RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VỀ ĐỌC LÁT CẮT ĐỊA HÌNH

I lat cat dia hinh II ren luyen ki nang ve lat cat III ren luyen ki nang doc lat cat

BÀI BÁO CÁO

GVHD: PGS.TS Đậu Thị Hòa SVTH: Nhóm 3

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VỀ ĐỌC LÁT CẮT ĐỊA HÌNH

I Lát cắt địa hình

1.1 Khái niệm

- Lát cắt địa hình là một cách thức để khôi phục lại địa hình thực tế trong

tự nhiên dựa vào các đường bình độ và thang màu sắc, giúp cho ta hình dung được một cách cụ thể địa hình của một khu vực, theo một hướng

nhất định nào đó

1.2 Ý nghĩa của Lát cắt địa hình trong dạy học

* Lát cắt địa hình là công cụ phản ánh một kiểu, dạng địa hình nào đó hết sức cụ thể, qua đó hiểu rõ hơn bản chất của các dạng địa hình được thể hiện Lát cắt địa hình có ý nghĩa trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong công tác dạy học

B NỘI DUNG

 Là phương tiện trực quan rất cần thiết, bổ sung cho bản đồ tự nhiên, giúp cho học sinh hình thành khái niệm cụ thể, chính xác về địa hình các khu vực được nghiên cứu.

 Trong SGK địa lí và trong các bản đồ giáo khoa tự nhiên ( châu lục, quốc gia, khu vực, ) thường có kèm theo một hoặc nhiều lát cắt địa hình theo những hướng có ý nghĩa bổ sung làm nổi bật những nét quan trọng nhất của địa hình lãnh thổ đó

Ví dụ:

II Cách vẽ lát cắt địa hình

Muốn vẽ lát cắt địa hình, trước hết phải chọn hướng, vị trí lát cắt sao

cho nó có thể nêu được đặc điểm đặc trưng của địa hình một khu vực cần tìm hiểu Có thể cắt ngang, dọc, chéo, có thể dựa vào các đường kinh

tuyến, vĩ tuyến , rồi kẻ đường cắt trên bản đồ

1 Chọn đường lát cắt

- Dùng bút chì vạch trên bản đồ theo hướng, vị trí cắt, ta có đường cắt

( nếu cắt theo chiều trùng kinh, vĩ tuyến thì không phải làm bước này) gặp các đường bình độ trên bản đồ ở nhiều địa điểm

- Dùng thước kẻ ( hoặc giấy trắng) áp sát đường cắt, đánh dấu các điểm đầu, cuối và tất cả các điểm cắt các đường bình độ gặp đường cắt đó,

ghi lại độ cao của các đường bình độ tương ứng mỗi điểm cắt nhau

( vào ngay dưới chấm đánh dấu), ghi lại trên giấy vẽ đúng như trên nếu không thay đổi tỉ lệ chiều ngang ( cũng có thể thay đổi tỉ lệ, trường hợp này ta tính theo tỉ lệ mới rồi vẽ).

3 Tiến hành vẽ

- Đặt áp rìa băng giấy đã chỉnh lấy theo tỉ lệ trên vào đường

kẻ AB trên bản vẽ các điểm chấm đã ghi trên rìa băng giấy.

Từ các điểm đánh dấu trên trục ngang, ta dựng những đường vuông góc (dùng nét đứt) rồi đối chiếu với trục chiều cao ta có những điểm đại diện độ cao bề mặt địa hình suốt dọc theo lát cắt Nối các điểm đó ta được

đường biểu diễn độ cao của địa hình dọc theo lát cắt

Toàn bộ hình vẽ trên là lát cắt địa hình.

Chú ý:

Lát cắt địa hình, trên trục độ cao có ghi số liệu tương ứng, cả lát cắt có ghi rõ tỉ lệ thu nhỏ theo cả hai chiều.

Tỉ lệ dùng sao cho phù hợp với khổ giấy, làm nổi bật độ cao thấp của địa hình, không làm quá sai lệch so với thực tế.

III Quy trình tiến hành

• Bước 1: Chọn đường cắt

• Bước 2: Đánh dấu những điểm quan trọng nổi bật về

độ cao trên đường cắt.

• Bước 3: Chọn tỉ lệ trục đứng và trục ngang

• Bước 4: Tiến hành vẽ

• Bước 5: Hoàn thiện lát cắt

IV Đọc lát cắt địa hình

4.1 Cách thức tiến hành

- GV hướng dẫn học sinh đọc tên lát cắt địa hình: Khi đọc lát cắt học

sinh phải xác định lát cắt đi qua những miền, khu địa hình nào

+ GV hướng dẫn học sinh đối chiếu lát cắt với bản đồ để tìm khu vực lát cắt đi qua trên bản đồ

+ Từ đó xác định hướng của lát cắt trên bản đồ

- Dựa vào lát cắt kết hợp với bản đồ GV yêu cầu Hs đọc tên những khu vực lát cắt được thể hiện

+ Tiếp theo xác định những vùng, địa danh cụ thể mà lát cắt đi qua như núi nào, cao nguyên…

- GV đặt ra những câu hỏi cụ thể cho từng vùng địa để hình HS trả lời+ Khu vực địa hình gồm những kiểu, dạng địa hình chính nào

+ Độ cao lớn nhất và độ cao thấp nhất của khu vực

+ Bề rộng: Dựa vào chiều ngang của các vùng địa hình

+ Già hay trẻ: Dựa vào hình thái của vùng địa hình

+ Khu vực có những con sông nào chảy qua, chúng nằm trên độ cao bao nhiêu.

- Sau mỗi vùng địa hình GV yêu cầu HS trả lời ảnh hưởng của đặc điểm địa hình tới phát triển kinh tế hay sinh hoạt của khu dân cư.

- Sau khi đã xác định được khu vực, vùng địa hình mà lát cắt đi qua thì giáo viên có thể yêu cầu, hướng dẫn các em nhận xét chung về đặc điểm địa hình mà lát cắt đi qua Nhận xét về độ cao, thấp (dựa vào độ cao tuyệt đối), già hay trẻ (dựa vào hình thái), đồng nhất hay có sự tương phản, hướng nghiêng của địa hình, hay địa hình có những đặc điểm gì nổi bật

4.2 Lấy ví dụ lát cắt để chứng minh

3.3 Rèn luyện kĩ năng đọc lát cắt địa hình

Hãy nêu khái niệm và ý nghĩa của lát cắt địa hình?

- Khái niệm: Lát cắt địa hình là một cách thức để khôi phục lại

địa hình thực tế trong tự nhiên dựa vào các đường bình độ và thang màu sắc Giúp cho ta hình dung được một cách cụ thể địa hình của một khu vực theo một hương nhất định nào đó.

- Ý nghĩa:

+ Trong giảng dạy và nghiên cứu Địa lí: là phương tiện trực quan, cần thiết, bổ sung cho bản đồ tự nhiên, hình thành khái niệm cụ thể, chính xác về địa hình và các khu vực được nghiên cứu.

+ Trong các công trình xây dựng đường giao thông bộ qua vùng núi.

+ Trong an ninh, quốc phòng

Hãy đọc tên lát cắt địa hình? Khu vực thể hiện trên lát cắt thuộc miền nào?

• Dựa vào bản đồ và lát cắt, hãy xác định lát cắt đi

qua những khu vực nào trên bản đồ?

• + Lát cắt kéo dài từ đỉnh Ngọc Linh đến cửa sông

Đà Rằng theo hướng Tây Bắc – Đông Nam.

• + Lát cắt đi qua các khu vực địa hình như: Nam Trường Sơn, đồng bằng Duyên hải Nam Trung Bộ; qua những vùng địa hình cụ thể như: khối núi Kon Tum, cao nguyên Kon Tum, đèo An Khê, cắt qua những con sông Ba, sông Kì Lộ, sông Đà Rằng.

a Khu vực Nam Trường Sơn

- Khu vực Nam Trường Sơn gồm những núi chính nào?

Độ cao, hình thái của núi?

>> Ngọc Linh độ cao là 2598m, Ngọc Krinh độ cao là

2025m Đây là những ngọn núi điển hình thuộc khối núi Kon Tum, là núi già được Tân kiến tạo làm trẻ lại với hình thái đỉnh nhọn, sườn dốc, thung lũng sâu.

- Phân biệt núi và cao nguyên?

>> Núi là một dạng địa hình lồi có sườn dốc và độ cao thường lớn hơn đồi, nằm trải dài trên một phạm vi nhất định Cao nguyên là một khu vực có địa hình tương đối bằng phẳng, hay gợn sóng với độ cao so với mực nước biển là trên 500m, bị hạn chế bởi các vách bậc hay sườn dốc rõ nét với vùng đất thấp xung quanh.

- Lát cắt đi qua những cao nguyên nào? Nêu đặc điểm hình thái của

• Cao nguyên xếp tầng có dạng phân bậc: (cao nguyên Kon Tum

và Plây Ku) bề mặt lượn sóng thuận tiện cho việc phát triển cây công nghiệp, mạng lưới giao thông và tập trung dân cư

• Núi: (khối Kon Tum) địa hình cao, hiểm trở gây trở ngại cho giao lưu giữa Tây Nguyên với Duyên Hải Nam Trung Bộ

b Khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ

- Lát cắt đi qua những con sông và đồng bằng nào?

>> Lát cắt đi qua sông Kì Lộ và hạ lưu sông Đà Rằng, đồng bằng Phú Yên.

- Đặc điểm các con sông mà lát cắt đi qua?

>> Sông ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ bắt nguồn từ sườn đông của dãy Nam Trường Sơn đổ xuống, đăc điểm sông ngắn và dốc, sông chảy theo hướng Tây – Đông, về phía

hạ lưu các sông bồi đắp nên các đồng bằng nhỏ, sông Đà Rằng bồi đắp nên đồng bằng Phú Yên.

- Đồng bằng là gì?

>> Đồng bằng là một vùng đất đai tương đối rộng lớn với địa hình tương đối thấp, độ cao so với mực nước biển không quá 500m và độ dốc không quá 50m

- Lát cắt đi qua những đồng bằng nào? Đặc điểm của

đồng bằng đó?

>> Lát cắt đi qua đồng bằng Phú Yên, đồng bằng được bồi đắp bởi phù sa sông, bị chia cắt bởi các dãy núi ăn sát ra biển.

Đồng bằng duyên hải Nam Trung Bộ tuy là những đồng bằng nhỏ do bị chia cắt bởi các dãy núi ăn lan ra biển nhưng cũng là những vựa lúa quan trọng cung câp lương thực cho vùng Tuy nhiên đồng bằng do phù sa sông bồi đắp kết hợp quá trình phong hóa tại chỗ của trầm tích biển cũ hoặc trên đá mẹ giàu silic cuốn trôi nên phần lớn

là đất thô, nhẹ, tầng đất mỏng, khả năng giữ nước kém, đất đai kém màu mỡ hạn chê trong trồng trọt và chăn nuôi.

- Nhận xét đặc điểm chung của địa hình có

lát cắt đi qua?

• + Nhìn vào lát cắt trên ta thấy, đây là một khu vực có nhiều dạng địa hình phức tạp và đan xen nhau, địa hình gồm cả núi, cao nguyên và đồng bằng.

• + Địa hình lát cắt đi qua nhìn chung cao ở phía Tây Bắc (khu vực núi Kon Tum), ở giữa là các cao nguyên xếp tầng, xuống phía đông nam là khu vực đồng bằng.

4.3 Quy trình thực hiện

• Gồm có 6 bước

• Bước 1: Đọc tên lát cắt địa hình thể hiện khu vực nào đó trên bản đồ

• Bước 2: Cho học sinh xác định đường cắt trên bản đồ

• Bước 3: Cho hs đọc tên hay xác định các kiểu, khu vực địa hình mà đường cắt đi qua.

• Bước 4:Gv hướng dẫn hs tìm hiểu đặc điểm từng kiểu hay khu vực địa hình

• Bước 5: Rút ra nhận xét chung về đặc điểm khu vực địa hình, miền hay quốc gia.

4.4 Một số điểm cần lưu ý khi đọc lát cắt địa hình

• Trước khi đọc lát cắt phải nghiên cứu về phân tầng độ cao dựa vào bảng phân tầng màu một cách thuần thục

• Chú ý so sánh tỉ lệ của bản vẽ với tỉ lệ của bản đồ để đánh giá được chính xác độ cao thực ngoài thực tế của địa hình.

• Khi đọc lát cắt thì phải đọc từ trái sang phải

• Đọc khu vực trước rồi đọc từng yếu tố nổi bật trong khu vực.

C KẾT LUẬN

Như vậy, kĩ năng đọc lát cắt địa hình là một kĩ năng

tương đối khó đối với học sinh, để thực hiện được kĩ năng này thì đòi hỏi học sinh phải có những kĩ năng nền tảng từ trước

đó và việc kết hợp vận dụng các kĩ năng đó với nhau phải

thành thạo và là một quá trình lâu dài.