BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN BÁO CÁO TỔ CHỨC NÓI CHUNG VÀ BÁO CÁO KQKD NÓI RIÊNG TẠI CÔNG TY CPA HÀ NỘI

Trong quá trình thực hiện kiểm toán , nếu có thay đổi kế hoạch thì phải báo cáo lại với chủ nhiệm kiểm toán Giai đoạn 2: Thực hiện kiểm toán Tại CPA, do công việc lập kế hoạch tốt nên

BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN BÁO CÁO TỔ CHỨC NÓI CHUNG VÀ BÁO CÁO KQKD NÓI

RIÊNG TẠI CÔNG TY CPA HÀ NỘI

I BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ THỰC TẾ TẠI CÔNG TY CPA - HÀ NỘI

Kiểm toán hiện nay vẫn còn là mới mẻ tại Việt Nam Tuy nhiên sự phát triển của CPA đã thể hiện vai trò của kiểm toán độc lập trong việc quản lý nền kinh tế

CPA là Công ty kiểm toán trách nhiệm hữu hạn đầu tiên ra đời 1999 và hiện nay đang ngày càng phát triển bằng uy tín và chất lượng phục vụ của Công ty

Với một đội ngũ nhân viên được đào tạo có trình độ và chương trình kiểm toán hết sức khoa học và hiệu quả Hoạt động kiểm toán của Công ty ngày càng được tín nhiệm với chất lượng cao, vượt lên cả sự mong đợi của khách hàng

Công tác kiểm toán Báo cáo tài chính nói chung và Báo cáo KQKD nói riêng tại CPA đều được đánh giá là tốt Cuộc kiểm toán đều được triển khai một cách khoa học và được chia 3 giai đoạn

Giai đoạn 1: Lập kế hoạch kiểm toán

Đây là giai đoạn đầu của mỗi cuộc kiểm toán Công việc tìm hiểu khách hàng, KTV căn cứ vào môi trường hoạt động (lĩnh vực ngành nghề kinh doanh, các đối tác bên trong, mối quan hệ bên ngoài, sản phẩm ) và môi trường pháp lý của đơn vị được kiểm toán (Quy trình kế toán, quyết định thành lập, các đơn vị chủ quản )

Qua tìm hiểu đánh giá về hệ thống KSNB khách hàng KTV đánh giá mức

độ trọng yếu và rủi ro Đây là công việc khó khăn đòi hỏi kinh nghiệm nghề nghiệp

và những nhận định mang tính khoa học

Bước tiếp theo là lập kế hoạch chi tiết Đây là công việc khó khăn nhất và cũng là công việc được CPA chú ý nhiều nhất Công việc này được chi tiết hóa theo từng khoản mục Đối với mỗi khoản mục chủ yếu hoặc mang tính chất trọng

yếu, KTV đều lập một kế hoạch kiểm toán chi tiết Trong quá trình thực hiện kiểm toán , nếu có thay đổi kế hoạch thì phải báo cáo lại với chủ nhiệm kiểm toán

Giai đoạn 2: Thực hiện kiểm toán

Tại CPA, do công việc lập kế hoạch tốt nên việc thực hiện kế hoạch đơn giản Thêm vào đó các chương trình kiểm toán, khoản mục giấy tờ làm việc đầy đủ

và chi tiết tạo cho công việc của KTV đạt được hiệu quả rất cao Cũng chính vì có điều kiện trên đã giúp KTV thực hiện công việc một cách toàn diện, rất ít các khoản mục trọng yếu bị bỏ sót Điều đó đã tạo chất lượng cao cho dịch vụ kiểm toán của CPA

Qua thực tế kiểm toán tại Công ty Liên doanh quốc tế cũng như các Công ty khách hàng khác cho thấy

KTV CPA đã áp dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp thu thập bằng chứng kiểm toán đảm bảo độ tin cậy và tính đầy đủ của bằng chứng thu được với chi tiết hợp lý

Trong quá trình thực hiện kiểm toán Báo cáo Tài chính nói chung cũng như Báo cáo KQKD nói riêng ta phân đoạn theo khoản mục nhưng luôn có mối liên hệ, đối chiếu với nhau khi thực hiện kiểm toán, luôn có mối liên hệ chặt chẽ giữa các KTV thực hiện các khoản mục khác nhau

Thực tiễn kiểm toán tại nhiều Công ty cũng cho thấy trình độ nhân viên thành thạo nghiệp vụ, rất có kinh nghiệm trong các hoạt động đã thực hiện với điều kiện Việt Nam hiện nay Có những hợp đồng kiểm toán do yêu cầu của thời gian kiểm toán cũng như giá phí mà KTV có thể rút ngắn một số thủ tục kiểm toán mà vẫn có thể nắm bắt, thực hiện tốt cuộc kiểm toán

Giai đoạn 3: Kết thúc kiểm toán

Giai đoạn này KTV đi vào hoàn tất mọi công việc kiểm toán soát xét lại quá trình kiểm toán và lập báo cáo kiểm toán Báo cáo kiểm toán là sản phẩm cuối cùng của cuộc kiểm toán mà trong đó KTV đưa ra những ý kiến của mình về Báo

cáo KQKD của đơn vị Cáo Báo cáo Kiểm toán của CPA được thiết lập đầy đủ, chi tiết, rõ ràng đúng theo chuẩn mực Việt Nam và chuẩn mực quốc tế được thừa nhận

Kết thúc mỗi cuộc kiểm toán, CPA luôn tổ chức đánh giá, rút kinh nghiệm

để những lần kiểm toán sau được tốt hơn

II PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN KIỂM TOÁN CỦA CPA THÔNG QUA

KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN NĂM 2002.

Năm 2002 là năm Việt Nam vẫn đang trên đà phát triển mặc dù tình hình thế giới và khu vực có nhiều bất ổn định cả về kinh tế lẫn chính trị Đây là năm Bộ Tài chính đang chuẩn bị đưa ra luật Kế toán Việt Nam Theo đó để phù hợp với chủ trương phát triển của Nhà nước, Ban Giám đốc cũng đề ra phương hướng phát triển cho những năm tiếp theo Để chuẩn bị tham gia vào thị trường chứng khoán, Ban Giám đốc đang định hướng tăng vốn chủ sở hữu lên 2 tỷ (VND) theo đúng yêu cầu Các chiến lược mở rộng đối tác với các Công ty nước ngoài đặc biệt là sau khi ký hiệp định thương mại với Mỹ sẽ có rất nhiều Công ty tới Việt Nam để kinh doanh

Về nội bộ Công ty, Ban Giám đốc tiếp tục củng cố hoàn thiện bộ máy quản

lý, cơ sở vật chất và đặc biệt Công ty luôn chú trọng đến vấn đề nhân lực Đây là

ưu tiên hàng đầu để phát triển dịch vụ Công ty rất nhiều nhân viên tham gia các lớp học đào tạo cao cấp Nhờ đó đội ngũ nhân viên Công ty ngày càng lớn mạnh và

có trình độ, kinh nghiệm

III MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT.

1 Những khó khăn và hướng giải quyết.

Kiểm toán Báo cáo KQKD giúp cho doanh nghiệp thấy được hiệu quả hoạt động cũng như hiệu quả của công tác quản lý của doanh nghiệp Góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, khuyến khích phát triển sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước

Trong thực tế những năm gần đây, mặc dù đã có sự phát triển vượt bậc song hoạt động kiểm toán ở Việt Nam còn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước va các yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng cao

Hoàn thiện công tác kiểm toán nói chung và công tác kiểm toán độc lập nói riêng

là một việc khó khăn song lại rất cần thiết

- Khung pháp lý cho hoạt động kiểm toán và các vấn đề có liên quan chưa được hoàn chỉnh Các chuẩn mực kiểm toán đã được ban hành song chưa đầy đủ cũng như cần đến sự kiểm nghiệm của thực tế

- Chưa có cơ sở đánh giá và chưa có lực lượng kiểm soát chất lượng kiểm toán giữa các Công ty Bộ Tài chính chỉ thực hiện kiểm tra rất sơ bộ ở các Công ty hiện tại chỉ là sự kiểm soát chất lượng kiểm toán của mình do đó mang tính chất chủ quan chưa hiệu quả Do đó cần có một tổ chức và quy chế về kiểm tra chất lượng kiểm toán ở Việt Nam

- Các Công ty trách nhiệm hữu hạn Việt Nam rất khó khăn khi muốn thành lập hoặc duy trì hoạt động (đủ 5 KTV- có chứng chỉ CPA) Công ty kiểm toán Việt Nam gặp khó khăn về chi phí tiền lương, do bị khống chế trên doanh thu sẽ không đảm bảo cạnh tranh bình đẳng vì các Công ty nước ngoài trả lương rất cao Điều này cũng làm chảy máu chất xám do các nhân viên có nhiều kinh nghiệm dễ bị thu hút bởi các Công ty có lương cao

- Các Công ty TNHH gặp rất nhiều khó khăn trong công tác đào tạo: về kinh phí đào tạo, nội dung chương trình đào tạo và các nội dung khác

- Tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các Công ty kiểm toán Việt Nam, giảm giá phí kiểm toán do đó chất lượng kiểm toán không đảm bảo dẫn đến đưa tin thiếu trung thực

Nguy cơ hội nhập quốc tế, mở cửa thị trường dịch vụ kế toán kiểm toán sẽ làm các Công ty mạnh sẽ mạnh hơn và yếu sẽ yếu đi Các Công ty mạnh khi những

cơ sở phương tiện sẵn có sẽ phát triển ngày một mạnh hơn Còn các cơ sở mới còn đang từng bước phát triển và củng cố

Nguy cơ rủi ro kiểm toán, hiện tại hầu hết các Công ty rải rác đã xayra các rủi ro trong các dịch vụ

+ Định giá TSCĐ thế chấp vay ngân hàng

+ Kiểm toán Báo cáo quyết toán XDCB

+ Kiểm toán Báo cáo Tài chính (Ngân hàng công thương- Minh Phụng)

+ Kiểm toán các Doanh nghiệp lỗ liên tục 3 năm

+ Kiểm toán Báo cáo Tài chính không được cơ quan thuế chấp nhận

* Các biện pháp cần thiết

- Về phía Bộ Tài chính

Gấp rút ban hành các chuẩn mực, quy định để làm cơ sở cho việc đào tạo, đánh giá hoạt động kiểm toán Hoàn chỉnh khung pháp lý để tạo ra môi trường pháp lý cho hoạt động kiểm toán được thuận lợi, hoàn chỉnh

Tăng cường chỉ đạo, kiểm tra kiểm soát hoạt động nghề nghiệp của các Công ty kiểm toán Thiết lập nên một hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán nhằm hoàn thiện hoạt động kiểm toán tạo ra niềm tin cho những người quan tâm

Nâng cao chất lượng thi tuyển và cấp giấy phép hành nghề cho các Công ty kiểm toán Vì chất lượng KTV có quyết định rất nhiều tới cuộc kiểm toán do đó ngày nâng cao chất lượng kiểm toán viên là yêu cầu cấp thiết

- Về phía Công ty kiểm toán

Cần có chiến lược kinh doanh và chiến lược hoạt động để đảm bảo cho hoạt động và chất lượng kiểm toán ngày càng được nâng cao Tìm tòi các biện pháp hoạt động, chiến lược với khách hàng, công tác chào hàng

Phối hợp với Bộ Tài chính ban hành chuẩn mực, chế độ nhằm ngày hoàn thiện về mặt pháp lý các hoạt động kiểm toán

Phối hợ thành lập hội kiểm toán, kế toán làm nhiệm vụ hỗ trợ các KTV, kiểm tra, chỉ đạo đạo đức nghiệp vụ kiểm toán và các dịch vụ đào tạo

2 Một số kiến nghị đề xuất hoàn thiện công tác kiểm toán Báo cáo KQKD của Công ty CPA - Hà Nội.

* Kế hoạch tìm hiểu môi trường kiểm soát, hệ thống kiểm soát nội bộ cũng như hoạt động kinh doanh của khách hàng

Thực tế Công ty AASC đã thực hiện công tác tìm hiểu và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ cũng như hoạt động kinh doanh của khách hàng còn có những hạn chế mà nguyên nhân chủ yếu là do hầu hết các hợp đồng kiểm toán được ký kết sau khi kết thúc niên độ kế toán, thời gian thực hiện kiểm toán bị giới hạn bởi yêu cầu của khách hàng Mặt khác, nếu đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ trong thời điểm này có thể không chính xác khi doanh nghiệp mới thiết lập các thủ tục kiểm soát nội bộ, hoặc có những thay đổi khác

Chính vì vậy, công tác tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ Công ty khách hàng của AASC mới chỉ tìm hiểu được những nét chung, chưa thực sự đi sâu vào tìm ra những cơ cấu chưa hợp lý trong hoạt động kinh doanh của khách hàng Tài liệu mô tả về hệ thống kiểm soát nội bộ nói chung và trong từng bộ phận khoản mục chưa có thường xuyên Điều này có thể phù hợp khi kiểm toán những doanh nghiệp vừa và nhỏ song đối với doanh nghiệp có quy mô hoạt động lớn, phức tạp trong công tác quản lý, hạch toán và nhất là khách hàng được kiểm toán lần đầu thì

sẽ hiệu quả hơn nếu:

* Tính toán và phân bổ tính trọng yếu cho từng khoản mục

Thực tế công tác kiểm toán của AASC, cho thấy:

Khi lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên AASC đã căn cứ vào những đánh giá ban đầu về hệ thống kiểm soát nội bộ, về tình hình kinh doanh của khách hàng để đánh giá khoản mục nào là trọng yếu và cần phải chú trọng khi kiểm tra chi tiết

Giai đoạn kết thúc, KTV tiến hành tổng kết sai sót phát hiện được và lập bút toán điều chỉnh Thông thường đối với sai sót có ảnh hưởng đến thuế thì KTV tiến hành điều chỉnh Chính vì vậy, trọng yếu mang tính đánh giá của KTV quá cao dẫn đến rủi ro trong xem xét tính trọng yếu

Hướng giải quyết.

Công ty nên xây dựng chương trình thống nhất quy định trong chính sách trọng yếu của mình, những căn cứ để tính toán mức trọng yếu và ấn định với một

tỷ lệ nhất định Nếu có thể được thì quy định riêng cho từng loại hình doanh

nghiệp, cần định lượng rõ ràng giá trị là bao nhiêu thì được coi là trọng yếu và phải lập bút toán điều chỉnh Việc xem xét tính trọng yếu nên phân chia ở mức độ toàn

bộ báo cáo, mức độ từng khoản mục hay từng loại nghiệp vụ, điều này có tác dụng:

- Hạn chế được sự xét đoán cá nhân của KTV

- Giúp kiểm tra các công việc KTV đã thực hiện

* Vấn đề áp dụng thủ tục phân tích

Chúng ta đều biết rằng, thủ tục phân tích là một trong những thủ tục kiểm toán quan trọng, giúp cho những kiểm toán viên thu thập những bằng chứng đề làm

cơ sở cho những ý kiến của mình

Như vậy thực chất thủ tục phân tích là việc so sánh và nghiên cứu mối quan

hệ giữa các thông tin tài chính và thông tin không có tính chất tài chính để phát hiện các biến động hoặc các quan hệ bất thường Như so sánh thông tin giữa kỳ này với kỳ trước, giữa thực tế với kế hoạch, giữa số liệu của đơn vị và số liệu ước tính của KTV, giữa các khoản mục của các BCTC nhằm phát hiện các gian lận, sai sót hoặc những thay đổi trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Thực hiện tốt thủ tục phân tích có tác dụng cho toàn bộ kiểm toán nói chung và Báo cáo KQKD nói riêng

Đối với kiểm toán Báo cáo KQKD nói riêng:

Trước hết, chúng ta phải khẳng định rằng không có một nguyên tắc cứng nhắc cho việc áp dụng kỹ năng phân tích Tuy nhiên, các thủ tục phân tích được xem là hiệu lực và hiệu quả đối với các khoản mục trong bảng Báo cáo KQKD hơn

là trong bảng Cân đối kế toán Bởi vì các khoản trong Bảng KQKD phản ánh hoạt động kinh doanh trong năm hiện tại do vậy sẽ dễ dự đoán hơn Trái lại, các tài khoản trong bảng Cân đối kế toán lại có số dư mà số dư này là kết quả của nhiều nghiệp vụ khác nhau liên quan đến nhiều thời kỳ và một loạt ảnh hưởng từ bên ngoài nên phức tạp hơn

Thực tế, các KTV AASC trong quá trình kiểm toán đã thực hiện các thủ tục phân tích Tuy nhiên việc áp dụng thủ tục phân tích còn hạn chế nhất là Cụ thể là các kiểm toán viên thường sử dụng các thử nghiệm chi tiết hơn là phát triển thủ tục phân tích Việc phân tích trong nhiều trường hợp không thực hiện những hồ sơ

kiểm toán mà chỉ thực hiện “trong đầu” kiểm toán viên, điều này hạn chế về việc kiểm soát và đánh giá về thủ tục phân tích Trong giai đoạn lập kế hoạch và hoàn thành kiểm toán thủ tục phân tích chưa được chú trọng đúng mức

Đồng thời các thủ tục phân tích chưa phong phú, đa dạng, việc so sánh với

số liệu bình quân ngang, nghiên cứu mối quan hệ với các thông tin không có tính chất tài chính còn ít được sử dụng Đây cũng là vấn đề Công ty AASC cần quan tâm trong quy trình kiểm toán của mình

Hướng giải quyết:

Công ty nên dành sức lực vào thời gian xây dựng một số quy trình phân tích chuẩn bao gồm:

- Phạm vi áp dụng thủ tục phân tích trong từng giai đoạn của quy trình kiểm toán: Lập kế hoạch kiểm toán, Thực hiện kiểm toán, Hoàn thành kiểm toán

- Phương pháp phân tích trong từng giai đoạn của quá trình kiểm toán Cụ thể trong giai đoạn thực hiện cần xác minh các phương pháp phân tích cho từng khoản mục trên Báo cáo Tài chính

- Sau khi xây dựng các quy trình phân tích chuẩn, Công ty nên:

+ Thể hiện thành mẫu thống nhất cung cấp cho KTV trước khi thực hiện kiểm toán như là một phần trong giấy làm việc

+ Tập huấn, phổ biến, quy định bắt buộc thực hiện thủ tục phân tích

+ Yêu cầu KTV phải trình bày khoa học, logic, thực hiện rõ ràng trên giấy

tờ làm việc

+ Xây dựng một phương pháp trình bày hồ sơ kiểm toán chuẩn bj áp dụng thủ tục phân tích

Trên đây là những khái quát chung về thủ tục phân tích áp dụng cho kiểm toán nói chung Riêng đối với Báo cáo KQKD, em xin đề cập sâu tới một vài thủ tục phân tích áp dụng khi kiểm toán Báo cáo KQKD

Phân tích tỷ số:

Đây chính là biện pháp để so sánh số dư tài khoản hoặc giữa các loại hình nghiệp vụ KTV có thể tính toán, phân tích nhiều hoặc một số tỷ suất cần cho nhận xét của mình dựa vào kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp Các ví dụ về một số

tỷ suất thường dùng cho kiểm toán Báo cáo KQKD:

* Tỷ suất luân chuyển

Hàng tồn kho

= Số ngày cần để bán hết

hàng tồn kho Doanh thu bán hàng

365

Tỷ suất này phản ánh khả năng bán hàng, tức khả năng luân chuyển hàng hóa trong kỳ phân tích Tỷ suất này càng lớn càng chứng tỏ khả năng bán hàng kém, hàng hóa bị ứ đọng nhiều, không tiêu thụ được Trường hợp tỷ suất luân chuyển hàng hóa nhỏ, tức số ngày cần phải có để bán hết hàng tồn kho càng giảm càng chứng tỏ khả năng tiêu thụ của doanh nghiệp là khả quan Qua tỷ suất này KTV cũng xem xét được mức độ hàng tồn kho qua các năm

* Tỷ suất lãi gộp phản ánh khả năng sinh lợi của doanh nghiệp Tỷ suất này được xác định như sau:

Tỷ lệ lãi gộp =

Thu nhập từ hoạt động Doanh thu thuần Nếu tỷ suất lãi gộp có xu hướng giảm so với năm trước thì có thể có các khoản doanh thu phát sinh nhưng không ghi sổ nghĩa là có hiện tượng ghi giảm doanh thu

Nếu tỷ suất này càng cao thì khản năng sinh lời càng lớn Có thể so sánh tỷ xuất này của doanh nghiệp qua các năm hoặc với các đơn vị khác trong cùng một ngành kinh doanh Ví dụ DNSX có sản phẩm độc quyền thường có tỷ suất lợi tức thuần khá cao từ 10 đến 15% DN mua bán thương mại, thông dụng thường chỉ có

tỷ suất lợi nhuận từ 2 đến 5%

* Tỷ suất hiệu quả kinh doanh:

Tỷ suất kết quả kinh doanh Doanh thu thuần

TSCĐ

Nếu tỷ suất hiệu quả kinh doanh có xu hướng tăng so với năm trước thì có thể có các khoản doanh thu đã vào sổ song thực tế chưa được gọi là doanh thu hay doanh thu của kỳ sau

* Tỷ lệ % thu nhập ròng với các năm trước (theo loại sản phẩm)

 giúp KTV phát hiện sai sót tiềm ẩn: khai tăng hay giảm doanh số.

* Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên

Giấy làm việc rất quan trọng vì hầu hết thời gian làm việc của KTV đều thể hiện trên giấy làm việc Các ghi chép trên giấy làm việc là:

- Lưu trữ những bằng chứng thu được trong quá trình thực hiện công việc kiểm toán và làm cơ sở cho việc hình thành ý kiến của KTV và chứng minh rằng KTV đã thực hiện công việc kiểm toán theo đúng chuẩn mực

- Là cơ sở cho các nhận xét đánh giá của KTV đối với trợ lý kiểm toán cũng như của BGĐ trong việc kiểm tra, soát xét chất lượng kiểm toán của nhân viên

- Là tài liệu trợ giúp cho việc xử lý các phát sinh sau cuộc kiểm toán

Thực tế tại Công ty AASC:

- Vấn đề ghi chép trên giấy làm việc còn chưa thống nhất làm người trưởng nhóm rất vất vả khi tổng hợp dữ liệu Nhiều thủ tục kiểm toán đã làm song không được KTV thể hiện trên giấy làm việc Ví dụ:

Khi thực hiện kiểm tra chi tiết tài khoản, kiểm toán viên chỉ ghi lại những sai sót phát hiện được trên giấy tờ làm việc, trong khi đó trên giấy làm việc còn có nhiều những thông tin khác như quá trình kiểm tra, mẫu kiểm tra Điều này có thể dễ dàng chấp nhận được trong trường hợp kiểm toán viên phát hiện được ít sai sót bởi vì nó gây khó khăn cho người soát xét công việc kiểm toán trên hồ sơ làm việc khi kết thúc kiểm toán để đưa ra ý kiến trong thư quản lý gửi cho khách hàng