MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM

Một thực tế hiện nay là các công ty kiểm toán lớn của Việt Nam như VACO hay AASC, các công ty kiểm toán nước ngoài hoạt động tại Việt Nam chủ thể chính thực hiện kiểm toán báo cáo tài ch

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM

1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG TÁC KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI.

1.1 Xu hướng phát triển của hoạt động NHTM Việt Nam trong thời gian tới.

Toàn cầu hóa nền kinh tế đang diễn ra ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Những quốc gia này lựa chọn chính sách kinh tế chính sách mở cửa và con đường phát triển là con đường hội nhập Hàng loạt các tổ chức, liên minh quốc

tế và khu vực đang được củng cố và phát triển mạnh như WTO, EU, ASEAN, APEC, ASEM, NAFTA… Các tổ chức này đã tạo ra nhiều cơ hội cũng như tạo

sự phát triển nền kinh tế cho các nước thành viên nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung Do vậy, Việt Nam không nằm ngoài thực tế trên

Hoạt động ngân hàng vốn rất nhạy cảm với sự thay đổi trong môi trường kinh tế vì vậy, toàn cầu hóa nền kinh tế đã có ảnh hưởng sâu sắc tới lĩnh vực tài chính ngân hàng Việt Nam

Trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác trong thương mại quốc tế giữa Việt Nam và nhiều nước trên thế giới phát triển tốt đẹp Hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hoá diễn ra liên tiếp làm gia tăng đáng kể lượng vốn giao dịch qua ngân hàng, làm phong phú và đa dạng thêm các dịch vụ ngân hàng như đa dạng hóa về phương thức thanh toán, chuyển tiền cho phù hợp với các dịch vụ phát triển của các ngân hàng trên thế giới

Chính sách mở cửa, hội nhập nền kinh tế kéo theo sự có mặt của nhiều ngân hàng nước ngoài vào Việt Nam như: Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore… làm gia tăng mức độ canh trạnh trên thị trường tài chính ngân hàng Thực tế naỳ đòi hỏi các NHTM Việt Nam muốn tồn tại và phát triển phải

tự đổi mới, tăng cường hiệu quả hoạt động và nâng cao sức cạnh tranh mặc dù các NHTM Việt Nam sẽ gặp không ít khó khăn trong qua trình đổi mới

Sự gia nhập nền kinh tế Việt Nam của các ngân hàng nước ngoài đã tạo điều kiện cho các NHTM Việt Nam họa hỏi kinh nghiệm quản lý và công nghệ ngân hàng hiện đại trên thế giới để có thể đổi mới hoạt động tăng cường sức cạnh trạnh của mình Đông thời đòi hỏi các ngân hàng hoạt động phù hợp với những chuẩn mực thông lệ chung của thế giới

Như vậy, toàn cầu hóa nền kinh tế đã mang lại cho hệ thống NHTM Việt Nam cả cơ hội và thách thức Tuy nhiên, so với hệ thống ngân hàng của nhiều quốc gia trên thế giới, hệ thống NHTM Việt Nam còn rất nhiều yếu kém cả về con người lẫn công nghệ Do vậy, cải cách hệ thống ngân hàng là một điều kiện tất yếu đối với sự phát triển bền vững và hội nhập thành công Việt Nam đã đưa

ra chiến lược cải cách hệ thống ngân hàng, hướng vào 5 biện pháp:

+ Tái cơ cấu các NHTMCP để củng cố năng lực hoạt động của các ngân hàng này và đảm bảo chúng tuân thủ theo các tiêu chuẩn giám sát mới

+ Tái cơ cấu các ngân hàng thương mại quốc doanh, đảm bảo chúng hoạt động theo định hướng thị trường hơn và đáng tin cậy hơn

+ Cải thiện khung pháp lý, điều tiết và giám sát ngân hàng trong đó có các chuẩn mực kế toán

+ Tạo một sân chơi bình đẳng cho tất cả các ngân hàng

+ Đào tạo nguồn nhân lực cho ngân hàng (cho cả công tác giám sát ngân hàng và kinh doanh ngân hàng)

Với sự phát triển phức tạp như trên của hoạt đông ngân hàng, kiểm toán độc lập ngân hàng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Đối tượng kiểm toán đa dạng hơn kéo theo hoạt động kiểm toán cũng trở nên khó khăn hơn

1.2 Định hướng phát triển công tác kiểm toán độc lập ở Việt Nam nói chung và trong lĩnh vực ngân hàng nói riêng.

Để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cúng như điường lối đổi mới kinh tế theo cơ chế thị trường, thực hiện tiến trình mở cửa hội nhập, cần phải phát triển thị trường tài chính tiền tệ nói chung và thị trường kiểm toán nói riêng Mục tiêu chung của ngành kiểm toán Việt Nam từ nay đến 2010 phải phát triển về:

+ Quy mô: Tăng thêm số lượng công ty kiểm toán, mở rông quy mô từng công ty, mở rộng số lượng khách hàng, đa dạng hóa dịch vị cung cấp và đạt tốc

độ tăng trưởng cao về doanh thu và lợi nhuận

+ Chất lượng dịch vụ: Nâng cao năng lực chuyên môn chất lượng dịch vụ cung cấp để giảm thiểu rủi ro nghề nghiệp, đầu tư công nghệ ký thuật dịch vụ như chuẩn mực, quy trình kiểm toán, kiểm soát chất lượng dịch vụ cung cấp, nâng cao kiếm thức quản lý nhà nước đối với hoạt động kiểm toán kế toán, thực hiện quốc tế hóa đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp nhanh chóng đưa ngành kiểm toán Việt Nam hòa nhập với thị trường khu vực ASEAN cũng như thị trường quốc tế tiến tới sự công nhận của quốc tế

Đây cũng là định hướng phát triển chung cho hoạt động kiểm toán độc lập trong lĩnh vực ngân hàng Hơn nữa đặt trong xu hướng vận động và phát

triển của haọt động ngân hàng, việc nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động và phát huy được vai trò vốn có của kiểm toán độc lập trong lĩnh vực này là vô cùng quan trọng và cấp thiết Kiểm toán là một công cụ thị trường hiệu quả nâng cao tính công khai minh bạch trong hoạt động ngân hàng, tăng cường kỷ luật thị trường, hỗ trợ giám sát hoạt động của các ngân hàng Điều này một mặt

sẽ góp phần tích cực vào việc xây dựng hệ thống ngân hàng hiệu quả lành mạnh, đồng thời nâng cao uy tín của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam với cộng đồng quốc tế

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm toán độc lập báo cáo tài chính các ngân hàng thương mại

Câu trả lời cho vấn đề này khônh chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của các công

ty kiểm toán mà cần có giải pháp đồng bộ từ nhiều phía Một thực tế hiện nay là các công ty kiểm toán lớn của Việt Nam như VACO hay AASC, các công ty kiểm toán nước ngoài hoạt động tại Việt Nam (chủ thể chính thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính các ngân hàng thương mại), trong một chừng mực nhất định đã đáp ứng được yêu cầu về nhân sự, về kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ… trong kiểm toán ngân hàng Nhưng hoạt động kiểm toán trong lĩnh vực này vẫn chưa thực sự đạt được hiệu quả mong muốn Nguyên nhân chủ yếu là do những tồn tại bất cập trong đối tượng kiểm toán và trong môi trường hoạt động, ví dụ như nhyững bất cập liên quan đến hệ thống chuẩn mực, mức độ công khai hóa trong nền kinh tế, sự thiếu đồng bộ và chặt chẽ của môi trường pháp lý, sự yếu kém của hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng… Bản thân hệ thống ngân hàng và nền kinh tế nếu không khắc phục được những tồn tại này cũng khó có thể phát triển và hội nhập thành công

Do đó, một hướng quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm toán độc lập trong ngân hàng là khắc phục những tồn tạo bất cập kể trên Điều này

cũng hoàn toàn phù hợp với xu hướng hội nhập để phát triển của nền kinh tế

Để làm được điều đó, các công ty kiểm toán phải phát huy tích cực vai trò tư vấn và hỗ trợ của mình, đồng thời không ngứng nâng cao chất luợng dịch vụ cung cấp, năng lực hoạt động của mình để đáp ứng những yêu cầu mới, thích nghi kịp thời với những điều kiện môi trường và một đối tượng kiểm toán đang thay đổi

2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng hoạt động kiểm toán độc lập các NHTM Việt Nam

2.1 Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ các NHTM Việt Nam.

Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm trong

đó việc cải thiện môi trường kiểm soát, nâng cao năng lực đánh giá và quản lý rủi ro, thực hiện hiện đại hóa đồng bộ hệ thống thông thông tin ngân hàng, xây dưng quy trình kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ và đăc biệt nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của bộ phận kiểm toán nội bộ trong ngân hàng

2.1.1 Cải thiện môi trường kiểm soát: Nhân tố bao trùm ảnh hưởng lớn nhất

tới môt trường kiểm soát là triết lý và phong cách điều hành của nhà quản lý ngân hàng Các nhà quản lý ngân hàng đã nhận thức được vai trò quan trọng của HTKSNB trong ngân hàng, tuy nhiên, xây dựng và vận hành sao cho có hiệu quả thì dường như họ chưa làm được Để khắc phục được hạn chế này, các nhà quản lý ngân hàng có thể học hỏi cách thức xây dựng, tổ chức và vận hành HTKSNB của các ngân hàng khác trên thế giới và áp dụng cho phù hợp với điều kiện thực tế của ngân hàng mình Hoặc, các ngân hàng có thể tham khảo ý kiến đánh giá nhận xét của chính nhân viên trong ngân hàng bởi họ là những người làm việc trong môi trường kiểm soát của ngân hàng Mặt khác, các ngân

hàng có thể mạnh dạn sử dụng những nhà lãnh đạo trẻ nhằm phát huy tính sáng tạo trong công việc và kết hợp với những kinh nghiệm lâu năm của các nhà lãnh đạo lớn tuổi Ngoài ra, đảm bảo năng lực cho nhân viên, phân công công việc

rõ ràng cụ thể,tránh sự chồng chéo cũng là nhằm tạo ra một môi trường kiểm soát tốt góp phần nâng cao hiệu quả của HTKSNB ngân hàng

2.1.2 Nâng cao năng lực đánh giá và quản lý rủi ro: bao gồm các công việc

như sau:

- Thành lập riêng một bộ phận chuyên trách thực hiện việc quản lý rủi ro, quản trị tài sản nợ và tài sản có Bộ phận này trực thuộc Hội đồng quản trị ngân hàng

có nhiệm vụ tổng hợp, phân tích, đánh giá mức độ rủi ro có thể xảy ra, từ đó hoạch định chiến lược phòng ngừa và xử lý rủi ro tổng thể và chi tiết Theo dõi

và quản lý các danh mục trong bảng tổng kết tài sản, quản lý khả năng thanh toán và các rủi ro thị thường…

- Xây dựng hệ thống thông tin đảm bảo việc ghi nhận và giám sát các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng; cung cấp thông tin kịp thời cho bộ phận cho ban lãnh đạo ngân hàng

- Xây dựng các mô hình lượng hóa rủi ro, học hỏi kinh nghiệm quản lý rủi ro của các tổ chức tín dụng ở nhiều nước trên thế giới…

- Đào tạo các cán bộ ngân hàng thành các chuyên gia đánh giá và quản lý rủi ro hoặc thuê các chuyên gia nước ngoài…

2.1.3 Hiện đại hóa hệ thống thông tin ngân hàng:

- Khẩn trương hoàn thành việc hiên đại hóa đang diễn ra tại một số ngân hàng như: BIDV, ICB…, thực hiện hiện đại hóa đồng thời các chi nhánh của ngân hàng Từng bước khắc phục những hạn chế trong phần mềm ứng dụng, kiểm tra chất lượng của các phần mềm đó, tránh sự tin tưởng tuyệt đối vào các

phần mềm ứng dụng bởi chúng do con người viết ra nên không thể tránh khỏi những sơ suất

- Nâng cao chất lượng của hệ thống thông tin đòi hỏi các ngân hàng phải xây dựng một chiến lược công nghệ rõ ràng, xác định được thứ tự ưu tiên trong ứng dụng công nghệ, mảng nghiệp vụ nào là nền tảng cho toàn hệ thống ứng dụng Ngoài việc tự xây dựng nên một hệ thống ứng riêng cho hệ thống ngân hàng mình, các ngân hàng nên đàu tư mua các phần mềm hiện đại và chuẩn trên thế giới, đặc biệt là đối với các nghiệp vụ ngân hàng lõi Các phần mền này đã được trải nghiệm và chứng tỏ được tính ưu việt của nó Sử dụng đúng mức các phần mềm này kết hợp với các biện pháp tự phát triển và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thự tế của ngân hàng Việt Nam, chúng ta sẽ tận dụng được lợi thế của nước đi sau, tiết kiệm thời gian, công sức, chi phí cho việc tìm tòi, thử nghiệm ứng dụng phần mềm mới

- Hệ thống thông tin ngân hàng phải được xây dựng tránh tính “mềm dẻo quá đáng”, tức phải được xây dựng trên cơ sở tham số hóa cao nhằm tạo điều kiện cho công tác quản lý cũng như phát triển các dịch vụ ngân hàng mới

- Xây dựng hệ thống thông tin cần chú trọng tuyệt đối tới tính bảo mật thông tin, đảm bảo an toàn cho toàn hệ thống

- Phát triển nguồn nhân lực theo hướng hiện đại hóa Đảm bảo các nhân viên nghiệp vụ trong ngân hàng đều sử dụng thành thạo máy tính và phần mềm ứng dụng của ngân hàng mình Đào tạo một đội ngũ nhân viên tin học ngân hàng có đủ trình độ và khả năng để quản lý hệ thống đảm bảo sự vận hành trôi chảy và liên tục của hệ thông thông tin và phát triển, cải thiện hệ thống thông tin

- Xây dựng hệ thông thông tin tương xứng với hệ thống thông tin của các bên có liên quan tới ngân hàng, đặc biệt là ngân hàng nhà nước trong mối quan

hệ thanh toán, vay mượn, chuyển giao… hoặc tạo điều kiện làm việc thuận lợi cho thanh tra, kiểm tra, công ty kiểm tóan độc lập cho việc thu thập các dữ liệu mềm từ hệ thống thông tin…

2.1.4 Thiết lập qui trình kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ ngay trong các qui trình nghiệp vụ:

Khắc phục hạn chế trong qui trình kiểm tra bằng cách sửa đổi hoặc xây dựng lại nhằm đảm bảo độ an toàn trong hoạt động kinh doanh ngân hàng Qui trình điển hình cần phải chú trọng sửa đổi hiện nay tại các NHTM Việt Nam là quy trình tín dụng nhằm hạn chế rủi ro tín dụng cho các ngân hàng

2.1.5 Nâng cao chất lượng, vị thế và vai trò của bộ phận kiểm soát nội bộ NHTM Việt Nam:

- Về cơ cấu tổ chức: bộ phận kiểm soát nội bộ không nhất thiết phải được thiết lập ở tất cả các chi nhánh Cần xây dựng bộ phận kiểm soát nội bộ ở những chi nhánh lớn còn các chi nhánh nhỏ có thể được kiểm tra kiểm soát bởi bộ phận kiểm soát nội bộ ở Trung ương theo định kỳ Tại các chi nhánh có bộ phận kiểm soát nội bộ, cán bộ kiểm soát nội bộ vẫn là cán bộ của Trung ương cử xuống nhưng sẽ có sự luân chuyển các cán bộ này giữa các chi nhánh sau một thời gian nhất định, như vậy đảm bảo được tính khách quan, độc lập của cán bộ kiểm soát nội bộ với Ban giám đốc chi nhánh và thực hiện đựợc việc kiểm tra chéo giữa các cán bộ kiểm soát nội bộ

- Về chất lượng nguồn nhân lực:

+ Chấm dứt việc thuyên chuyển cán bộ không đủ năng lực làm việc từ những bộ phận nghiệp vụ sang phòng kiểm soát nột bộ

+ Cán bộ kiểm soát nội bộ phải đủ các tiêu chuẩn như: Hiểu biết pháp luật, thông thạo nghiệp vụ mà mình đang đảm nhiệm, đã tốt nghiệp các trường đào tạo về chuyên ngành ngân hàng hoặc kinh tế tài chính, công tác tại ngân hàng từ

3 năm trở lên, tuân thủ các chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp… Đây sẽ được coi là các tiêu chuẩn xét tuyển cán bộ vào làm việc tại bộ phận kiểm soát nội bộ của các ngân hàng

+ Chú trọng đào tạo và đào tạo lại nhằm không ngừng nâng cao trình độ, chuyên môn nghiệp vụ, đảm bảo những kiến thức mới liên tục được cập nhật Vấn đề này đặc biệt quan trọng đối với những người làm kiểm tra, kiểm soát nội bộ bởi họ chỉ có thể phát hiện được ra những sai sót của các bộ phận khác chỉ khi họ nắm vững nhất nghiệp vụ của các bộ phận mà họ đang kiểm soát Mỗi cán bộ kiểm soát nội bộ ngân hàng đều phải có sự hiểu biết toàn diện về lĩnh vực tài chính tiền tệ ngân hàng.Để đảm bảo các yêu cầu này, ngân hàng có

cơ chế đào tạo thường xuyên dành cho các cán bộ kiểm soát nội bộ để đảm bảo rằng họ luôn nắm bắt kịp thời những biến động trong ngành ngân hàng nói chung và đơn vị mình nói riêng Ngoài ra, ngân hàng có thể tổ chức mời các chuyên gia giảng dạy hoặc cử cán bộ tham gia học các khóa học do WB, của

các tổ chức phi chính phủ…

- Nâng cao vị thế của bộ phận kiểm soát nội bộ: Với cơ cấu tổ chức như phần trên trình bày, những báo cáo kiểm tra, kiểm soát nội bộ tại các chi nhánh

sẽ không cần qua sự phê duyệt của Ban giám đốc chi nhánh… Ngoài ra, bộ phận kiểm soát nội bộ phải đựợc tham gia vào việc xây dựng qui trình nghiệp

vụ, được trang bị các phương tiện kỹ thuật để thực hiện công việc của mình Bộ phận này có quyền truy cập vào hệ thống thông tin không hạn chế để có thể kiểm tra đột xuất các công việc diến ra hàng ngày của các bộ phận nghiệp vụ,

nắm bắt được tất cả các thông tin hoạt động liên quan toàn hệ thống ngân hàng…

- Thay đổi phương pháp kiểm toán: hiện nay bộ phận kiểm soát nội bộ của ngân hàng thực hiện việc kiển tra theo từng mảng nghiệp vụ riêng lẻ Bộ phận này nên thực hiên theo phương pháp kiểm toán hệ thống và kiểm toán chức năng, tức kiểm tra quy trình hoạt động, kiểm tra việc quản lý và điều tiết rủi ro, kiểm tra tính hữu hiệu và hiệu quả của cơ chế kiểm tra cài đặt trong qui trình hoạt động và kinh doanh ngân hàng

2.1. Giải pháp đối với các công ty kiểm toán độc lập

- Phối hợp chặt chẽ với ngân hàng trong việc triển khai và chuẩn bị tiến hành một cuộc kiểm toán: Trước khi tiến hành kiểm toán một ngân hàng, công

ty kiểm toán độc lập nên tổ chức một khoá học cho các nhân viên ngân hàng nhằm cung cấp những kiến thức kiểm toán liên quan giúp nhân viên ngân hàng hiểu rõ hơn mục đích của cuộc kiểm toán và nắm bắt sơ qua những công việc

mà kiểm toán tiến hành trong quá trình kiểm toán, từ đó nhân viên ngân hàng sẽ

tự ý thức được những công việc cần phối hợp với kiểm toán cũng như những tài liệu cần cung cấp Những khóa học như vậy sẽ giúp cho cuộc kiểm toán diễn ra đúng tiến độ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong việc thảo luận giữa kiểm toán viên và nhân viên ngân hàng

- Chú trọng hơn nữa tới việc quản lý và giám sát tính độc lập của kiểm toán viên với ngân hàng Các công ty kiểm toán có thể trả lương nhân viên

thông qua tài khoản tiền gửi tại ngân hàng không có bất kỳ mối quan hệ nào với kiểm toán thay vì tài khoản tiền gửi của nhân viên kiểm toán lại do chính ngân hàng được kiểm toán nắm giữ

- Phối hợp với các trường hiện đang đào tạo chuyên ngành kiểm toán

nhằm bổ sung những kiến thức thực tế và cập nhật những kiến thức kiểm toán