Các nhân tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án áp dụng cho các dự án xây dựng dân dụng ở việt nam

Nhằm góp phần đem lại sự phát triển lâu dài, bền vững cho các công ty, nghiên cứu này xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án và các tiêu chí thành công của dự án, đồng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

-

NGUYỄN QUÍ NGUYÊN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÀNH QUẢ QUẢN LÝ

DỰ ÁN – ÁP DỤNG CHO CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG DÂN DỤNG

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: CÔNG NGHỆ VÀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TP HỒ CHÍ MINH, tháng 11 năm 2009

Đại Học Quốc Gia Tp Hồ Chí Minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

-

NGUYỄN QUÍ NGUYÊN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÀNH QUẢ QUẢN LÝ

DỰ ÁN – ÁP DỤNG CHO CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG DÂN DỤNG

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: CÔNG NGHỆ VÀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TP HỒ CHÍ MINH, tháng 11 năm 2009

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

Cán bộ hướng dẫn khoa học:………

………

………

………

………

………

………

Cán bộ chấm nhận xét 1:………

………

………

………

………

………

Cán bộ chấm nhận xét 2:………

………

………

………

………

……… Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại HỘI ĐỒNG CHẤM BẢO VỆ LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA, ngày… tháng… năm 2009

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HCM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA Độc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc

- -oOo -

Tp.HCM, ngày 22 tháng 06 năm 2009

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ và tên học viên: NGUYỄN QUÍ NGUYÊN Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 12/03/1983 Nơi sinh: Tp Hồ Chí Minh Chuyên ngành: Công nghệ và quản lý xây dựng

Khóa (Năm trúng tuyển): 2006

1- TÊN ĐỀ TÀI: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÀNH QUẢ QUẢN LÝ DỰ

ÁN – ÁP DỤNG CHO CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG DÂN DỤNG Ở VIỆT NAM

2- NHIỆM VỤ LUẬN VĂN:

- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án và các tiêu chí đánh giá

sự thành công của dự án xây dựng dân dụng

- Lựa chọn một mô hình nghiên cứu trước đây để đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sự thành công của dự án xây dựng dân dụng

- Đưa ra các kiến nghị, biện pháp nhằm nâng cao sự thành công của dự án xây dựng dân dụng

3- NGÀY GIAO NHIỆM VỤ: 22/06/2009

4- NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ: 31/11/2009

5- HỌ VÀ TÊN CÁN BỘ HƯỚNG DẪN: TS CAO HÀO THI

Nội dung và đề cương Luận văn thạc sĩ đã được Hội Đồng Chuyên Ngành thông qua

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN CHỦ NHIỆM BỘ MÔN

(Họ tên và chữ ký) QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

(Họ tên và chữ ký)

TP Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 11 năm 2009

Người thực hiện luận văn Nguyễn Quí Nguyên

TÓM TẮT

Sự thành công của dự án đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của công ty, góp phần phát triển lâu dài và bền vững cho các công ty Đối với các dự án xây dựng nói chung và các dự án trong lĩnh vực xây dựng dân dụng nói riêng, những thành quả của công tác quản lý dự án có ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động của dự án Hơn nữa, ở Việt Nam, trong thời gian gần đây có nhiều sự kiện liên quan đến sự thất bại của các dự án xây dựng dân dụng Mặc dù trước đây đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án nhưng chưa có nghiên cứu riêng nào tập trung đánh giá riêng cho sự thành công của các dự án xây dựng dân dụng ở Việt Nam Nhằm góp phần đem lại sự phát triển lâu dài, bền vững cho các công ty, nghiên cứu này xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án và các tiêu chí thành công của dự án, đồng thời đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này lên

sự thành công của dự án Từ đó đưa ra các kiến nghị, biện pháp nhằm làm tăng mức độ thành công của dự án xây dựng dân dụng

Nghiên cứu gồm 2 giai đoạn là nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức Nghiên cứu

sơ bộ nhằm điều chỉnh và bổ sung các thang đo để đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án và các tiêu chí thành công của dự án, được thực hiện thông qua

kỹ thuật phỏng vấn sâu với kích thước mẫu là 10 Nghiên cứu chính thức được thực hiện thông qua bản câu hỏi, dữ liệu được thu thập từ 150 dự án xây dựng dân dụng ở khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam Dữ liệu được sử dụng để đánh giá độ tin cậy, độ giá trị của thang đo và kiểm định mô hình nghiên cứu Phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha, nhân

tố khám phá và phân tích hồi qui đa biến được áp dụng ở giai đoạn này Kết quả nghiên cứu đã khẳng định các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án, bao gồm năng lực của nhà quản lý dự án, năng lực của các thành viên tham gia dự án, sự hỗ trợ từ tổ chức, tính ổn định của các yếu tố bên ngoài và đặc tính của dự án có ảnh hưởng tích cực lên sự thành công của dự án

Kết quả nghiên cứu là một tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý dự án và các

tổ chức hoạt động trong lĩnh vực dự án xây dựng dân dụng nhằm có định hướng, chính sách để nâng cao thành quả của dự án

ABSTRACT

The project success plays an important role of organization's activities, contributes to the long-term development and stability for organizations Civil construction projects, critical success factors in project management have significant effects on the project’s activities Moreover, in Vietnam, there were many events relating to the failure of civil projects in recent times Although there were many studies about factors which affect project success, the situation has been not focused on civil contruction project yet To help organizations have more long accomplishment and unshakeable, this study determines success factors of project managers and project success criteria, measures the effects of sucess factors on project management and proposes some petitions and methods to enhance the civil contrucstion project success

The study has conducted through 2 stages of pilot survey and main survey The purpose

of the pilot survey is to explore, adjust and complete the scales used to success factors of project management and project success criteria It is carried out via in-depth interview with sample size of 10 The main survey is carried out via interview technique with questionnaire, sample size of 150 civil construction projects in the Southern Key Economic Zone Data is used to access the scales’ reliability and validity, as well as test the theoretical framework Cronbach’s alpha analysis, exploring factor analysis and multi regression analysis are applied for this stage The results indicated that effect success factors of project management include the Support from Organizations, Members Competencies, the stability of the external environment, Manager Competencies and Characteristisc of the project demonstrate a significant positive influence project success

The result will be a useful reference for project managers and organizations in the area

in orienting and making policies in order to improve civil contruction project success

MỤC LỤC

TÓM TẮT v

ABSTRACT vi

MỤC LỤC vii

DANH MỤC CÁC BẢNG xi

DANH MỤC CÁC HÌNH xiii

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1

1.1Lý do hình thành đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Phạm vi nghiên cứu 3

1.4 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

1.5 Bố cục của luận văn 3

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 5

2.1 Một số lý thuyết về quản lý dự án 5

2.1.1 Dự án 5

2.1.2 Quản lý dự án 5

2.1.3 Nhà quản lý dự án 5

2.1.4 Tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án 8

2.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án 10

2.1.6 Lược khảo các mô hình nghiên cứu 14

2.2 Mô hình nghiên cứu đề nghị và các giả thuyết 17

2.2.1 Những tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án 17

2.2.2 Những yếu tố liên quan đến môi trường bên ngoài 17

2.2.3 Những yếu tố liên quan đến năng lực nhà quản lý dự án và thành viên tham gia dự

án 19

2.2.4 Những yếu tố liên quan đến tổ chức 20

2.2.5 Những yếu tố liên quan đến đặc trưng của dự án 21

2.3 Tóm tắt 24

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 Thiết kế nghiên cứu 26

3.1.1 Nghiên cứu sơ bộ 26

3.1.2 Nghiên cứu chính thức 28

3.2 Phân tích dữ liệu 30

3.2.1 Giới thiệu 30

3.2.2 Phương pháp phân tích nhân tố 30

3.2.2.1 Khái niệm phương pháp phân tích nhân tố 30

3.2.2.2 Một số tham số quan trọng trong phân tích nhân tố 31

3.2.2.3 Mục đích của phân tích nhân tố 32

3.2.2.4 Phân tích ma trận tương quan 33

3.2.2.5 Mô hình nhân tố 34

3.2.2.6 Cách rút trích nhân tố 34

3.2.2.7 Xoay các nhân tố 35

3.2.2.8 Tiêu chí để xác định số lượng nhân tố rút được trích 35

3.2.2.9 Tiêu chí để đánh giá ý nghĩa của factor loadings 36

3.2.3 Phương pháp phân tích hồi qui đa biến 37

3.2.3.1 Khái niệm phương pháp phân tích hồi qui đa biến 37

3.2.3.2 Một số tham số thống kê trong phân tích hồi qui đa biến 38

3.3 Tóm tắt 39

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 40

4.1 Phân tích dữ liệu 40

4.1.1 Kiểm định thang đo 40

4.1.1.1 Độ tin cậy 40

4.1.1.2 Tính đúng đắn 41

4.1.2 Các bước phân tích dữ liệu với phần mềm SPSS 16.0 41

4.2 Kết quả phân tích tần suất và thống kê mô tả các biến định tính 42

4.3 Kết quả phân tích tần suất các biến định lượng 44

4.4 Phân tích tương quan 46

4.4.1 Sự tương quan giữa các biến phụ thuộc 46

4.4.2 Sự tương quan giữa các biến phụ thuộc và các biến độc lập 46

4.4.3 Sự tương quan giữa các biến độc lập 49

4.4.4 Tóm tắt 52

4.5 Kiểm định thang đo 52

4.5.1 Phân tích độ tin cậy 52

4.5.2 Phân tích nhân tố 55

4.5.3 Tóm tắt 60

4.6 Kiểm định mô hình nghiên cứu và các giả thuyết 61

4.6.1 Phân tích tương quan 62

4.6.2 Phân tích hồi qui 62

4.6.3 Kiểm định giả thuyết 69

4.7 Tóm tắt 76

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

5.1 Các kết quả chính 78

5.2 Những đóng góp, ý nghĩa thực tiễn và kiến nghị 79

5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 82

CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC A: BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT

PHỤ LỤC B: KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Những đóng góp của các đối tượng liên quan 8

Bảng 2.2 Mười yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án 12

theo Pinto và Slevin (1987) Bảng 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án trong các nghiên cứu trước đây 13

Bảng 2.4 Tóm tắt các giả thuyết 24

Bảng 4.1 Các bước phân tích dữ liệu với phần mềm SPSS 41

Bảng 4.2 Loại dự án 42

Bảng 4.3 Chủ đầu tư dự án 42

Bảng 4.4 Qui mô của dự án 43

Bảng 4.5 Ngân sách của dự án 43

Bảng 4.6 Cấu trúc tổ chức của dự án 44

Bảng 4.7 Giai đoạn dự án 44

Bảng 4.8 Kết quả phân tích tần suất các biến định lượng 45

Bảng 4.9 Sự tương quan giữa các yếu tố sự thành công của dự án 46

Bảng 4.10 Sự tương quan giữa các yếu tố môi trường và sự thành công của dự án 47

Bảng 4.11 Sự tương quan giữa các yếu tố năng lực nhà quản lý dự án và sự thành công của dự án 47

Bảng 4.12 Sự tương quan giữa các yếu tố năng lực thành viên tham gia dự án và sự thành công của dự án 48

Bảng 4.13 Sự tương quan giữa các yếu liên quan đến tổ chức và sự thành công của dự án 49

Bảng 4.14 Sự tương quan giữa các yếu tố thuộc về môi trường bên ngoài 50

Bảng 4.15 Sự tương quan giữa các biến thuộc nhóm năng lực nhà quản lý 50

Bảng 4.16 Sự tương quan giữa các biến thuộc nhóm năng lực thành viên dự án 51

Bảng 4.17 Sự tương quan giữa các yếu tố thuộc về tổ chức 51

Bảng 4.18 Kết quả kiểm định thanh đo 54

Bảng 4.19 Kết quả kiểm định thang đo môi trường bên ngoài sau khi loại biến 55

Bảng 4.20 KMO và Bartlett’s Test của các biến độc lập 56

Bảng 4.21 Kết quả phân tích nhân tố các biến độc lập 57

Bảng 4.22 Kết quả phân tích nhân tố các biến độc lập (lần 2) 58

Bảng 4.23 KMO và Bartlett’s Test của các biến độc lập 59

Bảng 4.24 Kết quả phân tích nhân tố cho biến phụ thuộc 60

Bảng 4.25 KMO và Bartlett’s Test của biến phụ thuộc 60

Bảng 4.26 Tóm tắt thang đo các biến trong mô hình hồi qui đa biến 61

Bảng 4.27 Kết quả phân tích tương quan giữa các biến trong phân tích hồi qui 62

Bảng 4.28 Kết quả phân tích hôi qui đa biến Mô hình 1 63

Bảng 4.29 Kết quả phân tích hồi qui đa biến Mô hình 2 64

Bảng 4.30 Kết quả phân tích hồi qui đa biến Mô hình 3 66

Bảng 4.31 Tóm tắt kết quả phân tích hồi qui các Mô hình 1,2 và 3 67

Bảng 4.32 Kết qua phân tích hồi qui đa biến Mô hình 4 68

Bảng 4.33 Tóm tắt kết quả kiểm định các giả thuyết 77

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Vị trí của nhà quản lý dự án 7

Hình 2.2 Mối liên hệ giữa 3 yếu tố là chi phí, thời gian và chất lượng 7

Hình 2.3 Mười tiêu chí ảnh hưởng đến thành công dự án 12

Hình 2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến thành công hay thất bại của dự án 14

Hình 2.5 Nhân tố ảnh hưởng đến thành công của dự án 15

Hình 2.6 Các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến thành công của dự án 16

Hình 2.7 Sự ổn định của môi trường bên ngoài và sự thành công của dự án 18

Hình 2.8 Năng lực nhà quản lý dự án và sự thành công của dự án 20

Hình 2.9 Năng lực thành viên dự án và sự thành công của dự án 20

Hình 2.10 Sự hỗ trợ từ tổ chức và sự thành công của dự án 21

Hình 3.1 Qui trình nghiên cứu 27

Hình 3.2 Sơ đồ thể hiện phương pháp phân tích nhân tố 33

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU

Chương 1 sẽ trình bày lý do hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu,

ý nghĩa thực tiễn của đề tài và bố cục của luận văn

1.1 Lý do hình thành đề tài

Sau thời kỳ đổi mới, bắt đầu nền kinh tế thị trường, Việt Nam dần có những tiến bộ

đáng kể về các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế…đặc biệt là nền kinh tế nước ta từng

bước hội nhập và trở thành niềm tự hào khi mức tăng trưởng luôn nằm trong nhóm dẫn

đầu của thế giới Kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm 2006-2010 bước đầu mang lại những

kết quả khả quan thông qua các chỉ số kinh tế xã hội năm 2008 như: tổng sản phẩm thu

nhập quốc dân GDP tăng 6.23%; trong đó ngành công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ

trọng 39.91% Mặc dù tốc độ tăng GDP năm 2008 chỉ là 6.23%, thấp hơn so với năm

2007 là 2.25% và thấp hơn 0.77% so với kế hoạch điều chỉnh nhưng trong bối cảnh

khủng hoảng tài chính toàn cầu, tốc độ tăng như vậy cũng là một thành tựu lớn để giữ

vững ổn định chính trị, bảo đảm trật tự an toàn xã hội Đây là nền tảng cho công cuộc

công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo chủ trương của Đảng và Nhà nước Nhắm

đến mục tiêu GDP tăng trưởng hơn 8% trong những năm tiếp theo thì các lĩnh vực công

nghiệp và xây dựng; dịch vụ thương mại được ưu tiên hàng đầu

(Nguồn: http://vovnews.vn/Home/Cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-nam-2008/200812/102022.vov)

Ngành xây dựng Việt Nam nói riêng trong những năm gần đây cũng đã có những đổi

mới đáng khích lệ Nhiều dự án quy mô đã và đang được tiến hành trên khắp các tỉnh

thành trong cả nước Với vai trò nòng cốt phát triển kinh tế đất nước, dựa trên nền tảng

cơ sở vật chất hạ tầng đầy đủ, công nghiệp xây dựng cần đẩy mạnh phát triển mang lại

hiệu quả kinh tế lớn nhất có thể Tuy nhiên, do những đặc thù phức tạp của ngành mà

phần lớn các dự án xây dựng tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói

riêng đều gặp phải những trở ngại và khó khăn từ lúc bắt đầu hình thành dự án, thi công

xây dựng cho đến khi hoàn thành đưa vào sử dụng

Theo Mac Callum M (2000), ngành xây dựng được nhận xét như “Một ngành kinh

doanh hấp dẫn với nhiều rủi ro, đòi hỏi các bên tham gia phải nỗ lực và quyết tâm cao

Việc hoàn thành một dự án đúng theo tiến độ và chi phí kế hoạch thật khó khăn và đáng

ngạc nhiên”

Trong thời gian gần đây, đã có rất nhiều công trình dân dụng được xây dựng với qui mô

ngày càng lớn, điển hình là các dự án cao ốc trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê,

chung cư cao cấp phần nào đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân Bên

cạnh đó cũng có rất nhiều sự kiện liên quan đến sự thất bại của các dự án xây dựng dân

dụng, điển hình là dự án cao ốc văn phòng Pacific, cao ốc văn phòng cho thuê Tân

Hoàng Thân, công trình căn hộ Saigon Residences, tòa nhà 86 Nguyễn Thị Minh Khai

Q.3 … Vấn đề kiểm soát chi phí, thời gian, chất lượng đã và đang là vấn đề bức xúc của

các bên tham gia dự án Đối với chủ đầu tư, sự thất bại đồng nghĩa với việc sụt giảm về

lợi nhuận đầu tư, danh tiếng và thương hiệu Còn với đơn vị Tư vấn, niềm tin của Chủ

đầu tư mất đi và theo đó là sự ra đi của những khách hàng tương lai Nhà thầu xây dựng

cũng phải gánh chịu những hậu quả xấu do thiệt hại về tài chính và hơn thế nữa là bị

mất uy tín của công ty

Mặc dù trước đây đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về các yếu tố ảnh hưởng

đến sự thành công của dự án như nghiên cứu của Pinto và Slevin (1988), Belassi và

Tukel (1996), Cao Hào Thi (2006)… nhưng chưa có nghiên cứu nào tập trung đánh giá

riêng cho sự thành công của các dự án xây dựng dân dụng Vì vậy đó là lý do hình thành

đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án - Áp dụng cho các dự án

xây dựng dân dụng ở Việt Nam”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Sự thành công của dự án đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của

công ty, góp phần phát triển lâu dài và bền vững cho các công ty Với mục đích mang lại

sự thành công cho dự án, nghiên cứu này nhằm đáp ứng các mục tiêu sau:

− Xác định các yếu tố ảnh hưởng và các tiêu chí đánh giá sự thành công của các dự án

xây dựng dân dụng

− Lựa chọn một mô hình nghiên cứu đã có từ những nghiên cứu trước đây để đo lường

mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sự thành công của dự án xây dựng dân dụng

− Đưa ra các kiến nghị, biện pháp nhằm nâng cao sự thành công của các dự án xây

dựng dân dụng ở Việt Nam

1.3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài sẽ tập trung làm sáng tỏ mục tiêu nghiên cứu trong phạm vi:

− Khu vực được chọn để thu thập số liệu phục vụ mục tiêu nghiên cứu là các khu vực

trọng điểm phía Nam, có tiềm lực phát triển kinh tế mạnh, có nhiều dự án triển khai

thực hiện….Cho nên phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung vào 4 tỉnh/thành phố:

TP.HCM, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương

− Các dự án xây dựng dân dụng đã được thực hiện trong 10 năm gần đây từ năm 1998

đến 2008, sau thời kỳ đổi mới

− Thành phần tham gia trả lời bản câu hỏi là những thành viên đã tham gia thực hiện

các dự án nói trên

− Thời gian thực hiện đề tài từ 22-6-2009 đến 30-11-2009

1.4 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Với mục tiêu nghiên cứu như trên, đề tài có ý nghĩa thực tiễn như sau:

− Đối với doanh nghiệp, việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự

án giúp cho các doanh nghiệp có thể có các định hướng, chính sách, nguyên tắc quản

lý phù hợp nhằm đạt được sự thành công của dự án

− Đối với nhà quản lý dự án, kết quả nghiên cứu còn giúp cho các nhà quản lý dự án

cải thiện, khắc phục được những thiếu sót để mang đến thành công cho dự án mà họ

quản lý

1.5 Bố cục của luận văn

Bố cục của luận văn này được chia thành 5 chương Chương 1 giới thiệu về tổng quan

của nghiên cứu Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết về dự án, quản lý dự án, nhà quản lý

dự án, sự thành công của dự án, các nghiên cứu trước đây có liên quan đến nghiên cứu

và lựa chọn mô hình lý thuyết cho nghiên cứu Chương 3 trình bày phương pháp nghiên

cứu để kiểm định thang đo, mô hình lý thuyết và các giả thuyết đề ra Chương 4 trình

bày phương pháp phân tích và kết quả nghiên cứu Chương 5 tóm tắt những kết quả

chính của nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn cũng như

những hạn chế của nghiên cứu để định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương 2 sẽ giới thiệu các lý thuyết về dự án, quản lý dự án, nhà quản lý dự án, các yếu

tố ảnh hưởng thành quả quản lý dự án, sự thành công của dự án, các mô hình lý thuyết

đã được nghiên cứu trước đây Đây chính là cơ sở để lựa chọn mô hình nghiên cứu từ đó

đề xuất các giả thuyết của mô hình

2.1 Một số lý thuyết về quản lý dự án

2.1.1 Dự án

Dự án là một nỗ lực nhất thời được đảm nhận để tạo nên một sản phẩm hay một dịch vụ

duy nhất Nhất thời có nghĩa là mỗi dự án đều có một khởi đầu xác định và một kết thúc

xác định Duy nhất có nghĩa là qua một số cách phân biệt, sản phẩm hay dịch vụ này đều

có sự khác biệt so với những sản phẩm hay dịch vụ khác (Project Management Body of

Knowledge-PMBOK, 2004)

Dự án là một quá trình bao gồm các công việc, nhiệm vụ có liên quan với nhau, được

thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra trong điều kiện ràng buộc về thời gian,

nguồn lực và ngân sách (Cao Hào Thi, 2004) Đây là một định nghĩa về dự án ở nghĩa

rộng rãi nhất

2.1.2 Quản lý dự án

Quản lý dự án là sự áp dụng kiến thức, các kỹ năng, công cụ và công nghệ vào các hoạt

động của dự án để đạt được các yêu cầu của dự án (PMBOK, 2004)

Quản lý dự án là một quá trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát các công việc

và nguồn lực để hoàn thành mục tiêu đã định đó là đạt được kết quả về chất lượng kỹ

thuật, chi phí tài chính và thời gian (Cao Hào Thi, 2004)

2.1.3 Nhà quản lý dự án

Sự tồn tại của tính không chắc chắn kết hợp với những kinh nghiệm hạn chế và khó

khăn trong khi tìm kiếm dữ liệu đã làm cho việc quản lý dự án phải là một sự kết hợp

của nghệ thuật, khoa học và tư duy logic Kiến thức rộng là một yêu cầu đặc biệt quan

trọng đối với nhà quản lý dự án bởi vì hầu hết các dự án đều liên quan đến các khía cạnh

về tài chính, tiếp thị, tổ chức Các bộ phận liên quan đến các khía cạnh này cần có sự

tương tác một cách rõ ràng, sự phối hợp chặt chẽ với nhau Nếu nhà quản lý dự án

không tạo ra và duy trì sự phối hợp tốt giữa các bộ phận thì kế hoạch có thể không được

hoàn thành và không đáp ứng được mục tiêu đã đề ra

Vai trò của nhà quản lý dự án có thể bắt đầu ở những thời điểm khác nhau trong chu kỳ

hoạt động của dự án Có nhà quản lý dự án tham gia từ lúc bắt đầu, giúp lựa chọn dự án,

hình thành tổ dự án, và thương lượng các hợp đồng Có những người bắt đầu ở giai đoạn

trễ hơn và được yêu cầu điều hành kế hoạch mà họ không tham gia trong giai đoạn hình

thành nó Mặc dù bắt đầu ở những thời điểm khác nhau nhưng các nhà quản lý đều phải

giải quyết các vấn đề cơ bản như tiến độ thực hiện, ngân sách, phân bổ và quản lý nguồn

lực, mối quan hệ con người và thương lượng

Vấn đề thiết yếu và có lẽ là phần công việc khó khăn nhất của nhà quản lý dự án là sự

chú ý tới toàn bộ bức tranh mà không được làm tổn hại đến những chi tiết quan trọng

nào Nhà quản lý dự án phải phân tích đánh đổi các khía cạnh khác nhau trong mỗi

quyết định liên quan đến dự án (Cao Hào Thi, 2004)

Để hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình, nhà quản lý dự án phải thấy được 3 điều

Thứ nhất là vị trí của nhà quản lý dự án trong bối cảnh chung của dự án như ở Hình 2.1

Thứ hai là các mối tác động chính của các bên tham gia vào dự án như ban lãnh đạo của

tổ chức, nhà quản lý chức năng, tổ dự án, khách hàng, nhà thầu phụ, nhà tư vấn, cơ quan

chính quyền và các tổ chức khác Thứ ba là những đóng góp của các đối tượng liên quan,

những đóng góp này được thể hiện chi tiết ở Bảng 2.1

Từ Hình 2.1, ta nhận thấy nhà quản lý dự án luôn sống trong một thế giới đầy mâu thuẫn

Các mâu thuẫn này xuất phát từ các dự án cạnh tranh về nguồn lực, mâu thuẫn giữa các

thành viên trong dự án, khách hàng muốn thay đổi yêu cầu và các nhà quản lý của tổ

chức “mẹ” muốn giảm chi phí Như vậy nhà quản lý giỏi sẽ phải giải quyết tốt những

mâu thuẫn này (Cao Hào Thi, 2004)

Hình 2.1 Vị trí của nhà quản lý dự án

Trách nhiệm của nhà quản lý dự án là phải cân đối được mối liên hệ có tính đánh đổi

giữa 3 yếu tố là chi phí, thời gian và chất lượng, mối quan hệ này được thể hiện trong

Hình 2.2

Hình 2.2 Mối liên hệ giữa 3 yếu tố là chi phí, thời gian và chất lượng

Tổ chức mẹ (Parent Organization)

Tổ dự án (Project Team)

Người thụ hưởng từ dự án (Client/Beneficiary)

Chất lượng Thời gian

Chi phí

Mối quan hệ

Bảng 2.1 Những đóng góp của các đối tượng liên quan

Định nghĩa, hoạch định, kiểm soát, điều khiển dự án, cụ thể:

- Quản lý các mối quan hệ giữa người và người trong các tổ chức của dự án

- Phải duy trì sự cân bằng giữa chức năng quản lý và kỹ thuật của

dự án

- Đương đầu với rủi ro trong quá trình quản lý dự án

Nhà quản lý

dự án

- Đảm bảo các điều kiện ràng buộc của dự án

Tổ dự án Những kỹ năng và nỗ lực để thực hiện các nhiệm vụ

Nhà lãnh đạo Quyền lực (thẩm quyền), hướng dẫn, duy trì những ưu tiên của dự án

Khách hàng Những yêu cầu của sản phẩm và ngân quỹ

Hỗ trợ trong việc xây dựng chính sách công ty và cung cấp nguồn lực để hoàn thành mục tiêu đã đề ra trong điều kiện giới hạn của dự

án, cụ thể:

- Làm thế nào để hoàn thành mục tiêu?

Nhà quản lý

chức năng

- Nhiệm vụ được hoàn thành ở đâu?

2.1.4 Tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án

Sự thành công của dự án hay thành quả quản lý dự án thường được đo lường bằng các

tiêu chí thời gian, chi phí và chất lượng Điều đó có nghĩa một dự án được gọi là quản lý

thành công nếu đạt được chất lượng mong muốn, trong thời gian và chi phí cho phép

Sidwell (1983) đánh giá một dự án dựa trên nhiều tiêu chí được sử dụng phổ biến

Những tiêu chí này bao gồm thời gian, chi phí, tính thẩm mỹ, chất lượng, chức năng, sự

thỏa mãn khách hàng và mối quan hệ đồng nghiệp

Tuy nhiên, 3 thành phần là chi phí, thời gian và chất lượng được tiếp cận để đánh giá sự

thành công của dự án đối với Pinto và Slevin (1988) là chưa đủ, mà sự thỏa mãn khách

hàng được xem như là một tiêu chí quan trọng để đánh giá dự án

Freeman và Beale (1992) đưa ra 7 tiêu chí chính được dùng để đo lường sự thành công

của dự án Trong đó 5 tiêu chí: thành quả về kỹ thuật, hiệu quả của sự thực hiện, sự đáp

ứng mục tiêu chiến lược về tổ chức và quản lý, sự trưởng thành của con người và thành

quả kinh doanh và khả năng của nhà sản xuất là những tiêu chí được dùng thường xuyên

Theo Wateridge (1995), khi nhà quản lý dự án công nghệ thông tin nhận định một dự án

không đáp ứng ngân sách và kế hoạch là một dự án thất bại Điều này muốn nói là

những nhà quản lý dự án đang tập trung vào những tiêu chí ngắn hạn liên quan đến “quá

trình” của dự án và chú trọng vào việc đáp ứng những ràng buộc về thời gian và ngân

sách Như thế là họ đã phản đối những tiêu chí dài hạn liên quan đến “sản phẩm”, chẳng

hạn như việc bàn giao hệ thống đồng thời làm thỏa mãn người sử dụng

Shenhar et al (1997) đã cho rằng cần thiết để hiểu hai thành phần của sự thành công của

dự án đó là sự thành công quản lý dự án hoặc sự thành công sản phẩm hay cả hai Yếu

tố chi phí, thời gian và chất lượng có thể được xem như là sự đo lường hiệu quả bên

trong của sự thành công quản lý dự án, thì sự thành công sản phẩm được quan tâm đến

sự hiệu quả bên ngoài của dự án

Baccarini (1999) cho rằng sự thành công của dự án bao gồm 2 thành phần, một là sự

thành công quản lý dự án, hai là sự thành công sản phẩm Sự thành công quản lý dự án

tập trung vào giai đoạn thực hiện dự án mà cụ thể là đáp ứng mục tiêu chi phí, thời gian

và chất lượng Sự thành công sản phẩm là sự đạt được hiệu quả của sản phẩm cuối cùng

của dự án và quan trọng nhất là sự thỏa mãn khách hàng Những thành phần của sự

thành công của dự án có thể là sự thành công quản lý dự án hay thành công sản phẩm

hay cả hai

Lim và Mohamed (1999) đã đề xuất một giải pháp đánh giá sự thành công dự án qua hai

quan điểm: vĩ mô và vi mô Quan điểm vĩ mô về thành công của dự án là trả lời câu hỏi:

Có phải khái niệm ban đầu của dự án đã đạt được? Nếu trả lời có, các dự án đó thành

công Nếu trả lời không, dự án là không thành công hoặc thất bại Hạn chế theo quan

điểm vĩ mô là chỉ cho biết được khái niệm ban đầu của dự án có đạt được hay không

trong giai đoạn hoạt động của dự án Nó phụ thuộc vào người sử dụng và các bên liên

quan Khi người dùng hài lòng, dự án được coi là thành công Quan điểm vi mô về thành

công dự án thì xem xét tại giai đoạn thực hiện dự án và các bên liên quan trong việc xây

dựng Hai tiêu chí để xác định dự án thành công theo quan điểm vĩ mô là: hoàn thành và

sự hài lòng Trong khi tiêu chí hoàn thành dự án là đủ để xác định dự án thành công theo

quan điểm vi mô

Theo Kerzner (2001), dự án thành công được định nghĩa là hoàn thành các công việc

trong giới hạn của chi phí, thời gian và chất lượng Với định nghĩa này, dự án thành

công bao gồm các yếu tố sau:

• Trong giới hạn thời gian cho phép

• Trong giới hạn ngân sách cho phép

• Đạt được mức độ phù hợp của yêu cầu kỹ thuật

• Với những thay đổi tối thiểu trong qui mô

• Đạt được sự chấp nhận, hài lòng của khách hàng/ người sử dụng

Từ các quan điểm trên, nghiên cứu này sử dụng 4 tiêu chí về thời gian, chi phí, chất

lượng và sự thỏa mãn khách hàng để đánh giá sự thành công của dự án xây dựng dân

dụng (Shenhar, 1997; Baccarini, 1999; Cao Hào Thi, 2006)

2.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án

Thành công của các dự án xây dựng dân dụng trong nghiên cứu này sẽ tập trung vào bốn

tiêu chí: chi phí, thời gian, chất lượng và sự thỏa mãn khách hàng Thành công sẽ được

xác định bằng mức độ thành quả đạt được

Trong ba thập kỷ qua việc tìm kiếm các yếu tố ảnh hưởng đến dự án đã được thực hiện

Và hầu hết các nghiên cứu đầu tiên tập trung vào việc xác định những yếu tố gây thất

bại dự án hơn là thành công

Avots (1969) nhận ra những nguyên nhân của sự thất bại của dự án và đưa ra nguyên

nhân chính của sự thất bại này chính là sự chọn lựa nhà quản lý dự án không đúng, sự

kết thúc dự án ngoài ý muốn và không có sự hỗ trợ của cấp quản lý cao nhất

Hughes (1986) đã kết luận rằng một dự án thất bại bởi vì những nguyên tắc quản lý

không thích hợp, chẳng hạn như việc tưởng thưởng những hành động sai trái và thiếu sự

tuyên truyền những mục tiêu

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu gần đây không tập trung vào việc nghiên cứu những

nguyên nhân của sự thất bại dự án mà họ tập trung vào việc nghiên cứu các yếu tố ảnh

hưởng đến sự thành công của dự án vì họ cho rằng việc nhận ra những nguyên nhân thất

bại chưa chắc đảm bảo mang lại sự thành công

Dvir, et al (1998) gợi ý rằng yếu tố ảnh hưởng đến thành công của dự án không được

phổ quát cho tất cả các loại dự án Sự thành công của các loại khác nhau bị ảnh hưởng

bởi tập hợp các yếu tố khác nhau Vì vậy, việc áp dụng nghiên cứu cho một dự án cụ thể

là phương pháp thích hợp để tìm kiếm các yếu tố ảnh hưởng đến thành công cho dự án

Pinto và Slevin (1987) đã cho rằng sự thành công của một dự án phụ thuộc vào 10 yếu

tố thể hiện trong Hình 2.3, đó là nhiệm vụ và mục tiêu dự án, sự ủng hộ của lãnh đạo,

lập kế hoạch dự án, tham vấn với khách hàng, vấn đề đội ngũ, vấn đề kỹ thuật, sự chấp

nhận của khách hàng, kiểm soát và phản hồi, trao đổi thông tin và xử lý trở ngại Nghiên

cứu chỉ xác định các yếu tố ảnh hưởng quan trọng, mà không đo lường mức độ ảnh

hưởng của chúng lên sự thành công của dự án Nghiên cứu chỉ xác định các yếu tố ảnh

hưởng quan trọng, mà không đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng lên sự thành công

của dự án Nghiên cứu cũng đã không xác định mối liên hệ, tương tác giữa các yếu tố

với nhau nhưng cũng đã đế nghị một số tương quan cơ bản giữa các yếu tố này Bảng

2.2 mô tả tóm tắt 10 yếu tố quan trọng

Hình 2.3 Mười tiêu chí ảnh hưởng đến thành công dự án

Nguồn: Pinto và Slevin (1987)

Bảng 2.2 Mười yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án

3 Kế hoạch dự án Chi tiết các bước thực hiện dự án

4 Tư vấn khách hàng Thông tin, tư vấn, và tích cực lắng nghe các bên liên quan đến dự án

5 Nhân lực Tuyển dụng, lựa chọn và đào tạo nhân sự cần thiết cho nhóm thực hiện dự án

6 Công việc kỹ thuật Khả năng sẵn có của kỹ thuật và chuyên môn cần thiết để thực hiện dự án

7 Sự chấp nhận của khách hàng Sự thỏa mãn và hài lòng của khách hàng về sản

phẩm

8 Kiểm soát và phản hồi Kịp thời cung cấp thông tin và kiểm soát toàn diện ở từng giai đoạn thực hiện dự án

9 Thông tin Cung cấp một hệ thống thông tin cần thiết cho mọi thành viên chủ chốt trong việc thực hiện dự án

10 Xử lý vấn đề Khả năng xử lý những rủi ro và sai lệch so với kế hoạch

Thông tin

Tư vấn khách hàng Nhân lực Kỹ thuật nhận của Sự chấp

khách hàng

Kế hoạch

dự án

Hỗ trợ của cấp cao

Bảng 2.3 trình bày danh sách các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án từ những

nghiên cứu trước đây Hầu hết các yếu tố này chỉ bao gồm yếu tố kiểm soát của nhà

quản lý và tổ chức thực hiện dự án

Bảng 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng thành công dự án trong các nghiên cứu trước đây

Martin (1976) Locke (1984) Cleland and

King (1983) Sayles and Chandler (1971) Baker, Murphy and Fisher

Kế hoạch dự án

Điều hành phát triển và đào tạo Nguồn nhân lực

và tổ chức

Sự thu nhận

Kênh thông tin

và giao tiếp Kiểm soát dự án

Năng lực nhà quản lý Lên kế hoạch

Hệ thống kiểm soát và trách nhiệm

Kiểm soát và phản hồi

Tiếp tục tham gia dự án

Mục tiêu rõ ràng

Cam kết thực hiện mục tiêu của thành viên

dự án Nhà quan lý dự

án trên công trường

Đầy đủ kinh phí

để hoàn thành

Đội dự án đủ năng lực

Độ chính xác của chi phí ước tính ban đầu

Những khó khăn được tối thiểu khi bắt đầu

Kỹ thuật lập kế hoạch và kiểm soát

Tuyển dụng nhân

sự

Công việc kỹ thuật

Sự chấp nhận của khách hàng

Kiểm soát và phản hồi

Thông tin

Xử lý vấn đề

Năng lực nhà lãnh đạo nhóm dự

án Quyền lực và chính trị Môi trường Tính khẩn cấp

Mục tiêu dự

án

Kỹ thuật quản lý đổi mới Chính trị

Tham gia công đồng

Thời gian khẩn cấp Vấn đề hợp

lệ của hợp đồng tài chính Thực hiện các vấn đề

Nguồn: Belassi and Tukel (1996)

2.1.6 Lược khảo các mô hình nghiên cứu

Belassi và Tukel (1996) đã phân loại những yếu tố thành công thành 4 nhóm chính, đó

là những yếu tố liên quan đến nhà quản lý dự án và thành viên tham gia dự án, những

yếu tố liên quan đến đặc tính dự án, những yếu tố liên quan đến tổ chức và những yếu tố

liên quan đến môi trường bên ngoài Việc xác định được các yếu tố chính sẽ giúp cho

đánh giá dự án tốt hơn Các yếu tố quan trọng được liên kết với nhau và gọi là hệ thống

phản hồi sẽ cho kết quả dự án thành công hay thất bại Một tập hệ thống phản hồi bao

gồm sự thỏa mãn khách hàng, thành quả quản lý dự án, ngân sách ước tính sơ bộ và tình

trạng sẵn có của tài nguyên Mỗi hệ thống phản hồi bị ảnh hưởng bởi một số nhân tố

chính từ 4 nhóm nhân tố được thể hiện trong Hình 2.4

Hình 2.4 Nhân tố ảnh hưởng đến thành công hay thất bại của dự án

Nguồn: Belassi và Tukel (1996)

Nhóm nhân tố Hệ thống phản hồi Nhóm nhân tố

Yếu tố liên quan đến năng

lực nhà quản lý:

- Khả năng phân quyền

- Khả năng thỏa thuận

- Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng giải quyết sự cố

- Kỹ năng quyết định

Yếu tố liên quan đến dự án:

- Qui mô và giá trị

- Hiệu quả của lập kế hoạch và tiến độ

- HIệu quả của phối hợp và thông tin

- Hiệu quả của kỹ năng quản lý

- Hiệu quả của điều khiển và kiểm soát

- Hiệu quả của kỹ thuật công nghệ

- Môi trường kinh tế

- Môi trường xã hội

- Môi trường kỹ thuật

- Môi trường tự nhiên

- Khách hàng

- Đối thủ cạnh tranh

- Những nhà thầu phụ

THÀNH CÔNG HAY THẤT BẠI

Như có thể thấy từ mô hình, các nhóm nhân tố chính có tương quan với nhau Một yếu

tố trong một nhóm có thể có ảnh hưởng đến yếu tố trong nhóm khác, một sự kết hợp

nhiều yếu tố khác nhau từ các nhóm khác nhau có thể sẽ dẫn đến sự thất bại của dự án

Nghiên cứu không những mang lại cho người quản lý cái nhìn tổng thể về các yếu tố

ảnh hưởng đến sự thành công dự án mà còn hiểu được mối quan hệ nội tại giữa các yếu

tố trong các nhóm khác nhau Tóm lại, Belassi và Tukel (1996) nhấn mạnh có bốn nhóm

yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án và mối quan hệ tương tác giữa chúng hơn

là xác định các yếu tố độc lập

Belout và Gauvreau (2004) xây dựng một mô hình dựa trên nghiên cứu của Pinto và

Prescott (1988) Mối quan hệ giữa các biến độc lập và sự thành công của dự án trong mô

hình sẽ bị ảnh hưởng bởi vòng đời dự án, cấu trúc của dự án và lĩnh vực dự án Vòng

đời của dự án bao gồm các giai đoạn khái niệm, phát triển, thực hiện và hoàn thành Cấu

trúc của dự án bao gồm cấu trúc dự án, cấu trúc chức năng, cấu trúc ma trận cân bằng,

ma trận dự án và nhóm dự án Mô hình được đề xuất bởi Belout và Gauvreau trình bày

trong Hình 2.5

Hình 2.5 Nhân tố ảnh hưởng đến thành công của dự án

Nguồn: Belout và Gauvreau (2004)

dự án

Trong mô hình trên, Belout và Gauvreau (2004) đã sử dụng mười nhân tố của Pinto và

Slevin (1987) như là các biến độc lập để kiểm tra sự tác động của các yếu tố này lên sự

thành công của dự án, đặc biệt là các yếu tố nhân sự Belout và Gauvreau cũng đề nghị

rằng sự thành công của dự án có thể được xem xét từ 3 quan điểm: quan điểm nhà tài trợ,

quan điểm của nhà quản lý dự án, quan điểm của nhà tài trợ cũng là nhà quản lý dự án

Sự thành công của dự án được định nghĩa là mức độ hài lòng ít nhất một trong ba quan

điểm trên

Cao Hào Thi (2006) đã đề xuất một mô hình nghiên cứu dựa trên nghiên cứu của Belassi

và Tukel (1998) để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án cơ sở hạ tầng

tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện công tác quản lý dự án Mô hình đề

xuất được trình bày trong Hình 2.6

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng ba nhóm yếu tố là năng lực nhà quản lý, năng lực các

thành viên tham gia dự án, độ ổn định môi trường bên ngoài có ý nghĩa xác thực đến

thành công dự án

Hình 2.6 Các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến thành công của dự án

Nguồn: Cao Hào Thi (2006)

Sự thành công của dự án

Sự hỗ trợ của tổ chức Năng lực thành viên dự án

Năng lực nhà quản lý

Ổn định môi trường

Đặc tính dự án

2.2 Mô hình nghiên cứu đề nghị và các giả thuyết

Phần trên đã trình bày tổng quan các nghiên cứu về tiêu chí đánh giá sự thành công của

dự án và các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án Trong các mô hình nghiên

cứu trước đây thì mô hình nghiên cứu của Cao Hào Thi (2006) là mới nhất và phù hợp

với các dự án xây dựng nói chung và dự án xây dựng dân dụng nói riêng Cho nên,

nghiên cứu này sẽ sử dụng mô hình được đề xuất bởi Cao Hào Thi (2006) để xây dựng

các giả thuyết nghiên cứu và đo lường sự tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến thành

quả quản lý dự án xây dựng dân dụng ở Việt Nam

2.2.1 Những tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án

Trong nghiên cứu này, 4 tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án đã được nhiều nhà

nghiên cứu đồng ý là chi phí, thời gian, chất lượng và sự thỏa mãn khách hàng được sử

dụng để đánh giá sự thành công của các dự án xây dựng dân dụng Vì vậy, sự thành

công của dự án có 4 tiêu chí đánh giá như sau:

− Chi phí

− Thời gian

− Chất lượng

− Sự thỏa mãn khách hàng

2.2.2 Những yếu tố liên quan đến môi trường bên ngoài

Nhóm đầu tiên bao gồm những yếu tố bên ngoài tổ chức nhưng có tác động tích cực lẫn

tiêu cực đến thành công của dự án Đó là các yếu tố môi trường bên ngoài như chính trị,

kinh tế, xã hội, luật pháp, kinh tế, tiến bộ của công nghệ…

Pinto và Slevin (1989) cho rằng hầu hết các yếu tố môi trường có ảnh hưởng đến giai

đoạn lên kế hoạch cho một dự án Ngoài ra, yếu tố thời tiết tự nhiên và môi trường xã

hội có ảnh hưởng đến suốt vòng đời của một dự án Đôi khi những yếu tố này là nguyên

nhân gây chấm dứt dự án trong giai đoạn thực hiện

Belassi và Tukel (1996) đã nhận ra rằng yếu tố khách hàng của một dự án có thể ở bên

trong tổ chức hoặc bên ngoài tổ chức của dự án đó Cho nên, nếu xem khách hàng là đối

tượng bên ngoài dự án thì khách hàng cũng sẽ được xem là một yếu tố ảnh hưởng đến

thành quả dự án Đối với các dự án mà khách hàng là chủ đầu tư, thì vai trò của khách

hàng được xem như một yếu tố tác động nằm bên trong dự án, khi đó yếu tố khách hàng

trở thành một trong các yếu tổ ảnh hưởng thuộc nhóm yếu tố tổ chức Sự thay đổi của

các yếu tố bên ngoài sẽ ảnh hưởng đến quá trình thực thi dự án cũng như kết quả mà dự

án đạt được Từ những lý do trên, tính bền vững ổn định của các yếu tố môi trường bên

ngoài sẽ có tác động tích cực đến thành quả dự án (Legris và Collerette, 2006)

Theo Jin và Ling (2006), các yếu tố môi trường bên ngoài có ảnh hưởng đến thành công

dự án về mặt tích cực lẫn tiêu cực Một số yếu tố đó là chính trị, kinh tế, xã hội, luật

pháp, công nghệ, kể cả yếu tố tự nhiên cũng có ảnh hưởng đến dự án xây dựng

Theo nghiên cứu của Cao Hào Thi (2006), chín yếu tố liên quan đến môi trường bên

ngoài được xem xét bao gồm những yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, công

nghệ, tự nhiên, khách hàng, đối thủ cạnh tranh, các nhà thầu phụ

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất giả thuyết H1 về mối quan hệ giữa tính ổn định của

các yếu tố môi trường bên ngoài ảnh hưởng đến thành công dự án xây dựng dân dụng

H 1 : Tính ổn định của các yếu tố môi trường bên ngoài càng cao thì sự thành công của

dự án càng cao

Mối liên hệ trong giả thuyết H1 được trình bày ở Hình 2.7

Hình 2.7 Sự ổn định của môi trường bên ngoài và sự thành công của dự án

Sự ổn định của môi trường bên ngoài

• Môi trường chính trị

• Môi trường kinh tế

• Môi trường xã hội

• Môi trường luật pháp

• Môi trường công nghệ

• Môi trường tự nhiên

2.2.3 Những yếu tố liên quan đến năng lực nhà quản lý dự án và thành viên tham

gia dự án

Trong các nghiên cứu được thực hiện trước đây, nhiều yếu tố liên quan đến năng lực nhà

quản lý dự án và các thành viên tham gia dự án đã được đề xuất như là những nhân tố

quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của dự án hay thành quả của công

tác quản lý dự án Ngoài ra, các yếu tố này còn ảnh hưởng tích cực đến sự thỏa mãn

khách hàng và sự chấp nhận dự án

Pinto và Slevin (1989) đã chứng tỏ tầm quan trọng của việc lựa chọn nhà quản lý dự án

đối với sự thành công của dự án Nhà quản lý dự án phải có các kỹ năng cần thiết không

chỉ về mặt kỹ thuật chuyên môn mà cả về khả năng quản trị

Procaccino và Verner (2006) cho rằng năng lực nhà quản lý và năng lực của các thành

viên tham gia dự án không những có ảnh hưởng đến thành công dự án mà còn tác động

đến sự thỏa mãn khách hàng và khả năng chấp nhận dự án của khách hàng

Nghiên cứu này dựa trên các yếu tố liên quan đến năng lực nhà quản lý dự án của Cao

Hào Thi (2006), đó là khả năng phân quyền; khả năng thương thảo; khả năng phối hợp;

khả năng ra quyết định; khả năng nhận thức về vai trò và trách nhiệm của nhà quản lý;

khả năng chịu đựng áp lực trong công việc và các yếu tố liên quan đến năng lực thành

viên tham gia dự án là kiến thức chuyên môn; kỹ năng giao tiếp; khả năng xử lý sự cố;

khả năng cam kết thực hiện mục tiêu; khả năng giải quyết vấn đề; khả năng làm việc

nhóm; khả năng chịu đựng áp lực trong công việc để đề xuất các giả thuyết H2 , H3

H 2: Trong một dự án xây dựng dân dụng, năng lực của nhà quản lý dự án càng cao thì

sự thành công của dự án càng cao

Mối liên hệ trong giả thuyết H2 được trình bày ở Hình 2.8

H 3: Trong một dự án xây dựng dân dụng, năng lực của các thành viên tham gia dự án

càng cao thì sự thành công của dự án càng cao

Mối liên hệ trong giả thuyết H3 được trình bày ở Hình 2.9

Hình 2.8 Năng lực nhà quản lý dự án và sự thành công của dự án

Hình 2.9 Năng lực thành viên dự án và sự thành công của dự án

2.2.4 Những yếu tố liên quan đến tổ chức

Tổng hợp từ những nghiên cứu trước đây, các yếu tố liên quan đến tổ chức bao gồm sự

hỗ trợ của tổ chức cấp cao, sự hỗ trợ của cấu trúc tổ chức dự án, sự hỗ trợ của nhà quản

lý chức năng, và sự hỗ trợ của lãnh đạo dự án Tukel và Rom (1995) cho rằng một trong

những yếu tố đem lại thành công cho dự án là sự hỗ trợ từ nhà quản lý cấp cao

Tổ chức quản lý cấp cao sẽ giúp bộ phận quản lý dự án hiểu rõ về mục tiêu của dự án và

những người tham gia dự án sẽ có cùng một hướng đi, không có trường hợp mỗi bộ

phận tham gia dự án đi theo mỗi hướng riêng của bộ phận mình Một khi ban quản lý đã

hiểu rõ được mục tiêu của tổ chức và có mối quan hệ tốt với tổ chức thì họ sẽ dễ dàng đi

đến sự thống nhất và phấn đấu đạt được mục tiêu đó Về phía tổ chức, khi tổ chức có sự

Nhóm yếu tố năng lực nhà quản lý dự án

• Khả năng phân quyền

• Khả năng thương thảo

H 2 +

Nhóm yếu tố năng lực thành viên dự án

• kiến thức chuyên môn

• kỹ năng giao tiếp

• khả năng xử lý sự cố

• khả năng cam kết thực hiện mục tiêu

• khả năng giải quyết vấn đề

• khả năng làm việc nhóm

• khả năng chịu đựng áp lực trong công việc

Sự thành công của dự án

H 3 +

hỗ trợ tốt với ban quản lý dự án thì tổ chức cũng dễ dàng theo dõi, nắm bắt công việc và

tiến độ của dự án, đồng thời tổ chức có thể cùng với ban quản lý dự án giải quyết những

trở ngại kịp thời, tiến độ sẽ được đẩy nhanh Nếu có sự hỗ trợ tốt từ nhà quản lý chức

năng, ban quản lý dự án sẽ dễ dàng hơn trong việc bố trí nguồn lực, tài nguyên cần thiết

để thực hiện dự án Ngoài ra, đối với các dự án có cấu trúc chức năng, sự sẵn có của

nguồn lực là một lợi thế rất lớn để dự án có thể triển khai liên tục mà không gặp trở ngại,

khó khăn vì thiếu nhân lực, tài nguyên cần thiết Còn đối với dự án có cấu trúc ma trân,

hay cấu trúc dự án thì để có được nguồn lực cần thiết là một vấn đề khó khăn Tổ chức

mẹ thường thực hiện nhiều dự án đồng thời với nhau, cho nên đòi hỏi nhà quản lý dự án

phải có khả năng thương lượng, khả năng thuyết phục để có thể có được nguồn lực cần

thiết Trong trường hợp đó, sự hỗ trợ từ tổ chức càng cao thì dự án càng có nhiều cơ hội

thành công

H 4: Trong một dự án xây dựng dân dụng, sự hỗ trợ từ tổ chức càng cao thì sự thành

công của dự án càng cao

Mối liên hệ trong giả thuyết H4 được trình bày ở Hình 2.10

Hình 2.10 Sự hỗ trợ từ tổ chức và sự thành công của dự án 2.2.5 Những yếu tố liên quan đến đặc trưng của dự án

Theo Belassi và Tukel (1996) ba yếu tố là chủ đầu tư dự án, ngân sách của dự án và cấu

trúc tổ chức của dự án cũng có ảnh hưởng lên sự thành công của dự án.Theo Pollaphat

Nitithamyong và Skibniewski (2007) thì các yếu tố sau đây đại diện cho nhóm yếu tố về

đặc trưng dự án bao gồm quy mô của dự án, hình thức chủ đầu tư của dự án, loại hình

dự án, vị trí của dự án, mức độ phức tạp của thiết kế, yêu cầu về chủng loại vật tư, chất

lượng, kỹ thuật thi công, tiến độ thực hiện của dự án và loại hợp đồng và các điều khoản

Nhóm yếu tố liên quan đến tổ chức

H 4 +

cam kết Tuy nhiên trong điều kiện tình hình ở Việt Nam thì một số yếu tố nêu trên có

thể gây khó khăn cho đối tượng khảo sát trong việc cung cấp thông tin, vì vậy trong

phạm vi của nghiên cứu chỉ xét đến các yếu tố sau đây là qui mô của dự án; hình thức

chủ đầu tư của dự án; giá trị dự án; cấu trúc tổ chức dự án Trong phân tích hồi qui

nhóm biến này được xử lý dưới dạng biến định tính

Ở Việt Nam, những dự án có chủ đầu tư thuộc sở hữu nhà nước thì bộ máy tham gia

quản lý dự án sẽ cồng kềnh hơn, nhiều cấp quản lý hơn và thủ tục sẽ phức tạp hơn Đối

với các chủ đầu tư dự án là các tổ chức thuộc tư nhân, cổ phần hay nước ngoài thì họ

thường hướng đến hiệu quả công việc hơn là tuân thủ các thủ tục phê duyệt và thủ tục

hành chánh Phần lớn các chủ đầu tư dự án thuộc sở hữu nhà nước đều có nhiều bộ phận,

phòng ban và cấp bậc để phê duyệt, mặc dù bộ phận theo dõi và chịu trách nhiệm thực

sự về dự án là không nhiều Trách nhiệm về sự thất bại hay thành công của dự án không

có qui định rõ ràng Chính vì vậy mà việc theo dõi giám sát dự án không chặt chẽ, lại

mất nhiều thời gian để qua nhiều cấp để phê duyệt Điều này dẫn đến chất lượng dự án

không tốt và thường bị chậm trễ tiến độ

Những dự án có qui mô lớn cũng có ảnh hưởng đến các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả

của dự án Những dự án lớn đòi hỏi nhà thầu phải có năng lực về kỹ thuật, tài chính và

quản lý cao hơn Dự án lớn thường chia ra nhiều hạng mục nhỏ, mỗi hạng mục nhỏ lại

do một nhà thầu phụ trách Việc phân chia trách nhiệm cho các nhà thầu thường không

rõ ràng và hay dẫn đến tranh cãi Ở Việt Nam, việc phối hợp giữa các nhà thầu với nhau

không tốt, các nhà thầu chỉ biết hoàn thành hạng mục của mình và không có thói quen

hợp tác với các nhà thầu khác để cho công việc tốt hơn Khi dự án có nhiều hạng mục

thì sự phối hợp sẽ phức tạp hơn và rủi ro sẽ cao hơn Khi một hạng mục bị chậm trễ thì

sẽ ảnh hưởng đến nhiều hạng mục khác nếu hạng mục này cần phải thực hiện trước để

làm cơ sở cho các hạng mục theo sau Hơn nữa, mối quan hệ đồng nghiệp, mối quan hệ

giữa các cấp bậc tham gia vào dự án lớn sẽ phức tạp hơn và chất lượng thông tin trong

dự án sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn

Những dự án có ngân sách lớn hay nhỏ cũng có ảnh hưởng đến thành quả dự án Các

ban quản lý dự án thường phân cấp phê duyệt theo ngân sách, mỗi cấp chỉ được quyền

phê duyệt những dự án có ngân sách trong khoảng giới hạn qui định trước Khoảng giới

hạn này là bao nhiêu tùy thuộc vào từng tổ chức Nếu ngân sách của dự án lớn hơn giới

hạn đó thì phải chuyển lên cấp cao hơn để phê duyệt Khi phải qua nhiều cấp phê duyệt

như vậy thì những mối quan hệ trong dự án sẽ trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian

để chuyển, nhận và chờ xem xét hồ sơ dự án Đối với các dự án xây dựng dân dụng,

khối lượng bản vẽ thiết kế, bản vẽ hoàn công, danh mục vật tư thiết bị khá nhiều nên

tiến độ có thể bị ảnh hưởng đáng kể khi phải qua nhiều cấp phê duyệt như vậy Hơn nữa,

năng lực tài chính của phần lớn các nhà thầu ở Việt Nam đều hạn chế Vì thế khi tham

gia các dự án có ngân sách lớn họ thường gặp khó khăn về vấn đề huy động vốn để mua

vật tư thiết bị, để trả lương cho nhân viên Còn về phía người tham gia các dự án lớn thì

việc làm hài lòng về điều kiện công việc của họ sẽ phải khó khăn hơn bởi vì họ thường

đòi hỏi mức lương cao hơn, mức thưởng cao hơn và điều kiện làm việc tốt hơn Một khi

họ không hài lòng thì công việc sẽ bị ảnh hưởng và thành quả dự án sẽ không được như

mong muốn

Cấu trúc tổ chức của dự án cũng có ảnh hưởng đến sự thành công của dự án Đối với các

dự án xây dựng dân dụng, địa điểm thi công dự án thường gần với văn phòng của tổ

chức, các dự án thường có nhiều đặc điểm giống nhau, vì thế tổ chức dự án thường thấy

là cấu trúc tổ chức chức năng Đối với các tổ chức có năng lực hạn chế và chuyên thực

hiện các dự án có mức độ giống nhau tương đối cao, mức độ ổn định của các hoạt động

trong dự án cao thì cấu trúc tổ chức của dự án theo cấu trúc chức năng sẽ là cấu trúc phù

hợp nhằm mục đích đẩy mạnh nghiệp vụ chuyên môn để có thể kiểm soát chặt chẽ, xúc

tiến dự án nhanh chóng Vì thế cấu trúc tổ chức của dự án là cấu trúc chức năng thì sẽ

mang lại hiệu quả, tuy nhiên cấu trúc chức năng có nhược điểm là khó đem lại sự thỏa

mãn khách hàng do trong quá trình trao đổi thông tin giữa các phòng ban chức năng

thường gặp nhiều trở ngại Đối với mỗi cấu trúc tổ chức của dự án khác nhau thì mức độ

phân quyền, cách thức chia sẻ nguồn lực và cách thức phối hợp các hoạt động trong dự

án cũng khác nhau Vì vậy việc tổ chức một cấu trúc dự án theo dạng chức năng, dạng

dự án hay dạng ma trận như thế nào cho phù hợp để mang lại sự thành công dự án cao

nhất là một vấn đề cần quan tâm

Từ những phân tích trên, nghiên cứu đề xuất giả thuyết H5 được trình bày như sau:

H 5: Mối quan hệ giữa đặc trưng của dự án và thành công dự án là quan hệ gián tiếp Độ

mạnh tác động của 4 nhóm yếu tố nêu trên đến sự thành công của dự án sẽ chịu ảnh

hưởng bởi nhóm yếu tố về đặc trưng của dự án

Những giả thuyết đã đề xuất ở trên được tóm tắt ở Bảng 2.4

Trong một dự án xây dựng dân dụng, sự hỗ trợ từ tổ chức càng cao thì

sự thành công của dự án càng cao

H 5

Mối quan hệ giữa đặc trưng của dự án và thành công dự án là quan hệ gián tiếp Độ mạnh tác động của 4 nhóm yếu tố nêu trên đến sự thành công của dự án sẽ chịu ảnh hưởng bởi nhóm yếu tố về đặc trưng của

dự án

2.3 Tóm tắt

Chương 2 đã trình bày tổng quan về cơ sở lý thuyết liên quan đến những tiêu chí đánh

giá sự thành công của dự án, những yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án hay thành

quản của công tác quản lý dự án và mối quan hệ của những yếu tố ảnh hưởng này với

những tiêu chí thành công của dự án

Hầu hết các nghiên cứu trước đây cho rằng những tiêu chí đánh giá sự thành công của

dự án nên dựa trên chi phí, thời gian, chất lượng và sự thỏa mãn khách hàng Điều này

có nghĩa là sự thành công của một dự án được định nghĩa như là một đáp ứng thành

công những mục tiêu về chi phí, thời gian và chất lượng đã đề ra và được khách hàng

chấp nhận

Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý dự án đã trình bày các yếu tố có ảnh hưởng đến

sự thành công của dự án theo những cách phân loại khác nhau và đã có nhiều mô hình

được đề xuất để đo lường mức độ ảnh hưởng

Để xác định những yếu tố ảnh hưởng lên sự thành công của dự án, nghiên cứu này đã

vận dụng mô hình nghiên cứu của Cao Hào Thi (2006) với 2 nhóm các yếu tố Nhóm

các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp gồm năng lực nhà quản lý dự án, năng lực thành viên

tham gia dự án, sự hỗ trợ từ tổ chức và môi trường bên ngoài Nhóm các yếu tố kiểm

soát bao gồm chủ đầu tư dự án, qui mô của dự án, ngân sách của dự án và cấu trúc tổ

chức của dự án Trong mô hình này, 5 giả thuyết cũng đã được đề xuất

Chương tiếp theo sẽ trình bày phương pháp nghiên cứu được thực hiện để xây dựng,

đánh giá các thang đo và kiểm định sự phù hợp của mô hình nghiên cứu

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 sẽ giới thiệu phương pháp nghiên cứu được sử dụng để xây dựng, đánh giá

các thang đo các khái niệm nghiên cứu và kiểm định mô hình lý thuyết cùng các giả

thuyết đề ra

3.1 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu này bao gồm 2 giai đoạn là nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức

Nghiên cứu được thực hiện theo qui trình được trình bày ở Hình 3.1

3.1.1 Nghiên cứu sơ bộ

Nghiên cứu sơ bộ dựa trên phương pháp nghiên cứu định tính, trong đó thông tin được

thu thập ở dạng định tính thông qua kỹ thuật thảo luận và diễn dịch Mục đích của

nghiên cứu sơ bộ là nhằm khám phá, hiệu chỉnh và bổ sung các biến quan sát dùng để

đo lường các khái niệm nghiên cứu Thông qua nghiên cứu định tính, các thang đo dùng

để đo lường các khái niệm nghiên cứu sẽ được hiệu chỉnh Thông tin có được từ việc

thảo luận với 10 đối tượng nghiên cứu sẽ được tổng hợp và là cơ sở cho việc hiệu chỉnh,

bổ sung các biến trong thang đo Mặc dù đa số thang đo được sử dụng trong nghiên cứu

này được thừa kế từ những nghiên cứu trước đây trên thế giới như Belassi và Tukel

(1998) và Cao Hào Thi (2006) Nhưng trong điều kiện dự án ở Việt Nam sẽ có một vài

hiệu chỉnh và bổ sung so với các thang đo gốc của các nghiên cứu trước Đối tượng

nghiên cứu được phỏng vấn thông qua hình thức phỏng vấn sâu Đối tượng nghiên cứu

được chọn sao cho thỏa mãn các yêu cầu sau:

- Nhà quản lý dự án

- Có kinh nghiệm trên 5 năm

- Là người tham gia quản lý nhiều dự án xây dựng dân dụng trong 10 năm gần đây

Kết quả nghiên cứu sơ bộ sẽ là cơ sở cho việc thiết kế bản câu hỏi dùng trong nghiên

cứu định lượng Ở giai đoạn này, bản câu hỏi sẽ được tham khảo ý kiến của một số