Hệ thống nhân vật phản diện trong ba phim truyền hình thành công của thập niên thứ 2 thế kỷ XXI

Hệ thống nhân vật phản diện trong ba phim truyền hình thành công của thập niên thứ 2 thế kỷ XXI Hệ thống nhân vật phản diện trong ba phim truyền hình thành công của thập niên thứ 2 thế kỷ XXI Hệ thống nhân vật phản diện trong ba phim truyền hình thành công của thập niên thứ 2 thế kỷ XXI luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ VĂN LUẬT

HỆ THỐNG NHÂN VẬT PHẢN DIỆN TRONG

BA PHIM TRUYỀN HÌNH THÀNH CÔNG CỦA THẬP

NIÊN THỨ 2 THẾ KỶ XXI (NGƯỜI PHÁN XỬ, SỐNG CHUNG VỚI MẸ CHỒNG,

CẢ MỘT ĐỜI ÂN OÁN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ (Lý luận, lịch sử và phê bình Điện ảnh – Truyền hình)

Hà Nội-2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ VĂN LUẬT

HỆ THỐNG NHÂN VẬT PHẢN DIỆN TRONG

BA PHIM TRUYỀN HÌNH THÀNH CÔNG CỦA THẬP

NIÊN THỨ 2 THẾ KỶ XXI (SỐNG CHUNG VỚI MẸ CHỒNG, NGƯỜI PHÁN XỬ,

CẢ MỘT ĐỜI ÂN OÁN)

Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành Lý luận, lịch sử và phê bình Điện ảnh – Truyền hình

Mã số: 60210231

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái

Hà Nội-2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên c u c a riêng tôi dưới

sự hướng dẫn khoa học c a PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, có kế thừa một

số kết quả nghiên c u liên quan đã được công bố Những tài liệu sử dụng trong

luận văn có xuất x cụ thể, rõ ràng

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng Khoa học về luận

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, giảng viên trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành bài luận văn này Cô luôn khuyến khích, động viên, truyền cảm h ng, cung cấp hỗ trợ tài liệu, kiên nhẫn hướng dẫn giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn quý thầy cô khoa Văn học, cùng nhiều thầy cô các phòng ch c năng c a Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, trường Đại học Sân Khấu Điện Ảnh TP.HCM đã tạo điều kiện tốt nhất

để tôi hoàn thành chương trình học Xin được cám ơn gia đình đã là điểm tựa để tôi vượt lên những khó khăn, hoàn thành tâm nguyện c a mình

Kính chúc thầy cô s c khoẻ luôn thành công trong sự nghiệp giáo dục cao quý

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Học viên

Lê Văn Luật

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Phạm vi và đối tượng nghiên c u 5

4 Phương pháp nghiên c u 5

5.Cấu trúc c a luận văn 6

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC, PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH VÀ PHIM TRUYỆN TRUYỀN HÌNH 7

1.1 Lý thuyết chung về việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học 7 1.1.1 Khái niệm nhân vật 7

1.1.2 Phân loại nhân vật trong tác phẩm văn học 10

1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong phim điện ảnh 17

1.3 Nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật trong phim truyền hình 22

Tiểu kết 26

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH SỰ THÀNH CÔNG VỀ ĐẠO DIỄN VÀ DIỄN XUẤT NHÂN VẬT PHẢN DIỆN CỦA CÁC DIỄN VIÊN TRONG BA PHIM 27

2.1 Việc vay mượn kịch bản nước ngoài 27

2.1.1 Việt hoá kịch bản nước ngoài 27

2.1.2 Những khó khăn trong việc vay mượn kịch bản nước ngoài 32

2.2 Vai trò của đạo diễn trong việc Việt hoá kịch bản nước ngoài 38

2.2.1 Xử lý kịch bản 38

2.2.2 Công tác chọn diễn viên 40

2.2.3 Cách làm việc với diễn viên về vai diễn 43

2.3 Cách xử lý nhân vật của diễn viên 47

2.3.1 Nghiên c u kịch bản 47

2.3.2 Hoá thân vào nhân vật 48

2.3.3 Tạo ra phong cách riêng cho vai diễn c a các diễn viên 52

Tiểu kết 55

CHƯƠNG 3 BÀI HỌC VIỆT HOÁ THÀNH CÔNG PHIM NƯỚC NGOÀI CỦA PHIM TRUYỆN TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM 55

3.1 Thành công của ba phim 55

3.2 Thành công của đạo diễn 57

3.3 Thành công của diễn viên 64

3.4 Hạn chế trong diễn xuất của một số vai 71

Tiểu kết 75

KẾT LUẬN 76

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thập niên th 2 c a thế kỷ XXI, trên làn sóng c a Đài truyền hình Việt Nam xuất hiện một số bộ phim nổi bật, đáp ng được cả yêu cầu về

xã hội và yêu cầu về thẩm mỹ c a những người xem phim ở trong nước như

Người phán xử, Sống chung với mẹ chồng, Cả một đời ân oán Sự thành công

nổi bật c a các phim này đều liên quan đến những vấn đề mà xã hội Việt hiện đại đang quan tâm trong sự phát triển Nhưng sự phát triển này vốn mang tính

bi kịch c a xã hội Việt Nam hiện đại, xuất phát từ xã hội nông nghiệp và bây giờ muốn tiến đến xã hội công nghiệp, với những mục tiêu khác hẳn: công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá… Và một trong những bi kịch lớn nhất chính là, bi kịch về gia đình trong mối quan hệ với xã hội Toàn bộ những vấn đề xã hội hiện đại đều bắt đầu từ các gia đình, vì gia đình vốn là tế bào xã hội, nhất là những gia đình có mẫu hình tiêu biểu trong xã hội Việt Nam hiện đại

Chính vì lý do đó, tôi chọn đề tài nghiên c u cách xây dựng hệ thống

nhân vật phản diện của phim truyện truyền hình làm luận văn tốt nghiệp, với

mong muốn góp phần tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật phản diện và nghệ thuật Việt hoá kịch bản nước ngoài c a các biên kịch, đạo diễn trong ba phim được nghiên c u Từ đó sẽ góp phần nhỏ c a mình, vào việc hình thành nên một cơ sở nghiên c u có tính lý luận và khoa học, về cách xây dựng nhân vật phản diện trong phim truyện truyền hình Trên những cơ sở nghiên c u khoa học, tôi hy vọng sẽ rút ra được những kinh nghiệm trong công tác làm phim, đồng thời giúp cho đội ngũ biên kịch có thể tạo ra nhiều kịch bản ngày càng tốt hơn, góp phần giúp ngành công nghiệp điện ảnh - truyền hình Việt Nam ngày càng phát triển

2 Lịch sử vấn đề

Vào năm 1987, Đài truyền hình Việt Nam chính th c được đổi tên từ Đài truyền hình trung ương, thời gian này số lượng phim truyền hình trong nước được sản xuất mỗi năm gần 500 tập phim Nhưng những phim này chưa

để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả Vào thập niên th 2 c a thế kỷ

XXI có sự xuất hiện c a ba phim: Sống chung với mẹ chồng, Người phán xử

và Cả một đời ân oán, đã tạo nên cơn sốt thật sự cho dòng phim truyện truyền

hình Điều này được minh ch ng, thông qua sự bàn luận xôn xao trên mạng

xã hội c a khán giả qua từng tập phim Cụ thể, phim Sống chung với mẹ

chồng và Người phán xử, đã trở thành hiện tượng phim truyền hình c a năm

2017, khi lọt vào Top Tìm kiếm nổi bật c a Google VN, lần lượt ở vị trí số 3

và số 5

Đã có nhiều bài báo viết về sự thành công c a những phim này như:

“Người phán xử top tìm kiếm nhiều nhất trên Google VN 2017” trên trang

web tuoitre.vn ra mắt ngày 15/12/2017, đã dành rất nhiều lời khen cho phim

Sống chung với mẹ chồng và Người Phán xử Đây là bài báo đánh giá sự

thành công c a các nhân vật phản diện: “Bà Phương vai mẹ chồng và ông trùm Phan Quân” trong các phim nói trên

Bài viết: “Mẹ chồng lên phim phải ác?” trên trang web tuoitre.vn ra

mắt ngày 04/10/2019 Bài viết này nêu ra những sự thành công nổi trội c a

vai “mẹ chồng phản diện” và lý do mang đến sự thành công c a phim Sống

chung với mẹ chồng

Bài viết: “Lan Phương được khen diễn tốt vai ác độc nhất phim Cả một

đời ân oán” trên trang web baomoi.com ra mắt ngày 2/7/2018 bài viết này

cũng nói về sự thành công trong vai phản diện (Diệu) do diễn viên Lan

Phương th vai, đã tạo được dấu ấn trong lòng khán giả Việt, mang đến sự thành công mạnh mẽ cho phim

Tuy chưa có luận văn nào nghiên c u sâu về nhân vật phản diện thành công trong các phim truyện truyền hình, nhưng những tài liệu tham khảo trên

đã cung cấp rất nhiều ý tưởng quý báu và những phân tích thấu đáo về sự thành công c a các nhân vật phản diện, đã tạo nên những nền tảng đầu tiên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên c u và thực hiện luận văn này

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

3.1 Phạm vi nghiên cứu

Ba phim truyền hình thành công thông qua việc vay mượn kịch bản nước ngoài

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên c u quá trình sáng tạo c a đạo diễn và diễn viên trong cách xử

lý những nhân vật phản diện trong ba phim: Sống chung với mẹ chồng, Người

phán xử, Cả một đời ân oán Đây là những tác phẩm nổi tiếng trong giai đoạn

từ 2010 đến 2020 được cả giới phê bình điện ảnh – truyền hình và người hâm

mộ đánh giá cao

Đặc biệt chú ý nghiên c u nghệ thuật Việt hoá kịch bản nước ngoài c a

các đạo diễn trong ba phim được nghiên c u trong đề tài luận văn này

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Dựa vào lý thuyết về việc xây dựng hệ thống nhân vật trong văn học, trong phim truyện điện ảnh và phim truyện truyền hình, để làm cơ sở lý luận cho luận văn Từ cơ sở lý thuyết này, ta phân tích sự thành công c a hệ thống nhân vật phản diện c a từng phim, để tìm ra thành công chung c a dòng phim được Việt hoá kịch bản từ nước ngoài

4.2 Phân tích tác phẩm của các phim vay mượn kịch bản nước ngoài

- Tham khảo tài liệu

Tìm kiếm tất cả các bộ phim vay mượn kịch bản nước ngoài thành công trong và ngoài nước Tham khảo nghiên c u tài liệu và những bài viết, đánh giá c a giới chuyên môn về những phim này

- Điều tra xã hội học

Phỏng vấn sâu khoảng 8 chuyên gia trong lĩnh vực điện ảnh, truyền hình: các nhà lý luận phê bình điện ảnh, các nhà sản xuất phim, đạo diễn, biên kịch, diễn viên

Đưa bảng hỏi cho khoảng 300 người để thăm dò ý kiến khán giả xem trên

truyền hình và xem online

5.Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục các Tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 3 chương:

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC, PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH VÀ

PHIM TRUYỆN TRUYỀN HÌNH

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH SỰ THÀNH CÔNG VỀ ĐẠO DIỄN VÀ DIỄN XUẤT NHÂN VẬT PHẢN DIỆN CỦA CÁC DIỄN VIÊN TRONG

BA PHIM

CHƯƠNG 3 BÀI HỌC VIỆT HOÁ THÀNH CÔNG PHIM NƯỚC

NGOÀI CỦA PHIM TRUYỆN TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC, PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH VÀ

PHIM TRUYỆN TRUYỀN HÌNH

1.1 Lý thuyết chung về việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học

1.1.1 Khái niệm nhân vật

Nhân vật văn học là con người, sự vật hay hiện tượng, được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Những con người, sự vật hay hiện tượng này có thể được miêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không, xuất hiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít hoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm

Nhân vật văn học có thể là con người có tên (như Tấm Cám, Thúy Kiều, Robin Hood …), có thể là những người không có tên (như thằng bán tơ, viên quan, mụ quản gia…) hay có thể là một đại từ nhân xưng nào đó (như một số nhân vật xưng tôi trong các truyện ngắn, tiểu thuyêt hiện đại, như mình – ta trong ca dao…)

Khái niệm con người này cũng cần được hiểu một cách rộng rãi trên 2 phương diện Về số lượng: hầu hết các tác phẩm từ văn học dân gian đến văn học hiện đại đều tập trung miêu tả số phận c a con người, về chất lượng: dù nhà văn miêu tả thần linh, ma quỉ, đồ vật…nhưng lại gán cho nó những phẩm chất c a con người

Trong nhiều trường hợp, khái niệm nhân vật được sử dụng một cách ẩn

dụ nhằm chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Chẳng hạn, người

ta thường nói đến nhân vật “nhân dân” như là một nhân vật trung tâm trong

tác phẩm Chiến tranh và hòa bình c a đại văn hào L Tônxtôi, hay “chiếc quan tài” là nhân vật trong tác phẩm Chiếc quan tài c a Nguyễn Công

Hoan…Theo như Tô Hoài nhận xét về chiếc quan tài: “Trong truyện ngắn

Chiếc quan tài c a Nguyễn Công Hoan, nhân vật không phải là người mà là

một chiếc quan tài Nhưng chiếc quan tài ấy chẳng phải là vô tri mà là một sự thê thảm, một bản án tố cáo chế độ thảm khốc thời Pháp thuộc Như vậy, chiếc quan tài cũng là một th nhân vật” Như vậy, nhìn chung, nhân vật văn học là hình tượng c a con người trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước lệ, có những dấu hiệu để nhận biết: tên gọi, những dấu hiệu về tiểu sử, nghề nghiệp, những đặc điểm riêng…Những dấu hiệu đó thường được giới thiệu ngay từ đầu và thông thường sự phát triển về sau c a nhân vật gắn bó mật thiết với những giới thiệu ban đầu đó Giống như việc giới thiệu Thúy Vân, Thúy Kiều trong

tác phẩm Truyện Kiều c a Nguyễn Du khác nhau, chính là điềm báo về số

phận c a mỗi người sau này:

“Vân xem trang trọng khác vời

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang

Hoa cười ngọc thốt đoan trang

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da

Kiều càng sắc sảo mặn mà

So bề tài sắc lại là phần hơn

Làn thu th y, nét xuân sơn

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh”

Hay việc giới thiệu Hoạn Thư:

“Ở ăn thì nết cũng hay,

Nói điều ràng buộc thì tay cũng già”

Nhân vật văn học không giống với các nhân vật thuộc các loại hình nghệ thuật khác Nhân vật văn học được thể hiện bằng chất liệu riêng là ngôn từ Vì vậy, nhân vật văn học đòi hỏi người đọc phải vận dụng trí tưởng tượng, liên tưởng để dựng lại một con người hoàn chỉnh trong tất cả các mối quan hệ c a nó Ngoài ra, nhân vật văn học còn có, ch c năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm c a nhà văn về cuộc đời Khi xây dựng nhân vật, nhà văn luôn gắn liền nó với những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm Vì vậy, việc tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm, bên cạnh việc xác định những nét tính cách c a nó, cần nhận ra những vấn đề c a hiện thực và quan niệm c a nhà văn muốn thể hiện qua nhân vật

Chẳng hạn, khi nhắc đến một nhân vật, nhất là các nhân vật chính, người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật đó Chẳng hạn gắn liền với Kiều là thân phận c a người phụ nữ có tài sắc trong xã hội cũ Gắn liền với Kim Trọng là vấn đề tình yêu và ước mơ vươn tới hạnh phúc Gắn liền với Từ Hải là vấn đề đấu tranh để thực hiện khát vọng tự do, công

lí…Trong Chí Phèo c a Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu

manh hóa c a một bộ phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong kiến

Do nhân vật có ch c năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm c a nhà văn về cuộc đời nên trong quá trình mô tả nhân vật, nhà văn có quyền lựa chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ được quan niệm c a mình về con người và cuộc sống Chính vì vậy, không nên đồng nhất nhân vật văn học với con người trong cuộc đời Khi phân tích, nghiên c u nhân vật, việc đối chiếu, so sánh tính cách c a các nhân vật là điều cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật, nhất là những nhân vật có

nguyên mẫu ngoài cuộc đời như anh hùng Núp trong tác phẩm Đất nước đứng

lên, Chị S trong tác phẩm Hòn Đất… nhưng cũng cần nhớ rằng nhân vật

văn học là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng c a nhà văn trong việc nêu lên những vấn đề c a hiện thực cuộc sống

1.1.2 Phân loại nhân vật trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học là một hiện tượng hết s c đa dạng Những nhân vật được xây dựng thành công từ xưa đến nay bao giờ cũng là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại Tuy nhiên, xét về mặt nội dung tư tưởng, kết cấu, chất lượng miêu tả…, có thể thấy những hiện tượng lặp đi lặp lại tạo thành các loại nhân vật khác nhau Để nắm bắt được thế giới nhân vật đa dạng, phong phú,

có thể tiến hành phân loại chúng ở nhiều góc độ khác nhau

a Từ góc độ phẩm chất nhân vật

Có thể nói đến hai loại nhân vật chính diện (nhân vật tích cực), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực) Nhân vật chính diện là nhân vật đại diện cho lực lượng chính nghĩa trong xã hội, cho cái thiện, cái tiến bộ Khi nhân vật chính diện được xây dựng với những phẩm chất hoàn hảo, có tính chất tiêu biểu cho tinh hoa c a một giai cấp, một dân tộc, một thời đại, mang những mầm mống lí tưởng trong cuộc sống…có thể được coi là nhân vật lí tưởng Ở đây, cũng cần phân biệt nhân vật lí tưởng với nhân vật lí tưởng hóa Loại nhân vật sau là loại nhân vật được tô hồng, hoàn toàn theo quan điểm

ch quan c a nhà văn

Ví dụ: nhân vật Thạch Sanh (trong Truyện cổ tích Thạch Sanh), Thúy Kiều, Kim Trọng, Từ Hải (trong truyện Kiều c a đại thi hào Nguyễn Du), Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga, Hớn Minh, Vương Tử Trực (trong truyện Lục

Vân Tiên c a nhà văn Nguyễn Đình Chiểu)… chính là những nhân vật lý

tưởng hoá

Đối lập với nhân vật chính diện là nhân vật phản diện - nhân vật đại

diện cho lực lượng phi nghĩa, cho cái ác, cái lạc hậu, phản động, cần bị lên án Trong quá trình phát triển c a văn học, trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, việc xây dựng các loại nhân vật trên cũng khác nhau Ví dụ: nhân vật mẹ con

Lý Thông, (trong truyện cổ tích Thạch Sanh), Tú Bà, Mã Giám Sinh, Hoạn Thư, Hồ Tôn Hiến… (trong Truyện Kiều c a Nguyễn Du), Trịnh Hâm, Bùi Kiệm (trong truyện Lục Vân Tiên c a Nguyễn Đình Chiểu)

Nếu như trong thần thoại Việt Nam chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa nhân vật chính diện và nhân vật phản diện thì trong truyện cổ tích, các truyện thơ Nôm, các nhân vật thường được xây dựng thành 2 tuyến rõ rệt có tính chất đối kháng quyết liệt Ở đây, hễ là nhân vật chính diện thường tập trung những đ c tính tốt đẹp còn nhân vật phản diện thì hoàn toàn ngược Iại

Trong văn học hiện đại, nhiều khi khó phân biệt đâu là nhân vật chính diện, đâu là nhân vật phản diện Việc miêu tả này phù hợp với quan niệm cho rằng hiện thực nói chung và con người nói riêng không phải chỉ mang một phẩm chất mỹ học, mà bao hàm nhiều phẩm chất thẩm mĩ khác nhau, cái nhìn

c a ch thể đối với sự vật nhiều chiều, ph c hợp ch không đơn điệu…

Những nhân vật như Chí Phèo, Thị Nở, Tám Bính, Năm Sài Gòn…là những nhân vật có bản chất tốt, nhưng trong họ vẫn tồn tại những phẩm chất không tốt, Chính vì vậy, ở đây, sự phân biệt chính diện, phản diện chỉ có ý nghĩa tương đối Khi đặt nhân vật vào loại nào để nghiên c u, cần phải xét khuynh hướng ch đạo c a nó đồng thời phải chú ý đến các khuynh hướng, phẩm chất thẩm mĩ khác nữa Trong giai đoạn trước, những nhân vật như Kiều, Hoạn Thư, Thúc Sinh cũng được Nguyễn Du miêu tả ở nhiều góc độ, với nhiều phẩm chất khác nhau ch không phải chỉ có một phẩm chất chính diện hoặc phản diện

b Từ góc độ cấu trúc tác phẩm

Dựa theo ch c năng và vị trí c a nhân vật trong tác phẩm, có thể chia

thành các loại nhân vật: nhân vật chính, trung tâm, hay nhân vật phụ Nhân vật chính là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc tổ ch c và triển khai tác phẩm Ở đây, nhà văn thường tập trung miêu tả, khắc họa tỉ mỉ từ ngoại hình, nội tâm, quá trình phát triển tính cách c a nhân vật Qua nhân vật chính, nhà văn thường nêu lên những vấn đề và những mâu thuẫn cơ bản trong tác phẩm và từ đó giải quyết vấn đề và thể hiện ch đề tư tưởng cho tác phẩm

Nhân vật chính có thể có nhiều hoặc ít tùy theo dung lượng hiện thực

và những vấn đề đặt ra trong tác phẩm Với những tác phẩm lớn có nhiều nhân vật chính thì nhân vật chính quan trọng nhất xuyên suốt toàn bộ tác phẩm được gọi là nhân vật trung tâm Trong không ít trường hợp, nhà văn

dùng tên nhân vật trung tâm để đặt tên cho tác phẩm Ví dụ: Đông Ki sốt c a Cervantes, Anna Karenina c a đại văn hào L Tônxtôi, Truyện Kiều c a

c.Từ góc độ phương thức miêu tả của tác phẩm văn học

Từ ba phương th c tái hiện hiện thực c a văn học: tự sự - trữ tình – kịch, có thể phân thành các loại nhân vật: nhân vật trữ tình c a thơ, nhân vật

tự sự c a văn xuôi và nhân vật kịch c a kịch Từ góc độ chất lượng miêu tả có thể phân thành các loại: nhân vật, tính cách, điển hình Nhân vật là những con người nói chung được miêu tả trong tác phẩm Nhà văn dùng ngòi bút c a

mình, để phác thảo một vài chi tiết về ngôn ngữ, cử chỉ, hành động…cũng có thể dùng nó để miêu tả đậm nét và chi tiết tính cách nhân vật Tính cách nhân vật được khắc họa với một chiều sâu bên trong Nó như một điểm qui tụ mà

từ đó có thể giải thích được mọi biểu hiện muôn màu, muôn vẻ sinh động bên ngoài c a nhân vật

Ngoài những loại nhân vật được trình bày, có thể nêu lên một số kiểu nhân vật qua các trào lưu văn học khác nhau Chẳng hạn, khái niệm nhân vật

bé nhỏ trong văn học hiện thực phê phán, khái niệm nhân vật con người trong

ch nghĩa tự nhiên, nhân vật phi nhân vật trong các trào lưu văn học hiện đại

ch nghĩa ở phương Tây…

1.1.3 Một số biện pháp xây dựng nhân vật văn học

Để xây dựng thành công một nhân vật văn học, nhà văn phải có khá năng đồng cảm, phát hiện những đặc điểm sâu kín ở nhân vật Điều này đòi hỏi nhà văn phải hiểu đời và hiểu người Nhưng có một điều không kém phần quan trọng là nhà văn phải miêu tả, khắc họa nhân vật ấy sao cho có s c thuyết phục mạnh mẽ đối với người đọc Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến những biện pháp xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học

Có nhiều biện pháp khác nhau trong việc xây dựng nhân vật văn học

Có thể kể đến các biện pháp như xây dựng nhân vật qua ngoại hình, nội tâm, ngôn ngữ và hành động

a Xây dựng nhân vật bằng cách khắc họa ngoại hình

Ngoại hình là dáng vẻ bên ngoài c a nhân vật bao gồm y phục, cử chỉ, tác phong, diện mạo…Đây là yếu tố quan trọng góp phần cá tính hóa nhân vật Nếu như văn học cổ thường xây dựng ngoại hình nhân vật với những chi tiết ước lệ, tượng trưng thì văn học hiện đại thường đòi hỏi những chi tiết chân thực và cụ thể sinh động Nhà văn Nga M.Gorki khuyên các nhà văn

thấy, nêu lên, nhấn mạnh những nét riêng độc đáo, tiêu biểu trong dáng điệu, nét mặt, nụ cười, khóe mắt…c a nhân vật

Ngoại hình nhân vật dùng để biểu hiện nội tâm Đây cũng chính là sự thống nhất giữa cái bên ngoài và cái bên trong c a nhân vật Vì vậy, khi tính cách, đời sống bên trong c a nhân vật thay đổi, nhiều nét bên ngoài c a nhân vật cũng thay đổi theo

Khi xây dựng ngoại hình nhân vật, nhà văn cần thể hiện những nét riêng biệt, cụ thể c a nhân vật để người đọc có thể nắm bắt được những đặc điểm chung c a nhân vật: nghề nghiệp, tầng lớp, thời đại…Những nhân vật thành công trong văn học từ xưa đến nay cho thấy nhà văn bao giờ cũng chọn lựa công phu những nét tiêu biểu nhất để khắc họa nhân vật

b Xây dựng nhân vật qua biểu hiện nội tâm

Khái niệm nội tâm nhằm chỉ toàn bộ những biểu hiện thuộc cuộc sống bên trong c a nhân vật Đó là những tâm trạng, những suy nghĩ, những phản

ng tâm lí… c a nhân vật trước những cảnh ngộ, những tình huống mà nó gặp phải trong cuộc đời Trong quá trình phát triển c a lịch sử văn học, việc thể hiện nhân vật qua nội tâm ngày càng có vai trò quan trọng Trong văn học Việt Nam, so với các giai đoạn trước Truyện Kiều c a Nguyễn Du đã đạt đuợc những thành tựu rực rỡ Tác phẩm ch ng tỏ Nguyễn Du có khả năng nắm bắt một cách tài tình những ý nghĩ, tình cảm sâu kín c a nhân vật và diễn

c Xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật

Khái niệm ngôn ngữ nhân vật nhằm chỉ những lời nói, cách nói c a

nhân vật trong tác phẩm Lời nói đó phản ánh kinh nghiệm sống cá nhân, trình

độ văn hóa, tư tưởng, tâm lí, thị hiếu…Đằng sau mỗi câu nói c a mỗi con người đều có lịch sử riêng c a nó Trong cuộc sống không thể có những người nói hoàn toàn giống nhau, vì vậy nhà văn cần phát hiện những nét riêng

c a ngôn ngữ nhân vật để thể hiện trong tác phẩm

Trong các tác phẩm tự sự nói chung, lời nói c a nhân vật thường chiếm

tỉ lệ ít hơn so với ngôn ngữ người kể chuyện nhưng lại có khả năng thể hiện sinh động và khêu gợi cho người đọc hình dung về bản chất, tính cách c a nhân vật Trong đoạn báo ân, báo oán c a Truyện Kiều, mặc dù đang hồn xiêu phách lạc, Hoạn Thư vẫn biết lựa điều kêu ca:

Rằng tôi chút phận đàn bà

Ghen tuông thì cũng người ta thường tình

Nghĩ cho khi các viết kinh

Đến khi khỏi cửa d t tình chẳng theo

Lòng riêng, riêng những kính yêu

Chồng chung, ai dễ ai chiều cho ai

Trót đà gây việc chông gai

Cũng nhờ lượng bể tha bài nào chăng?

Cách nói rất khôn khéo này hoàn toàn phù hợp với con người khôn ngoan, thông minh, lanh lợi c a Hoạn Thư Trong tình thế nguy ngập, Hoạn Thư đã biết lựa lời mà nói, vừa khen ngợi vừa khơi gợi lòng thương ở Thúy Kiều Rõ thực, nàng rất hiểu Thúy Kiều, biết nói lời vừa đ Kết quả, Hoạn Thư đã đạt đến mục đích c a mình, được Thuý Kiều tha bổng

Trong các trào lưu văn học hiện thực, việc cá thể hóa nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật được nhà văn đặc biệt quan tâm và được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau Chẳng hạn, nhà văn có thể để cho nhân vật lặp đi lặp

lại nhiều lần một số từ hoặc một số câu mà nhân vật thích (Biết rồi, khổ lắm,

nói mãi c a cụ cố Hồng trong tác phẩm Số đỏ c a Vũ Trọng Phụng), có thể để

nhân vật sử dụng một số từ địa phương, từ nước ngoài, cách phát âm sai…nhưng dù sử dụng cách nào, ngôn ngữ c a nhân vật cũng phải có sự chọn lọc nhằm đạt đến sự thống nhất giữa cá thể hóa và khái quát hóa, đồng thời cũng phải phù hợp với hoàn cảnh và tính cách c a nhân vật

Với dáng đi ngật ngưỡng và lời chửi đổng c a Chí Phèo rõ thực không lẫn với ai được Nam Cao chỉ bằng khắc họa ngôn ngữ c a nhân vật đã có thể làm toát rõ bản chất c a nhân vật ch không cần dụng công đến các phương diện khác

d Xây dựng nhân vật qua hành động của nhân vật

Hành động nhân vật là khái niệm nhằm chỉ các việc làm, cách làm c a nhân vật Đây là phương diện đặc biệt quan trọng để thể hiện tính cách nhân vật, vì việc làm c a mỗi người là căn c quan trọng có ý nghĩa quyết định nói lên tư cách, lí tưởng, phẩm chất cũng như những đặc điểm thuộc về thế giới tinh thần c a người đó Hơn nữa, trong các tác phẩm tự sự, đặc biệt là trong các tác phẩm kịch bản sân khấu và điện ảnh tính cách nhân vật không phải ngay từ đầu đã được hình thành trọn vẹn Chính hành động có tác dụng bộc lộ quá trình phát triển c a tính cách và thúc đẩy sự diễn biến c a hệ thống cốt truyện…Thông qua các mối quan hệ, sự đối xử giữa các nhân vật trong những tình huống khác nhau, người đọc có thể xác định được những đặc điểm, bản chất c a nhân vật

Thông thường, khi miêu tả hành động nhân vật, nhà văn thường kết hợp với những biểu hiện nội tâm tương ng vì đằng sau mỗi hành động, bao giờ cũng có một tâm trạng hoặc một động cơ nào đó Dùng nội tâm để lí giải hành động, sử dụng hành động để làm sáng tỏ nội tâm là một hiện tượng phổ biến trong việc miêu tả nhân vật

Trên đây là những biện pháp chung nhất trong việc xây dựng nhân vật Ngoài những biện pháp trên, nhà văn còn có thể khắc họa nhân vật thông qua việc đánh giá c a các nhân vật khác liên quan trong tác phẩm, thông qua việc

mô tả đồ dùng, nhà cửa, môi trường xã hội, thiên nhiên…mà nhân vật sinh sống Ở những tác phẩm tự sự, ngôn ngữ người kể chuyện là một yếu tố rất quan trọng trong việc bộc lộ, miêu tả và đánh giá nhân vật

Việc phân biệt các biện pháp xây dựng nhân vật như trên chỉ có tính chất tương đối Trong thực tế, các biện pháp này nhiều khi không tách rời mà gắn bó chặt chẽ với nhau Vì vậy, nhiều khi rất khó chỉ ra các biện pháp xây dựng nhân vật dưới một hình th c thuần túy và độc lập Một điều cũng cần lưu ý, việc nắm bắt các biện pháp trên đây cũng chỉ nhằm mục đích hiểu một cách đầy đ và chính xác về nhân vật trong tác phẩm văn học

1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong phim điện ảnh

Điện ảnh bắt đầu du nhập vào Việt Nam từ cuối thập niên 1890, nhưng

mãi đến năm 1923, mới xuất hiện bộ phim đầu tiên Kim Vân Kiều do một

người Pháp là Famechon và người Việt Nguyễn Văn Vĩnh cùng thực hiện

Từ năm 1925, xuất hiện những hãng phim Việt Nam, có những bộ phim Việt Nam hợp tác với nước ngoài Các nhà làm phim Việt Nam đã cho ra đời rất nhiều tác phẩm kinh điển nói về đề tài chiến tranh với các bộ phim nổi tiếng

như Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Nổi gió, Em bé Hà Nội, ghi dấu ấn cho nền điện ảnh cách mạng, hay những bộ phim như Ván bài lật ngửa, Cánh đồng

hoang thu hút được nhiều khán giả, giành được giải thưởng trong những

liên hoan phim quốc tế

Bản thân tác phẩm phim truyện điện ảnh hay phim truyện truyền hình thường có cơ sở từ một loại tác phẩm văn học, thuộc phương th c kịch Tên đặc thù c a nó trong phương th c này là kịch bản văn học dành cho phim truyện điện ảnh và phim truyện truyền hình Chính vì thế nó cũng phải tuân

theo những nguyên tắc chung về việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học, theo phương th c kịch Nên tác phẩm theo phương th c này được gọi là kịch bản sân khấu hoặc kịch bản phim

Văn học và điện ảnh đều thuộc các loại hình nghệ thuật tiêu biểu trong

“gia đình nghệ thuật", song mang những nét đặc trưng riêng c a từng loại hình Mối quan hệ giữa văn học và điện ảnh mang tính chất hai chiều: điện ảnh có thể lấy cảm h ng, chất liệu từ mạch nguồn phong phú c a kho tàng văn học, tiếp thu những th pháp nghệ thuật c a văn học; ngược lại, với xu thế phát triển thông tin giải trí ngày nay, các th pháp điện ảnh đã xâm nhập vào địa hạt văn học và ngày càng chiếm một phạm vi rộng lớn Vì ra đời khá muộn, môn nghệ thuật th bảy đã tiếp thu, kế thừa những tinh hoa, thành quả

c a các loại hình nghệ thuật ra đời trước đó Văn học chính là mảnh đất màu

mỡ giúp điện ảnh có thể khai thác đề tài, chất liệu và cách th c thể hiện để hình thành nên những kịch bản phim

Văn học và điện ảnh đều mang tính tổng hợp cao, đều chịu ảnh hưởng

c a các loại hình khác và giữa chúng có sự thâm nhập, ảnh hưởng lẫn nhau Văn học và điện ảnh sử dụng phương tiện ngôn ngữ khác nhau Văn học là nghệ thuật sử dụng ngôn từ, mang tính phi vật thể, miêu tả thế giới một cách gián tiếp; trong khi chất liệu c a điện ảnh là hình ảnh và âm thanh, mang tính vật thể Cả văn học lẫn điện ảnh đều có thế mạnh riêng trong việc tạo dựng lại thế giới và làm cho hình tượng nghệ thuật trở nên sống động, hữu hình

Kịch bản điện ảnh thực chất là văn bản văn chương dưới một dạng trình bày đặc biệt Điện ảnh dựa rất nhiều vào văn học, đặc biệt là việc chuyển thể hay Việt hoá tác phẩm văn học thành phim, cho nên có thể nói điện ảnh là

“văn học hiện hữu”

Một trong những tác phẩm điện ảnh lấy nhiều nước mắt c a khán giả

mọi thời đại là phim Titanic Cảnh cảm động nhất là khi Jack và Rose từ biệt

nhau lần cuối giữa làn nước lạnh trong đêm tối, Rose đã định từ bỏ niềm hi vọng được sống để đi theo tình yêu với Jack Nhưng rồi trong khoảnh khắc, nàng bừng tỉnh và dùng hết s c để giật lấy cái còi Chi tiết giật lấy cái còi c a Rose không chỉ mang s c mạnh c a bản năng sinh tồn, mà còn là s c mạnh

c a lời h a, c a tình yêu chân thành đối với Jack Lòng tin và sự hi sinh c a

hai nhân vật trên con tàu mang tên Titanic huyền thoại ấy, đã trở thành một

biểu tượng c a tình yêu bất tử ở cả trong lĩnh vực điện ảnh cũng như trong cuộc sống

Up là bộ phim hoạt hình xuất sắc được nhận giải thưởng Quả cầu

vàng cho phim hoạt hình hay nhất tại Hollywood năm 2009 Bộ phim đem đến cho người xem dù ở bất c l a tuổi nào cũng đều có thể thả hồn mình bay bổng theo trí tưởng tượng Từ hình ảnh ông lão Carl, đ a trẻ Russell, đến chú chó Doug, con chim Kevin… đều được khắc họa mang tính cách rõ nét Từng chi tiết, hình ảnh, nhân vật trong phim đều góp phần giúp đạo diễn Peter Docter gửi tới khán giả b c thông điệp: cuộc phiêu lưu hấp dẫn và vĩ đại nhất, chính là cuộc đời c a mỗi con người Bộ phim thành công cũng nhờ một phần

ở việc sử dụng các biện pháp ẩn dụ được học hỏi từ tác phẩm văn học, bên cạnh việc sử dụng các kĩ năng, kĩ xảo c a điện ảnh

Cũng giống như văn học, có rất nhiều nhân vật trong các bộ phim không phải là con người mà là các con vật, đồ vật, cây cỏ nhưng được nhân

cách hóa mang tư tưởng, tình cảm c a con người như phim: Vua sư tử, Tom

và Jerry, Hãy đợi đấy, Tarzan, Kỷ băng hà, Đi tìm Nemô… Nhân vật vốn là

đối tượng phản ánh c a văn học, tiêu biểu cho tính cách và số phận c a con người nói chung trong xã hội Th pháp nhân cách hóa thường được sử dụng trong tác phẩm văn học, đặc biệt hay gặp nhất trong các truyện ngụ ngôn, cổ tích Bằng một số nét đơn giản mang tính cách điệu hóa, tác giả tạo ra s c sống cho nhân vật Th pháp này cũng được các nhà làm phim hoạt hình,

phim cổ tích… tích cực sử dụng Nhân vật là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên thành công cho tác phẩm nghệ thuật Ở bất c bộ môn nghệ thuật nào, việc xây dựng nhân vật luôn được xem trọng và cần sự sáng tạo c a người nghệ sĩ Đặc biệt với nghệ thuật th 7, nhân vật lại càng

là nhân tố quyết định Vì thế, phim có thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào tâm huyết, cùng khả năng sáng tạo xuất sắc c a những người tạo

ra nó (biên kịch, đạo diễn, diễn viên)

Xây dựng nhân vật là yếu tố cần thiết và quan trọng, có ảnh hưởng nhiều đến sự thành công hay thất bại c a tác phẩm Tác phẩm có sống động, tồn tại lâu dài hay không tùy thuộc vào khả năng sáng tạo c a người nghệ sĩ, và xây dựng nhân vật c a tác phẩm Khi đã xem một tác phẩm điện ảnh khá lâu, có thể quên tác phẩm ở nhiều điểm, đôi khi quên cả ch đề tư tưởng hay nội dung c a tác phẩm, nhưng với nhân vật thì ta khó lòng quên được, nếu nhân vật đó có tính cách, cá tính ấn tượng, đời sống tâm lý riêng biệt

Là một loại hình nghệ thuật đặc biệt chú trọng việc xây dựng nhân vật, điện ảnh có những đòi hỏi cũng như kỹ thuật trong công việc này Người đọc văn học nhìn thấy nhân vật qua những mô tả c a tác giả và nhận th c nhân vật bằng hình dung, trí tưởng tượng Nhiều khi, người ta còn mặc định cho nhân vật những nét nọ, nét kia, tính cách này, tính cách khác vốn không có trong ý

đồ sáng tác c a tác giả, tùy theo tình cảm c a mình đối với nhân vật Khán giả yêu thích sân khấu thì nhìn thấy và nhận th c nhân vật c a vở diễn từ con người thật bằng tai, bằng mắt nhưng lại trên một không gian ước lệ với những hành động diễn ước lệ c a diễn viên Các nhân vật trong một số loại hình nghệ thuật khác, như trong nhiếp ảnh, hội họa, điêu khắc…, chỉ mãi mãi đ ng

ở một tư thế trong một không gian tĩnh Trong khi đó, nhân vật c a điện ảnh luôn luôn vận động và thể hiện tính cách từ việc đối mặt với các sự kiện diễn

ra trong không gian, thời gian thật Đây là điểm mạnh hơn hẳn c a nhân vật

điện ảnh so với nhân vật c a các loại hình nghệ thuật khác Chính khả năng vận động trên nền bối cảnh thật c a hoàn cảnh, c a tự nhiên mà người xem trực tiếp cảm nhận nhân vật bằng mọi giác quan như khi họ đối diện với những con người thật trong cuộc sống hàng ngày Trong bối cảnh chân thực

đó, nhân vật điện ảnh xuất hiện với những hành vi, cử chỉ, hoạt động… diễn

ra trước mắt người xem và họ có thể hiểu hoặc ít nhất là cảm nhận những gì đang diễn ra trong phim Nói chính xác hơn, nhân vật trong điện ảnh giúp người xem thưởng th c một cách chân thực nhất so với nhân vật trong các loại hình nghệ thuật khác như văn học, hội hoạ, hay điêu khắc

Trong bộ phim Tướng về hưu c a đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi, nhân vật

tướng Thuấn đã có sự biến chuyển tâm lý và hành động chuẩn xác phù hợp với ngôn ngữ điện ảnh Trong tác phẩm văn học, tướng Thuấn là một người thiên về quan sát và suy nghĩ Ông nhìn cuộc sống đang biến động từng ngày trong gia đình lẫn ngoài xã hội và thường buồn phiền, nghĩ ngợi, hay hồi tưởng về quá kh c a mình Người đọc thấy được tính cách c a nhân vật này thông qua suy nghĩ và cảm nhận c a ông ch không phải qua những hành động Nhưng tác phẩm điện ảnh không để nhân vật ông Thuấn chỉ biết ngồi yên quan sát sự biến đổi c a cuộc sống, mà phải thay đổi để phù hợp với ngôn ngữ điện ảnh Ông Thuấn trong phim đã có sự biến đổi rõ rệt trong hành động trên Từ hành động ấy ông Thuấn đã tự bộc lộ tính cách, tâm lý c a mình

Trong bộ phim Người đàn bà mộng du c a đạo diễn Nguyễn Thanh Vân,

nhân vật Quỳ là một dạng vai chưa phù hợp với điện ảnh Quỳ trong phim rất

ít những hành động để làm rõ tính cách, mà mới chỉ đi đi lại lại suy nghĩ và hầu như không thấy có sự biến đổi Từ đầu đến cuối phim, Quỳ gần như không thay đổi, không có sự biến chuyển cần thiết như đòi hỏi c a một nhân vật điện ảnh Vì thế, người xem có cảm giác rối rắm, không hiểu rõ Quỳ là người thế nào, đạo diễn đang kể điều gì, dù diễn viên Hồng Ánh đã diễn xuất

tốt nhân vật Quỳ Sự hạn chế này xuất phát từ khâu chuyển thể kịch bản từ

văn học sang điện ảnh Trong bộ phim Bi, đừng sợ, nhân vật bé Bi cũng được

xây dựng không khác gì nhân vật Quỳ, khiến khán giả cảm thấy vai trò c a nhân vật này không rõ ràng, cũng không hiểu rõ tính cách c a Bi

Điện ảnh cách mạng Việt Nam trong quá kh đã gặt hái được những thành công trong việc xây dựng nhân vật Đã có nhiều bộ phim hay, cảm động với nhiều nhân vật từ trong cuộc sống thường ngày lên màn ảnh, ít nhiều tạo nên những xúc cảm và ấn tượng đối với người xem Những nhân vật như Tư

Hậu (phim Chị Tư Hậu), bé Nga (phim Chim vành khuyên), Nết (phim Đến

hẹn lại lên), Dịu (phim Vĩ tuyến 17 ngày và đêm), Duyên (phim Bao giờ cho đến tháng mười) và nhiều nhân vật trong những bộ phim khác đã góp phần

tạo nên ấn tượng với hương sắc riêng cho nhân vật điện ảnh thành công trên màn ảnh Việt một thời Không thể ph nhận tài năng diễn xuất c a những tên tuổi như Trà Giang, Lâm Tới, Thế Anh, Phương Thanh, Minh Châu, Thanh Quý… Những gì họ để lại vẫn là những thước phim đẹp, tinh tế với một khả năng diễn xuất tài tình, cuốn hút và đặc biệt tình yêu, sự đam mê đối với nhân vật mình thể hiện trong bộ môn nghệ thuật th bảy Những bộ phim ấy cho dù

đã trải qua bao năm tháng, nhiều biến thiên, thăng trầm vẫn còn vẹn nguyên một s c sống bền bỉ trong lòng người xem nhiều thế hệ

Nhân vật trong điện ảnh cũng giống như nhân vật trong văn học phải luôn có “sự vận động“ để bộc lộ tính cách c a mình; cũng như có sự biến chuyển, thay đổi trong tâm lý liên tục, nhưng ở điện ảnh nó phải vận động theo ngôn ngữ điện ảnh Chính vì thế, sự thành công c a nhân vật là sự phối hợp ăn ý và nhuần nhuyễn c a ba thành phần sáng tạo chính: biên kịch, đạo diễn và diễn viên

1.3 Nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật trong phim truyền hình

Dù cho phim truyện truyền hình xuất hiện sau phim điện ảnh, nhưng việc tạo ra một phim truyện truyền hình hay phim điện ảnh thu hút người xem đều không thể thiếu một yếu tố quan trọng, đó là nhân vật Đây cũng chính là yếu

tố khiến phim truyền hình thành công và được nhiều khán giả yêu thích Do

đó vấn đề tạo ra những kịch bản hay trong phim truyện truyền hình, được rất nhiều nhà biên kịch quan tâm

Phim truyền hình và phim điện ảnh là hai thể loại quen thuộc khi nhắc đến lĩnh vực truyền hình Tuy nhiên, có rất nhiều người bị nhầm lẫn và không phân biệt được hai thể loại này

Phim truyền hình là phim được sản xuất đại trà, để phát sóng trên các kênh truyền hình một cách rộng rãi Loại phim này không thu tiền trực tiếp từ người xem truyền hình nhưng phim truyền hình có thể kiếm tiền khi bộ phim thu hút nhiều người xem, bằng cách bán những quảng cáo giá cao xen kẽ trong thời gian chiếu phim Ngoài ra, một phần trong doanh thu c a phim truyền hình cũng đến từ cước phí truyền hình cáp Đặc điểm chung c a phim truyện truyền hình có khung hình thuờng hẹp, cỡ cảnh thường lớn hơn phim truyện điện ảnh về góc độ hình ảnh Chính vì thế, phim truyền hình cũng có những hạn chế về màu sắc, độ nét so với phim điện ảnh

Phim điện ảnh là những bộ phim khi được sản xuất ra sẽ được chiếu tại rạp trước tiên, trên những màn ảnh lớn Cũng có nhiều bộ phim điện ảnh được phát hành dưới dạng DVD mà không chiếu rạp Do đều là những sản phẩm nghệ thuật c a nghệ thuật th 7, nên cách th c thực hiện một tác phẩm điện ảnh hay truyền hình về cơ bản là giống nhau Vì lẽ đó, nghệ thuật xây dựng kịch bản trong phim truyện truyền hình cũng giống như nghệ thuật xây dựng kịch bản trong phim truyện điện ảnh Tuy nhiên vẫn có khác nhau Nhân vật trong phim truyện truyền hình được xây dựng hoàn chỉnh hơn nhân vật trong phim truyện điện ảnh Do vấn đề về thời lượng Thông thường, một phim

truyện truyền hình có thời lượng 30 tập, mỗi tập 45 phút, không như thời lượng phim điện ảnh chỉ từ 90 phút 180 phút, nhân vật trong phim truyện truyền hình được miêu tả trong quá trình c a một đời người, trong quan hệ

c a nhiều sự kiện, nhiều vấn đề chồng chéo, đan xen nhau không như ở phim điện ảnh, nhân vật chỉ thể hiện rõ mình, phải bộc lộ cái phần tâm can nhất, cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi đó là cái khoảnh khắc ch a cả một đời người Chính vì thế, nhân vật trong phim truyện truyền hình rất gần gũi với cuộc sống đời thường, người xem dễ hiểu và dễ cảm nhận được tính cách cũng như số phận c a các nhân vật trong phim

Một điều đặc biệt là nhà biên kịch, đạo diễn có thể thay đổi, hoặc sửa tính cách nhân vật, thêm hoặc bớt nhân vật, thay đổi đoạn kết … tuỳ theo những phản ng, bình luận c a khán giả với cách làm phim truyền hình hiện nay,

chẳng hạn như phim Về nhà đi con, Gạo nếp gạo tẻ, Sinh tử …đạo diễn và các nhà sản xuất phim thường lái câu chuyện theo sự quan tâm, hâm mộ các nhân vật từ phía khán giả, thông qua những bình luận trực tiếp trên phim

Giống như phim truyện điện ảnh, dựa vào nội dung cốt truyện, vào khả năng xuất hiện, tầm quan trọng, nhân vật trong phim truyện truyền hình cũng được phân chia thành hai hệ thống: nhân vật chính và nhân vật phụ Và theo tính cách, góc độ, phẩm chất c a nhân vật trong việc truyền đạt ý tưởng c a nhà biên kịch, nhân vật cũng được phân loại nhân vật chính diện và nhân vật phản diện

Nhưng ở Việt Nam giai đoạn trước, tất cả các hệ thống nhân vật này do chịu ảnh hưởng c a nền cảnh văn hóa riêng, đó là cuộc kháng chiến chống Pháp, rồi đến chống Mỹ Chính vì thế, khi xây dựng nhân vật, mặc dù đã tiếp thu từ lý thuyết c a điện ảnh Phương Tây và thế giới, nhưng lại có khoảng cách rất xa giữa hai hệ thống nhân vật này, đó là nhân vật chính diện luôn là những người hoàn hảo, còn nhân vật phản diện luôn xấu Ví dụ như bộ phim

Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, kể về cuộc đối đầu giữa nhân dân làng cát c a một

xã ven biển Gio Linh, do chị Dịu (Trà Giang th vai) lãnh đạo, chống lại quân đội Việt Nam Cộng Hòa, do tên chỉ huy Trần Sùng (Lâm Tới th vai) cầm đầu, ở bờ Nam c a sông Bến Hải, ngay giới tuyến tạm thời chia cắt hai miền

đất nước Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, thật sự đã tô đậm thêm bản anh hùng ca

c a dân tộc bằng ngôn ngữ điện ảnh với những đại cảnh hoành tráng lẫn số phận c a những con người nhỏ bé, ở cả hai phía chính diện và phản diện, nhưng kết thúc phim phía chính diện vẫn luôn thắng và phản diện vẫn luôn thất bại

Những năm 1980, phim truyền hình du nhập và phát triển rất mạnh ở Việt Nam, thời gian này số lượng phim truyền hình trong nước rất nhiều với những kịch bản rất phong phú về nội dung và đa dạng về thể loại

Các phim c a chúng ta xuất hiện rất nhiều nhưng việc xây dựng hệ thống nhân vật c a ta vẫn còn ảnh hưởng bởi những dư âm c a những cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, bởi lối mòn trong việc xây dựng hệ thống nhân vật kiểu cũ (ta thắng địch thua) và văn hoá người Việt Nam trong quan niệm về cái đúng-sai, chính-tà vẫn chưa thay đổi Nên việc xây dựng nhân vật vẫn theo tiêu chí ta thắng, địch thua Việc này được định hình trong lý thuyết

và cả thực tiển c a người Việt, nên có một giai đoạn cả phim truyện điện ảnh lẫn phim truyền hình đều xây dựng hệ thống nhân vật theo cách như trên Dẫn đến việc có một giai đoạn không ai xem phim truyền hình

Phim truyện truyền hình đã phát triển hơn khi có sự xuất hiện c a một số

bộ phim như Cô gái xấu xí, Ngôi nhà hạnh phúc…Nhưng các phim này đều

có một điểm chung đó là đều vay mượn kịch bản c a nước ngoài Kịch bản vay mượn hay Việt hoá, không xây dựng hệ thống nhân vật theo kiểu cũ, mà căn c vào sự thực c a đời sống, để phản ánh bản chất c a nó Tiêu biểu và

hấp dẫn nhất là phim Cô gái xấu xí, chuyển thể từ kịch bản gốc c a Columbia,

phim này đã tạo nên sự thành công nhất định Nhưng vẫn chưa tạo được thành

công thật sự, cho tới khi có sự xuất hiện c a ba phim: Người phán xử, Sống

chung với Mẹ chồng, và Cả một đời ân oán, các nhà làm phim đã đạt được

thành công thật sự, tạo nên tiếng vang lớn cho dòng phim truyền hình

Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong phim truyện truyền hình, đặc biệt là nghệ thuật xây dựng nhân vật phản diện c a các nhà biên kịch nước ngoài, thật sự tạo ra tiền đề phát triển mạnh mẽ cho thành công c a các bộ phim Việt hoá, đã giúp cho các nhà biên kịch, đạo diễn cũng như các nhà sản xuất ở Việt Nam thay đổi tư duy trong cách viết kịch bản, cụ thể là trong cách xây dựng nhân vật phản diện cho dòng phim truyền hình

Từ sự cuốn hút và thành công c a các nhân vật này, cũng đã thay đổi cách thưởng th c phim, tạo ra trào lưu xem phim mới trong đại đa số khán giả, đó là thích xem các phim có các nhân vật phản diện cá tính, đa màu sắc, đa cảm

nhưng không kém phần gai góc: như Quân (Phim Người phán xử), bà Phương trong phim Sống chung với mẹ chồng, Diệu (phim Cả một đời ân oán)

Tiểu kết

Những dẫn ch ng được trình bày trong chương 1 nhấn mạnh những điều căn bản nhất, cũng là quan trọng nhất trong việc xây dựng nhân vật trong phim truyện điện ảnh và phim truyện truyền hình, đó là nhân vật phải luôn hành động, phải có cá tính riêng, luôn có sự vận động liên tục để bộc lộ tính cách c a mình, cũng như có sự biến chuyển thay đổi trong tâm lý Sáng tạo nhân vật trong phim truyện điện ảnh hay trong phim truyện truyền hình là c a nghệ sĩ, tuy nhiên khi xây dựng tính cách nhân vật hay biến đổi nhân vật, người sáng tạo không được gượng ép, phải tuân th theo quá trình phát triển khách quan ngay trong bản thân, hoàn cảnh c a chính nhân vật đó Nếu không nhân vật đó sẽ không còn hấp dẫn nữa

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH SỰ THÀNH CÔNG VỀ ĐẠO DIỄN VÀ

DIỄN XUẤT NHÂN VẬT PHẢN DIỆN CỦA DIỄN VIÊN TRONG BA PHIM

2.1 Việc vay mượn kịch bản nước ngoài

2.1.1 Việt hoá kịch bản nước ngoài

Kịch bản văn học điện ảnh thường được gọi tắt là kịch bản điện ảnh, kịch bản phim hay đơn giản là kịch bản Đây là khâu chuẩn bị quan trọng đầu tiên để xây dựng nên bộ phim và là một yếu tố có tính chất quyết định sự thành bại c a bộ phim

Khi bàn về vai trò c a kịch bản trong sản xuất phim truyện, các nhà nghiên c u điện ảnh đều nhất trí cho rằng đó là một trong những khâu quan trọng nhất, một th “bột” để gột nên “hồ”, là bản thiết kế trên giấy c a bộ phim tương lai Không thể sáng tạo hoàn toàn một bộ phim, t c quay mà không có kịch bản Kịch bản luôn là điều cốt yếu Đạo diễn nổi tiếng c a Trung Quốc Trương Nghệ Mưu, người hầu hết các kiệt tác c a ông đều được

chuyển thể từ văn học như Cao lương đỏ, Cúc đậu, Phải sống… thì cho

rằng:” một tác phẩm điện ảnh hay hay dở ch yếu nằm tại kịch bản có tốt hay không” [20, tr 44]

Các nhà làm phim vẫn thường cho rằng có kịch bản hay là bộ phim đã chắc tới 60% thành công Một bộ phim thành công phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nhưng có thể khẳng định một kịch bản tốt đã là yếu tố đầu tiên để đảm bảo cho việc sẽ có được bộ phim hay sau này Đạo diễn Lê Dân đã làm nhiều

phim truyện điện ảnh như Cánh đồng mơ ước, Trang giấy mới, Con mèo

nhung, Pho tượng, Xương rồng đen… cũng từng khẳng định:” không có đạo

diễn nào bắt tay vào thực hiện khi mà không có kịch bản trong tay Bộ phim khi hoàn tất sẽ thành công hay thất bại, cũng bắt nguồn từ kịch bản.”

Như vậy, kịch bản là bước đầu tiên để chuyển hóa những con chữ thành hình ảnh trên phim Một bộ phim chuyển thể từ văn học hay Việt hoá từ kịch bản nước ngoài muốn có chất lượng, phải có kịch bản chuyển thể hay Việt hoá đáp ng được yêu cầu đặc trưng c a ngôn ngữ điện ảnh Kịch bản luôn là nỗi trăn trở khôn nguôi c a các nhà làm phim và luôn là vấn đề trọng tâm trong chương trình nghị sự c a các buổi tọa đàm, hội nghị học thuật về điện ảnh Sự thành công hay những hạn chế c a kịch bản thường bộc lộ rõ trên màn ảnh

Không có một bộ phim hay nào lại được xây dựng trên nền một kịch bản dở Không một đạo diễn nào không phải “lao động lại” khi chuẩn bị thực hiện một bộ phim nếu như kịch bản đó không mang tính chuyên nghiệp Chính vì những lẽ trên, nhiều năm nay Hội Điện ảnh Việt Nam luôn mở những lớp viết kịch bản phim do nhiều chuyên gia nổi tiếng c a nước ngoài tham gia giảng dạy; bộ môn biên kịch khoa nghệ thuật điện ảnh c a Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội là địa chỉ thu hút nhiều sinh viên có năng khiếu nghệ thuật theo học Bên cạnh đó, vấn đề sáng tác kịch bản điện ảnh luôn là đề tài sôi động để các nhà làm phim, các học giả, các khán giả quan tâm đến nghệ thuật điện ảnh tham gia bàn bạc trao đổi Và có lẽ chưa bao giờ ở Việt Nam có đông người viết kịch bản phim truyện như bây giờ; chưa bao giờ kịch bản phim truyện lại được viết đa dạng như bây giờ?

C nhìn qua các cuộc thi, các trại viết kịch bản được tổ ch c hàng năm

c a ngành điện ảnh và c a các tổ ch c nghề nghiệp xã hội nhân văn khác thì thấy số người tham gia thật đáng kinh ngạc Cuộc thi kịch bản phim truyện

năm 2000 c a cục Điện ảnh có đến 400 tác giả tham dự với gần 600 kịch bản Cuộc thi kịch bản phim truyện do công ty Vionet (Hàn Quốc) tài trợ năm

2001, có gần 200 tác giả với 260 kịch bản Cuộc thi kịch bản c a Trung tâm

hỗ trợ và phát triển tài năng được Bộ Văn hóa - Thông tin và Hội Điện ảnh Việt Nam tài trợ cũng có hàng trăm kịch bản…Các trại viết hàng năm c a Cục Điện ảnh, c a Hội Điện ảnh Việt Nam luôn thu hút rất đông người tham gia Mỗi kịch bản thường có dung lượng như một truyện vừa, một tiểu thuyết

có độ dài trung bình Nếu tính về số mô típ cốt truyện, số trang dòng mà các tác giả cống hiến cho nghệ thuật viết kịch bản điện ảnh, truyền hình qua các cuộc thi, trại viết nói trên từ năm 2000 đến thời điểm hôm nay thật là vô cùng lớn, là những con số khổng lồ, hàng vạn trang hàng trăm triệu chữ

Nhưng như thế vẫn chưa đ kịch bản để phục vụ cho nhu cầu sản xuất phim Hiện nay, mỗi năm cả nước mới làm được khoảng 20 phim truyện nhựa

và khoảng trên 700 tập phim truyện truyền hình Con số này thật nhỏ nhoi so với mục tiêu mà chúng ta phấn đấu để có 50% phim Việt Nam chiếu ở rạp và phát sóng trên truyền hình

Số lượng là như thế nhưng chất lượng lại không đ để đáp ng nhu cầu

c a các nhà làm phim và khán giả Vì số lượng kịch bản phim có chất lượng

là quá ít

Những kịch bản hay thường phải tạo ra được những câu chuyện có tính hấp dẫn, những nhân vật có số phận, có tình huống, có chi tiết để diễn viên có đất diễn, để sống và nhập vai với nó dưới sự chỉ đạo tài giỏi c a đạo diễn Nhưng thực tế nhân vật trong phim truyện Việt Nam vẫn chỉ có nét chung, thiếu điểm nhấn, thiếu những mảnh đời, những số phận cá thể góc cạnh, nhiều khi nặng tính cổ động khiến nhân vật hoặc c ng nhắc một chiều, hoặc trở nên

xa lạ với thực tế: nhân vật chị Vân trong Nổi gió…, Kim Đồng trong phim

Kim Đồng…Thêm nữa, nhân vật chính thường không hấp dẫn vì được mô tả

chỉ qua vài nét chấm phá trong b c tranh toàn cảnh chung, còn xơ c ng trong cách thể hiện hoặc minh họa cho những ý tưởng vốn dĩ đã nghèo nàn, lạc hậu

Lời thoại giúp nhân vật trở nên sống động, hấp dẫn, nhưng trong nhiều phim lời thoại lại là th ngôn từ nặng tính thông tin ch chưa phải là ngôn ngữ đích thực c a nghệ thuật

Trong nhiều bộ phim tác giả mới dừng lại ở việc miêu thuật cốt truyện

mà không chú ý đào sâu, khai thác những vấn đề, những tình tiết gay góc ẩn

ch a đằng sau hành động c a nhân vật Sự giải quyết xung đột giữa cái thiện

và cái ác còn dễ dãi, đơn giản một chiều Nhiều bộ phim đã không dẫn dắt vấn

đề vượt lên tầm tư duy người xem, nên chưa khiến họ nghĩ suy về những giá trị có tầm tư tưởng khái quát ẩn trong tác phẩm

Hầu hết các nhà nghiên c u văn học và điện ảnh đều khẳng định một kịch bản hay là kịch bản phải có nhân vật hay Nhưng nhân vật chỉ thành công khi được đặt trong câu chuyện phát triển hợp lý, lôgic trong bối cảnh thiên nhiên và không khí xã hội nhất định

Từ những vấn đề khó khăn trên các nhà làm phim Việt Nam nói chung và

các nhà làm phim Người phán xử, Sống chung với mẹ chồng, Cả một đời ân

oán nói riêng đã chọn con đường Việt hoá kịch bản nước ngoài bởi họ nhận

thấy rằng việc Việt hoá một kịch bản tốt c a nước ngoài có thể xem là điểm tựa chắc chắn cho việc xây dựng kịch bản hay và sẽ có bộ phim hay do các phim này đã rất thành công ở nước sở tại

Trong năm 2017, một trong số ít tên phim được nhắc đến nhiều trên sóng

truyền hình lẫn mạng xã hội chính là Người Phán xử, Sống chung với mẹ

chồng, và Cả một đời ân oán Các bộ phim này đã trở thành cơn sốt nhấn

chìm những phim khác c a đài truyền hình Việt Nam(VTV)

Cả ba bộ phim truyền hình gây sốt trên sóng VTV thời điểm này đều

được chuyển thể từ kịch bản nước ngoài Nếu Người phán xử được chuyển

thể từ bộ phim gốc là The Abitrator, một tác phẩm c a Israel với 6 tỷ lượt

xem trong suốt 3 phần phim, phá vỡ mọi kỉ lục c a nước này từ trước đến

nay, trở thành phim thương mại hóa thành công nhất c a Israel, Sống chung

với mẹ chồng lại dựa trên nguyên tác tiểu thuyết cùng tên c a nhà văn Giả

Hiểu c a Trung Quốc Cuốn tiểu thuyết này từng gây sốt ở Trung Quốc khi xây dựng mối quan hệ căng thẳng, gay gắt, thậm chí coi nhau như kẻ thù giữa

mẹ chồng - nàng dâu, thì Cả một đời ân oán là kịch bản được Việt hoá từ phim Cô dâu triệu phú (phần 1) và Cô dâu bạc triệu (phần 2) rất thành công ở

Châu Á và Việt Nam

Tuy nhiên cũng cần biết từ Việt hóa kịch bản đến bộ phim trên màn ảnh nhỏ ở Việt Nam là cả chặng đường dài qua nhiều khâu sáng tác c a nghệ thuật điện ảnh, và việc các phim trên thành công ở các nước sở tại không đồng nghĩa với việc thành công ở Việt Nam, nên không phải c sở hữu kịch bản Việt hóa tốt thì chắc chắn có phim thành công như mong đợi

Sự thành công c a ba phim khi phát sóng ch ng minh nhận định c a các nhà làm phim này là hoàn toàn đúng Họ đã Việt hoá rất tốt khâu kịch bản, đặc biệt là khai thác cách xây dựng hệ thống nhân vật vốn đã rất hay trong cả

ba phim, dựa theo đó tạo nên hệ thống nhân vật c a ba phim càng đặc sắc hơn, đã không còn mắc phải những nhược điểm thường xuất hiện trong phim truyện Việt Nam như có những nét chung chung, thiếu điểm nhấn, thiếu những mảnh đời, những số phận cá thể góc cạnh, mà ngược lại rất ấn tượng

như nhân vật chính c a phim Người phán xử là Phan Quân - một ông trùm thế

giới ngầm dưới bóng doanh nhân thành đạt, ch tịch Tập đoàn Phan Thị Phan Quân là "con cáo già" với cái đầu lạnh, dã tâm lớn nhưng luôn được kính nể bởi cách đối nhân xử thế trọng nghĩa khí, đặt gia đình lên trên - và không mang nặng tính cổ động khiến nhân vật hoặc c ng nhắc một chiều, hoặc trở nên siêu phàm xa lạ với thực tế, trái lại rất đời thường và rất gần gũi như nhân

vật mẹ chồng (bà Phương) trong phim Sống chung với mẹ chồng chính là hình

mẫu c a rất nhiều người mẹ chồng trong xã hội hiện nay Hay nhân vật Diệu -

nhân vật rất được chú ý c a bộ phim Cả một đời ân oán -, Diệu được xây

dựng là một cô gái thông minh, mồ côi cha mẹ, sớm phải bươn trải nên tính cách rất thực dụng, tính toán, vô cùng xảo quyệt và tham lam, hình tượng rất gần gũi với con người trong xã hội kim tiền

Tài năng chuyên môn, kiến th c sâu rộng về văn hoá, xã hội và cốt lõi là nắm bắt được xu thế thưởng th c phim truyền hình c a khán giả, các nhà làm

phim, đạo diễn c a ba phim Người phán xử, Sống chung với mẹ chồng, Cả

một đời ân oán, đã làm nên thành công rực rỡ khi đã xuất sắc Việt hoá các

kịch bản trên thành công, tạo ra cơn sốt cho phim truyền hình vào năm

2017-2018 và cơn sốt c a các phim này chính là minh ch ng cho việc Việt hoá thành công kịch bản nước ngoài

2.1.2 Những khó khăn trong việc vay mượn kịch bản nước ngoài

Việc Việt hóa kịch bản nước ngoài cũng không phải là hướng đi mới trong thời đaị sản xuất phim hiện nay Những năm trước cũng có rất nhiều

phim được Việt hoá thành công Có thể kể đến những tên phim như: Cô gái

xấu xí, Đam mê nghiệt ngã, Váy hồng tầng 24, Tuổi thanh xuân…khuấy động

một thời

Thật ra, việc mua kịch bản phim hay nước ngoài để về làm lại không phải

là hiện tượng cá biệt trong giới làm phim quốc tế Ngay cả với các nước có nền biên kịch phát triển

Những ngày đầu làm phim Việt hóa, lo nhất là vấn đề chênh lệch về đẳng cấp đạo diễn, diễn viên, thiết bị kỹ thuật, quay phim Nhưng hiện nay, điều đó không còn là vấn đề Khó khăn lớn là sự đối mặt, cạnh tranh với các loại hình giải trí khác đang phát triển rất mạnh, phong phú và đa dạng, ở cả trên các kênh truyền hình truyền thống (game show, talk show…) lẫn internet (web

drama, streamer…)

Chính vì thế để tiếp tục “sinh tồn”, các nhà đài và các hãng phim tư nhân buộc phải chọn con đường chắc chắn hơn, đó là Việt hoá các kịch bản đã thành công c a nước ngoài, vì như thế m c độ thành công vẫn lớn hơn, bởi các tác phẩm đó đã được minh ch ng cho sự thành công ở nước sở tại và một

số nước khác trong khu vực hoặc ở các châu lục khác, đồng nghĩa với rating

sẽ cao hơn đảm bảo cho sự tồn vong và phát triển c a công ty Dẫu rằng việc Việt hoá một kịch bản nước ngoài cũng không phải đễ dàng Đặc biệt, là vấn

đề tài chính

Nhà sản xuất phải mua lại bản quyền một kịch bản nước ngoài, sau khi đã chọn lọc rất nhiều tác phẩm khác nhau, bởi vấn đề lớn nhất đối với nhà sản xuất vẫn là phải nghiên c u để lựa chọn những kịch bản có đề tài phù hợp với văn hóa, xã hội và tình cảm c a người Việt Nam: các sự kiện, tình huống có logic với đời sống người Việt hay không; những mẫu nhân vật được xây dựng trong phim có gần gũi với khán giả Việt Nam hay không?…Nếu một kịch bản chuyển thể, dù hấp dẫn, lôi cuốn nhưng không thỏa mãn những điều trên thì cũng sẽ không thành công trong việc thuyết phục khán giả Việt, nhất là với thể loại phim truyền hình dài tập

Mỗi đọc giả khi đọc một tác phẩm văn học có thể tưởng tượng ra câu chuyện riêng c a mình Câu chuyện này được cảm nhận theo cách khác nhau

do trình độ văn hóa, vốn sống, tâm lý thụ cảm không giống nhau c a mỗi người Nhưng khi xem bộ phim người ta phải cùng ch ng kiến một câu chuyện trên màn ảnh Nếu bộ phim cộng hưởng được sự tán đồng c a người xem thì xem như thành công Đây là một trong những khó khăn lớn nhất để làm nên những bộ phim hay

Từ trước tới nay đã có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng được chuyển thể

nhiều lần lên màn ảnh như tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình c a đại văn

hào Nga Lev Tônxtôi Nhiều đạo diễn thuộc các quốc gia khác nhau đã thực

hiện chuyển thể Chiến tranh và hoà bình lên màn ảnh Trong số đó bộ phim

được giới chuyên môn đánh giá cao và người xem yêu thích nhất vẫn là bộ

phim Chiến tranh và hoà bình c a đạo diễn Nga tài năng Sergey Bondarchuk,

bởi phim đã nhận được giải Oscar năm 1968

Câu chuyện về vụ đắm tàu Titanic trong lịch sử hàng hải thế giới cũng

được đưa lên màn ảnh hàng chục lần, ngay từ năm 1912 khi tấn bi kịch vừa

xảy ra Nhưng phải đến năm 1997 phiên bản Titanic c a đạo diễn James

Cameron ra mắt mới được khán giả đón nhận nồng nhiệt Bộ phim sau đó đã nhận được 11 giải Oscar, trở thành một trong những phim ăn khách nhất mọi thời đại Mỗi một tác phẩm nghệ thuật đều là một đ a con tinh thần c a ch thể sáng tạo, vì vậy tư tưởng nghệ thuật c a tác phẩm luôn mang dấu ấn riêng

c a cá nhân nghệ sĩ Sáng tạo điện ảnh cũng không ngoại lệ cho nên cùng một kịch bản nhưng chắc chắn mỗi đạo diễn sẽ cho ra đời một bộ phim riêng, mang đậm dấu ấn thế giới quan nghệ thuật và cảm xúc riêng c a mình Do các kịch bản c a ba phim nghiên c u đã thành công ở các nước sở tại, nên các biên kịch Việt phải tạo ra một tác phẩm mới đặc sắc và được khán giả Việt yêu mến Đây quả là một thử thách rất lớn đối với các biên kịch và đạo diễn khi Việt hoá kịch bản nước ngoài Bỡi lẽ, hạn chế c a những phim truyện chuyển thể không thành công, trước hết do năng lực c a người làm phim Mặt khác các nhà nghiên c u cũng chỉ ra rằng việc bỏ qua những nguyên tắc c a việc chuyển thể cũng khiến tác phẩm điện ảnh trở nên khó thành công Trong trường hợp này, việc chuyển thể tuỳ tiện đã phá h y phẩm chất quý giá c a tác phẩm gốc, khiến bộ phim điện ảnh không trở thành tác phẩm thực thụ, mà chỉ là một tập hợp hình ảnh đơn thuần, làm một việc là thuật lại câu chuyện đã có

Đạo diễn luôn tác động đến chất lượng c a tất cả các khâu c a quá trình sáng tạo tác phẩm điện ảnh chuyển thể, khởi đầu từ kịch bản Phim hay phải có

kịch bản hay và cốt truyện hấp dẫn, nhân vật độc đáo và đạt tới tầm tư tưởng nhất định Và khi đã mua kịch bản nước ngoài thoả những điều này rồi nhưng

mà Việt hoá không khéo sẽ làm mất đi những sự đặc sắc c a sản phẩm gốc Do

đó việc sáng tạo nghệ thuật trong quá trình Việt hoá phải giữ được cái hồn và cái cốt cách, đồng thời phát huy được những cái hay vốn có c a tác phẩm gốc

Đối với một bộ phim chuyển thể, điều khó nhất là làm sao có thể Việt hóa, đưa câu chuyện lồng vào bối cảnh Việt Nam nhưng không gây phản cảm, sai lệch hay ảnh hưởng đến chất lượng nội dung và những tình tiết quan trọng

c a bản gốc May mắn phim Người Phán xử, Sống chung với mẹ chồng, và

Cả một đời ân oán đã giữ lại được tất cả tinh tuý c a bản gốc, không làm mất

đi sự lôi cuốn hấp dẫn c a tác phẩm gốc

Xem phim, khán giả đã nhìn thấy một phần bản thân mình trong câu chuyện éo le, hồi hộp và gây cấn c a ba phim, đồng thời đồng cảm với các nhân vật trước những mâu thuẫn muôn thuở xảy ra trong gia đình Điều này cũng lý giải cho việc các phim đã gây một cơn sốt trên các mạng xã hội như Google, Youtube…, trên báo chí khi trailer chỉ lên sóng vài hôm đã đạt tới hơn 5 - 6 triệu lượt xem, hàng trăm, hàng ngàn bình luận cùng hàng chục ngàn lượt chia sẻ Những con số mà bất kì dự án nào cũng ao ước đạt được Các nhân vật phản diện nhưng giữ vai trò trung tâm c a phim Tiêu biêu

nhất là nhân vật Phan Quân phim Người phán xử, bà Phương trong phim Sống

chung với mẹ chồng, và Diệu trong phim Cả một đời ân oán, đã bị lên án và

phê phán Nhưng nếu phê phán các nhân vật này dưới góc nhìn ch quan, một chiều, thì có lẽ các phim đã không gây thu hút đến vậy Trái ngược với những phản ng gay gắt ban đầu, sau khi theo dõi tiếp tục từng tập phim, người xem lại chia thành hai thái cực rõ ràng Một bên bênh vực các nhân vật chính diện, một bên lại cho rằng các nhân vật phản diện trong các phim này cũng đáng được thương xót

Một thành công nữa trong khâu kịch bản đó là Việt hóa các bộ phim vô cùng chỉnh chu Dể dàng nhận biết được Trung Quốc c a mười năm trước sẽ không giống như Việt Nam năm 2017 Chế độ một con, trọng nam khinh nữ khắc nghiệt có thể khiến một người đàn bà ở Trung Quốc đang tâm bán đi cháu gái nhưng sẽ không thể xảy ra tại Hà Nội trong thời điểm hiện tại

Cũng không có những cuộc thanh trừng đẫm máu c a những băng đảng diễn ra một cách thừờng xuyên và công khai như ở Israel, vì đây là Việt Nam, một trong những nước an ninh bậc nhất thế giới Bởi các nước khác nhau thì nền kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá cũng khác nhau

Để có được thành công các biên kịch đã mất rất nhiều thời gian và công

s c, trong khâu Việt hoá các kịch bản phim Theo như chia sẽ c a nhà sản

xuất, Phim Người phán xử mất một năm để chỉnh sửa kịch bản, phim được

Việt hóa khoảng 50% Đây là một kết quả c a quá trình trao đổi rất kỹ với đơn vị nắm bản quyền để tạo nên được một bộ phim hấp dẫn, phù hợp người xem phim trong nước Cùng quan điểm này nhà biên kịch Diệu Hương cũng

đã chia sẽ:” có thể lấy luôn Sống chung với mẹ chồng làm ví dụ Khi tiếp cận

tiểu thuyết, tôi lập t c nhận thấy đây là chất liệu rất tốt để khai thác, h a hẹn một bộ phim hấp dẫn Bởi tiểu thuyết được kết cấu theo lối chương hồi, rất tương đồng với phim truyền hình dài tập Bên cạnh đó, đề tài gia đình với mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu vốn là cuộc chiến không có hồi kết, là vấn đề c a mọi nhà Bối cảnh xã hội, tư duy phong kiến, trọng nam khinh nữ thì Trung quốc và Việt Nam cũng khá giống nhau nên thêm một thuận lợi khi phóng tác Tuy nhiên, khi triển khai, chúng tôi cũng nhận thấy dù nhiều nét tương đồng nhưng nếp sống, suy nghĩ, ng xử c a người Việt cũng khác với người Trung quốc Vì thế, chúng tôi tận dụng những tình huống, chi tiết phù hợp tâm lý người Việt để khai thác, hoặc xây dựng những tình huống đã có theo đúng những gì đang diễn ra hàng ngày trong xã hội Việt Nam, khiến khán giả