Quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dục phổ thông mới tại trường trung học phổ thông việt đức hà nội​

Mục đích nghiên cứuTrên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản trị hoạt động thư viện và khảosát thực trạng quản trị hoạt động thư viện trường THPT Việt Đức, đề tài đềxuất một số biện pháp quả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÝ ANH TÚ

QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG VIỆT ĐỨC HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÝ ANH TÚ

QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG VIỆT ĐỨC HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản trị trường học

Mã số: Thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LÊ NGỌC HÙNG

HÀ NỘI - 2020

Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Lãnh đạo, chuyên viên Sở GD THPT thành phố Hà Nội

- Ban giám hiệu, các giáo viên trường THPT Việt Đức

- Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp

đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song

có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiếnđóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Hà Nội, tháng năm 2020

Tác giả

Lý Anh Tú

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục các chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng vii

Danh mục biểu đồ và sơ đồ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 6

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 7

1.2.1 Quản trị 7

1.2.2 Thư viện, thư viện trường phổ thông 8

1.3 Hoạt động thư viện trường phổ thông 9

1.3.1 Vị trí, vai trò của thư viện trường phổ thông 9

1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của thư viện trường phổ thông 10

1.3.3 Các yếu tố cấu thành thư viện trường phổ thông 11

1.3.4 Nội dung hoạt động thư viện trường trung học phổ thông 12

1.4 Trường THPT và định hướng giáo dục phổ thông mới 13

1.4.1 Vị trí, mục tiêu của trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân 13

1.4.2 Định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới 14

1.5 Quản trị hoạt động thư viện trường phổ thông 19

1.5.1 Lập kế hoạch hoạt động thư viện 19

1.5.2 Xây dựng tổ chức thực hiện việc quản trị thư viện 20

1.5.3 Chỉ đạo hoạt động thư viện 20

1.5.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động thư viện 21

1.5.5 Huy động các nguồn lực đáp ứng cho hoạt động thư viện trong trường trung học phổ thông 22

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dục phổ thông mới 23

Tiểu kết chương 1 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VIỆT ĐỨC, HÀ NỘI 32

2.1 Khái quát về trường Trung học phổ thông Việt Đức, thành phố Hà Nội 32

2.1.1 Giới thiệu trường Trung học phổ thông Việt Đức, thành phố Hà Nội 32

2.1.2 Khái quát về chất lượng giáo dục của Nhà trường 33

2.1.3 Khái quát tình hình thư viện trường THPT Việt Đức 37

2.2 Giới thiệu về khảo sát 42

2.2.1 Mục đích khảo sát 42

2.2.2 Nội dung, phương pháp khảo sát 42

2.2.3 Đối tượng và thời gian khảo sát 42

2.3 Thực trạng về hoạt động thư viện ở trường trung học phổ thông Việt Đức 42

2.3.1 Thực trạng chất lượng cán bộ thư viện 42

2.3.2 Thực trạng các hoạt động của thư viện 44

2.3.3 Thực trạng mức độ thường xuyên sử dụng của giáo viên và học sinh 47

2.3.4 Thực trạng hiệu quả hỗ trợ của thư viện đối với hoạt động giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh 48

2.4 Thực trạng quản trị hoạt động thư viện 50

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch công tác thư viện của trường THPT Việt Đức – Hà Nội 50

2.4.2 Thực trạng chỉ đạo công tác thư viện của trường THPT Việt

Đức – Hà Nội 53

2.4.3 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động thư viện theo chương trình phổ thông mới của trường THPT Việt Đức 55

2.5 Đánh giá thực trạng quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dục phổ thông mới tại trường THPT Việt Đức – Hà Nội 57

2.5.1 Những việc đã làm được 57

2.5.2 Những hạn chế 58

2.5.3 Nguyên nhân của hạn chế 58

Tiểu kết chương 2 60

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN TRỊ THƯ VIỆN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VIỆT ĐỨC 62

3.1 Cơ sở đề xuất 62

3.1.1 Yêu cầu định hướng giáo dục phổ thông mới 62

3.1.2 Phương hướng phát triển thư viện của trường THPT Việt Đức theo Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 63

3.1.3 Kết quả khảo sát thực trạng 63

3.1.4 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 64

3.2 Các biện pháp quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dục phổ thông mới tại trường THPT Việt Đức – Hà Nội 65

3.2.1 Biện pháp1: Nâng cao nhận thức về ý ngh a và tầm quan trọng của thư viện và quản trị hoạt động thư viện cho cán bộ quản trị và giáo viên, học sinh 65

3.2.2 Biện pháp2: Tổ chức nâng cao kiến thức về thư viện trường học, quản lý thư viện trường học cho cán bộ quản trị và giáo viên phụ trách thư viện 68

3.2.3 Biện pháp3: Chỉ đạo xây dựng kế hoạch hoạt động thư viện 69

3.2.4 Biện pháp4: Chỉ đạo đổi mới các hoạt động thư viện nhằm phát triển thư viện trường 71

2.3.5 Biện pháp 5: Xây dựng môi trường và các điều kiện đảm bảo thực hiện giáo dục “văn hóa đọc” cho học sinh THPT Việt Đức

theo chương trình giáo dục phổ thông mới 76

3.2.6 Biện pháp 6: Tăng cường kiểm tra, giám sát hiệu quả hoạt động của thư viện 79

3.2.7 Biện pháp7: Phối hợp với các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức các hoạt động thư viện 81

3.2.8 Biện pháp 8: Đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí phục vụ hoạt động cho thư viện đáp ứng theo chương trình GDPT mới 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 84

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 85

Tiểu kết chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Bảng tổng hợp kế hoạch giáo dục cấp trung học phổ thông 14

Bảng 2.1: Về quy mô trường lớp học sinh 33

Bảng 2.2: Kết quả hạnh kiểm của học sinh 33

Bảng 2.3: Kết quả học lực của học sinh 34

Bảng 2.4: Cơ cấu giáo viên giảng dạy trong Nhà trường 35

Bảng 2.5: Cơ cấu cán bộ, nhân viên trong Nhà trường 35

Bảng 2.6: Về cơ sở vật chất của nhà trường 35

Bảng 2.7: Số liệu thống kê kết quả kiểm tra thư viện trong 3 năm gần nhất của trường THPT Việt Đức41 Bảng 2.8: Đánh giá của CBQT, giáo viên về chất lượng cán bộ thư viện trường THPT Việt Đức 43 Bảng 2.9: Đánh giá của học sinh về chất lượng cán bộ thư viện trường THPT Việt Đức 43 Bảng 2.10: Đánh giá của cán bộ quản trị, giáo viên và học sinh nhà trường về việc thực hiện các hoạt động thư viện trường THPT Việt Đức 45 Bảng 2.11: Đánh giá của giáo viên nhà trường về hiệu quả hỗ trợ của thư viện với hoạt động giảng dạy và tự bồi dưỡng nâng cao kiến thức 48 Bảng 2.12: Đánh giá của học sinh về hiệu quả hỗ trợ của thư viện với hoạt động học tập và tìm hiểu kiến thức 49 Bảng 2.13: Thực trạng lập kế hoạch hoạt động thư viện 51 Bảng 2.14: Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch chỉ đạo hoạt động thư

viện của trường THPT Việt Đức – Hà Nội 54 Bảng 2.15: Thực trạng việc chỉ đạo công tác kiểm tra, đánh giá hoạt

động thư viện theo chương trình phổ thông mới của trường

THPT Việt Đức 56 Bảng 3.1: Đánh giá của CBQT, GV về tính cần thiết của các biện pháp

quản trị 85 Bảng 3.2: Đánh giá của CBQT, GV về tính khả thi của các biện pháp

quản trị 86

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Thống kê mức độ sử dụng thư viện của giáo viên, học sinh 47

Sơ đồ 1.1: Các yếu tố hình thành một thư viện (Theo Luật Thư viện 2019) 11

Sơ đồ 1.2: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản trị thư viện trường phổ thông 20

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của tục thực hiện vì vậy hoạtđộng quản trị là yếu tố quan trọng nhất Bởi một mô hình cơ cấu tổ chức phù hợp

và phương pháp cơ chế quản trị khoa học sẽ đem lại những lợi ích vô cùng to lớntiết kiệm chi phí và thời gian tiết kiệm sức lao động giảm thiểu những hư hao vậtchất tăng năng suất lao động và tạo được hiệu quả cao nhất trong công việc

Thư viện trường học là một bộ phận cơ sở vật chất trọng yếu, trung tâmsinh hoạt văn hoá và khoa học của nhà trường, là bộ phận không thể thiếutrong việc hình thành môi trường văn hoá học đường Thư viện trường họcgóp phần nâng cao chất lượng dạy – học của giáo viên và học sinh, xây dựngthói quen tự học cho học sinh Đây chính là con đường tốt nhất để nâng caohiệu quả dạy và học

Đối với các em học sinh, thư viện trường học giúp các em tự bổ sungkiến thức Cũng chính ở thư viện trường học, các em sẽ tự rèn luyện cho mìnhtính độc lập tư duy và thói quen tự học Được tiếp xúc với sách, các em họcsinh được tiếp cận với trí tuệ, công sức của các nhà khoa học, các nhà nghiêncứu để thấy được ý ngh a to lớn của lao động trí óc, sự kiên nhẫn và cần cùcủa nhiều thế hệ trong và ngoài nước

Trong Đề án phát triển “văn hóa đọc” trong cộng đồng giai đoạn

2011-2020, định hướng đến năm 2030, Thủ tướng Chính phủ đã nêu r : “Văn hóađọc là hoạt động văn hóa ở tầm cao của một dân tộc” Vì vậy, giáo dục “vănhóa đọc” cho thanh thiếu niên là nhiệm vụ rất quan trọng, đòi hỏi sự quan tâmcủa các lực lượng giáo dục; bên cạnh đó, các nhà trường cần phát huy vai tròhoạt động của thư viện nhằm giáo dục “văn hóa đọc” cho học sinh Cán bộquản lí của các trường cần có các biện pháp quản lí thiết thực để tạo điều kiện,phát huy vai trò của hoạt động thư viện nói riêng và các hoạt động giáo dụctrong nhà trường nói chung nhằm thực hiện mục đích giáo dục “văn hóađọc”cho học sinh

Thực tiễn cho thấy trường THPT Việt Đức, Hà Nội vẫn chưa làm tốtcông tác quản trị hiệu quả thư viện Vì vậy, cần phải tìm ra biện pháp pháttriển thư viện trường nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện trường trongtình hình hiện nay

Muốn vậy, việc đầu tiên đối với người làm công tác quản trị trườnghọc, việc xây dựng các b iện phápquản trị hợp lý theo định hướng giáo dụcphổ thông mới để phát huy hiệu quả sử dụng thư viện là rất cần thiết Từ thực

tế đó, tôi chọn đề tài “Quản trị hoạt động thư viện theo định hướng

giáo dục phổ thông mới tại trường THPT Việt Đức – Hà Nội” cho luận văn

của mình.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản trị hoạt động thư viện và khảosát thực trạng quản trị hoạt động thư viện trường THPT Việt Đức, đề tài đềxuất một số biện pháp quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dụcphổ thông mới nhằm góp phần nâng cao giáo dục “ văn hoá đọc” trong nhàtrường từ đó nâng cao chất lượng dạy và học của trường THPT Việt Đức

3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1. Khách thể nghiên cứu

Quản trị hoạt động thư viện tại trường THPT Việt Đức, Hà Nội

3.2. Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động quản trị thư viện trường THPT Việt Đức, Hà Nội

4. Câu hỏi nghiên cứu

- Thư viện THPT Việt Đức hoạt động như thế nào?

- Quản trị hoạt động thư viện tại trường THPT Việt Đức hiện nay đang như thế nào?

- Cần áp dụng những biện pháp quản trị hoạt động thư viện tại trườngTHPT Việt Đức như thế nào để nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ củathư viện đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của học sinh và giáo viên?

5. Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết 1: Thư viện trường THPT Việt Đức đã nỗ lực hoạt động

nhưng vẫn chưa hết công suất và chưa đáp ứng được đầy đủ nhu cầu của họcsinh và giáo viên theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông (2018)

Giả thuyết 2: Quản trị hoạt động thư viện tại trường THPT Việt Đức đã

có đổi mới và thu được một số kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên vẫn cònnhững hạn chế nhất định

Giả thuyết 3: Cần áp dụng đồng bộ các biện pháp lập kế hoạch chiến

lược, huy động các nguồn đầu vào quản trị hoạt động thư viện và phục vụhoạt động thư viện để nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ của thư viện đápứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của học sinh và giáo viên

Quản trị hoạt động thư viện nếu đề xuất và thực thi được các biện phápquản trị phù hợp thì có thể nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện tạitrường THPT Việt Đức, thành phố Hà Nội góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc của nhà trường trong chương trình giáo dục phổ thông (2018)

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về thư viện và công tác quản trị hoạt độngthư viện trong trường THPT

- Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản trị hoạt động thư viện củahiệu trưởng trường THPT Việt Đức - Hà Nội

- Đề xuất một số Biện phápquản trị hoạt động thư viện tại trường THPTViệt Đức

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa những vấn đề lý luận từsách, báo, tài liệu và văn kiện, văn bản có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lýluận cho vấn đề nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Quan sát, thu thập thông tin qua việc quan sát quản trị hoạt động thư viện trường THPT

- Khảo sát thực trạng về thư viện và quản trị hoạt động thư viện trườngTHPT Việt Đức bằng phiếu khảo sát

7.3 Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp này sử dụng để thu thập thông tin về thực trạng công tácquản trị thư viện của BGH, giáo viên, học sinh tại trường THPT Việt Đức

7.5 Phương pháp thống kê toán học

- Bằng việc sử dụng toán thống kê để xử lý số liệu, phân tích các thông

số cần thiết mang tính chính xác, khoa học

8 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Nghiên cứu về quản trị hoạt động của thư viện trườngTHPT Việt Đức

- Không gian: Thư viện trường THPT Việt Đức

- Thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu về quản trị hoạt động Thưviện trường THPT Việt Đức

9. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản trị hoạt động thư viện ở trường THPT theo định hướng giáo dục phổ thông mới.

Chương 2: Thực trạng quản trị hoạt động thư viện các trường THPT

Việt Đức – Hà Nội

Chương 3: Một số biện pháp quản trị hoạt động thư viện trường THPT

Việt Đức – Hà Nội theo định hướng giáo dục phổ thông mới

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Nhà nghiên cứu Claus Ulrich Werner (Giám đốc thư viện Đại học tự doBerlin, uỷ viên Hội đồng xây dựng thư viện và lưu trữ - Viện Tiêu chuẩn Đức)trong bài viết: Thư viện với vai trò là không gian học tập và là nơi mọi ngườiđều muốn đến” đã nghiên cứu về sự phát triển của thư viện trong thời đại hiện

nay và đưa ra ý kiến nhận định: “Một trong những điều kỳ lạ có thể nói về thư viện là chúng đang trải qua một thời kỳ phục hưng trong kỷ nguyên kỹ thuật

số Sự phục hưng này liên quan đến việc chuyển đổi thư viện từ vai trò là nơi lưu trữ sách trở thành không gian công cộng, một phòng khách của thành phố, một trung tâm học tập cho sinh viên, một “địa điểm thứ ba” và một cửa hàng phương tiện truyền thông phi thương mại”.

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Trong nghiên cứu của Cao Minh Kiểm đã đưa ra biện pháp để ghi nhớviệc làm đầy ngh a cử Hồ Chủ Tịch, về sau này trong thập kỉ 70, Bộ Giáo dục

đã phát động phong trào xây dựng “Tủ sách Nguyễn Tất Thành”.

Tác giả Đoàn Thị Thu (Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thànhphố Hồ Chí Minh) nghiên cứu đề tài: “Vai trò của thư viện trường trong việcxây dựng và phát triển tủ sách lớp học ở các thư viện trường phổ thông” chorằng: Xây dựng và phát triển tủ sách lớp học là động lực giúp thư viện trườngphổ thông nâng cao hiệu quả hoạt động của mình, từng bước khẳng định vaitrò của thư viện trong hoạt động dạy và học ở trường phổ thông Hiệu quảhoạt động của tủ sách lớp học phụ thuộc rất lớn vào mức độ tham

gia của thư viện nhà trường Để tủ sách lớp học thực sự hữu ích như mongmuốn, cần nhất là trình độ và tâm huyết của người cán bộ thư viện trường phổthông [24, tr 26].

Tác giả Nguyễn Thị Lan Thanh (Trường Đại học Văn hoá Hà Nội) đã

đề cập đến những khái niệm về quản lý thư viện trong bài viết “ Một số vấn

đề về quản lý thư viện hiện đại” đăng trên tạp chí Thư viện Việt Nam số 5(49) tháng 9 năm 2014 đã nêu lên các định ngh a về quản lý thư viện và quản

lý thư viện hiện đại Sự giống nhau và khác nhau giữa quản lý thư viện truyềnthống và quản lý thư viện hiện đại, khái quát một số nội dung quản lý thư việnhiện đại Theo tác giả, thư viện hiện đại là một loại thư viện được áp dụngnhững thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật mà cụ thể là công nghệthông tin Quản lý thư viện hiện đại rất cần người quản lý có các kiến thức vềứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thư viện hiện đại là hoạt độngđược chủ thể quản lý và đối tượng quản lý tự giác thực hiện nhằm đảm bảođạt được mục tiêu của thư viện với sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuậthiện đại [21, tr.3]

1.2 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

c mục tiêu đã đề ra”.

Theo Lê Ngọc Hùng thì Quản trị (Governance) là hệ thống các thànhphần, cấu trúc và quá trình ra quyết định, do vậy quản trị gắn liền với đấutranh vì quyền lực, vì sự nắm giữ, sử dụng, kiểm soát quyền lực để ra quyếtđịnh thực hiện mục tiêu, lợi ích nhất định [12, tr.46]

Như vậy, có thể hiểu quản trị là: “là sự tác động có mục đ ch có kế hoạch của chủ thể quản trị lên đối tư ng quản trị nhằm đạt đư c mục tiêu mà chủ thể quản trị đề ra”.

1.2.2 Thư viện, thư viện trường phổ thông

nó, là bất cứ bộ sưu tập nào của sách, ấn phẩm định kỳ hoặc các tài liệu khác,

kể cả đồ hoạ, nghe – nhìn và nhân viên phục vụ có trách nhiệm tổ chức chobạn đọc sử dụng các tài liệu đó, nhằm mục đích thông tin, nghiên cứu khoahọc và giải trí

Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin được ápdụng những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật mà cụ thể là công nghệthông tin

1.2.2.2 Thư viện trường phổ thông

Thư viện trường phổ thông có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trongviệc nâng cao chất lượng dạy và học Thư viện trường phổ thông phục vụ giáoviên và học sinh trong trường, cung cấp những tài nguyên hỗ trợ cho học tập

và giảng dạy, đồng thời hướng dẫn học sinh biết khai thác thông tin và sửdụng thông tin trong thư viện nhằm khuyến khích việc đọc sách

1.2.3 Quản trị hoạt động thư viện

Quản trị hoạt động thư viện được hiểu như một quá trình tác độngthường xuyên, liên tục của các chủ thể quản trị lên hoạt động thư viện nhằm

tận dụng tối đa tiềm năng của thư viện và môi trường xung quanh, đáp ứngnhu cầu tin của các tầng lớp nhân dân ở mức cao nhất.

Cũng như các đơn vị sự nghiệp khác, quản trị hoạt động thư viện vừatuân thủ khoa học về quản trị và nguyên tắc của quản trị, vừa có yếu tố đặcthù của hoạt động chuyên môn ngành thư viện

Theo tác giả Nguyễn Tiến Hiển và Nguyễn Thị Lan Thanh, khi bàn vềquản trị thư viện: “Mục đích cuối cùng của quản lý cũng là làm thế nào phục

vụ tốt nhất nhu cầu người dùng tin, bảo quản tốt vốn tài liệu và các trang thiết

bị, nhằm không ngừng làm giảm nhẹ sức lao động cho cán bộ thư viện thôngtin” [18, tr.31]

Từ những phân tích trên, theo tác giả luận văn, quản trị hoạt động thưviện được nhìn nhận dưới tác động của chủ thể quản trị lên các hoạt động cụthể của từng thư viện, đảm bảo cho hoạt động thư viện được tiến hành có hiệuquả

1.3 Hoạt động thư viện trường phổ thông

1.3.1 Vị trí, vai trò của thư viện trường phổ thông

Thư viện là hạng mục thiết yếu trong trường phổ thông Trong hệ thống

giáo dục quốc dân, các trường học, cơ sở giáo dục phổ thông được Nhà nướcđầu tư, xây dựng hạng mục thư viện và các hoạt động khá đồng bộ cùng vớiphòng học bộ môn, chức năng trong nhà trường

Từ trước đến nay, ngành Giáo dục rất chú trọng đến hoạt động thư việntrường học và xây dựng thói quen đọc sách, văn hóa đọc trong trường phổthông; coi đây là biện pháp quan trọng để học sinh tự học, nghiên cứu, hìnhthành kiến thức kỹ năng, thay đổi phương pháp dạy – học, góp phần hìnhthành và phát triển nhân cách cho học sinh phổ thông đáp ứng yêu cầu củacông cuộc đổi mới giáo dục

Thư viện đã góp phần đổi mới dạy – học, giáo dục trong nhà trườnggóp phần quan trọng vào việc xây dựng, duy trì và bồi đắp văn hoá đọc chothế hệ trẻ

1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của thư viện trường phổ thông

Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông được banhành tại Luật Thư viện số 46/2019/QH14 ngày 21/11/2019 của Quốc hội banhành đã ghi r : Thư viện cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện nhiệm vụ nhưsau:

- Xây dựng, xử lý, lưu giữ, bảo quản, kết nối và phát triển tài nguyên thông tin phù hợp với người sử dụng thư viện

- Tổ chức sử dụng chung tài nguyên thông tin, sản phẩm thông tin vàdịch vụ thư viện; truyền bá tri thức, giá trị văn hóa của dân tộc và nhân loại;phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập, giải trí; góp phần hình thành và pháttriển kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực của người sử dụng thư viện

- Ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ, hiện đại hóa thư viện

- Phát triển văn hóa đọc và góp phần tạo môi trường học tập suốt đờicho Nhân dân, xây dựng xã hội học tập, nâng cao dân trí, xây dựng con ngườiViệt Nam toàn diện

- Phát triển tài nguyên thông tin phù hợp với nhu cầu học tập, nghiêncứu của người học, người dạy, cán bộ quản lý và mục tiêu, nội dung, chươngtrình học tập, giảng dạy của từng cấp học, chương trình học;

- Tổ chức hoạt động khuyến đọc, hình thành thói quen, kỹ năng đọc củangười học; hướng dẫn sử dụng thư viện, trang bị kỹ năng tìm kiếm, khai thác,

sử dụng thông tin cho người học, người dạy và cán bộ quản lý;

- Hỗ trợ việc học tập, giảng dạy, nghiên cứu và tổ chức các hoạt động giáo dục khác;

- Thực hiện nhiệm vụ khác do cơ sở giáo dục giao

Năm 2003, tại Quyết định số 01/2003/QĐ-BGD&ĐT Bộ Giáo dục vàĐào tạo đã ban hành quy định tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông; sửa đổi,

bổ sung tại Quyết định số 01/2004/QĐ-BGDĐT ngày 29/1/2004 về danh hiệu

và quy trình công nhận “Thư viện trường học xuất sắc”

Theo đó, thư viện phải có đầy đủ sách phục vụ cho việc học tập của họcsinh và nâng cao nghiệp vụ chuyên môn của giáo viên nhằm phục vụ tốt côngtác giảng dạy và học tập, thu hút giáo viên và học sinh đọc sách báo, tạo nênthói quen tự học, tự bồi dường nâng cao chuyên môn nghiệp vụ

1.3.3 Các yếu tố cấu thành thư viện trường phổ thông

Sơ đồ 1.1: Các yếu tố hình thành một thư viện (Theo Luật Thư viện 2019)

- Tài nguyên thông tin: Là tập hợp các loại hình tài liệu, dữ liệu gồm

tài liệu in, tài liệu viết tay, tài liệu nghe, nhìn, tài liệu số, tài liệu vi dạng gồm

vi phim, vi phiếu, tài liệu đặc biệt cho người khuyết tật và tài liệu, dữ liệukhác

- Người làm công tác thư viện: Là “linh hồn của TV” Trong hệ thống

giao tiếp “Tài liệu -TV - người sử dụng” CBTV là yếu tố cực kì quan trọng

có vai trò rất lớn, nhiệm vụ người CBTV rất phức tạp Là người lựa chọn, xử

lý, bảo quản, sắp xếp chúng theo một trật tự nhất định, giới thiệu chúng vớingười sử dụng tài liệu

Cũng như tiến hành trang bị chuyên biệt cho các diện tích và luôn luôngiữ cho các cơ sở vật chất kỹ thuật ở tình trạng tốt Là người môi giớ i

giữa sách và người đọc, là trung gian giữa bạn đọc với bạn đọc họ không chỉtuyên truyền giới thiệu một cách tích cực tài liệu mà còn nghiên cứu nhu cầuđọc hướng dẫn đọc phù hợp với nhu cầu đồng thời tạo ra các dịch vụ thỏamãn các nhu cầu đó.

- Đối tượng phục vụ: Chính là bạn đọc người sử dụng TV để tạo nên

hoạt động TV như một hiện tượng XH phục vụ bạn đọc là mục tiêu cuối cùngcủa bất cứ TV nào càng phục vụ nhiều bạn đọc thì vai trò xã hội của TV ngàytăng Vì vậy nếu không có bạn đọc thì TV cũng mất đi mục đích tồn tại củamình

- Cơ sở vật chất, trang thiết bị: CSVCTTB là các địa điểm diện tích

dành cho TV với toàn bộ trang thiết bị của chúng Là nơi chứa đựng tàn trữ vàbảo quản tài liệu, nơi bạn đọc làm việc với các tài liệu, tiếp xúc với các nguồnthông tin trong nước và thế giới, nơi gặp gỡ và trao đổi thông tin với bạn bèđồng nghiệp, nơi học vận dụng kiến thức vào thực tiễn thực hiện các hoài bảoước mơ về nghề nghiệp

- Người đại diện theo pháp luật của thư viện: Là người phải có năng

lực hành vi dân sự đầy đủ Đối với thư viện trường trung học phổ thông thìđược hiểu là Ban lãnh đạo cũng là người quản trị thư viện

1.3.4 Nội dung hoạt động thư viện trường trung học phổ thông

- Thực hiện đầy đủ các nghị quyết, chỉ thị về công tác thư viện, từ đóxây dựng kế hoạch nhằm tổ chức tốt các hoạt động của thư viện

- Thực hiện đầy đủ các nguyên tắc hoạt động thư viện, làm tốt các khâunghiệp vụ quản lý thư viện như: Xây dựng tài nguyên thông tin; Xử lý tàinguyên thông tin và tổ chức hệ thống tra cứu thông tin; Bảo quản tài nguyênthông tin… nhằm xây dựng thư viện hoàn chỉnh để phục vụ cho nhu cầugiảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh

- Phát triển văn hoá đọc theo các nội dung sau:

+ Tổ chức hoạt động hình thành thói quen đọc trong gia đình, trường học

+ Hướng dẫn phương pháp, kỹ năng đọc, khai thác tài nguyên thông tincho học sinh tại thư viện Giáo dục học sinh làm quen với thư viện, để các em

có thói quen đọc sách và đọc có khoa học, giúp các em tự học và đạt được kếtquả học tập tốt

+ Phát triển kỹ năng tìm kiếm, khai thác và sử dụng thông tin, mở rộng tri thức cho giáo viên và học sinh

- Truyền thông thư viện:

+ Trưng bày, triển lãm giới thiệu sách, sản phẩm thông tin thư viện;giao lưu, tọa đàm với các em học sinh và các giáo viên Chủ động phát độngnhững phong trào đọc sách, tìm hiểu sách

+ Xây dựng quan hệ công chúng, hình ảnh của thư viện;

Trong mỗi nhà trường, cán bộ - giáo viên phụ trách công tác thư việnthực chất là người làm công tác giáo dục trực tiếp học sinh bằng phương tiệnsách, báo và là đồng nghiệp hỗ trợ đáng tin cậy cho giáo viên Vai trò của cán

bộ - giáo viên thư viện trường học được đánh giá ngang với giáo viên, vớimột mục đích chung là giúp thế hệ trẻ thành những người có ích cho đất nước

Ngày nay, với sự phát triển chóng mặt của công nghệ thông tin, ngườiphụ trách thư viện còn phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vàotrong quản lý thư viện bằng phần mềm và phải hỗ trợ giáo viên và học sinhứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng và học tập

1.4 Trường THPT và định hướng giáo dục phổ thông mới

1.4.1 Vị trí, mục tiêu của trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân

Theo Luật Giáo dục: “Trường THPT là cơ sở giáo dục nối tiếp cấptrung học cơ sở thuộc bậc trung học của hệ thống giáo dục quốc dân Giáodục trung học phổ thông được thực hiện trong 03 năm học, từ lớp mười đếnhết lớp mười hai [2, Điều 28]

Giáo dục trung học phổ thông củng cố, phát triển nội dung đã học ởtrung học cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông; bảo đảm chuẩn

kiến thức phổ thông cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho học sinh, có nộidung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực, đáp ứng nguyệnvọng của học sinh [2, Điều 30].

1.4.2 Định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới

1.4.2.1 Mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hoá mục tiêu giáo dục phổthông, giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quảkiến thức, k năng đã học vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựachọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát triển hài hoà các mối quan

hệ xã hội, có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó cóđược cuộc sống có ý ngh a và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đấtnước và nhân loại

1.4.2.2 Nội dung chương trình giáo dục phổ thông mới

Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Ngữ văn; Toán; Ngoạingữ 1; Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng và an ninh; Hoạt động trảinghiệm, hướng nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương Học sinh chọn 5môn học từ 3 nhóm môn học trên, mỗi nhóm chọn ít nhất 1 môn học

1.4.2.3 Chương trình giáo dục phổ thông mới

Mỗi ngày học 1 buổi, mỗi buổi không bố trí quá 5 tiết học; mỗi tiết học

45 phút

Bảng 1.1: Bảng tổng hợp kế hoạch giáo dục cấp trung học phổ thông

Nội dung giáo dục

Môn học bắt buộc

14

Nội dung giáo dục

Nhóm môn khoa học xã hội

Nhóm môn khoa học tự nhiên

Nhóm môn công nghệ và nghệ

thuật

Chuyên đề học tập lựa chọn (3 cụm chuyên đề)

Hoạt động GD bắt buộc

Nội dung giáo dục của địa phương

Tiếng dân tộc thiểu số

Ngoại ngữ 2

Tổng số tiết học/năm học (không kể các môn học tự chọn)

Số tiết học trung bình/tuần (không kể các môn học tự chọn)

(Nguồn: Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông mới)

Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hoá hoạt động của học sinh, trong đó giáo viên đóng

15

vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tậpthân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cựctham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng củabản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng vànhững kiến thức, k năng đã tích luỹ được để phát triển.

Tuỳ theo mục tiêu, tính chất của hoạt động, học sinh được tổ chức làmviệc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp nhưng phải bảođảm mỗi học sinh được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập

- Cán bộ quản trị, giáo viên, nhân viên

+ Hiệu trưởng được đánh giá theo chu kì và được xếp loại đạt trở lêntheo Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông; được bồi dưỡng, tập huấn

về lí luận chính trị, quản lí giáo dục và chương trình giáo dục phổ thông theoquy định

+ Số lượng và cơ cấu giáo viên (kể cả giáo viên thỉnh giảng, nếu có)bảo đảm để dạy các môn học và hoạt động giáo dục của chương trình giáodục phổ thông;

+ Nhân viên có trình độ chuyên môn đảm bảo quy định, được bồidưỡng về nội dung chương trình giáo dục phổ thông có liên quan đến nhiệm

vụ của mỗi vị trí trong nhà trường

- Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

+ Địa điểm, diện tích, quy mô nhà trường; khối phòng học tập; khốiphòng hỗ trợ học tập; thư viện; khối phòng hành chính quản trị; khu sân chơi,

thể dục thể thao; khối phụ trợ; khối phục vụ sinh hoạt; hạ tầng k thuật và thiết

bị dạy học tối thiểu bảo đảm theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Xã hội hoá giáo dục

+ Cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương có trách nhiệm lãnh đạo, chỉđạo thực hiện thành công chương trình giáo dục phổ thông; bảo đảm điều kiệnthực hiện chương trình; thực hiện nghiêm túc các chính sách của Đảng, Nhànước đối với giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục cơ sở giáo dục phổ thông

+ Gia đình, cha mẹ học sinh được hướng dẫn phối hợp và tham gia giáodục con em theo yêu cầu của lớp học, cấp học; Ban đại diện cha mẹ học sinh

có cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền, trách nhiệm và hoạt động theo Điều lệBan đại diện cha mẹ học sinh; nhà trường tạo điều kiện thuận lợi để Ban đạidiện cha mẹ học sinh hoạt động

+ Nhà trường chủ động tổ chức, hướng dẫn học sinh tham gia các hoạtđộng Đoàn, Đội, Hội, hoạt động xã hội, qua đó thực hiện giáo dục học sinhtrong thực tiễn đời sống

1.4.2.6 Yêu cầu đặt ra đối với quản trị hoạt động thư viện nhằm đáp ứng chương trình GDPT mới

Vai trò của thư viện trường học để đáp ứng với nhu cầu đổi mới giáodục, để chuẩn bị cho việc tự học và nghiên cứu độc lập, để chuẩn bị chonhững bước rộng mở ở trên đại học đã được thể hiện từ cấp tiểu học, khởiđộng thực sự ở cấp phổ thông cơ sở và nhuần nhuyễn ở cấp phổ thông trunghọc Đây mới là bước thực sự cho việc tự học và nghiên cứu độc lập Các em

sử dụng thư viện để làm bài nộp, đề do thầy cô ra trong lớp Các em cũng sửdụng thư viện để làm bài thảo luận thuyết trình nhóm Thậm chí các em cũng

sử dụng tài liệu của thư viện để làm những công trình nghiên cứu nhỏ Tất cảnhững công việc này các em được hướng dẫn do giáo viên bộ môn và có sự

hỗ trợ tích cực của cán bộ thư viện Như vậy thư viện trường học không chỉ là

nơi lưu trữ và cho mượn tài liệu, vai trò, mục đích, chức năng, nhiệm vụ của thư viện trường học phải được xác định lại.

- Với chức năng truyền thông, thư viện trường học có nhiệm vụ thuthập và tích lũy các nguồn tài liệu gồm những tài liệu tham khảo đầy đủ cùngnhững tài liệu nghe nhìn phản ánh những kiến thức, kinh nghiệm, và sắp xếpthế nào để có thể đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của học sinh Với chức năng này,học sinh có thể tìm đến cán bộ thư viện yêu cầu giải đáp những thắc mắc vềtâm sinh lí, về chủng tộc, ngôn ngữ, thời tiết, khoa học như:

- Tại sao khi buồn lại chảy nước mắt?

- Tại sao lại có bốn sắc dân trên thế giới?

- Tại sao cùng là tiếng Việt mà giọng nói các miền lại khác nhau?

- Tại sao chỉ có 2 mùa ở miền Nam mà lại có 4 mùa ở miền Bắc?

- Tại sao máy bay lại bay được trên bầu trời?

Với những câu hỏi này, người cán bộ thư viện có thể truy tìm lời giảiđáp trong các tài liệu tham khảo như Vật lí vui, Hóa học vui, Sinh học vui, hay trong các bách khoa toàn thư để trả lời những thắc mắc này của học sinh

- Với chức năng là động lực cải tiến giáo dục, thư viện trường học cónhiệm vụ tuyển chọn và bổ sung các sách báo và tài liệu phù hợp với mọi l nhvực của chương trình giáo dục và phản ánh những kinh nghiệm và sự tiến bộcủa thế giới, hầu có đủ dữ kiện để kích thích óc tò mò, nhận xét và phán đoáncủa học sinh để chuyển hóa nền giáo dục từ l nh vực từ chương sang l nh vựchọc hỏi, sưu tầm, giúp cho nền giáo dục đó theo kịp trào lưu tiến hóa của thếgiới Thư viện trường học cũng có nhiệm vụ thiết lập một sưu tập thư việnđầy đủ mọi loại gồm sách giáo khoa, tài liệu phê bình, tham khảo, các dụng

cụ nghe nhìn cùng tất cả các tài liệu khác cần thiết cho nền giáo dục Các tàiliệu này cần phải sắp xếp sao cho việc tham khảo cá nhân

hoặc từng nhóm được dễ dàng và các giáo viên có thể cải tiến k thuật và các phương pháp giảng dạy.

- Thư viện trường học còn có nhiệm vụ hướng dẫn học sinh sử dụng thưviện hiệu quả và khuyến khích việc đọc sách, dạy cho học sinh cách định vịthông tin và khuyến khích việc học tập, nghiên cứu một cách độc lập, pháttriển kiến thức thông tin (information literacy) cho học sinh

1.5 Quản trị hoạt động thư viện trường phổ thông

1.5.1 Lập kế hoạch hoạt động thư viện

Ban lãnh đạo nhà trường phải xây dựng kế hoạch hoạt động dài hạn vàngắn hạn của thư viện; chịu trách nhiệm về công tác chuyên môn của hệthống thư viện toàn trường theo định hướng chương trình giáo dục phổ thôngmới

Lập kế hoạch, bố trí, sắp xếp công việc hợp lý, phù hợp năng lực, sởtrường của công chức, viên chức Đặc biệt trong việc đào tạo và phát triểnnguồn nhân lực là phải chú trọng nội dung đào tạo, bồi dưỡng về lý luậnchính trị, về quản lý, chuyên môn, ngoại ngữ và tin học, cũng như phát triển

về nhân cách và thể lực

Lãnh đạo phải có kế hoạch r ràng để có những những đầu tư cần thiết

để xây dựng và phát triển thư viện trường phổ thông như: Đầu tư về conngười, cơ sở vật chất, tổ chức hoạt động… để tạo ra thư viện là một nơi đểgặp gỡ, trao đổi tri thức, học hỏi kinh nghiệm

1.5.2 Xây dựng tổ chức thực hiện việc quản trị thư

viện Thành lập bộ máy quản trị thƣ viện

Sơ đồ 1.2: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản trị thư viện trường phổ thông

Tổ công tác thư viện có nhiệm vụ tổ chức phân công cho mỗi tổ viên chủ động thực hiện những nhiệm vụ của thư viện như sau:

- Các thành viên trong tổ là mạng lưới phát hiện sưu tầm những sách,báo, tư liệu mới, tổ chức giới thiệu, hướng dẫn phục vụ các nhu cầu dạy họctheo mục tiêu đào tạo, nâng cao dân trí theo kế hoạch của tổ

- Vận động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước ủng hộ xây dựng thư viện

- Cùng bàn bạc công khai sử dụng hợp lý các nguồn ngoài ngân sáchNhà nước do thư viện tự khai thác, tiền đền bù sách, báo bị hư mất, tiền thanhlý vừa để trả thù lao hoạt động ngoài giờ, vừa bổ sung nguồn lực phát triểnthư viện sau khi được phép của Giám đốc Sở Giáo dục - Đào tạo

1.5.3 Chỉ đạo hoạt động thư viện

- Xây dựng được đội ngũ người làm công tác thư viện - thông tin ngàycàng tăng về số lượng và chất lượng, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngàycàng cao

- Ban hành các văn bản hướng dẫn về hoạt động thư viện và thực hiện các hoạt động theo kế hoạch

Các trường trung học phổ thông, tuỳ vào điều kiện thực tế của mình để

có thể lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức các hoạt động sao cho phùhợp mà vẫn đảm bảo được đầy đủ chuyên môn nghiệp vụ của thư viện

1.5.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động thư viện

Kiểm tra thư viện nhà trường là quá trình quan sát, kiểm nghiệm mức

độ thực hiện công việc của các cá nhân, bộ phận được phân công quyền hạn,nhiệm vụ trong công tác sử dụng và quản trị các hoạt động của thư viện

Trước khi tiến hành kiểm tra cần xây dựng tiêu chuẩn kiểm tra Hiệutrưởng nhà trường tiến hành xây dựng tiêu chuẩn dựa trên những mục tiêu đãđược phát biểu trong kế hoạch quản trị Bên cạnh những tiêu chuẩn định tínhnhư hiệu quả sử dụng, mức độ học tại thư viện của HS, tần suất sử dụngnguồn học liệu của GV, số lượng HS đọc sách, học tại thư viện

- Kiểm tra quá trình cung ứng, mua sắm thiết bị, đầu sách, tài liệu

- Kiểm tra việc sắp xếp, bảo quản thiết bị, tài liệu tại thư viện Nhữngđầu sách được cấp, mua mới, sách tặng… so với sách, tài liệu, học liệu còn.Kiểm tra định kỳ, thường xuyên hồ sơ, sổ sách, việc bảo quản, bảo trì tàinguyên học liệu theo đúng kế hoạch đã đề ra

- Kiểm tra quá trình thực hiện quy chế, nội quy thư viện

- Tổ chức tiến hành kiểm tra từ bao quát đến từng hoạt động cụ thể:việc lập kế hoạch mua sắm, bổ xung đầu sách, quá trình thực hiện kế hoạch,thời gian sử dụng, dịch vụ thư viện được sử dụng phải đúng với mục đích, nộidung và phương pháp dạy học Ngoài ra, việc đảm bảo an toàn và tuân thủcác hướng dẫn sử dụng cũng là nội dung quan trọng cần kiểm tra trong hoạtđộng thư viện

- Kiểm tra thông qua các hình thức theo d i sổ mượn trả sách, tài liệu tham khảo, sách tham khảo

- Mức độ phổ biến của các thư viện trực tuyến, đầu sách mới, mô hình,

CD – ROM… đến GV, HS

- Số lượng HS, GV sử dụng tham khảo sách, sách tham khảo, tài liệu tại thư viện

- Nhật ký thư viện hàng ngày…

- Đánh giá mức độ trang bị thư viện so với yêu cầu dạy và học của nhàtrường đồng thời xác định hiệu quả khai thác các thư viện hiện có Từ đó lên

kế hoạch mua sắm, trang bị, huy động các nguồn lực

- Đánh giá việc bảo quản tài nguyên học liệu, Hiệu trưởng yêu cầu cán

bộ phụ trách thư viện lập hồ sơ, báo cáo định kì, thường xuyên về tình trạnghọc liệu tại thư viện

Hằng năm, tự kiểm tra, đánh giá, chấm điểm thư viện dựa theo 5 tiêuchuẩn tại Quyết định 01/2003/QĐ – BGDĐT về việc ban hành quy định tiêuchuẩn thư viện trường phổ thông

Trong quá trình kiểm tra cũng như sau khi kiểm tra, khi phát hiện ranhững sai sót, lãnh đạo nhà trường cần biết lắng nghe ý kiến phản hồi từ cácđối tượng có liên quan, tìm ra nguyên nhân của thực trạng Từ đó, điều chỉnhnhững sai lệch, rút kinh nghiệm cho tập thể

1.5.5 Huy động các nguồn lực đáp ứng cho hoạt động thư viện trong

trường trung học phổ thông

Trong chương trình GDPT mới, đổi mới phương pháp dạy - học, đadạng các phương pháp dạy học đã và đang đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụmới cho hoạt động thư viện trường THPT

Đối với cấp THPT, ngoài ngân sách nhà nước cấp cho trang bị, cungcấp cơ sở hạ tầng cho thư viện thì việc trang bị hạ tầng công nghệ thông tinbền vững và chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin đó là động lực phát triển hoạtđộng thông tin Việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và trang bị hạ tầng thôngtin thư viện mang tính bền vững và chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin là mộttrong những nhân tố cần thiết thúc đẩy hoạt động thư viện phát triển

Việc huy động các nguồn lực đáp ứng cho hoạt động thư viện trong trường THPT cần đảm bảo:

- Đầu tư xây dựng, tu bổ mới hay cải tạo lại các phòng chức năng củathư viện tạo thành một không gian học tập năng động tích hợp trong thư việnvới nhiều bộ phận hỗ trợ học tập khác nhằm đáp ứng mọi nhu cầu HS trongviệc học tập, trao đổi, vv… trên cơ sở kết hợp những dịch vụ thư viện, côngnghệ trong cùng một tòa nhà thư viện, học sinh sẽ dễ dàng tìm thấy tất cảnhững tài nguyên cần thiết phục vụ việc học tập

- Tổ chức bồi dưỡng và tập huấn cho cán bộ thư viện về các ứng dụngcông nghệ mới qua các khóa tập huấn của ngành; tiếp cận, lựa chọn và ứngdụng công nghệ mới để vận dụng vào công việc như công nghệ Web 4.0 - thế

hệ Web lấy người dùng làm trung tâm, người dùng đóng vai trò tạo lập thôngtin Với đặc điểm này, các thư viện có thể xây dựng quảng bá hình ảnh, triểnkhai và nâng cấp dịch vụ tài nguyên, kết nối người dùng, xây dựng tài nguyên

và cung cấp thông tin cho bạn đọc mà có những thư viện đã áp dụng như Thưviện Michigan ở Mỹ đã sử dụng Wiki, Blogs, Facebook, Thư viện bangQueenhsland ở Úc đang triển khai Facebook, Blog

- Trang bị nguồn tài chính, huy động các nguồn lực như từ phụ huynh, đoàn thể, mạnh thường quân đầu tư, trang bị cho các hoạt động thư viện

- Tăng cường quan hệ trong việc tìm và thực hiện các dự án tài trợ của ngành hay của các tổ chức nước ngoài cho việc phát triển công nghệ cho TV

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị hoạt động thư viện theo định hướng giáo dục phổ thông mới

- Chủ trương chính sách Nhà nước về lĩnh vực giáo dục và thư viện

Chính phủ ban hành nhiều văn bản pháp quy quan trọng về l nh vực thưviện Năm 2019, Luật Thư viện được ban hành

Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 184/2014/QĐ-TTg ngày

24/2/2014 về Ngày sách Việt Nam; Quyết định số 329/QĐ-TTg ngày 15/3/2017

phê duyệt Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 và một số văn bản của chính phủ khác.

- Văn bản thuộc thẩm quyền ban hành của Bộ Văn hóa, Thể thao và Dulịch (gồm 5 Quyết định và 4 Thông tư): do Bộ trưởng Bộ VHTT (Bộ

VHTTDL ban hành) về công tác thư viện

- Văn bản của các Bộ, ngành khác ban hành có liên quan đến thư việntrong đó có Quyết định 01/2003/QĐ/BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạoBan hành quy định về tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông đang được cácthư viện trường học lấy làm tiêu chuẩn cụ thể nhất để xây dựng thư viện

Có thể nói cùng với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được banhành Luật thư viện 2019 là bước đi quan trọng góp phần nâng cao hiệu quảhoạt động thư viện

- Yếu tố kinh tế

Yếu tố kinh tế tác động tới mọi hoạt động trong xã hội, trong đó cóTVPT Kinh tế có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quy mô nhân sự cũng như kinhphí đầu tư cho các hoạt động của TVPT Hơn thế nữa, yếu tố kinh tế còn tácđộng trực tiếp tới mức thu nhập của cán bộ thư viện, điều này ảnh hưởng trựctiếp tới việc đảm bảo những yêu cầu trong tuyển chọn nhân sự cũng như tâm

lý làm việc của cán bộ thư viện

Nguồn thông tin phải đa dạng về thể loại ngoài sách, báo, tạp chí truyềnthống, cần thu thập đầy đủ các sản phẩm thông tin ở bất kì đâu đảm bảo phùhợp, đáp ứng được yêu cầu của người dùng tin

Việc ứng dựng công nghệ thông tin trong thư viện phổ thông là rất quantrọng và cần thiết trong việc lưu trữ, bảo quản, khai thác và giao lưu thông tin,góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc trong trường học hiện nay

Để có được những điều trên, nguồn kinh tế mà trường THPT Việt Đức

24

dành cho thư viện phải được quan tâm thì mới có thể đáp ứng được hết nhữngnhu cầu mà bạn đọc cần.

- Yếu tố văn hoá - xã hội

Có thể xem xét văn hoá ở các góc độ như: trình độ dân trí, chuẩn mựcgiá trị trong quan hệ ứng xử, giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc… Thưviện là một trung tâm văn hoá, thể hiện tinh thần của một dân tộc ở mọi thờiđại Vì vậy, mọi biến đổi dù tích cực hay tiêu cực của văn hoá đều ảnh hưởngtới hoạt động thư viện trường THPT Việt Đức – Hà Nội

- Khoa học công nghệ

Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tác động mạnh mẽ tới mọi l nhvực trong đời sống xã hội, trong đó có hoạt động thư viện TVPT không chỉ lànơi lưu giữ, bảo quản tài liệu mà còn có nhiệm vụ cung cấp thông tin phục vụcho hoạt động dạy và học trong nhà trường Vì vậy, trước những tiến bộ vềkhoa học công nghệ, TVPT cần phải thay đổi về cơ cấu bổ sung vốn tài liệu;ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý tài liệu, tạo lập các sản phẩm vàdịch vụ thông tin; phương thức phục vụ người sử dụng, liên kết chia sẻ nguồnlực thông tin giữa các cơ quan thư viện - thông tin…

Đó cũng là nỗi lo lắng, trăn trở về nhân tố con người tại trường THPTViệt Đức,nhìn vào thực tại thì những người làm quản trị thư viện trong trườnghọc đều mong muốn nhân lực làm việc trong thư viện ngày nay không chỉ làmột thủ thư như trước đây, mà còn là những biên tập viên, những chuyên viênnghiên cứu, hướng dẫn tham khảo đơn giản chỉ để phát triển bền vững trongthời đại 4.0 ngày nay

- Phương thức giáo dục

Là một bộ phận, có nhiệm vụ hỗ trợ hoạt động dạy và học trong nhàtrường, nên TVPT sẽ bị tác động trực tiếp bởi mục tiêu giáo dục Phương thứcgiáo dục là cách thức thực hiện giáo dục để đạt mục tiêu đề ra trước đó Do

vậy, phương thức giáo dục cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới tổchức của TVPT.

Đổi mới phương pháp giáo dục theo chương trình giáo dục phổ thôngmới đã và đang diễn ra ở hầu khắp các trường phổ thông Điều này đã dẫn tới

sự thay đổi vai trò của TVPT, từ chỗ cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy

đủ sách , sưu tầm và giới thiệu sách, báo , thu hút giáo viên và học sinhtham gia các hoạt động thư viện, phối hợp với các thư viện khác để khai thácvốn tài liệu, tổ chức quản lý theo đúng nghiệp vụ thư viện đến việc cán bộ thưviện cần hợp tác với giáo viên trong việc tìm hiểu nội dung từng môn học để

có thể cung cấp tài liệu hoặc lồng ghép về kiến thức thông tin vào từng mônhọc Đồng thời, với học sinh, thư viện cần trang bị các kỹ năng giúp học sinh

tự học suốt đời, tổ chức các hoạt động ngoại khoá và các dịch vụ bổ trợ trựctiếp cho học tập của học sinh”

Như vậy, yếu tố phương thức giáo dục đang trực tiếp ảnh hưởng tới vaitrò cũng như cách thức hoạt động của TVPT Nó đòi hỏi TVPT phải tích hợpvào chương trình đào tạo trong nhà trường, đòi hỏi cán bộ thư viện phải bámsát nội dung đào tạo để hỗ trợ tài liệu và trang bị kỹ năng thông tin cho người

sử dụng

- Môi trường giáo dục

+ Môi trường giáo dục trong nhà trường: Có thể được hiểu là văn hoánhà trường Không khí cởi mở, thân thiện, hướng tới sự hợp tác sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho cán bộ thư viện và giáo viên, nhân viên trong trường hợptác, giúp đỡ nhau trong công việc Không khí cởi mở, sáng tạo trong lớp học

là điều kiện thuận lợi, khuyến khích học sinh ham học hỏi, tìm tòi và có độnglực, ý thức sử dụng thông tin phục vụ học tập

+ Môi trường giáo dục trong gia đình học sinh: Bầu không khí tronggia đình, thu nhập, nhận thức của phụ huynh là những yếu tố tác động tớinhận thức cũng như nhu cầu tin của học sinh trong việc sử dụng tài liệu nóichung, thư viện nói riêng

- Nhận thức của lãnh đạo nhà trường

Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng là những người chịu trách nhiệm quản trịcao nhất trong nhà trường Như vậy, lãnh đạo nhà trường là người trực tiếpquyết định các điều kiện để phát triển thư viện bằng việc thông qua ngân sách,biên chế và các kế hoạch hoạt động cho thư viện Đồng thời, với vai trò làngười quản trị cao nhất trong nhà trường nên họ giữ vai trò là người thiết lậpmôi trường nhà trường, tạo lập nền văn hoá hợp tác, trong đó có sự hợp tácgiữa cán bộ thư viện và giáo viên Do vậy, nhận thức của lãnh đạo nhà trường

về TVPT là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới tổ chức và hoạtđộng của thư viện Tuy nhiên, vai trò này chỉ thực hiện được khi người lãnhđạo (nhất là Hiệu trưởng) phải có sự hiểu biết về vai trò của thư viện trongnhà trường

Nhận thức về TVPT sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết sách của lãnhđạo Tuy nhiên, điều đáng buồn là: lãnh đạo nhà trường ít hiểu biết về vai tròcủa TVPT Chính vì vậy, song song với nhiệm vụ chính là hỗ trợ việc dạy vàhọc của giáo viên và học sinh trong nhà trường, NLTV cần chú trọng đến việcgiúp lãnh đạo nhà trường hiểu r về nhiệm vụ cũng như khả năng TVPT có thểđem lại cho người sử dụng Có như vậy, lãnh đạo nhà trường mới thực sự thấyđược vai trò to lớn của TVPT, để từ đó có những quyết sách hỗ trợ thư việnthực hiện vai trò của mình

- Nhận thức của giáo viên

Muốn hỗ trợ hoạt động dạy và học trong nhà trường, TVPT cần phảixây dựng mối liên hệ thường xuyên với giáo viên Tuy nhiên, sự hợp tác phảiđược xây dựng từ hai phía Nếu cán bộ thư viện mong muốn và cố gắng thiếtlập mối quan hệ mà giáo viên lại không muốn thì kết quả cũng không thể đạt

Do vậy, nhận thức của giáo viên về vai trò của thư viện trong việc hỗ trợgiảng dạy và lợi ích của sự hợp tác giữa giáo viên với cán bộ thư viện cũng làmột trong những yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động TVPT

Sự hiểu biết của giáo viên về khả năng hỗ trợ giảng dạy và học tập củacán bộ thư viện Mục tiêu của TVPT là hỗ trợ hoạt động dạy và học trong nhàtrường Mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi giáo viên và học sinh tham giavào các hoạt động và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ do thư viện cung cấp.Trong nhà trường, giáo viên là người đảm nhận việc giảng dạy trong nhàtrường, đồng thời có tác động trực tiếp tới việc sử dụng thư viện của học sinhthông qua các hướng dẫn, yêu cầu học tập Giáo viên sẽ sử dụng thư viện khi

họ biết thư viện có thể hỗ trợ những nhu cầu của mình và họ chỉ giới thiệu,yêu cầu học sinh sử dụng thư viện khi thấy r vai trò hỗ trợ của thư viện tớihiệu quả học tập Chính vì vậy, sự hiểu biết của giáo viên về khả năng hỗ trợcủa cán bộ thư viện trong hoạt động dạy và học sẽ là cơ sở để họ tham gia sửdụng và hướng dẫn, yêu cầu học sinh tham gia sử dụng các sản phẩm và dịch

vụ do thư viện cung cấp

Sự hiểu biết của giáo viên về mức độ hợp tác giữa giáo viên và cán bộthư viện trong nhà trường Sự hợp tác giữa giáo viên và cán bộ thư viện có ýngh a rất lớn trong việc hỗ trợ dạy và học của thư viện, cũng như nâng caohiệu quả hoạt động của TVPT Tuy nhiên, sự hợp tác chỉ thực sự đạt hiệu quảkhi các bên nhận thức được lý do cũng như mức độ, yêu cầu của sự hợp tác

- Nhận thức của học sinh

Giáo viên, viên chức trong trường và học sinh là 3 nhóm người sử dụngchính của TVPT, trong đó học sinh chiếm số lượng chủ yếu Tỷ lệ học sinh sửdụng thư viện là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động củaTVPT (thư viện phải thu hút 100% giáo viên và 70% học sinh đến sử dụngthư viện) Tuy nhiên, để học sinh đến sử dụng thư viện, ngoài các biện phápthu hút từ phía thư viện, cần phải kể đến nhận thức của chính học sinh về lợiích của việc sử dụng thư viện Do đó, nhận thức của học sinh sẽ là một yếu tốtác động đến tổ chức và hoạt động của TVPT

Nhận thức của học sinh về TVPT được hiểu là sự hiểu biết của học sinh