,61 so với cả nước là 1,75 Trong đó năm có tỉ lệ cao nhất là năm 2016 với tỉ lệ 1,72, thấp nhất là năm 2019 với

tỉ lệ 1,54 Căn cứ vào số liệu này có thể thấy, đa số tội phạm xảy ra trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk chủ yếu do đơn chủ thể thực hiện, thực tế cũng chứng minh số vụ án có số đối tượng cùng tham gia phạm tội (đồng phạm, hoạt động có tính chất băng, ô, nhóm…) chiếm tỉ lệ thấp, chủ yếu tập trung vào một số tội phạm như trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, cố ý gây thương tích… Tỉ lệ chênh lệch này cũng hoàn toàn

phù hợp với xu hướng chung trong diễn biến THTP cả nước

2.1.1.2 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm xét theo đơn vị nhóm tội phạm

a Mức độ cao của sự phạm tội theo nhóm của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

- Nhóm tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Bảng 2.7 Mức độ nhóm tội xâm phạm sở hữu của tình hình tội phạm trên địa

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk

Dựa trên bảng số liệu 2.7, cũng như căn cứ vào thực trạng các nhóm tội phạm nói chung, từng loại tội phạm cụ thể nói riêng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có thể xác định, đây là nhóm tội phạm chiếm tỷ lệ cao nhất trong giai đoạn từ năm

2015 đến năm 2019 với tỉ lệ trung bình trong 5 năm chiếm 39,75% về số vụ và 39,40% về số bị cáo, có xu hướng tăng giảm không theo quy luật và tương đối ổn định qua các năm Năm 2017 trên địa bàn toàn tỉnh xảy ra tổng cộng 346 vụ, chiếm 42,56% tổng số tội phạm xảy ra, năm 2015 là năm có số bị cáo cao nhất với tổng số

bị cáo được đưa ra xét xử là 586, chiếm tỉ lệ 44.10%

- Nhóm các tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng

Bảng 2.8 Nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng

trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk

Trong mức độ phạm tội theo nhóm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm

2015-2019, nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng có mức độ cao thứ hai với tỉ lệ 18,70% về số vụ và 23,68% về số bị cáo Năm 2016 có số vụ phạm thuộc nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng cao nhất với 170 vụ,

356 bị cáo, tỉ lệ số vụ chiến 19,67% và số bị cáo chiếm 23,99% trên tổng số vụ và bị cáo xảy ra trên toàn tỉnh Tỉ lệ của nhóm tội phạm này nhìn chúng có sự tăng giảm không đồng đều, không theo quy luật

- Nhóm các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người

Bảng 2.9 Mức độ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh

dự của con người trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2015 đến năm 2019