Đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn luật dân sự ở bậc đại học

Do những quan hệ dân sự trong nền kinh tế thị trường có nhiều thành phần và trong đời sống xã hội hiện nay hết sức phong phú và đa dạng nên việc giảng dạy, thảo luận và viết giáo trình l

Bộ Tư PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

ĐỂ TÀI KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN LUẬT DÂN s ự 0 BẬC ĐẠI HỌC

C á c thành viên tham gia nghiên cứu đ ề tài:

1 Tiến sĩ Đinh Văn Thanh

Trưởng Phòng Quản lý khoa học Giảng viên chính Môn Luật dân sự

M o m M íim

ỉ Báo cáo phúc t r ì n h ír 04

1 M ở d ầ u ír.06

2 Tổng thuật nội d u n q Ir 09

// Các báo cáo chuyên đ ề 11.56

ì Chuyên d ề ỉ : Phương pháp giảng dạy môn luật dân sự ở

Trường Đại học Luật Hà Nội-Thực trạng và giải p h á p tì'.57

Thạc s ĩ Nguyễn M inh Tuân

2 Chuyên đ ề 2: Một s ố vấn đ ề về cải tiến phương pháp

biên soạn giáo trình Luật dân sự tr.82

Tiến s ĩ Đinh Văn Thanh

3 Chuyên đ ề 3: Đổi mới thào luận (xeminar) ở đại h ọ c tì' 103

PHẦN THỨNHẤT

BÁO CÁO PHÚC TRÌNH

KẾT QUẢ NGHIÊN c ứ u ĐỂ TÀI

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiếí CỈ1Í1 việc nghiên cứu đề tài

Trường Đại học Luật Hà Nội là một trong những "trung tâm đào tạo cán

bộ pháp lý, trung tâm nghiên cứu khoa học pháp lý và là trung tâm truyền bá

tu tưởng pháp lý” Với chức năng đào tạo cán bộ pháp lý có trình độ dại học

và sau đại học, ngay từ khi thành lập trường, Đảng uỷ và Ban giám hiệu rất quan tâm, nhằm từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và học tập của sinh viên Trường Đại học Luật Hà nội thực sự coi trọng chất lượng đào tạo và luôn coi đó là mục tiêu phấn đấu lâu dài của Nhà trường

Thực hiện được mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, vấn đề cải tiến phương pháp giảng dạy của từng môn học có vai trò và ý nghĩa quan trọng Nếu tri thức của giáo viên dược xem như là một yếu tố cơ bản thì phương pháp truyền dạ! kiến thức trong quá trình giảng dạy là quá trình hiện thực hoá í ri tluíc của người thày thành tri thức của người trò Trong tliưc tế, có những trường hợp giảng viên dạy đã lâu năm, có tri thức và có khả năng nghiên cứu tốt, nhưng yếu về phương pháp sư phạm nên giảng bài không dạt được mục

đích như mong muốn Vì vậy, phương pháp giảng dạy và học tập ở Trường

Đại học Luật Hà Nội đã không ngừng được cải tiến cho phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội Việt nam Từng bước đưa nền giáo dục nưóc nhà nói chung và trong lĩnh vực đào tạo cán bộ pháp lý nói riêng ngang tầm với các nước trong khu vực và trên thế giới

Trong quá trình giảng dạy và học tâp các môn luật tại Trường Đại học Luật Hà Nội do lính chất đặc thù của ngành luật nên phương pháp giảng dạy

và học tập cũng có những nét đặc trưng riêng Xét thuần tuý cũng là việc

"dạy" và "học" nhưng không hoàn toàn giống việc giảng dạy và học tập của

5

các ngành khoa học xã hội khác Thậm chí, mỗi môn luật cũng có những yêu cầu riêng, những nét đặc thù và đặc trưng riêng của môn luật đó Mỗi ngành luật có những tính chất riêng biệt và rất khác nhau không những về nội dung

mà còn là cách thức và hiện pháp tác động lên nlũrng quan hệ xã hội Tính chất đặc trưng này, được thể hiện rõ trong sự khác nhau về đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của từng ngành luật cụ thể

Việc nghiên cứu để tìm ra những phương pháp tốt nhất để truyền đạt những kiến thức cơ bản cho sinh viên; và nhất là, để công tác giảng dạy phù hợp với điều kiện hiện nay, phù hợp với yêu cầu của mỗi ngành luật nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, đạt hiệu quả cao trong đào tạo là cẩn thiết và rất có ý nghĩa Vì vậy, cải tiến phương pháp giảng dạy phải làm thường xuyên nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác giảng dạy

Để đáp ứng yêu cầu và mục đích trên đây, nhóm tác giả là những giảng viên đã trực tiếp giảng dạy bộ môn luật dân sự, có kinh nghiệm thực tế giảng dạy lâu năm chọn dề tài :"Đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn luật dân sự

ở bậc đại học của Trường Đại học Luật Hà Nội” để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn dề dổi mói phương pháp giảng dạy ở bậc đại học nói chung và đổi mới phương pháp giảng dạy một môn khoa học nói riêng ở Trường Đại học Luậl Hà Nội, đã được nhiều người nghiên cứu Chẳng hạn, về đổi mới phương pháp giảng dạy ở bậc đại học có các tác giả như Đỗ Ngọc Đạt: "Tiếp cận hiện đại hoạt động dạy học", Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Í997; Nguyễn Sinh Huy và Nguyễn Văn Lê: "Giáo dục học đại cương", Nxb Giáo dục, 1999; Thái Duy Tiên: "Giáo dục học hiện đại", Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,2001; Car! Rogers: "Phương pháp dạy và học hiệu quả", Nxb Trẻ, 2001; và về đổi mới

phương pháp giảng dạy một môn học ở Trường Đại học Luật Hà Nội như

Nguyễn Thị Thanh Huyền: "Cải tiến phương pháp giảng dạy các môn học Mác - Lênin", Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, 1997; Nguyễn Viết Tý:

"Cải tiến phương pháp giảng dạy môn Pháp luật kinh tế", Đề tài nghiên cứu

khoa học cấp trường, 1999 Như chúng tôi đã trình bày ở phần trên, mỗi một

môn luật có những đặc trưng riêng về đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh và có nội dung quy định của hệ thống pháp luật thực định khác nhau nên có những đặc thù riêng Vì vậy, kết quả nghiên cứu của một số bộ môn trước đây không thể áp dụng hoàn toàn cho việc giảng dạy, thảo luận cũng như viết giáo trình của bộ môn luật dân sự được

Đề tài: “ Đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn luật dân sự ở bậc đại học của Trường Đại học Luật Hà N ộ i” , lần đầu tiên dược triển khai nghiên cứu

Do những quan hệ dân sự trong nền kinh tế thị trường có nhiều thành phần và trong đời sống xã hội hiện nay hết sức phong phú và đa dạng nên việc giảng dạy, thảo luận và viết giáo trình làm sao phải khái quát được những nội dung chủ yếu nhất để sinh viên có thể nắm được kiến thức chủ yếu và các yêu cầu cơ bản Trong chương trình giảng dạy trên lớp, do thời lượng có hạn nên không thể giới thiệu đầy đủ các nôị dung mà chỉ được giảng và đi sâu một số vấn đề cụ thể Do đó, giảng thế nào và thảo luận thế nào là một vấn dề dược các giảng viên (nhất là đối với những giảng viên mới) rất quan tâm

3 Mục đích của việc nghiên cứu đề tài:

Trường Đại học luật Hà nội đã trải qua 20 năm xây dựng và trưởng

thành, đã tích luỹ được nhưng kinh nghiệm đáng kể trong việc giảng dạy đại học, nhưng như vậy không có nghĩa là đã hoàn thiện, đáp ứng được các yêu cầu: "cần" và "đủ" và không cần phải có sự cải tiến, sửa đổi nào nữa

7

Đối với bộ mổri luật dân sự, việc giảng dạy trước và sau khi Nhà nước ta ban hành Bộ luật dân sự có những thay đổi đáng kể Một trong những thay đổi

đó là hiệu quả diều chỉnh của các quy phạm pháp luật dân sự trong thực tế và việc áp dụng pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đặc biệl là ngành Toà án nhân dân

Để cho việc giảng dạy pháp luật dân sự cập nhật với những quy định mới trong Bộ Luật dân sự và những văn bản pháp luật mới ban hành phải cải tiến phương pháp giảng dạy cho phù hợp Nhất là trong điều kiện hiện hiện nay khi một số lượng lớn các văn bản pháp luật được ban hành, sách tham khảo nhiều thì vấn đề trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản là vấn đề phải cân nhắc

Mục đích chính của việc nghiên cứu đề tài là nhằm tìm ra một phương pháp giảng dạy môn Luật dân sự thích hợp vói thực tế hiện nay Với lượng thời gian trên lớp có hạn, phải làm sao "chuyển tải" được những thông tin càn thiết, hướng cho sinh viên tự học và tự nghiên cứu Những kinh nghiệm ban đầu này giúp ích cho các giáo viên mới vào nghề tham khảo, đối chiếu dể bài giảng có chất lượng tốt hơn, tạo ra sự hưng phấn cho sinh viên trong các giờ nghe giảne và trong các buổi thảo luận

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc giảng dạy và học tập nói chung và cho bộ môn luật dftn sự nói riêng thông thường liên quan đến ba vấn

đề có tính chất cơ bản Tất nhiên, để có một buổi giảng bài hấp dãn, lôi cuốn người Iighc còn có hàng loại yếu lố khác Ngoài kiến thức sAu rộng vc lý luíìii, kinh nghiệm thực tế và vốn sống, thì giảng viên còn phải có khả năng sư phạm, trình độ truyền dạt thông tin Nếu hiểu việc cải tiến giảng dạy theo nghĩa rộng còn bao hàm hàng loạt các vấn đề khác có liên quan

Trong đề tài này, nhóm tác giả chỉ tập trung nhiên cứu theo ba nội đung chủ yếu dược thể hiện trong bốn chuyên đề:

- C huyên đ ề ỉ : Phương pháp giáng dạy m ôn luật dân sự ở Trường Đợi

học Luậi H à N ội - thực trạng và giải pháp Do Thạc s ĩ N guyễn M inh Tuân thực hiện.

- C huyên đề 2: c ở i tiến phương pháp viết giáo trình môn Luật dân sự

Do Tiến s ĩ Đ inh Văn Thanh thực hiện.

- C huyên dể 3: Xeminar (thảo luận) ở đại học mồn ìuậí dân sự Do

II T Ổ N G THUẬT NÔI DUNG CÁC CH UYÊN ĐỀ NGHIÊN c ú u

Chuyên đê 1: Phương pháp dạy môn luật dân sự ở Trường Đại học

Luật Hà Nội - thực trạng và giải pháp.

Trường Đại học Luật Hà nội là trung tâm dào tạo cán bộ làm việc trone các lĩnh vực pháp luật; là một trung tâm nghiên cứu khoa học pháp lý của Nhà nước, cho nên cần phải đổi mới phương pháp dạy và học, từng bước áp dụng cống nghệ dạy và học tiên tiến của thế giới nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dào tạo của trường Trong quá trình đào tạo, nhà trường không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn đào tạo, rèn luyện trang bị cho sinh viên phương

9

pháp học tập, phương pháp nghiên cứu khoa học, hiến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo Để sau khi tốt nghiệp ra trường, người đã được đào tạo ở trường có khả năng tự đổi mói kiến thức, tự trang bị cho mình một khối lượng kiến thức mới sAu sắc hơn, một phương pháp làm việc và phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý.

Đào tạo luật đạt được mục đích, yêu cầu như đã nêu trên đãy, phải có phương pháp giảng dạy khoa liọc phù hợp với đối tượng mỗi môn học và dối tượng người học Do đó, môn Luật dfln sự cũng cần thiết phải nghiên cứu và đổi mới phương pháp giảng đạy để nãng cao chất lượng học tập của sinh viên

và trên cơ sở đó, góp phíìti nâng cao chất lượng đào tạo của Nhà lrường

Khao sát thực trạng phương pháp dạy môn Luật dân sự ở Trường Đại học Luật hiện nay, đặt ra cho chúng ta một số vấn dề cần phải suy nghĩ và giải quyết:

1) Thực trạng phương pháp giảng dạy môn luật dân sự hiện nay

Để thực hiện dược mục liêu nghiên cứu của mình, chúng tôi đã tiến hành khảo sát phương pháp giảng dạy môn luật dân sự của các giáo viên trong

bộ môn Luật dân sự ở Trường Đại học Luật Hà Nội và các đổng nghiệp ở một

số trường đại học khác có giảng dạy môn luật tlAn sự, bằng hình thức phiếu điều tra, phỏng vấn, trao đổi với các giáo viên và sinh viên

Thêm vào dó, chúng tôi có (lự giờ giảng của một số giáo viên và tìm hiểu vở ghi của sinh viên Qua đó, chúng tôi rút ra một số điểm sau:

M ột là, phán lớn các đồng chí giáo viên trong bộ môn Luệl clAn sự của

Trường Đại học Luật Hà Nội và ở các trường đại học mà chúng tôi khảo sát,

có thể nói: phương pháp giảng dạy môn luật dân sự, về cơ bản ít cổ sự thay dổi

từ trước tới nay Khẩu hiệu: “T h à y chủ đạo, 1rò chủ động ’ chưa trở thành hiện

thực Thực chất, thày chủ động còn trò vẫn thụ động Trò chỉ cố gắng thuộc

bài Những sinh viên chăm chỉ, chịu khổ thuộc hài, kết quả thi thường là khá Còn inột số, học không có phương pháp, lười học không nhớ được bài, nên khi

đi thi thường mang tài liệu vào phòng thi để hỗ trợ cho trí nhớ Đãy là cách

học theo phương pháp giảng dạy thụ động, rất phổ biên hiện nay Đó là

phương pháp thuyết trình.

Với phương pháp thuyết trình, giáo viên trình bày vấn đề theo bài giảng

đã được chuẩn bị trước, giảng giải và lấy ví dụ minh hoạ theo một trình tự có tính hệ thống Sinh viên ghi chép theo bài giảng và cố gắng dùng trí nhớ để lĩnh hội kiêìi thức Vói phương pháp này, sinh viên có thể chỉ học theo sách ghi cũng nắm được vấn đề Áp dụng phương pháp thuyết trình, có những ưu điểm nhất định là: giúp cho sinh viên nắm được kiến thức một cách hệ thống

để đi vào những vấn đề dân sự mới mang tính khoa học và tính thời sự Những thông tin như vậy không một giáo trình, một tài liệu nào có thể có được Các thầy cô đã Iruyền đạt cho sinh viên hầu hết các thông tin về luật đftn sự vh phương pháp nghiên cứu các thông tin đó Nhờ vậy tnà sinh viên tiết kiệm

được thời gian học tập ở nhà.

Mặt khác, thông qua việc giảng bài trên lớp, các thẩy, cô giáo tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của sinh viên thông qua nội dung khoa học của bài giảng Đặc biệt, thông qua sự nhiệt tình và say mê của thầy, cô giáo bài giảtig thực sự có (ác dụng mạnh mẽ đến tư duy của sinh viôn Qua phương pháp trình bày của thầy cô, sinh viên có thể học tập được phương pháp tư duy

về những vấn đề của luật dân sự, phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý nói chung và khoa học luật dân sự nói riêng

Tuy nhiên, phương pháp thuyết trình cũng bộc lộc một số mặt hạn chế như : sinh viên tiếp thu kiến thức dAn sự mới một cách thụ dộng và đôi khi mệt mỏi Bởi vì, một buổi lên lớp trong 5 tiết (hiện nay là 3 tiết liền) đối với

sinh viên dài hạn, còn đối với học viên tại chức vẫn là 5 tiết, sinh viên sẽ phải

lĩnh hội một khối lượng thông tin rất lớn, mà sinh viên buộc phải tiếp thu

dược Những tiết đầu tinh thổn còn sảng khoái, sinh viên có khả năng tiếp tlui, càng về những tiết cuối của buổi học, thì khả năng tập trung chú ý cùa sinh viên càng giảm sút Sở dĩ như vậy vì 5 tiết học thầy cô giáo hoạt động là chủ yếu, thciy cô giáo dùng lòi nói tác động vào sinh viên và sinh viên thụ động lĩnh hội kiến thức Nếu vân tiếp tục sử đụng phương pháp giảng dạy như vậy, sinh viên được đào tạo sẽ tnatig nặng tính chất thụ động, thừa hành sau khi tốt nghiệp Kết quả là khi bước vào môi trường thực tế sinh viên không phát liuy dược khả năng độc lập, sáng tạo trong công việc của mình Đặc biệt là những tranh chấp dân sự với bản chất đa dạng, phong phú và muôn hình, muôn vẻ nên không vụ việc nào giống vụ việc nào Mỗi vụ việc cần phải phAn lícli đánh giá lừng chi tiết một cách khách quan, sau đó tổng hợp và rút ra kết luận, đổng thời phải đưa ra được hướng giải quyết phù hợp với thực tiễn.

Với phương pháp (huyết trình hiện nay đang được áp đụng tương đối phổ biến, không thể “chuyển tải” được một khối lượng nội dung kiến thức rất lớn của môn luật dAn sự, với một quỹ thời gian hạn chế (160 tiết) Hơn nữa, với phương pháp thuyết trình truyền thống đã này làm cho sinh viên ciỉm (hẩy môn luật dân sự rất nặng nề, khó học và gây tAtn lý ỷ lại, không chịu dọc tài liệu tham khảo mà chỉ học theo sách ghi để trả bài

Đối với giáo viên, liếp tục giảng bài theo phương pháp thuyết (rình sẽ tạo thành một đường mòn kiến thức và hình thành tâm lý bảo thủ, trì trệ không cần tiếp tục bổ sung kiến (hức, không cần tiếp tục nâng cao trình độ vẫn giảng dạy dược Thậm chí, hình thành tâm lý tự mãn Vì họ cho rằng, khống cắn học vẫn “giảng hay” hơn những người chịu học “có bằng cấp” Đúng là, nếu cứ giảng theo phương pháp thuyết trình (giảng giải, minh hoạ) thì không có cì khác hơn là rút gọn các nguyên lý cơ bản lại rồi đọc cho sinh viên chép Phương pháp đó không cần đến kiến thức chưyên sâu, năng lực tư duy và khả năng nghiên cứu khoa học vân giảng day được Ở bậc đại học, không thể áp dụng mãi theo phương pháp này Cần phải có sự đổi mới Đổi mới không chỉ

về mặt nội dung chương trình mà phải đổi mới cả về phương pháp giảng dạy

Đó cũng là hai mặt của một vấn đề Chỉ có làm được cả hai mặt, chúng ta mới

có được một cuộc đổi mới thực sự đối với việc giảng dạy và học tệp ở trường đại học, nâng cao chất lượng đào tạo

Hai là, qua nghiên cứu chúng tôi thấy, có đồng chí giáo viên vẫn clura

nắm được những phương pháp giảng dạy cơ bản ở bậc đại học Khi trao dổi về

các phương pháp đang dược sử dụng, có đổng chí giáo viên nêu một cách rất cảm tính Chẳng hạn, chúng tôi có nêu một số phương pháp cơ bản giảng dạy

ở bậc đại học mà người được hỏi đang thực hiện, và chứng tôi thu nhận được

kết quả trả lời như sau (tính % phiếu trên tổng số người dược hỏi):

- Phương pháp nêu vấn dề: 4^7%

- Phương pháp thuyết trình (giảng giải, minh hoạ): 5^2%

- Kết hợp cả hai phương pháp trên: 90,1 %

- Phương pháp nghiên cứu: 0%

- Phương pháp sơ đồ lioá kết hợp với dùng đèn chiếu; 0%

- Phương pháp khác: 0%

Thực tế qua dự giờ, xem vở ghi của sinh viên, chúng tôi có cảm nhận: phần lớn đó chỉ là phương pháp thuyết trình chứ không phải là phương pháp nêu vấn đề kết hợp với phương pháp thuyết trình như mọi người tự nhận

Trong khi đố, Bộ môn Luật Dân sự, các Bộ môn khác ở Trường Đại học Luật

Hà Nội và ở các trường khác có áp dụng phương pháp nghiên cứu dưới hình

thức hướng dẫn sinh viên viết tiểu luận môn học nhưng khi hỏi, lại không có

ai nêu ra

Thứ ba, điều khó khăn trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy trước

hết lại là vấn đ ề nhân thức của giáo viên.

Qua nghiên cứu, tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, hầu hết giáo viên của các bộ môn khác cũng như giáo viên của bộ môn Luật Dân sự đều cho rằng, cần phải đổi mới phương pháp giảng day để nâng cao hơn nữa chất lượng đào

13

tạo Trên thực tế, thái độ của giáo viên lại dè dặt và ngại đổi mới Sự dè đặt, ngại đổi mới có một số lý do như sau:

- Vê m ặt lôm lý, giáo viên là những người thícli sự ổn định, ngại đổi

mới Mơn nữa, kiến thức và phương pháp dạy cũ đã nhuần nhuyễn tạo thành đường mòn trong tư duy, khó thay dổi Chẳng hạn, có giáo viên 15 năm giảng vẫn chỉ có 1 ví dụ khi đến bài đó, phần đó Một điều nữa, không nói ra nhưng

là một thực tế, đó là ngại cọ sát về kiến thức chuyên môn với sinh viên Bởi vì phương pháp truyền thống, thày nói trò nghe, kiến thức gần như có tính chất

áp đặt nên có cảm giác giữ được “u y ” của thày

- V ề m ặ t nang lực, vấn đề dổi mới phương pháp giảng dạy đòi hỏi giáo viên phải có năng lực tư duy và năng lực nghiên cứu khoa học, am hiểu sâu sắc lĩnh vực chuyên môn của mình, nhuần nhuyễn kiến thức cơ bản Trên thực

tế, không phải giáo viên nào cũng có năng lực như vậy Cổ những giáo viên khi giải thích một vẩn đề vẫn chưa thoát ly được khỏi giáo án Vì thế, dối với các đổng chí giáo viên đó nói đến đổi mới là ngại

- V ề m ặt đầu lư thời g ia n , để đầu tư cho một giờ giảng theo phương

pháp nêu vấn đề kết hợp với phương pháp thuyết trình hay phương pháp nghiên cứu, người thày phải chuẩn bị lại toàn bộ từ đầu: bài giảng, giáo án, hệ thống tài liệu tham khảo, phương tiện hỗ trợ Điều đó đòi hỏi giáo viên phải tốn nhiều thòi gian Đầu tư thời gian như vậy, một số người quan niệm là

“không kinh tế” Trong thời buổi kinh tế thị trường, do chạy theo lợi ích kinh

tế, một số người đã hình thành lối tư duy “mì ăn liền” dạy để kiếm tiền nên ngai dầu tư thời gian để đổi mới

Cùng với mặt nhận thức, một số giáo viên chuyên ngành luật còn yếu cả

ví' kiến thức lẫn kỹ lìủiìỊị sử dụng pliiíong pháp Ị>i(ỈHỊ> (lạy Bởi vì, muốn dổi

mới phải có kiến thức về phương pháp giảng dạy ở bậc đại học và phải được

rèn luyện kỹ năng đó

- Phương pháp giảng dạy của người thày làm cho quá trình học tập của sinh viên được thuận lợi.

- Phương pháp dạy của người thày làm tăng khả năng nhận thức và phát triển tư duy sáng tạo, hướng dẫn và cộng tác nghiên cứu khoa học với sinh viên

- Đánh giá kết quả học tập và năng lực nghiên cứu khoa học của sinh

viên

Đây là ba mặt của một quá trình thống nhất, nếu người thày chỉ chú trọng một mặt sẽ hạn chế tới chất lượng đào tạo Vì thế, phương pháp giảng dạy gắn liền với cả quá trình học tập và ảnh hưởng quyết định đến phưonc pháp học tập, kết quả học lập của sinh viên Đổi mới phương pháp giảng dạy, phải được bắt đẩu từ người thày

Chẳng hạn, trong khi khảo sát nghiên cứu, chúng tôi tách quá trình giảng dạy của người thày thành ba vấn đề: một là, trình độ của người thày, hai

là, phương pháp giảng dạy của người thày và ba là, cách đánh giá kết quả học tập của sinh viên, để thăm (iò sinh viên về việc nflng cao chất lượng giảng dạy Thực chất, ha vấn đề này thống nhất biện chứng với nhau, vì chúng !à nguyên nhân, là hệ quả của nhau Trong đó, sinh viên cũng đã nhận thức được vấn để trọng tâm có ý nghĩa quyết định đến chất lượng giảng dạy Đó chính là năng lực, trình (tộ của ngư(Yi thày

Kết quả khảo sát thể hiện trong bảng sau:

Phương pháp giảng dạy của người thày trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn của nền kinh lế trí (hức phát triển mạnh và công nghệ tin học thâm nhập vào mọi lĩnh vực khoa học, phải có sự đổi mới cơ bản theo hướng tiếp cận hiện đại Đó là, giảng dạy theo phương nêu vấn đề và phương pháp nghiên cứu kết hợp với việc sử dụng các phương tiện hiện đại.

Hai là, phải chú trong môi sô phương pháp giảng d ay tiên tiến ở bàc đai I ìoc :

* Vói phương phá p nêu vấn đề, giáo viên đưa sinh viên vào tình huống

cổ vấn đề, chỉ ra những diều kiện, những cách giải quyết đã có và những mâu thuẫn, những bất hợp lý của các cách giải quyết đó, định hướng cho sinh viên

tự giải quyết lấy vấn đề Hoặc khi đó, giáo viên có thể trình bày một cách giải quyết vấn dề nhưng vấn đề nêu ra đó luôn để mở, để sinh viên tìm đến một cách giải quyết tối ưu Uu điểm của phương pháp này là bắt buộc người học phải dộng não, rèn luyện tính linh hoạt, sáng lạo và rèn luyện phương pháp tư duy nghiên cứu khoa học cho sinh viên Với phương pháp này, đòi hỏi cả người học và người dạy đều phải làm việc nhiều, nắm được vấn đề cả về mặt lịch sử lẫn quan điểm chính thống và không chính thống; nó khơi dậy, khuyến khích tính chủ động trong học tập và nghiên cứu khoa học của người học kêì hợp với việc giảng dạy, hướng dẫn của giáo viên

Dạy học theo phương pháp nêu vấn dề, là phương pháp dạy kh ống “ép” người học phải nhận thức mà nó cởi m ở sự nhận thức, để trí tuệ được thăng hoa, tài năng được khai phóng Đó là mục tiêu lâu dài của đạy học Câu ngạn ngữ : “Đừng bắt người ta phải uống Phải làm cho người ta khá t” là cách suy nghĩ phù hợp với phương pháp dạy học nêu vấn đề

Thời kỳ cổ đại, nhà triết học Hylạp, Xô-cơ-rát (469 — 339 TCN) tiêu ra

“phương pháp đỡ đ ẻ ” cũng là một hình thức của phương pháp nêu vấn đề

“ Phương pháp đỡ đ ẻ ” do Xô-cơ-rát sáng tạo nên là mẫu mực dùng đàm thoại

để tiến hành việc dạy học Bao giờ ông cũng nêu câu hỏi để người học suy

17

nghĩ, tự tìm lời giải đáp, nếu đúng thì ông tiếp tục gợi m ở dể phát triển kiến thức cho họ, nếu sai, ồng đẫn dắt gợi mở để người học tự nhận ra cái sai lầm của mình dể tự khắc phục.

Tuy nhiên, khó khăn của việc áp dụng phương pháp nêu vấn dề là cả thày và trồ đều phải đầu tư nhiều thời gian Thày phải thật nhuần nhuyễn kiến thức cơ bản, thoát ly được giáo án, phải đọc nhiều và phải nắm được các kiến thức mới về chuyên môn Các tlìày, cô có bé dày về thâm niên và kinh nghiệm giảng dạy, tâm huyết với nghề, chịu khó đọc và nghiên cứu thường áp dụng phương pháp này Điều kiện để hỗ trợ và thực hiện phương pháp này là phải

có nhiều tài liệu tham khảo Và tất nhiên, không phải chương nào, phần nào của Luật DAn sự cũng có thổ áp dụng dược phương pháp này

Môn Luật Dân sự là một trong những môn học có khối lượng kiến thức rất lớn Khi nghiên cứu môn này yêu cầu dối với sinh viên phải nắm được những môn lý luận cơ bản, các môn khoa học pháp lý cơ sở và một số môn khoa học pháp lý chuyên ngành khác một cách vững chắc Ngoài ra, sinh viên còn phái am hiểu về những vấn dề thực tế cuộc sống và đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước (rong từng giai đoạn phát triển và bảo vệ đất nước ta

V ề p h ư ơ n g p h á p n g h iền cứu, giáo viên nêu vấn đ ề như m ộ t đ ề tài

nghiên cứu, chỉ rõ mục đích cần phải đạt tới, gợi ý hướng nghiên cứu và cách tiếp cận vấn đề, chỉ dẫn tài liệu tham khảo Học sinh tự giải quyết toàn bộ vấn

đề Thày giáo đánh giá kết quả Đfly là phương pháp biến quá trình đào tạo thành quá trình tự dào tạo, rèn luyện tính độc lập, sáng tạo và khả năng nghiên cứu khoa học cho sinh viên

Đối với sinh viên dài hạn, không thể g iả n g dạy toàn bộ chương trình luật dân sự bằng phương pháp nghiên cứu nhưng có thể duy trì một phần dưới hình thức viết tiểu luận môn bọc Đó là bước đầu rèn luyện cho sinh viên phương pháp tư duy, phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học

Da là, đ ổ i m ới phương pháp giảng d a y m ồn lu â t dân s ư phải đươc thưc

hiên m ôt cách đ ồ n s bô c ù m với viêc đổi mới pliương pháp giảng day các mòn luâí chuyên ngành và các môn khoa lioc cơ bản, cơ sở, b ổ trơ khác đang tỉươc giảng d ay ở T rư ờ m Đai hoe Luât Hà N ôi.

Mỗi môn khoa học có đối tượng nghiên cứu riêng, đối tượng quyết định phương pháp nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu môn học góp phán hình thành nét đặc trưng trong phương pháp giảng dạy của mỗi môn học Đó là biểu hiện phong phú của cái riêng, cái riêng ở đây là phương pháp giảng dạy của mỗi mồn học; cái chung có trong mọi cái riêng thông qua cái riêng dể thể hiện, cái chung ở dây là phương pháp giảng dạy ở bậc đại học Đổi mới phương pháp giảng dạy, trước hết phải bắt đầu từ cái chung và khẳng định nó , hoàn thiện nổ trong cái riêng

Trong lý luận clạy học, người ta chia thành hai nhóm phương pháp: phương pháp dạy học đại cương và phương pháp dạy học bộ môn

Phương pháp dạy học dại cương là phương pháp chung Đó là cách thức hoạt dộng tương hỗ giữa thày và trò nhằm đạt được mục đích dạy học Hoạt đông này được thể hiên trong việc sử dung các nguổn nhân thức, các thủ tliuẠt logic, các dạng hoạt dộng dộc lộp của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của tháy giáo

Phương pháp dạy học bộ môn là sự vận dụng và hiện thực hoá phương pháp dạy học đại cương trong hoạt động dạy và học nhằm bám sát, làm rõ đối tượng của môn học và đạt được mục đích, yêu cầu đặt ra đối với việc giảng dạy một môn học cụ thể

Vì vậy, việc triển khai thực hiện việc đổi mới phương pháp giảng cỉạy

phải được tiến hành ở cấp độ lý luận chung và ở tất cả các môn học và tất cả

các khâu trong quá trình giảng dạy cùng những điều kiện cần thiết cho việc đổi mới dó

19

Bốn là, ph á i đổi mới giáo trình phủ liơp vói q u á trình đ ối m ới phương

pháp giảng day ; phương pháp dạy h ọc là phương thức mà giáo viên tác động

và tổ chức hoạt dộng học tập của học sinh theo một nguyên tắc nào đó, để học sinh lĩnh hội được kiến thức, nội dung môn học theo yêu câu dào tao đặt ra Nổi một cách có hình ảnh đễ hiểu, phương pháp dạy học là phương thức “vận chuyể n” kiến thức tới người học; người học vừa là đối tượng tiếp nhận kiến thức vừa là người tham gia vào quá trình “vận chuyển” kiến thức, cho nên cần phải xắp xếp kiến thức theo một hệ thống phù hợp với phương tiện, thuận lợi cho quá trình “vận chuyển” và đạt hiệu quả cao nhất Vì vậy, đổi mới nội dung, giáo trình, đặc hiệt là cách viết giáo trình phù hợp với phương pháp dổi mới có ý nghĩa quan trọng

Môn Luật Dân sự là một í rong những môn chuyên ngành của Khoa Tư pháp, cho nên, ngay từ khi mới thành lập Khoa, Ban giám hiệu trường Đại học Luật Hà Nội đã quan tâm đầu tư về vật chất và thời gian, tạo điều kiện cho bộ môn Luật Dân sự biên soạn giáo trình Giáo trình Luật Dân sự đẩu tiên của trường phát hành năm 1982 đã phẩn nào đáp ứng được nhu cầu giảng dạy và học tập của giáo viên và sinh viên trong các khoá đào tạo thời kỳ bao cấp

Để tỉiực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, đổng thời đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ pháp lý của Trường Đại học Luật Hà Nội trong giai đoạn mới, Ban giám hiệu Nhà trường đã chỉ dạo Bộ môn Luật Dân sự biên soạn giáo trình cho phù hợp với tình hình mới Tổ Bộ môn Luật Dân sự dã huy động nhũng giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy lâu năm dể biên soạn được giáo trình Luật Dân sự mới Tuy nhiên, giáo trình mới này còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục

Công tác giáo trình nói chung, giáo trình Luật Dân sự xuất bản năm

1992 chưa đáp ứng dược yêu cáu đào tạo theo học trình, học phần, giáo trình mới nghiên cứu những khái niệm, phạm trù, quan điểm, lý luận khác nhau về

từng vấn dề của Luật Dân sự, phân tích, đánh giá tỉ mỉ từng chế định, từng quy định cụ thể các văn bản pháp quy về dân sự.

G iá o trình môn học c ó vai trồ quan trọng và c ó ảnh hưởng đến chất

lượng đào tạo của nhà trường Vì vậy, để nâng cao chất lượng đào tạo môn Luật Dân sự, cần cải tiến công tác biên soạn giáo trình Vân đề này sẽ được trình bày trong một clniyên đề riêng

T h ứ năm, cải tiến vấn đ ề thảo luân (Xe mi na rì phù hơv với viổc dổi mói phương pháp giảng day: trong thời gian qua thảo luận hoàn toàn mang tính

chất kiểm tra bài cũ Thầy giáo đặt câu hỏi về nội dung chủ yếu của những bài

cũ, nếu học sinh nào học kỹ ở nhà thì sẽ trả lời được Như vậy sẽ tạo cho sinh

viên thói quen học thuộc bài Trong một số giò thảo luận, nếu giáo viên cho các bài tập tình huống thực tiễn thì sinh viên khống giải quyết được các tình huống trên Vì sinh viên không đủ kiến thức tổng hợp để phân tích, đánh giá các tình huống (hực tế, nên giáo viên lại phải giải quyết tình huống dó Thời gian thảo luận quá ít (bằng 1/3 hoặc 1/4 giò giảng trên lớp), nên sinh viên không có thời gian để trao đổi với giáo viên hướng dẫn thảo luận về các vấn

để nêu ra và họ quan tâm, hoặc về những vấn đề sinh viên chưa rõ khi nghe giảng, chưa hiểu khi tự nghiên cứu Cần phải tăng thời gian thảo luận để tạo điều kiện cho giáo viên và sinh viên cùng giải quyết các tình huống thực tiễn

Vấn đề cải tiến phương pháp thảo luận (Xêminar) trong đề tài nghiên cứu khoa học này, chúng tôi có một chuyên đề nghiên cứu riêng

T h ứ sá u , c ả i tiến hình ihức và câu hỏi thi hết ÌIOC p h ổ n p h ủ ÌIƠP với viêc

đồi mới phương pháp giảng, d a y : cuối năm học hoặc cuối học kỳ nhà trường tổ

chức cho sinh viên thi hết môn hoặc thi hết học phần, các câu hỏi thi thường chứa đựng các nội dung mang tính chất học thuộc Vì vậy, sinh viên thường thụ động trong việc trả lời câu hỏi và trong việc giải các bài tập tình huống.Trong giáo dục và đào tạo ở nước ta nói chung và trường Đại học Luật

Hà Nội nói riêng, thi cử để đánh giá chất ỉượng là kháu chậm được đổi mới

21

nhất từ trước tới nay Nội dung thi cử, kiểm tra hiện nay thường là những đề bài mang tính chất kiểm tra trí nhớ, khả năng thuộc bài có sẵn trong sách vở, chưa đánh giá được năng lực học tập sáng tạo của học sinh sinh viên Chính vì thế, tình trạng quay cóp trong thi cử vẫn diễn ra rất phổ biến.

Để nâng cao chất lượng giảng dạy, cách ra đề thi cũng có ý nghĩa rất quan trọng

3) Một số giải pháp cải tiẽn phương pháp giảng dạy môn luật dàn sự

M ột là, kêì hợp phương p hát nêu vấn d ề và phương pháp thuyết trình:

Trong giảng bài, giáo viên cần kết hợp phương pháp nêu vấn dề và phương pháp thuyết trình Cách làm này chúng ta đã áp dụng nhưng chưa rộng rãi, vì có nhiều lý do sau đay:

- Yêu cầu đối với giáo viên là phải biết kết hợp giữa thực tiễn và lý luận Nhưng do điều kiện khách quan và do nhiều nguyên nliAn khác nhau hiện nay giáo viên chưa cọ xát với thực tiễn nhiều

- Nếu theo cách thức trên sinh viên phải tự học nhiều và phải có nhiều tài liệu tham khảo cho sinh viên tự nghiên cứu Nhưng thực tế sách tham khảo

về chuyên ngành Luật clAn sự hiện nay còn quá ít Nguồn tài liệu tham khảo chủ yếu của chúng ta hiện nay là từ sách nước ngoài chưa được dịch ra tiếng Việt Trong khi đó trình độ ngoại ngữ phổ cập hiện nay, sinh viên chưa đủ trình độ ngoại ngữ cần thiết để đọc sách bằng tiếng nước ngoài

- Tinh hình chung hiện nay là các trường đại học trong cả nước vÃn np dụng phương pháp dạy truyền thống là thuyết trình Vì vậy, muốn áp dụng một công nghệ dào tạo mới phải có thời gian chuẩn bị, kể cả về tư tưởng, nội dung và cơ sở vật chất

Cẩn nghiên cứu và cụ thể hoá phương pháp nêu vấn đề kết hợp với phương pháp thuyết trình trước khi triển khai rộng rãi Chúng tôi cho rằng, để

áp dụng được phương pháp này cẩn nghiên cứu cụ thể từng chương, (ừng phần

có thể áp dụng phương pháp nêu vấn đề, còn chương nào, phần nào vẫn áp

dụng phương pháp thuyết trình Dựa trên giáo trình, mỗi thày viết bài giảng, giáo án theo phương pháp giảng dạy nêu vấn đề và trước khi lên lớp yêu càu sinh viôn tiếp cận với nội dung bài trong giáo trình.

Phương pháp giảng nêu vấn đề sẽ tạo điều kiện cho sinh viên một tác phong học tập, làm việc hoàn toàn chủ động, phù hợp với sự thay đổi và phát triển của xã hội, của nền khoa học hiện đại

Đối với môn luật dan sự khi lên lớp giáo viên giảng những vấn đề trọng tâm của môn học và nêu những gợi ý, sinh viên tự tìm đọc tài liệu, sau đó trao đổi giải đáp giữa giáo viên và sinh viên Với cách học như vậy, thời gian lên lớp sẽ giảm, giờ tự học của sinh viên tăng lên, qua đó phạt huy về lính dộc lộp suy nghĩ và khả Măng độc lập tư duy và tranh luận của sinh viên

Do chương trình môn học luật dân sự rất lớn nên giáo viên không thể trình bày dược toàn bộ các vấn đề khoa học về nội dung trong chương trình

đó Vì vậy, giáo viên phải gợi ý cho sinh viên tự nghiên cứu lý luân cũng như nội dung luật thực định Có như vậy sinh viên mới có thể nắm chắc nội dung

và yêu cầu cơ bản của môn luật dân sự

Theo chương trình học, môn luât dân sư có 21 hài giảng Những hài giảng này cổ nội dung là lừng vấn đề cơ bản của môn khoa học pháp lý dí\n sự

mà không sắp xếp theo từng chương của Bộ luật dân sự Yêu cầu chung đặt ra là: sinh viên phải hiểu tất cả các khái niệm trong luật dân sự hiện đại, hiểu đúng nội dung từng điều luật và mối liên hệ và ràng buộc giữa các điều luật

đó với nhau Từ đó có thể áp dụng kiến thức tổng hợp để phân tích, đánh giá một vấn đề về lý luận, cũng như thực thế của cuộc sống mà luật dân sự điều chỉnh, gợi ý cho sinh viên suy nghĩ và nghiên cứu tiếp những vấn đề dặt ra

H ai lả, áp dụng một phấn chương trình giảng dạy bằng phương pháp nghiên cứu:

Mỗi môn học không thể thiếu được một phần áp đụng phương pháp nghiên cứu dưới hình thức viết tiểu luận môn học và ra các bài tập về nhà

23

Viết tiểu luân môn học khống chỉ có ý nghĩa đối với trò mà còn có ý nghĩa đối với cả việc nâng cao trình độ chuyên môn của thày Tiểu luận, có thể do thày định hướng theo nhóm đề tài, cũng có thể do sinh viên tự chọn Viết tiểu luân vừa rèn luyện khả năng nghiên cứu khoa học vừa rèn luyện kỹ năng viết, kỹ năng diễn đạt cho sinh viên Qua viết tiểu luận, bắt buộc sinh viên phải vận dụng kiến thức của môn học để viết, bắt buộc họ phải dọc nhiều tài liệu tham khảo Qua chấm tiểu luận, các thày sẽ sửa chữa, uốn nắn cả kiến thức lẳn cách diễn đạt cho sinh viên.

Thực hiện bài tập về nhà, sinh viên phải tìm tòi, đọc sách, đọc tài liệu tham khảo và tham khảo ý kiến người khác Đó là cách rèn phương pháp làm việc độc lập của sinh viên, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thực hành, phát triển ý chí Những bài tập phức tạp, phải tính (1ến sự hướng dẫn của giáo viên Qua sửa clnìa và chấm hài (ộp, giáo vicn sẽ uốn nắn nhận thức và gợi mở phát triển

tư duy cho sinh viên

Phương pháp giảng dạy đại học, nhất là phương pháp giảng dạy các môn khoa học luật, trong đó có môn kiệt dAn sự, yêu CÀU chúng ta phải có hước đột phá, đổi mới rất cơ bản tạo hứng thú cho người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Ba là, áp dụng một phần phương pháp phân tích trực tiếp dựa ti ên các tình huống và vụ việc cụ tlĩể:

Khi giảng dạy Luật dân sự, ta có thể đưa ra các tình huống và các vụ việc cụ thể để phân tích làm rõ quan hệ phức tạp đó và đira ra các tình huốne pháp luật Dựa trên kết quả phân tích, giáo viên đưa ra các kết luận, khái quát hoá thành các nguyên tắc lý luận và nêu các diều luật diều chỉnh quan hệ đó

Bằng phương pháp phân tích trực tiếp dựa trên các tình huống và vụ việc cụ thể, sinh viên “dường nliiĩ” được tham gia vào xây dựng các nguyên tắc lý luận của luật dân sự và trên cơ sở đó, “cảm” thấy mình được tham gia

vào quá trình xây dựng bộ Luật dân sự Phương pháp này bắt đầu từ gốc của vấn dề nên sinh viên nhớ lâu, vận dụng kiến thức linh hoạt.

Phương pháp trên đây, dược áp dụng ở các trường luật công của Philippin Theo chúng tôi, Trường đại học Luật Hà Nội có thể áp dụng một phần phương pháp này để giảng dạy một sô' chương của một số môn luật, trong đó đặc biệt là môn Luật dán sự Ta có thể so sánh, phương pháp phân tích trực tiếp dựa trên các tình huống và vụ việc cụ thể với phương pháp thuyết trình mà ta vẫn sử dụng từ trước đến nay như sau:

a) Phương pháp thuyết trình: Trình bày !ý luận -> Ví dụ minh hoạ -> Luật điều chỉnh

b) Phương pháp phân tích trực tiếp dựa trên các tình huống và vụ việc

cụ thể: Vụ việc - » Phân tích vụ việc —> Nêu các tình huống pháp luật -»

Khái quát lý luận —> Luật điều chỉnh

Bốn là, đổi mới hình thức thi đánh giá kết quả học tập rủa sinh viền

Khi áp dụng phương pháp nêu vấn đề, cũng cần phải thay đổi cả hình thức thi và đánh giá kết quả học tập của sinh viên Hệ thống câu hỏi thi kliồng phải chỉ kiểm tra kiến thức thuộc bài, mà còn yêu cáu người học nắm vững vấn đề một cách sâu, rộng hơn, khái quát hơn, thậm chí châ'p nhân cả quan điểm riêng của sinh viên nếu có luận cứ, luận chứng chặt chẽ

Hệ thống ngân hàng câu hỏi thi hiện nay, nhìn chung bám sát từng chương, từng mục Khi thi theo hệ thống ngân hàng câu hỏi đó, sinh viên trả lời đủ ý các thày đã giảng là đạt yêu cầu

Hệ thống câu hỏi thi có tính chất khái quát, đòi hỏi phải có sự suy luận, điều

đó bắt buộc người học phải dọc nhiều và c1ó là điều kiện để rèn luyện kỹ năng

tư duy khoa học cho sinh viên

Môn lnâl Dân sự cần phải soạn lại và thống nhất lại hệ thống câu hỏi thi theo tinh thần đổi mới phương pháp giảng dạy, đó là câu hỏi có tính chất suy luận Khi sinh viên vào thi, có thể được đem theo tài liệu để chuẩn bị trả hài

25

hoặc viết bài thi Với cách ra đề thi đó, đánh giá chất lượng học sinh chính xác

hơn, người coi thi không phải kiểm tra bắt tài liệu của sinh viên trong phòng

thi

Trên đây là một số giải pháp có tính chất khởi đầu cho quá trình đổi

mới, cải tiến phương pháp giảng dạy môn luật dân sự Phương ngôn có câu:

“vạn sự khởi đầu n an ” , bước khởi đầu thành công sẽ giúp cho sự đổi mới, cải

tiến phương pháp dạy môn luật dân sự có tính định hướng và thực hiện một

cách cơ bản hơn

C h u y ê n âé2: X e m i n a r (th ả o lu ậ n ) ở đại h ọ c m ô n lu ậ t d â n sự.

Xemina r ở dại học là một (rong những hình thức dạy học cơ bản và có

tính chất phổ biến nhằm giúp cho sinh viên thảo luận các vấn đề lý luân khoa

học và tiếp cận với thực tiễn Đây là phương pháp có tính chất phổ biến không

những ở các trường đại học khác trong nước, các nước trong khu vực và còn

được áp dụng hầu khắp trên toàn thế giới

Nhằm đào tạo sinh viên inột cách toàn diện nên những năm qua Trường

Đại học Luật Hà Nội đã có những cải cách đáng kể trong việc giảng dạy và

thảo luận Để sinh viên có điều kiện làm quen với thực tiễn sau khi ra trường,

nhà trường đã tăng đáng kể s ố giờ thảo luận trong chương trình học Tuy

nhiên, việc tiến hành thảo luận có thể thay đổi tuỳ theo đặc trưng của môn học

và lính chất thực tiễn của môn học đó

Trên cơ sở những nguyên lý chung về khoa học giáo dục và những kinh

nghiệm thực tiễn của việc thảo luận môn luật dân sự, tác giả chuyên đề dã

khái quát việc thảo luận bộ môn luật dân sự ở đại học có những đặc trưng cụ

thể sau đây:

- Thảo luận là phương phấp để giúp sinh viên tự mình tìm hiểu những kiến thức khoa học pháp lý, chân lý khoa học, tìm cách tốt nhất để vận dụng

khoa học (rong thực tiễn; tìm hiểu tinh thần và nội dung của hệ (hống các văn bản pliáp luật thực định và những điểm còn vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật của những cơ quan nhà nước cổ thẩm quyền.

ViỌc đào (lạo các cử Iiliíln có trình dọ dại hục trong các ngành luẠl không phái chỉ là việc học thuộc các thông tin của giáo viên đã truyền thụ khi còn học ở trường mà vấn đề là dào tạo những con người có khả năng tư duy độc lập, biết vận dụng những kiến thức pháp luệt trong các môi trường cống tác cụ thể Vì vậy, việc biết phAii tích và đặc biệt là việc biết vận dụng sáng tạo trong thực tiễn là một yêu cầu kliácli quan có ý nghĩa quan trọng Ngoài

ra, việc áp dụng pháp luật trong luật dân sự không chỉ giới hạn trong phạm vi các diều luật cụ thể của Bộ luật, mà còn có thể áp dụng lương tự, áp dụng tập quán hoặc một số trường hợp còn phải vận dụng cả dường lối chính sách để giải quyết Để đạt được mục đích này chỉ có thể thực hiện trong các buổi thảo luận, Vì rằng, giảng bài và thảo luận là phương pháp truyền đạt và tiếp thu có tính chất thống tin hai chiều giữa giáo viên và sinh viên

Thảo luân ở đai học còn có tác dung kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức, khả năng nhận thức của sinh viên để thông qua dó điều chỉnh pliÀn giảng lý thuyết cho phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả bài giảng Ngoài ra thông qua việc thảo luận, giáo viên có thể đánh giá chính xác về ý thức, thái độ học tập, xem xét việc chuẩn bị tài liệu và cách thức phát biểu mà giáo viên có thể hiểu năng lực thực thụ của sinh viên

Giờ thảo luận được xem là một trong những điều kiện để sinh viên có được thi học phẩn hay không Sự bình đẳng trong vấn đề đưa ta các quan điểm, nhận thức khác nhau về một nội dung khoa học là điều kiện để sinh viên

có dịp bày tỏ chính kiến của mình về những vấn đề lý luận, nhất là những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật Đây được xem là biện pháp có tính khả thi để sinh viên có những suy nghĩ dộc lập và làm quen với việc áp

27

dụng thực tiễn Thông qua việc thảo luận sẽ kích thích được ý thức học tập của sinh viên, tạo ra sự sáng tạo trong nhận thức.

Những tri thức và thực tế mà sinh viên nắm được qua quá trình thảo luận, tìm hiểu, thử nghiệm, phAn tích tạo nên những phẩm chất của người nghiên cứu khoa học: biết tự nhận thức, tự tìm hiểu, tự đánh giá những hiện tượng, quy luật trong xã hội và nít ra Iihững kết luận cẩn thiết

Phần tiếp theo của chuyên đề là phần tác giả viết về: thực trạng các gicy xernina ở (rường Đại học luật Hà nội Qua thực tế xemina những năm qua tại Trường Đại học Luật Hà Nội, tác giả đã phân tích những thành công và những hạn c h ế cần khắc phục Một trong những hạn chế cần khắc phục để tránh tình trạng hình thức là:

+ Hiện nay Xêinina được hiểu và áp (lụng ở Trường Đại học Luật Hà

Nội chính thức là "thảo luận" Số giờ thảo luận này được phân bổ trong tổng

số giờ của môn học và tuỳ theo từng giai đoạn, từng môn học Việc hố trí giờ thảo luận và phân chia tại các khoa khác nhau cũng có sự khác nhau

+ Tại Trường Đại học Luật Hà Nội còn có những môn học mà thời lượng dưới 60 tiết không dược bố trí giò thảo luận Việc xác định điều kiện cho sinh viên thi hết học phần những môn này phụ thuộc vào kiểm tra học trình trên lớp và điểm danh Trong khi đó plìòng đào tạo, phòng quản lý sinh viên cũng như trợ lý các khoa không có đủ điều kiện để thực hiện Do đó, đánh giá điều kiện dự thi chưa thật sự bảo đảm tính khách quan

Việc bố trí giờ thảo luận tại những thời điổm nhất clịnli còn có những bất cập, chưa hợp lý Cụ thể là: có thời gian việc bố trí giờ giảng và giờ thảo

luận xen kẽ trong 5 tiết và ngay sau khi bắt đầu học môn học Trong thực tế

thường không tiến hành thảo luận được, vì mới chỉ học được một bài có tính chất khai niệm mà tiến hành thảo luận ngay (bao gồm cả những vấn đề licn

quan đến thực tiễn) sẽ rất khó khăn cho người hướng dẫn thảo luận Do đó, khi kết thúc phần giảng lý thuyết trên lớp cũng là thời điểm kết thúc phần thảo luận, thì đương nhiên số giò thảo luận không bảo đảm trong thực tế; hoặc nếu

có duy trì (túng như lịch trình, thì cũng không hảo đảm nội dung, chất lượng

và chỉ có tínlì chất hình lluíc

Việc thảo luận trong những lớp cổ số sinh viên quá đông do bị dồn ghép lớp (vì lý do thiếu giáo viên hướng dẫn hay thiếu phòng học) cũng làm giảm ý nghĩa của việc (hảo luân Vì nếu mỏi sinh viên llico luẩn tự mà khổng được một lần phát biểu xây dựng bài do số lượng sinh viên quá đông, thì sẽ không phát huy được tính tự chủ, sáng tạo của sinh viên

Vấn đề thảo luận tại các lớp tại chức: hiện nay việc duy trì thảo luận ở

các lớp tại chức còn gặp nhiều khó khăn và dôi khi thảo luận chỉ mang tính chấl hình thức Các lớp tại chức thường có số lượng học viên dông mà giáo viên lại chỉ có một: vừa giang vừa thảo luận, nên thực tế có thảo luận cũng không có chất lượng cao và chưa phát huy được thế mạnh của học viên các lớp tại chức

Ngoài ra, một trong những hạn chế chưa phát huy tác dụng của thảo luận là: giáo viên phụ trách, hướng dẫn thảo luận thường là giáo viên mới ra trường, tuổi đời còn trẻ, chưa có kinh nghiệm giảng dạy và chưa có kiến thức thực tế của chuyên môn Việc không có đủ giáo viên có kinh nghiệm, uy tín hướng dẫn thảo luận đã làm giảm giá trị của những giờ thảo luận Đã cổ không ít trường hợp giờ thảo luận đã biến thành giờ để sinh viên hỏi khó,

"đánh đố" giáo viên hướng đẫn Tác giả cho rằng, những hạn chế trôn đAy cẩn được khắc phục, thì mới có thể nâng cao chất lượng và hiệu quả của các buổi thảo luận

29

Để cho việc thảo luận dạt chất lượng và kết quả cao, tác giả chuyên dề

đã dưa ra một số phương phnp sau đây:

- Trước hết, công tác chuẩn bị xemina Giờ xemina và những vấn đề cơ bản dược đề cập đến trong giờ xemina phải do tổ bộ môn xác định và đưa vào lịch trình hàng tháng, nhằ m bảo đả m cho tiến trình giảng dạy và thảo luận được thống nhất Lịch trình này sinh viên được biết trước để chủ dộng chuẩn

bị v;ì cũng là để tránh sự tuỳ tiện cuả giáo viên hướng đẫn Chương trình thảo luận cần được tổ bộ môn thống nhất và được ghi vào đề cương môn học Trên

cơ sở đề cương môn học, giáo viên hướng dẫn thảo luận cũng phải chuẩn bị giáo án cho từng bài xemina nhất là đối với những giáo viên mới

- Chuẩn bị g iá o án x e m in a của giáo viên cần đề cập được c á c nội dung:Thứ nhất, vấn đề được thảo luận là vấn đề cơ bản và quan trọng nhất của bài giảng hoặc của chương

Thứ hai, những vấn đề thực tiễn có tính thời sự và đang có những tranh ỉuận trong khoa học

Thứ ba, chuẩn bị chu đáo những câu hỏi và những vấn đề cần gợi mở

Thứ tư, cá c bài tâp (từ thực tiễn giải qu yết c á c tranh ch ấ p dân sự) đưa ra

thảo luân phải bảo đảm tính chất phổ biến và điển hình; những vấn đề hiện

còn vướng m ắc giữa lý luận và thực tiễn T rong g iá o án cần phải c ó đường lối

giải quyết thống nhất phù hợp giũa lý luận và thực tiễn Tiêu chí để đánh giá nên dựa trên cơ sở các quyết định trong các án văn thực tế của Toà án đã có hiệu lực thi hành Tốt nhất là các quyết định trong án văn của Toà dân sự Toà

án nhãn dân tối cao; các quyết định trong án văn của Uỷ ban thẩm phán hoặc Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao

Phương pháp tiến hành Xêmina

Tư tưởng chủ dạo là: chíí ý khAu tổ chức và tạo nên sự hưng phấn trong quá trình thảo luận.

Về khâu tổ chức: díi phải tiết kiệm thời gian giáo viên tiến hành thảo luận cũng phải biết được chính xác những người vắng mặt, có mặt Phương pháp điểm danh cũng đa dạng tuỳ thuộc vào giáo viên và sinh viên Có thể là: điểm danh trực tiếp, rà soát qua việc thu đề cương, chuyển datìh sách cho sinh viên ký, đếm số có mặt và yêu cầu lớp trưởng báo cáo số vắng mặt Những sinh viên vắng mặt lần đầu không có lý do chính đáng giáo viên có thể nhắc nhở, nhưng các lần tiếp theo phải có biện pháp xử lý thích đáng

Nhắc nhở các sinh viên phải chuẩn bị đề cương thảo luận chu đáo Nếu cần thiết, giáo viên hướng dẳn thảo luận có thể kiểm tra

Cách thức tiến hành: Giáo viên hướng cỉẫn thảo luận phải tạo ra khône khi sôi nổi để tất cả các sinh viên đều phát biểu tích cực xây dựng bài Tạo những điều kiện cần llìiết đổ mỗi sinh viên có thể tự mình nói lên quan điểm của mình Giáo viên hướng dẫn thảo luận phải biết đặt những câu hỏi gợi ý theo nôi dung đang thảo luân, lât ngươc, kliơi sâu vấn đề Phải sử dung những phương pháp thích hợp thể hiện sự tôn trọng ý kiến cá nhân sinh viên

đã phát biểu Có như vậy mới kích thích sinh viên khác phát biểu, tạo nên sự sôi nổi, tự giác trong tranh luận

Khi sinh viên đang trình bày một vấn đề hoặc trả lời câu hỏi, thì giáo viên không nên nói xen để ngắt quãng suy nghĩ của sinh viên Tốt nhất là giáo viên ghi họ tên sinh viên lên bảng và lược ghi ý kiến phát biểu của người đổ,

để sau đó có cơ sở so sánh với các ý kiến khác

Trong khi thảo luận giáo viên hướng dẫn phải biết quyết định để sinh viên nào phát biểu hoặc khuyến khícli sinh viên đặt những câu hỏi cần thiết

mà còn có những vướng mắc cần lý giải Nếu sinh viên e ngại không hỏi, thì

31

giáo viên cần đặt câu hỏi để tránh tình trạng "trầm lắng" và gò bó trong thảo luận Việc làm này có ý nghĩa khuyến khích sinh viên và có tác dụng dộng viên để sinh viên hăng hái phát biểu, say mê học tập Khi sinh viên đặt câu hỏi giáo viên hướng dẫn thảo luận không nên trả lời ngay mà nên chỉ định sinh viên khác trả lời và lược ghi phần trả lời đó lên bảng Có như vậy mới xây dựng dược bầu không khí sáng tạo tập thể và tôn trọng lẫn nhau trong quá trình thảo luận.

Khi (ranh luận một vấn đề phải hướng sinh viên tranh luận về bản chất chứ khổng vì những quan điểm có tính clìất cá nhân Phải tránh những nhận xét có tính chất xúc phạm Phải hướng cho sinh viên hiểu rõ quan điểm của người đã phát biểu trước trước khi phê phán và làm cho sinh viên phải biết tôn trọng quan điểm của người khác; hướng cho sinh viên biết cái chưa đúng của mình để thay đổi chính kiến và luôn có nguyện vọng để tìm ra chân lý khách quan, chứ không vì mục đích thay đổi kiến thức hay là "thắng thua" trong thảo luận

Khi kết thúc buổi thảo luận là phẩn giáo viên phải đánh giá ngắn gọntoàn diện kết quả buổi thảo luận Cố gắng tổng kết các ý kiến đã phát hiểu,đánh giá những ưu điểm, khi nhận xét các ý kiến tham gia phải rất tế nhị, tránh xúc phạm để các lần thảo luận khác sinh viên còn hăng hái phát biểu và khuyến khích những sinh viên khác Nếu có thể, giáo viên thảo luận nêu một

số vấn đề còn vướng mắc để các sinh viên có thể chuẩn bị trước cho buổi thảo luận tiếp theo Những sinh viên hãng hái phát biểu xây dựng bài, có ý kiến hay và có ý thức kỷ luật giáo viên hướng dãn thảo luận có thể công bố trước lớp việc miễn các lần kiểm tra học trình, ghi lại kết quả đó để xem xét khi thi học phần nhằm khuyến khích sinh viên trong các giờ thảo luận

Trong chuyên đề còn có một tiểu mục viết về: thi và kiểm tra

Mục đích vạ yêu cầu của thi và kiểm tra: Tác giả chuyên đề có cơ sở khi nói rằng, thi, kiểm tra là khâu cuối cùng của quá trình dạy học Kết quả các

lần thi, kiểm tra sẽ là cơ sở để đánh giá tri thức của sinh viên V iệ c thi và kiểm

tra phải đạt được các yêu cầu sau:

- Đề cao ý thức trách nhiệm của sinh viên, học viên đối vói việc phấn đấu toàn diện, trau dổi dạo đức tác phong và học tập chuyên môn Bởi kết quả

thi, k iểm tra về mặt hình thức là thước đo sự hiểu biết của sinh v iê n , học viên;

là kết quả của môn học, quá trình học lập, qua đó đánh giá mức độ hoàn thành việc học tập của sinh viên, học viên

- Đồn đốc và kiểm tra sự nỗ lực phấn đấu thường xuyên trong học tập của sinh viên, tạo điều kiện để sinh viên, học viên ôn tập, củng cố và hệ thống hoá các kiến thức đã học Đã có dạy học phải có thi, kiểm tra theo quy trình của Bộ giáo đục và đào tạo Đây là hình thức bắt buộc đối với sinh viên, học viên: phải học tập và củng cô' kiến thức Việc tổ chức thi, kiểm tra càng tốt, thì điểm số càng phù hợp với kiến tliức mà sinh viên có được trong quá trình học tập

- Thi và kiểm tra nhằm đề cao trách nhiệm của cán bộ giảng dạy và phục vụ giảng dạy đối với kết quả học tập của sinh viên, học viên Điểm số là thước đo kiến thức mà sinh viên, học viên thu được qua quá trình học tập Nhưng điểm số do giáo viên quyết định, vì vậy giáo viên cần phải quán triệt

và nâng cao trách nhiệm của mình trong việc đánh giá sinh viên thông qua việc chấm điểm Cần phải hiểu và thấm nhuần là: giáo viên chấm điểm chứ không phải "cho điểm" và phải bảo đảm tính khách quan, công bằng Điểm này là của sinh viên chứ không phải là giáo viên cho Hãy cố gắng để giáo viên là cán cân công bằng trong việc "cân" kiến thức thu được của sinh viên, học viên

33

- Thi và kiểm tra là hình thức góp phẩn nâng cao chấl lượng đào tạo và cải tiến phương pháp đào tạo chương trình giảng dạy đại học hiện nay.

Lựa chọn hình thức thi, kiểm tra

- Việc lựa chọn hình thức thi, kiểm tra phải phù hợp với các điều kiện của tổ bộ môn trong từng thòi điểm Có thể áp dụng các hình thức thi truyền thống như: thi viết hoặc thi vấn đáp Cố gắng áp dụng hình thức thi vấn đáp (thay cho hình thức thi viết) trong các đợt thi hết học phần Đối với môn dân

sự việc thi vấn đáp trong các kỳ thi đã có đầy đủ các điều kiện để thực hiện, bởi đội ngũ giáo viên đã có đủ khả năng để tiến hành, số lượng sinh viên trong các klioá dài hạn chính quy đã tương đối ổn định, nên việc tổ chức thi vấn đáp không gặp trở ngại Đối với các lớp tại chức thì vẫn có thể duy trì hình thức thi viết, vì điều kiện các lớp ở các địa phương khác nhau và chưa thật sự có đủ những điều kiện cần thiết để đi lại

Các câu hỏi thi vấn đáp được tổ bộ môn chuẩn bị và được công khai cho sinh viên trước khi thi Tùy theo điều kiện cụ thể mà thời gian cổng khai các cAu hỏi có thể dài, ngắn khác nhau, nhưng nên để sinh viên biết được câu hỏi thi ít nhất 3 ngày trước khi thi Các câu hỏi thi công khai được sắp xếp theo

thứ tự của chương trình V iệ c tổng hợp cá c câu hỏi thi theo phiếu thi do trưởng

bộ môn quyết định và (heo nguyên tắc: không có hai câu hỏi trong một bài hoặc một chương Đối với môn dân sự nên có thêm một câu hỏi về nguồn của luật dân sự (một văn bản pháp luật mà sinh viên cần phải biết)

Giáo viên hỏi thi theo đáp ẩn sơ bộ và chấm điểm theo thang điểm cho từng câu để thống nhất điểm trong suốt thời gian hỏi thi Những câu hỏi phụ thêm ngoài các yêu cầu của phiếu thi để xác định chính xác khả năng nhận

thức và vốn kiến thức của sinh viên Đ â y là c ơ sở dể quyết định điểm cao hay

không đạt yêu cầu

Việc đánh giá chính xác, khách quan kết quả thi vấn đáp là vấn đề phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố, kể cả tâm lý của người hỏi thi tại thời điểm thi dó Theo chúng tôi, cần có sự thống nhất chung trong việc đánh giá để kết quả bảo đảm sự công bằng tương đổi và không phụ thuộc vào các yếu tố chủ quan của giáo viên Mức điểm có thể được xác định theo tiêu chí sau:

- Nếu sinh viên trả lời được những vấn đề cơ bản của phiếu thi thì được điểm 6

- Sinh viên trình bày lưu loát, khúc triết các vấn đề trong phiếu thi sẽ được điểm 7

Các câu hỏi phụ tiếp theo sẽ là cơ sở để đánh giá sinh viên là giỏi, xuất sắc hoặc không đạt yêu cầu (nếu hỏi để xác định không đạt yêu cẩu là những câu hỏi dễ, thuộc kiến thức cơ bản)

Vấn đề đánh giá kết quả thi vấn đáp:

Giáo viên không nên ngại khi cho sinh viên điểm xuất sắc, bởi giáo viên

là người chấm điểm, đánh giá kết quả mà không phải là người cho điểm Việc đánh giá trong thi vấn đáp là phức tạp và khó có thể đạt sự công bằng tuyệt đối, nhưng nhìn tổng thể đây là cách đánh giá chính xác và có tác đụng tốt nhất trong việc thúc đẩy, khuyến khích sinh viên học tập chăm chỉ; hạn chế được những tiêu cực trong thi cử thường gặp như thi viết hiện nay

Kết quả điểm thi vấn đáp nên được công bố công khai cho sinh viên biết ngay sau khi sinh viên đó thi xong, nhằm tránh các trường hợp sửa chữa điểm sau này

Thi viết cũng là một hình thức thi và có thể áp dụng bình thường tùy theo điều kiện, đây là cách tổ chức thi thông dụng và đơn giản nhất Việc tổ chức thi viết môn dân sự không có gì đặc biệt so với các môn thi khác

Đề thi viết dược trưởng hộ môn hoặc một giáo viên có kinh nghiệm chuẩn bị và họ phải chịu trách nhiệm cá nhân về đề thi do mình chuẩn bị (về trình độ, sai sót, bí mật đề thi).

Đáp án và thang điểm cho từng đề thi cổ thể dược chuẩn bị cùng với việc chuẩn bị đề thi và giao ngay cho người có trách nhiệm quản lý cùng với việc giao dề thi

Khi ra đề thi viết cần bảo đảm nguyên tắc: đề thi không quá khó nhưng cũng không quá dễ Để làm được điều này lại phải khắc phục về tâm lý của người ra đề:

- Cứ tưởng sinh viên có kiến thức như mình, vì vậy đề dễ quá và phải tìm những cái bẫy mà vấn dề đó chỉ có trong các tranh luận khoa học

- Cứ nghĩ rằng đề thi khó quá nên lại đặt các vấn đề rất đơn giản vì vậy trong đề thi cần có cAu dễ (câu cơ bản, câu lý luận, có kiến thức lý tluiyết cũng như thực tiễn) và những câu khó

Ngoài ra đề thi cũng không nên quá dài Thông thường thời gian làm bài 90 phút cho một học phần là vừa và bảo đảm tính chất khoa học

Chuyên đề3: c ả i tiến phưong pháp viết giáo trình môn luật dân

sự phù hợp vói phuong pháp dạy lý thuyết và xỉmina

Giáo trình của một môn học cũng là một trong những tiêu chuẩn nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Do thòi lượng giảng trên lớp có hạn nên nhiều vấn đề sinh viên phải tự đọc và nghiên cứu trong giáo trình Đối với môn luật dân sự giáo trình có ý nghĩa quan trọng và liên quan trực tiếp đến chất lượng, kết quả học tập của sinh viên Đối tượng điều chỉnh của luật dAn

sự rất đa dạng, phong phú, phức tạp nên trong giờ giảng giáo viên khống thể trình bày toàn bộ các nội dung, mà chỉ đi sâu những nội dung cơ bản nhất

37

Việc cải tiến phương pháp viết giáo trình để nâng cao chất lượng học tập môn luật dân sự của sinh viên cũng có tác dụng và ý nghĩa riêng của I1Ó Biên soạn giáo trình (gồm cả sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện những khiếm khuyết .) theo truyền thống vẫn là một công việc thường xuyên của các trường đại học, các cơ sở dào tạo nói chung không những ở Việt nam, mà là thông lệ của (ất cả các trường dại học khác trong nước cũng như quốc tế.'Trong chuyên đề này tác gỉa đã viết những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, khái quát các đặc trưng và yêu cầu của giáo trình môn luật dân sự là:

- Mặc dù có Bộ luật dãn sự nhưng trong quá trình quản lý và điều hành đòi hỏi Nhà nước không ngừng ban hành các văn bản pháp luật mới, nhất là khi có các sự kiện thực tế phát sinh trong điều kiện của nền kinh tế thị trường

mà chưa được Rộ luật dân sự dự liệu Khi có những sự sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế các văn bản pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (gọi

là hệ thống pháp luật thực định), thì hệ thống giáo trình cũng thircmg được biên soạn lai cho phù hợp với tinh thần của văn bản pháp luật mới; nhằm bảo đảm tính cập nhạt thực tê cùa công tác giảng dạy và học tập

- Xuất phát từ sự khác biệt và các đặc trưng về đối tượng điều chỉnh vàphương pháp điều chỉnh của ngành luật dân sự: rất đa dạng, phong phú về chủ thể cũng như nội dung các quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân; các đặc trưng

về hệ thống pháp luật thực định, nên việc biên soạn, sửa chữa, bổ sung "giáo

trình luật dân sự" cũng cần cụ thể và chi tiết Trong một số trường hợp cần

thiết, có thể phải giải thích cả những thuật ngữ có tính chất trìu tượng, khôngphổ biến mà Bộ luật dân sự có sử dụng

- Do tính chất đa dạng, phức tạp của các quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân nên có nhiều điều luật (rong Bộ luật dân sự hoặc một số quy định của các

văn bản pháp luật khác rất trừu tượng Vì vậy, nếu dùng từ ngữ để "giải thích

từ ngữ ” vẫn rất khó hiểu Do đó, trong giáo trình luật dân sự cần sử dụng nhiều loại ví dụ cụ thể khác nhau để minh hoạ (có thể là ví dụ theo kiểu công thức), thì mới có thể làtn sáng tỏ tinh thần và lời văn của các quy định pháp luật cụ thể

- Về kết cấu chương mục trong giáo trình Kết cấu chương mục trong giáo trình không nhất thiết phải có kết cấu tương tự như Bộ luật dân sự Vì giáo trình là một công trình có tính chất khoa học nên có những vấn đề trong

Bộ luật, các văn bản pháp luật không quy định nhưng vẫn phải có trong giáo trình Điều này tuỳ thuộc vào yêu cầu của từng phần cụ thể

Thứ hai, giáo trình biên soạn trong thòi kỳ trước khi có Bộ luật dân sự:

- Tác giả đã khái quát những nét cơ bản của giáo trình trước khi ban hành Bộ luật dân sự được soạn thảo theo bố cục và nội đung mô phỏng như

mô hình của các giáo trình nước ngoài Cụ thể là các giáo trình luật dân sự của một số khoa luật trong các trường Đại học tổng hợp của các nước cộng hoà thuổc Liên xổ trước đây, giáo trình "Các nguyên tắc dân pháp của nước Công hoà nhân dân Trung hoa", giáo trình luật dân sự của Cộng hoà dân chủ Đức, Cộng hoà nhãn dân Ba lan

- Nhiều vấn đề được diễn giải trong giáo trình luật dân sự không được quy định trực tiếp trong hệ thống pháp luật thực định của nước ta Vì vậy trong phần nội dung có nhiều khái niệm tríai tượng Sự lý giải và minh hoạ trong giáo trình không dựa trên các văn bản pháp luật, không có căn cứ thực tế

mà chỉ là sự mô phỏng nhiều khi có tính chất chủ quan, vì chưa có văn bản pháp luật nào ghi nhận và quy định

- Trong quá trình dịch thuật và biên soạn các tác giả đã có những cố gắng "Việt hoá" một số từ ngữ và sửa đổi các nội dung cho phù hợp với tinh

39