Nghiên cứu tổng kết và đề xuất một số giải pháp về kết cấu công trình nhằm nâng cao chất lượng mỹ thuật cho các cầu thành phố

mục lục úúú Lời cảm ơn Lời nói đầu những yêu cầu đặt ra đối với các công trình cầu xây dựng 1.1 Tình hình phát triển đô thị ở Việt Nam cùng những vấn đề liên quan 1.1.1 Tình hình phát

trường đại học bách khoa

ắắắắắắắắắắ

nguyễn đức huy

đề tài: nghiên cứu, tổng kết và đề xuất

một số giải pháp về kết cấu công trình nhằm nâng cao chất lượng

mỹ thuật cho các cầu thành phố

chuyên ngành : cầu, tuynen và các công trình

xây dựng khác trên đường ô tô và đường sắt

mã số ngành : 2.15.10

luận văn thạc sĩ

ắ thành phố Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2005 ắ

TR¦êNG §¹I HäC B¸CH KHOA

§¹I HäC QUèC GIA TP Hå CHÝ MINH C¸n bé h-íng dÉn khoa häc 1 : TS Lª B¸ Kh¸nh

Phòng đào tạo sau đại học Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng 10 năm 2005

Nhiệm vụ luận văn thạc sĩ

trên đ-ờng ô tô và đ-ờng sắt

I tên đề tài:

Nghiên cứu, tổng kết và đề xuất một số giải pháp

Về kết cấu công trình nhằm nâng cao chất lượng mỹ Thuật cho các cầu thành phố

II NHiệm vụ và nội dung:

Nhiệm vụ luận văn:

của các công trình cầu ở đô thị n-ớc ta hiện nay

công trình cầu trong điều kiện đô thị n-ớc ta

nghệ, khả năng đầu t- trong n-ớc ta hiện nay và một số giải pháp bổ trợ khác để đề xuất một số vấn đề khi nghiên cứu xây dựng cầu

Nội dung luận văn gồm 05 ch-ơng nh- sau:

yêu cầu đặt ra đối với các công trình cầu xây dựng trong khu vực đô thị

bảo và nâng cao chất l-ợng xây dựng các công trình giao thông

với các yếu tố cảnh quan xung quanh

IV Ngày hoàn thành nHiệm vụ:

V họ tên cán bộ hướng dẫn: TS Lê bá khánh

quản lý chuyên ngành

Nội dung và đề c-ơng luận văn thạc sĩ đã đ-ợc Hội đồng Chuyên ngành thông qua

mục lục

úúú

Lời cảm ơn Lời nói đầu

những yêu cầu đặt ra đối với các công trình cầu xây dựng

1.1 Tình hình phát triển đô thị ở Việt Nam cùng những vấn đề liên quan

1.1.1 Tình hình phát triển của các đô thị ở Việt Nam hiện nay và theo

1.1.2 Những tồn tại của kết cấu hạ tầng kỹ thuật ở các đô thị Việt Nam hiện nay và những tác hại đối với môI tr-ờng, cảnh quan

1.2.1 Vài nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hồ

1.2.3 Tóm tắt về nội dung “Quy hoạch tổng thể và nghiên cứu khả thi

1.3 Một số vấn đề về chất l-ợng mỹ thuật của các công trình cầu đô thị ở

1.3.1 Những yêu cầu về chất l-ợng không gian cảnh quan đô thị

1.3.2 Phân tích những nguyên nhân gây ảnh h-ởng lớn đến chất

đảm bảo và nâng cao chất lượng xây dựng các công trình

2.2 Về hệ thống tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam và tình hình áp dụng tiêu chuẩn - quy trình - quy phạm trong ngành giao thông vận tải ở

2.3 Vấn đề tiêu chuẩn hóa trong ngành giao thông vận tải để phù hợp với

thị với các yếu tố cảnh quan xung quanh 27

3.1 Khái niệm về cầu đô thị và phân loại - Xem xét các khía cạnh mỹ quan

3.1.1 Mối quan hệ giữa công trình cầu đô thị với các không gian cảnh

3.1.2 Chức năng của các không gian cảnh quan xung quanh công

3.2.3 Một số vấn đề cần l-u ý để đảm bảo các quy định về hành lang

3.2.5 Đề xuất việc giới hạn một số loại hình kết cấu cần đi sâu nghiên cứu thêm để áp dụng trong điều kiện đô thị Việt Nam 50

số yếu tố bổ trợ khác để nâng cao chất lượng mỹ thuật cho

4.1.2 Các quy luật tạo hình và cảm thụ thẩm mỹ tác động đến các yếu

tố thẩm mỹ và mối quan hệ giữa chúng đối với công trình cầu

4.2 Các yếu tố cần hợp lý hóa của công trình cầu đô thị trong điều kiện

4.2.5 Vấn đề sử dụng các loại vật liệu c-ờng độ cao, chất l-ợng cao

4.3.3 Những l-u ý để đảm bảo tốt chất l-ợng công trình trong giai

úúú

Chúng ta đang sống trong thời đại đô thị, khoảng 25% dân số cả n-ớc ta hiện nay sống tại các đô thị loại lớn, trung bình, nhỏ và các vùng thị tứ Có thể nói đất n-ớc ta đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, suốt từ Bắc vào Nam, cả n-ớc đang chuyển mình trên con đ-ờng đô thị hóa với mục tiêu xây dựng dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Trong t-ơng lai không

xa, số ng-ời chuyển vào sống tại các đô thị ở n-ớc ta sẽ ngày càng tăng Do đó, yêu cầu của con ng-ời đối với chất l-ợng cuộc sống đô thị sẽ ngày một cao hơn, trong đó tất nhiên có chất l-ợng cảnh quan đô thị

Các công trình cầu đô thị là những công trình xây dựng gắn liền mật thiết với mọi mặt trong hoạt động của con ng-ời, đó cũng là những công trình quan trọng đối với mọi thời đại và mọi nền văn minh Trải qua hàng nghìn năm, công việc xây dựng cầu, đặc biệt các cầu trong các đô thị ở các n-ớc phát triển trên thế giới, có thể nói đã trở thành một nghệ thuật trong xây dựng qua việc sử dụng những loại vật liệu với chất l-ợng ngày càng đ-ợc cải thiện, bố trí theo những dạng thức kết cấu hiện đại đ-ợc rút ra từ chính thiên nhiên và áp dụng những công nghệ thi công, công nghệ quản lý - khai thác tiên tiến để tạo nên những công trình cầu bền vững hơn, hài hòa với cảnh quan và hạn chế những tổn hại đến môi tr-ờng

ở Việt Nam, thành phố Hồ Chí Minh đ-ợc xem là vùng đất biểu tr-ng của miền đồng bằng Nam Bộ vì Thành phố hội tụ đầy đủ những yếu tố địa lý tự nhiên của miền đất này, đặc biệt là hệ thống sông rạch, kênh đào với tổng chiều dài trên 1.200 Km tạo thành một mạng l-ới đ-ờng thủy dày đặc và gắn chặt theo

đó là hình ảnh của những nhịp cầu nối đôi bờ X-a nay, trong đời sống thực tế cũng nh- trong văn học - nghệ thuật, hình ảnh chiếc cầu luôn là hình ảnh biểu t-ợng của sự thơ mộng, của một vẻ đẹp góp phần tôn tạo thêm cho cảnh sắc thiên nhiên Câu thành ngữ “Qua sông thì phải lụy đò”, hiểu theo nghĩa đen của

nó, ngày nay không còn đúng nữa vì những chiếc cầu ngày càng xuất hiện nhiều hơn để phục vụ cho mục tiêu phát triển mạng l-ới kết cấu hạ tầng giao thông

đáp ứng nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố, của đất n-ớc Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại phải bàn đến là nét mỹ quan của công trình và tình trạng vệ sinh, an ninh trật tự d-ới dạ cầu còn ch-a đ-ợc tôn trọng Nếu ngay từ bây giờ chúng ta không sớm phân tích về vấn đề mỹ quan của các công trình cầu trong đô thị để có những điều chỉnh kịp thời trong thời gian sắp tới thì sau nhiều năm nữa, các đô thị của chúng ta sẽ phải chịu sự “hao mòn vô hình” Đây là sự vận dụng từ một khái niệm quan trọng trong môn kinh tế chính trị học Marx - Lenin, có thể hiểu ngắn gọn là tuy công trình vẫn còn sử dụng đ-ợc (do tuổi thọ thiết kế th-ờng không d-ới 100 năm) nh-ng đã giảm giá trị về mặt tinh thần cho c- dân đô thị khi nhu cầu về cảm thụ thẩm mỹ đã tăng lên nhiều, đặc biệt khi nhận thấy ở những khu vực phát triển khác ng-ời ta đã xây dựng đ-ợc những công trình cầu đẹp đẽ, hoành tráng hơn Điều này sẽ góp phần tiếp tục làm giảm sút đáng kể sức cạnh tranh về giá trị của các đô thị Việt Nam so với các đô thị khác trong khu vực xung quanh trong thời gian tới, trong khi sự phát triển hiện nay của các đô thị ở n-ớc ta đã có sự lệch pha so với thế giới

trình cầu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để từ đó rút ra một số giải pháp nhằm góp phần làm cho những chiếc cầu đ-ợc xây dựng trong thời gian sắp tới

sẽ ngày càng tạo thêm nét đẹp cho thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và các đô thị ở Việt Nam nói chung (Trong phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn đến các đô thị

có điều kiện địa hình t-ơng tự thành phố Hồ Chí Minh: đô thị vùng đồng bằng,

có nhiều sông rạch loại nhỏ và trung bình) Tuy nhiên, để mỗi công trình cầu trong các đô thị ở Việt Nam đạt đ-ợc các tiêu chí: bền vững với thời gian - hòa quyện với không gian - thân thiện với môi tr-ờng - hiệu quả đầu t- cao thì điều cần thiết và quan trọng hơn cả vẫn là ý chí quyết tâm phấn đấu và sự phối hợp chặt chẽ của các chủ thể tham gia trong hoạt động xây dựng Đặc biệt, để giải quyết thỏa đáng vấn đề nâng cao chất l-ợng mỹ thuật của các công trình cầu đô thị ở Việt Nam, cần tiếp tục có thêm đ-ợc sự đầu t- về trí tuệ và chiều sâu của các nhà khoa học, nhà sáng tạo trong những lĩnh vực liên quan./

úúú

Tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Lê Bá Khánh - Giảng viên Bộ môn Cầu Đ-ờng, khoa Kỹ thuật Xây dựng, tr-ờng Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh Mặc dù rất bận rộn trong công tác giảng dạy

và nghiên cứu khoa học nh-ng Tiến sĩ vẫn dành nhiều thời gian quý báu để h-ớng dẫn tận tình và cụ thể, giúp tôi hoàn thành nội dung tập Luận văn Thạc sĩ này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô của tr-ờng Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh đã phụ trách giảng dạy lớp cao học khóa 14, ngành Cầu, tuynen và các công trình xây dựng khác trên

đ-ờng ô tô và đ-ờng sắt, những ng-ời đã truyền đạt cho chúng tôi nhiều kiến thức cần thiết trong thời gian tham gia khóa học

Trong thời gian thực hiện Luận văn này, tôi cũng nhận đ-ợc những ý kiến góp ý rất bổ ích, xuất phát từ tâm huyết nghề nghiệp của Kiến trúc s- Trần Văn Dũng - Giám đốc Xí nghiệp Thiết kế và t- vấn quản lý xây dựng (thuộc Công ty T- vấn Kiến trúc và xây dựng ACCCO) qua một số công trình cầu ở thành phố Hồ Chí Minh đã và đang đ-ợc anh thực hiện phần thiết kế mỹ thuật (lan can, đèn chiếu sáng, cảnh quan cây xanh ) nh- cầu Tân Thuận 2, cầu Thủ Thiêm, các cầu trên đ-ờng Rừng Sác (Cần Giờ) Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến anh và chúc anh sẽ tiếp tục có nhiều ý t-ởng sáng tạo hơn nữa để góp phần làm đẹp thêm cho các công trình giao thông sẽ xây dựng trong t-ơng lai trên địa bàn Thành phố và cả n-ớc

Cuối cùng, tôi xin đ-ợc gửi lời cảm ơn chân thành đến các đồng chí Lãnh đạo Sở Giao thông - Công chính thành phố Hồ Chí Minh về sự hỗ trợ, tạo

điều kiện để tôi đ-ợc tham gia ch-ơng trình đào tạo sau đại học tại tr-ờng Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, cảm ơn các bạn

đồng nghiệp đã và đang công tác tại Cơ quan Sở Giao thông - Công chính thành phố Hồ Chí Minh và nhiều bạn bè khác trong và ngoài ngành đã luôn nhiệt tình giúp đỡ, động viên để tôi có thể hoàn tất đ-ợc ch-ơng trình học cũng nh- hoàn tất tập Luận văn Thạc sĩ này./

mục lục

úúú

Lời cảm ơn Lời nói đầu

những yêu cầu đặt ra đối với các công trình cầu xây dựng

1.1 Tình hình phát triển đô thị ở Việt Nam cùng những vấn đề liên quan

1.1.1 Tình hình phát triển của các đô thị ở Việt Nam hiện nay và theo

1.1.2 Những tồn tại của kết cấu hạ tầng kỹ thuật ở các đô thị Việt Nam hiện nay và những tác hại đối với môI tr-ờng, cảnh quan

1.2.1 Vài nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hồ

1.2.3 Tóm tắt về nội dung “Quy hoạch tổng thể và nghiên cứu khả thi

1.3 Một số vấn đề về chất l-ợng mỹ thuật của các công trình cầu đô thị ở

1.3.1 Những yêu cầu về chất l-ợng không gian cảnh quan đô thị

1.3.2 Phân tích những nguyên nhân gây ảnh h-ởng lớn đến chất

đảm bảo và nâng cao chất lượng xây dựng các công trình

2.2 Về hệ thống tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam và tình hình áp dụng tiêu chuẩn - quy trình - quy phạm trong ngành giao thông vận tải ở

2.3 Vấn đề tiêu chuẩn hóa trong ngành giao thông vận tải để phù hợp với

thị với các yếu tố cảnh quan xung quanh 27

3.1 Khái niệm về cầu đô thị và phân loại - Xem xét các khía cạnh mỹ quan

3.1.1 Mối quan hệ giữa công trình cầu đô thị với các không gian cảnh

3.1.2 Chức năng của các không gian cảnh quan xung quanh công

3.2.3 Một số vấn đề cần l-u ý để đảm bảo các quy định về hành lang

3.2.5 Đề xuất việc giới hạn một số loại hình kết cấu cần đi sâu nghiên cứu thêm để áp dụng trong điều kiện đô thị Việt Nam 50

số yếu tố bổ trợ khác để nâng cao chất lượng mỹ thuật cho

4.1.2 Các quy luật tạo hình và cảm thụ thẩm mỹ tác động đến các yếu

tố thẩm mỹ và mối quan hệ giữa chúng đối với công trình cầu

4.2 Các yếu tố cần hợp lý hóa của công trình cầu đô thị trong điều kiện

4.2.5 Vấn đề sử dụng các loại vật liệu c-ờng độ cao, chất l-ợng cao

4.3.3 Những l-u ý để đảm bảo tốt chất l-ợng công trình trong giai

Ch-ơng 1:

Tổng quan về tình hình phát triển đô thị ở Việt Nam

và những yêu cầu đặt ra đối với các công trình cầu

xây dựng trong khu vực đô thị

Thế giới của chúng ta đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ Theo

dự báo, vào năm 2020 sẽ có 1/2 dân số thế giới sống tại các đô thị và đến năm 2025

tỷ lệ dân số đô thị là 2/3 dân số thế giới (-ớc tính sẽ là 8 tỷ ng-ời), trong đó chỉ riêng châu á sẽ chiếm hơn 1/2 dân số đô thị của thế giới Sự thay đổi nhanh nhất sẽ xảy ra ở các n-ớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam, với mức tăng dân số đô thị

74 đô thị có dân số từ 50 ngàn đến 250 ngàn ng-ời và 612 đô thị có dân số d-ới 50 ngàn ng-ời Hội nghị đã đánh giá Việt Nam hiện là quốc gia có tỷ lệ đô thị hóa còn thấp so với khu vực và thế giới nh-ng đang có tốc độ đô thị hóa nhanh với tỷ lệ tăng hàng năm xấp xỉ 2% Hiện tại, dân số đô thị cả n-ớc ta là trên 19 triệu ng-ời, chiếm khoảng 23% dân số cả n-ớc với diện tích đất đô thị là 114.000 ha, chiếm khoảng

chóng về số l-ợng và chất l-ợng đô thị ở n-ớc ta trong những năm qua đã đáp ứng

đ-ợc sự phát triển kinh tế - xã hội của đất n-ớc, đồng thời trở thành nhân tố tích cực của quá trình phát triển này Các đô thị ở Việt Nam ngày nay đã từng b-ớc trở thành các trung tâm phát triển công nghiệp và chuyển giao công nghệ, giao l-u th-ơng mại, dịch vụ, du lịch, văn hóa trong n-ớc và ngoài n-ớc, thu hút đầu t-, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực, đảm bảo an ninh - chính trị và trật tự an toàn xã hội

Theo Quyết định số 10/1998/QĐ-TTg ngày 23/01/1998 của Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt Định h-ớng quy hoạch tổng thể phát triển đô thị Việt Nam đến năm 2020, mức tăng tr-ởng dân số đô thị ở n-ớc ta và nhu cầu sử dụng đất đô thị

dân số đô thị là 46 triệu ng-ời) và diện tích đất đô thị chiếm 1,4% diện tích đất tự

Những số liệu trên cho thấy những thách thức và đòi hỏi rất lớn của quá trình đô thị hóa, trong đó Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật, vì quá trình này kéo theo sự gia tăng nhịp độ của cuộc sống đô thị về mọi mặt và gây ra những

áp lực của nó đối với môi tr-ờng thiên nhiên và xã hội

1.1.2 Những tồn tại của kết cấu hạ tầng kỹ thuật ở các đô thị Việt Nam hiện nay và những tác hại đối với môi trường, cảnh quan đô thị

Hệ thống giao thông đô thị đóng vai trò quan trọng, là cơ sở hạ tầng cơ bản, là nền tảng để phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và đảm bảo an ninh chính trị cho đô thị Hoạt động giao thông vận tải tác động đến con ng-ời theo không gian - thời gian ở mọi nơi, mọi lúc và mọi lĩnh vực hoạt động từ sinh hoạt, sản xuất đến vui chơi giải trí Trong hệ thống giao thông đô thị hiện nay thì giao thông đ-ờng bộ có

vị trí và vai trò quan trọng nhất với khối l-ợng vận chuyển và luân chuyển hàng hóa

nhiễm môi tr-ờng chủ yếu do khí thải, khói bụi, tiếng ồn của các ph-ơng tiện giao thông đ-ờng bộ

Trong những năm gần đây, hệ thống giao thông đ-ờng bộ tại các đô thị n-ớc ta đã và đang phát triển nhanh chóng Các công trình kết cấu hạ tầng giao thông đ-ờng bộ (cầu đ-ờng, bến bãi ô tô ), đ-ợc đầu t- xây dựng từ nhiều nguồn vốn khác nhau, đã góp phần chỉnh trang diện mạo cho các đô thị trong cả n-ớc, nhất

là tại các đô thị lớn nh- Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên, tốc

độ xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng giao thông đ-ờng bộ của chúng ta còn khá chậm và thiếu đồng bộ Do tỷ lệ đất dành cho giao thông của các thành phố lớn

quan trọng vừa đóng vai trò là trục giao thông đối ngoại lại vừa có chức năng giao thông đô thị trong khi lại thiếu mạng l-ới các đ-ờng khu vực, đ-ờng nội bộ để bổ trợ liên hoàn Thêm vào đó, số l-ợng ph-ơng tiện giao thông đã và đang phát triển rất nhanh chóng, đặc biệt sự “bùng nổ” của các ph-ơng tiện giao thông cá nhân (xe máy) trong thời gian qua tại các đô thị đ-ợc đánh giá là nguyên nhân chủ yếu gây nên nhiều vấn đề tác động xấu đến các hoạt động của đô thị Chính do sự thiếu hụt

về số l-ợng và yếu kém về chất l-ợng của mạng l-ới giao thông đô thị cộng với sự gia tăng về số l-ợng của các ph-ơng tiện giao thông cá nhân và sự tập trung nhiều

về l-u l-ợng xe trong giờ cao điểm trong khi Nhà n-ớc ch-a có các giải pháp điều tiết hữu hiệu, lại ch-a phát triển mạnh mẽ đ-ợc các loại hình giao thông công cộng, ng-ời dân thiếu ý thức chấp hành Luật Giao thông đ-ờng bộ càng lúc càng gây nên

sự quá tải cho hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đô thị Hiện t-ợng ùn tắc giao thông diễn ra phổ biến tại các đô thị lớn, tai nạn giao thông xảy ra khắp nơi d-ới mọi hình thức, mọi loại ph-ơng tiện, gây nhiều thiệt hại về ng-ời và của Tình trạng này còn góp phần không nhỏ dẫn đến sự ô nhiễm môi tr-ờng đô thị:

lơ lửng trong không khí quá lớn đã và đang gây ảnh h-ởng đến chất l-ợng môi tr-ờng không khí đô thị và sức khỏe cộng đồng Tại nhiều thành phố lớn, số liệu đo

tại thành phố Hồ Chí Minh, khối l-ợng các chất gây ô nhiễm đ-ợc thải ra từ các ph-ơng tiện giao thông và sản xuất công nghiệp, theo tính toán gần đây của Sở Tài

nguyên và môi tr-ờng, là khoảng 60.000 T/năm Ngoài ra, còn phổ biến tình trạng các xe tải chở vật liệu xây dựng, đất cát đào đắp, rác thải nh-ng lại thiếu các biện pháp che chắn hữu hiệu làm rơi vãi dọc tuyến vận chuyển Tình trạng các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị (điện lực, thông tin, cấp n-ớc, thoát n-ớc) không đ-ợc thi công đồng bộ cùng thời điểm với các công trình giao thông khiến cho đ-ờng phố đô thị th-ờng xuyên bị đào bới cũng góp phần không nhỏ gây ô nhiễm bụi, mặt khác kết cấu mặt đ-ờng hoàn trả th-ờng không đảm bảo chất l-ợng, bị lún sụt gây mất

an toàn giao thông và mỹ quan đô thị

cực đại ở nhiều nơi đã v-ợt hơn 100 dBA

Ngoài ra, có thể kể đến một số thực trạng yếu kém khác của chất l-ợng môi tr-ờng, cảnh quan đô thị ở n-ớc ta:

vẫn là thoát n-ớc chung, n-ớc thải đô thị phần lớn không qua xử lý mà thải trực tiếp

ra nguồn Nguồn n-ớc phải tiếp nhận một l-ợng lớn n-ớc thải sinh hoạt, công nghiệp, y tế không qua xử lý tập trung hoặc chỉ xử lý cục bộ (qua bể tự hoại) ch-a

đạt tiêu chuẩn cho phép, v-ợt quá khả năng tự làm sạch của các thủy vực Do vậy, chất l-ợng nguồn n-ớc (kể cả n-ớc mặt và n-ớc ngầm) có xu h-ớng diễn biến ngày càng xấu đi Ngoài ra, tình trạng xả rác thải bừa bãi xuống lòng thủy vực do việc quản lý đô thị thiếu chặt chẽ cũng đã góp phần làm cho hệ thống sông hồ, kênh rạch

ở các đô thị bị ô nhiễm rất nặng, đặc biệt tại các thành phố lớn Hệ thống thoát n-ớc

đô thị còn nhiều yếu kém nên phần lớn các đô thị vẫn phải chịu tình trạng ngập lụt cục bộ hoặc th-ờng xuyên trong mùa m-a lũ

các đô thị tiên tiến trên thế giới) Trong những năm gần đây, tuy đã bắt đầu chú ý

đến công tác trồng cây dọc theo đ-ờng phố nh-ng ch-a có sự chọn lọc cây đẹp để tăng hiệu quả mỹ quan cho cảnh quan đô thị, cây đặc tr-ng cho vùng Các khu công nghiệp, trục giao thông liên vùng đều ch-a có dải cây xanh cách ly Các tuyến

đ-ờng mới cải tạo, mở rộng tại các đô thị th-ờng có hè phố 2 bên rất nhỏ, không đủ chỗ bố trí dải cây xanh và các kết cấu hạ tầng kỹ thuật khác Với điều kiện địa hình

và tình trạng quy hoạch xây dựng dọc hai bên đ-ờng giao thông nh- ở Việt Nam, việc bố trí các dải cây xanh là một trong những giải pháp hữu hiệu để hạn chế khả năng khuyếch tán các chất ô nhiễm trong khí thải và tiếng ồn của động cơ

Tất cả những vấn đề tồn tại trên chủ yếu xuất phát từ những khó khăn rất lớn trong việc cải tạo và xây dựng mới hệ thống giao thông của các đô thị n-ớc

ta, đặc biệt tại các thành phố lớn, các đô thị cũ do quỹ đất dành cho giao thông trong

đô thị hầu nh- không còn, công tác giải phóng mặt bằng rất chậm chạp (vì thiếu quỹ nhà tái định c- và chính sách đền bù giải tỏa vẫn còn phải tiếp tục hoàn thiện), nguồn vốn đầu t- chủ yếu từ ngân sách Nhà n-ớc nên có nhiều hạn chế Trong những năm tới, chúng ta còn rất nhiều việc phải làm để có thể cải tạo và xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật trong các đô thị nh-: giao thông, cấp điện, cấp n-ớc, thoát n-ớc bẩn và thông tin liên lạc theo h-ớng đồng bộ, với trình độ và chất l-ợng thích hợp hoặc hiện đại tùy theo yêu cầu và mức độ phát triển của từng khu đô thị,

đáp ứng tối đa nhu cầu sản xuất và đời sống xã hội

1.1.3 Vài nét về hệ thống cầu đường bộ ở Việt Nam

Theo số liệu thống kê của Cục Đ-ờng bộ Việt Nam, hiện nay mạng l-ới giao thông đ-ờng bộ trên cả n-ớc gồm có 224.482 Km đ-ờng bộ (theo các cấp từ Quốc lộ đến đ-ờng tỉnh, đ-ờng huyện, đ-ờng xã, đ-ờng đô thị và đ-ờng chuyên

thủy Do rất nhiều nguyên nhân tổng hợp về điều kiện tự nhiên, quá trình tiến triển

về các hình thái chính trị - kinh tế - xã hội t-ơng ứng trong các giai đoạn phát triển của lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, giữ n-ớc và xây dựng đất n-ớc của dân tộc ta, hiện nay trên cả n-ớc ta tồn tại một hệ thống cầu đ-ờng bộ rất đa dạng về loại hình kết cấu công trình, về vật liệu xây dựng, về tiêu chuẩn thiết kế, về công nghệ thi công, về chất l-ợng khai thác, về thời gian sử dụng, về chế độ quản lý, về mức độ chịu tác động của môi tr-ờng.v.v Thời kỳ tr-ớc Cách mạng tháng Tám 1945, các cầu đ-ợc xây dựng theo tiêu chuẩn hiện thời của Pháp với đặc điểm là khổ cầu hẹp, tải trọng thấp chỉ t-ơng đ-ơng H-8, H-10 của “Quy trình thiết kế cầu cống theo trạng thái giới hạn” 22 TCN 18 - 79 (Hiện nay ở nhiều tỉnh thành phía Nam vẫn còn một số cầu dầm hẫng nhịp giản đơn, cầu vòm chạy d-ới bằng BTCT th-ờng đang

đ-ợc khai thác nh- cầu Nhị Thiên Đ-ờng 1, cầu Tân Thuận 1, cầu Gò D-a, cầu Ông Cậy ở thành phố Hồ Chí Minh) Thời kỳ từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1954, cuộc kháng chiến tr-ờng kỳ của dân tộc ta chống thực dân Pháp diễn ra

ác liệt, hầu nh- rất ít cầu đ-ợc xây dựng với quy mô vĩnh cửu trong thời kỳ này và còn tồn tại đến ngày nay Từ sau năm 1954 đến 1975, trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa đã có nhiều cầu đ-ợc xây dựng mới bằng BTCT, BTCTDƯL, BTCT - thép liên hợp theo các tiêu chuẩn hiện thời của Liên Xô cũ (CH 200 - 62, CH 365 - 67), Trung Quốc (QP 1959) ở miền Nam Việt Nam, các cầu xây dựng trong thời gian này chủ yếu theo tiêu chuẩn AASHO của Mỹ bằng BTCTDƯL khẩu độ 41’ - 61’ - 81’ (t-ơng đ-ơng 12,5m - 18,6m - 24,7m) với tải trọng lớn nhất là HS - 20 - 44 t-ơng đ-ơng khoảng 25T Từ sau ngày đất n-ớc thống nhất 1975 đến khoảng đầu những năm 1990, các cầu xây dựng mới trên cả n-ớc đều thống nhất áp dụng theo tiêu chuẩn thiết kế 22 TCN 18 - 79 Trong thời kỳ này, mặc dù còn nhiều khó khăn

do bị đế quốc Mỹ cấm vận về kinh tế nh-ng ngành giao thông vận tải cũng đã phát

43m và một số cầu khung T - dầm đeo, cầu giàn thép Từ sau những năm 1990 đến nay, trong tiến trình hội nhập kinh tế thế giới, ngành giao thông vận tải trong n-ớc

đã từng b-ớc tiếp cận các công nghệ xây dựng cầu tiên tiến của các n-ớc phát triển,

đặc biệt ở các dự án giao thông có sử dụng vốn hỗ trợ tín dụng từ n-ớc ngoài hoặc các tổ chức kinh tế quốc tế Các cầu xây dựng mới trong thời gian này chủ yếu đều

áp dụng các tiêu chuẩn thiết kế của Mỹ (AASHTO LRFD), Australia (Austroads), Nhật Bản (JIS), trong đó có các cầu dây văng khẩu độ 350m, cầu BTCTDƯL liên tục khẩu độ nhịp đến 130m đều xấp xỉ mức trung bình của kỷ lục thế giới đối với các loại hình cầu này Hiện nay, sau quá trình xây dựng tiêu chuẩn và áp dụng thử nghiệm, hầu hết các cầu xây dựng mới trên cả n-ớc đã bắt đầu áp dụng theo “Tiêu chuẩn thiết kế cầu” 22 TCN 272 - 01 với hoạt tải thiết kế HL-93 Trong thời gian sắp tới, trên toàn quốc sẽ tiếp tục có những chiếc cầu mới đ-ợc xây dựng với quy mô và khẩu độ lớn hơn, áp dụng những công nghệ xây dựng mới tiên tiến

1.2 Tình hình hiện tại và quy hoạch phát triển của thành phố Hồ Chí Minh

1.2.1 Vài nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hồ Chí Minh

Các đô thị trung tâm các cấp đ-ợc phân bố hợp lý trên 10 vùng đô thị hoá đặc tr-ng của cả n-ớc, trong đó thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trung tâm cấp quốc gia của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Hệ thống các đô thị Nam Bộ Việt Nam đ-ợc chia làm 2 phần: các đô thị miền Đông Nam Bộ và các đô thị miền Tây Nam Bộ, đ-ợc phân cách nhau qua thành phố Hồ Chí Minh Các đô thị thuộc 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ là Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình D-ơng đã cùng thành phố Hồ Chí Minh và 1 phần tỉnh Long An thuộc miền Tây Nam Bộ liên kết chặt chẽ với nhau trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam Với vị trí quan trọng cùng những đặc điểm tự nhiên về khí hậu, môi tr-ờng đã tạo cho thành phố Hồ Chí Minh thành một vùng đất có sức hút mạnh mẽ Từ thế kỷ XVII, nơi đây đã trở thành một trong những điểm đến đầu tiên của ng-ời Việt đi mở mang đất ph-ơng Nam

Đ-ờng Xuyên á đã hình thành cho phép liên kết thành phố Hồ Chí Minh với Campuchia, Thái Lan và xa hơn nữa Có thể nói thành phố Hồ Chí Minh là một không gian thật nhỏ bé so với vùng Nam Bộ nói riêng và cả n-ớc nói chung, nh-ng lại chiếm một trong những vị trí then chốt, là một vùng lãnh thổ rất quan trọng của

đất n-ớc Thành phố Hồ Chí Minh với quy mô dân số hiện nay hơn 7 triệu ng-ời, tuy chỉ chiếm 8,5% dân số toàn quốc nh-ng lại có tỷ lệ đóng góp GDP cao nhất cả n-ớc là 25% Thành phố Hồ Chí Minh chính là hạt nhân của khu vực kinh tế trọng

điểm phía Nam - nơi đ-ợc xem là đòn bẩy thúc đẩy tăng tr-ởng kinh tế quốc dân, là

địa bàn trọng điểm thu hút đầu t- trong n-ớc và quốc tế

H1.1 Thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận

Nhìn trên bản đồ hành chính, thành phố Hồ Chí Minh có hình dáng nh- một con chim đại bàng đang giang cánh: cánh trái chiếm khoảng 1/3 diện tích Thành phố là khu vực Củ Chi, Hóc Môn; cánh phải là toàn bộ huyện Cần Giờ cũng chiếm khoảng 1/3 diện tích Thành phố; đầu chim là khu vực Thủ Đức h-ớng về phía Bắc, còn đuôi chim là khu vực Bình Chánh nối liền với vùng đồng bằng sông Cửu Long Do điều kiện tự nhiên và lịch sử, thành phố Hồ Chí Minh đ-ợc xây dựng trên giao lộ nối liền giữa miền Đông và miền Tây Nam Bộ cũng nh- nối liền giữa miền Bắc và miền Trung nên có một hệ thống giao thông ngày càng phát triển cả về

đ-ờng bộ, đ-ờng thủy, đ-ờng sắt cũng nh- đ-ờng hàng không

Mặc dù vậy, thành phố Hồ Chí Minh đang đối diện với nhiều vấn đề nan giải của một thành phố cực lớn, trong đó nổi bật nhất là những khó khăn trong việc giải quyết bài toán giao thông đô thị Hơn nữa, Thành phố đang phát triển không ngừng theo chiều h-ớng ngày càng lớn mà ch-a có tính tổ chức cao, rộng mà ch-a hiện đại, to mà ch-a hoàn chỉnh Đặc biệt, Thành phố còn ch-a phát huy đ-ợc một lối sống thực sự văn minh, ch-a xây dựng đ-ợc một bản sắc riêng với những công trình kiến trúc mang tính điển hình, đô thị phát triển mà ch-a hài hoà và phù hợp với cảnh quan sông rạch Nam Bộ trong khi đây là những đặc điểm quan trọng

mà trong quá khứ tr-ớc đây đã giúp Thành phố hình thành và phát triển

1.2.2 Hệ thống giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang phát triển nhanh chóng về nhiều mặt Từ số dân 4 triệu ng-ời năm 1985, đến nay Thành phố đã có đến hơn 7 triệu ng-ời, và dự kiến đạt 8,5 triệu ng-ời vào năm 2010 Thế nh-ng sự phát triển nhanh chóng đó do sự tăng tr-ởng liên tục của dân số đô thị và sự tăng tr-ởng kinh tế, lại ch-a đ-ợc kiểm soát đầy đủ Ai ai cũng nhận thấy tình hình giao thông đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh đang ngày một xấu đi, tình trạng ùn tắc giao thông ngày một tăng, điều kiện an toàn giao thông ngày một giảm, ô nhiễm môi tr-ờng ngày càng trở nên nặng nề hơn Trong khi dịch vụ giao thông công cộng ch-a đáp ứng

đ-ợc yêu cầu đảm nhận khối l-ợng lớn trong vận chuyển hành khách thì số l-ợng xe cá nhân (xe con, xe gắn máy) vẫn tiếp tục gia tăng Theo một kết quả nghiên cứu thì

số l-ợt chuyến đi của ng-ời đi xe gắn máy ở thành phố Hồ Chí Minh chiếm đến 62%, xe đạp 30%, ô tô 5% và các ph-ơng tiện giao thông công cộng chỉ chiếm gần 3% Tỷ lệ sở hữu xe gắn máy ở Thành phố là đặc biệt cao: 337 xe/1000 dân, với tốc

độ phát triển xe gắn máy 15%/năm và ô tô 6%/năm Những tỷ lệ rất cao ấy so với bất kỳ thành phố nào trên thế giới thì không thể có hệ thống giao thông động lẫn giao thông tĩnh nào đáp ứng nổi Nói chung khoảng cách giữa cung và cầu về cơ sở hạ tầng và dịch vụ đô thị ngày càng bộc lộ rõ ở nhiều nơi trong Thành phố, mạng l-ới đ-ờng đô thị tr-ớc đây chỉ đ-ợc thiết kế cho một thành phố khoảng 2,5 triệu dân, lại tập trung nhiều ở các quận nội thành cũ nên càng bộc lộ rõ tính thiếu cân

đối khi khu vực đô thị ngày càng đ-ợc mở rộng ra vùng ngoại ô, những nơi ch-a có

đủ cơ sở hạ tầng đồng bộ Ngoài ra, tính chất của hệ thống giao thông Thành phố là

đang rất thiếu những hệ thống giao thông phù hợp theo từng chức năng: Các đ-ờng chính xuyên tâm Thành phố nh-ng lại thiếu các đ-ờng vành đai nối kết, có rất ít cầu

đủ tải trọng bắc qua sông Sài Gòn và các sông rạch khu vực phía Nam Thành phố càng gây nên tình trạng ách tắc tại các cửa ngõ Với tình hình này, cho đến năm

2020 khi dân số Thành phố dự kiến tăng lên hơn 9 triệu ng-ời thì các vấn đề sẽ càng trở nên cấp bách và khó khăn hơn nhiều

Tình hình trên tiếp tục gây ra những ảnh h-ởng tiêu cực tới hoạt động kinh tế và đời sống sinh hoạt hàng ngày của ng-ời dân, càng gây nên tình trạng

“stress” cho các đối t-ợng tham gia giao thông Vấn đề là phải nhanh chóng xây dựng hoàn chỉnh mạng l-ới đ-ờng vành đai, các trục giao thông đối ngoại, các nút giao thông cửa ngõ, các đầu mối giao thông liên tỉnh, bên cạnh đó phải tiếp tục cải tạo mở rộng, xây dựng mới các tuyến giao thông nội thị để đảm bảo giao thông nội

đô thông suốt, rút ngắn hành trình đi lại, ngoài ra còn phải xây dựng thêm các cầu qua sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và các kênh rạch, hệ thống cầu v-ợt, cầu cạn…

đảm bảo cả về tiện ích, an toàn giao thông, mỹ quan đô thị lẫn sự khả thi về khả năng đầu t- tài chính Nh-ng nếu chỉ giải quyết vấn đề giao thông bằng cách mở rộng diện tích, nâng cao số l-ợng tuyến đ-ờng thì với sự gia tăng của các ph-ơng tiện, môi tr-ờng của Thành phố vẫn không thể kiểm soát đ-ợc Chỉ có thông qua sự thay đổi cơ cấu vận tải để giảm số l-ợng nguồn ô nhiễm mới có thể bảo vệ đ-ợc môi tr-ờng ngay từ đầu nguồn một cách cơ bản nhất Vì vậy, vấn đề phát triển hệ thống giao thông công cộng đang đ-ợc xem là một vấn đề cấp bách cần đ-ợc tập trung thực hiện và trở thành một phần của chiến l-ợc phát triển hệ thống giao thông đô thị toàn diện của thành phố Hồ Chí Minh Có thể nói, quy hoạch và phát triển giao thông đô thị thành phố Hồ Chí Minh hiện nay đang đ-ợc xem là vấn đề rất cấp bách

và đã trở thành một tâm điểm trong chiến l-ợc phát triển đô thị toàn diện Việc quy hoạch phát triển đô thị thành phố Hồ Chí Minh, trong đó có quy hoạch và phát triển giao thông đô thị Thành phố không chỉ là việc riêng của Thành phố mà còn là chiến l-ợc mang tính quốc gia

1.2.3 Tóm tắt về nội dung “Quy hoạch tổng thể và nghiên cứu khả thi về giao thông vận tải đô thị khu vực thành phố Hồ Chí Minh”

1.2.3.1 Kế hoạch phát triển mạng l-ới kết cấu hạ tầng giao thông

đ-ờng bộ thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020:

Một số định h-ớng cho quy hoạch phát triển hệ thống giao thông đô thị của thành phố Hồ Chí Minh trong những năm tới:

Thủ t-ớng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Hồ

về phía Đông Bắc, gắn với Thuận An (Bình D-ơng), Biên Hòa (Đồng Nai); bổ sung thêm h-ớng phát triển về phía Nam, Đông Nam tiến ra biển, gắn với khu Nhà Bè, Bình Chánh, Hiệp Ph-ớc, Cần Giờ, đô thị mới Nhơn Trạch - Long Thành và h-ớng phụ khác về phía Bắc, Tây Bắc gắn với Củ Chi, Hóc Môn, dọc Quốc lộ 22 và trục xuyên á nối với Tây Ninh, Campuchia Trung tâm Thành phố đ-ợc mở rộng qua Thủ Thiêm nhằm khai thác các lợi thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, đất đai, cơ

sở hạ tầng kỹ thuật và môi tr-ờng”

ngày 15/11/2002 phê duyệt “Quy hoạch phát triển ngành giao thông vận tải đ-ờng

bộ Việt Nam đến năm 2010 và định h-ớng đến năm 2020” Để hoàn thành bản Quy hoạch này, Bộ Giao thông Vận tải đã có nhiều nghiên cứu về chiến l-ợc và định h-ớng phát triển ngành giao thông vận tải Việt Nam, trong đó đối với giao thông đô thị có những vấn đề nh- sau:

+ Tập trung cải tạo, nâng cấp các cơ sở hạ tầng giao thông

đô thị đã có đồng thời xây dựng mới các đ-ờng vành đai, đ-ờng xuyên tâm, các trục chính đô thị, các nút giao lập thể, hệ thống giao thông tĩnh và cơ sở hạ tầng phục vụ

xe buýt để tạo thành một hệ thống đô thị cân đối, đồng bộ, thống nhất, liên hoàn nhằm từng b-ớc thỏa mãn nhu cầu vận tải của hành khách công cộng đô thị, đảm bảo văn minh lịch sự Định h-ớng chung là kết cấu hạ tầng giao thông đô thị phải

đ-ợc -u tiên phát triển đồng bộ với các công trình kỹ thuật hạ tầng khác để hình thành cơ sở hạ tầng đô thị hợp lý, hoàn chỉnh, phục vụ hiệu quả cho phát triển kinh

tế - xã hội của các thành phố Đảm bảo quỹ đất dành cho giao thông đô thị đến 2020 phải đạt 15-25% tổng diện tích đô thị bao gồm cả giao thông tĩnh và động

+ Triển khai gấp để sau năm 2010 kịp đ-a vào các ph-ơng thức vận tải khối l-ợng lớn: đ-ờng sắt trên cao, tàu điện mặt đất, tàu điện ngầm ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, kênh hóa các đoạn sông qua thành phố và phát triển thêm loại hình bus đ-ờng thủy

Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng Cộng sản Việt Nam về “Ph-ơng h-ớng, nhiệm vụ

hoạch phát triển Thành phố, đặc biệt là quy hoạch sử dụng đất đai, quy hoạch phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng (đ-ờng vành đai, đ-ờng xuyên tâm, phát triển vận tải công cộng, chuẩn bị đề án xây dựng xe điện ngầm, đ-ờng sắt trên cao; cải tạo, nâng cấp mạng l-ới điện, thông tin liên lạc, công viên, cây xanh, hệ thống cấp thoát n-ớc,

xử lý rác thải, bảo vệ môi tr-ờng )”

1.2.3.2 Nhiệm vụ quy hoạch:

Đến năm 2020, phải xây dựng hoàn chỉnh ở thành phố Hồ Chí Minh một mạng l-ới giao thông hiện đại, hợp lý trong đó giao thông công cộng chiếm đến 53% cơ cấu, các ph-ơng thức giao thông đ-ờng bộ, đ-ờng sắt, đ-ờng thủy và đ-ờng không đ-ợc phối hợp hài hòa, hỗ trợ cho nhau để đảm bảo cho Thành phố phát triển ổn định, cân bằng, bền vững và lâu dài, góp phần đ-a thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đô thị trung tâm cấp quốc gia, là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và là trung tâm th-ơng mại - dịch vụ lớn của khu vực Đông-Nam á

1.2.3.3 Kế hoạch phát triển mạng l-ới kết cấu hạ tầng giao thông

đ-ờng bộ thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020:

Các trục đối ngoại h-ớng tâm:

Thành phố Hồ Chí Minh - Vũng Tàu; Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây - Đà Lạt; Thành phố Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành; Thành phố

Hồ Chí Minh - Củ Chi - Mộc Bài; Thành phố Hồ Chí Minh - Trung L-ơng - Cần Thơ; Đ-ờng cao tốc liên vùng phía Nam thành phố Hồ Chí Minh - Nhơn Trạch (Đồng Nai)

lộ h-ớng tâm

Các đ-ờng vành đai: Xây dựng 04 đ-ờng vành đai với tổng chiều dài 356 Km

Các đ-ờng trục chính đô thị:

Nam thành phố Hồ Chí Minh đang từng b-ớc đ-ợc hình thành

khoảng 252 Km

với nhau, tổng chiều dài khoảng 37,7 Km, mặt cắt ngang bố trí tối thiểu 04 làn xe

cơ giới

khác mức, tập trung trên các các trục đối ngoại h-ớng tâm, các đ-ờng vành đai, các

đ-ờng trục chính đô thị hoặc ở các vị trí có điều kiện và có nhu cầu -u tiên tổ chức thành các nút giao liên thông Cải tạo, mở rộng, nâng cấp 33 nút giao chính đồng mức; cải tạo, chỉnh trang các nút giao còn lại (Hiện nay Thành phố có 2 ngã bảy, 8 ngã sáu, 12 ngã năm, hơn 1000 ngã t- và ngã ba)

Các cầu v-ợt sông:

Ph-ớc Khánh (v-ợt sông Lòng Tàu) trên đ-ờng cao tốc liên vùng phía Nam thành phố Hồ Chí Minh - Nhơn Trạch (Đồng Nai)

lộ 1A), cầu Hóa An (Quốc lộ 1K) và cầu Đồng Nai lớn (đ-ờng sắt Bắc - Nam), sẽ

xây dựng mới 5 cầu: cầu Thủ Biên (đ-ờng vành đai 4), cầu Hóa An 2 (Quốc lộ 1K),

cầu Đồng Nai (đ-ờng cao tốc thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây), cầu Nhơn Trạch (đ-ờng vành đai 3) và cầu Nhơn Trạch (đ-ờng sắt Thủ Thiêm - Nhơn Trạch - sân bay quốc tế Long Thành) đ-ờng đôi

14 cầu: cầu Phú Thuận (đ-ờng vành đai 4), cầu Bình Gởi (đ-ờng vành đai 3), cầu

Phú Long, cầu Tam Bình (đ-ờng sắt vành đai thành phố Hồ Chí Minh) đ-ờng đôi, các cầu Bình Lợi của đ-ờng trên cao số 2; đ-ờng vành đai 1 và đ-ờng sắt Bắc - Nam (đ-ờng đôi), cầu Bình Quới, cầu Sài Gòn 2 (Xa lộ Hà Nội), cầu Thủ Thiêm 1 (đ-ờng Ngô Tất Tố), cầu Thủ Thiêm 2 (đ-ờng Tôn Đức Thắng), cầu Thủ Thiêm 3 (nối quận 4), cầu Thủ Thiêm 4 (nối quận 7), cầu Phú Mỹ (đ-ờng vành đai 1 và 2), xây dựng mới 2 hầm: hầm Thủ Thiêm đ-ờng bộ và hầm Thủ Thiêm đ-ờng sắt đôi

Xóm Củi, rạch Cát: Ngoài 12 cầu đã và đang xây dựng là cầu Chánh H-ng, cầu Chữ

Y, cầu Kênh Tẽ, cầu Tân Thuận, cầu Tân Thuận 2, cầu Nguyễn Văn Cừ, cầu Bình

Điền, cầu Cần Giuộc, cầu Ông Lớn, cầu Xóm Củi, cầu Rạch Ông, cầu Nhị Thiên

cầu Chợ Đệm 3 (đ-ờng vành đai 3), cầu Chợ Đệm (đ-ờng sắt thành phố Hồ Chí Minh - Mỹ Tho) đ-ờng đôi, cầu Phú Định (đ-ờng vành đai 2), cầu rạch Lò Gốm - Kênh Đôi, cầu Rạch Cát 1 (đ-ờng cao tốc phía Nam), cầu Rạch Cát 2 (đ-ờng vành

đai 4) và cầu Rạch Cát (đ-ờng sắt vành đai phía Tây - cảng Hiệp Ph-ớc) đ-ờng đơn

Tổng cộng có 50 cầu lớn qua các các sông, kênh, rạch chính

hầm sẽ xây dựng mới

Đại lộ Đông - Tây Thành phố dọc theo

H1.2 Hình ảnh t-ơng lai của một số công trình giao thông lớn ở TP Hồ Chí Minh

1.2.3.4 Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng

cao chất l-ợng mỹ quan cho các công trình cầu đô thị ở thành phố Hồ Chí Minh:

Nh- đã thấy ở phần trên, để giải quyết toàn diện vấn đề giao thông đô thị, đảm bảo tiện lợi và an toàn, chúng ta phải từng b-ớc sớm hoàn thiện

đ-ợc các đ-ờng vành đai, các đ-ờng trục xuyên tâm (Bắc - Nam, Đông - Tây), hệ thống đ-ờng trên cao (cầu cạn) giao cắt với giao thông nội đô bằng các nút lập thể, phát triển các tuyến tàu điện ngầm hiện đại Tất cả các công trình này cũng nhằm góp phần vào các mục tiêu sau đây của Thành phố:

để thể hiện đ-ợc hình ảnh một đại đô thị hùng vĩ và tráng lệ

cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững của đô thị tiến lên hiện đại hóa lâu dài

đ-ợc quy hoạch và xây dựng mạnh mẽ, trong t-ơng lai sẽ trở thành vùng đô thị), cải tạo các quảng tr-ờng giao thông đang đ-ợc xem là một mắt xích quan trọng của hoạt động xây dựng và kiến trúc đô thị của thành phố Hồ Chí Minh Riêng về cầu, nhất là các cầu lớn, chúng ta cần phải có các công trình đạt đến đỉnh cao của kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật kiến trúc Cũng trong định h-ớng quy hoạch Thành phố chuyển h-ớng phát triển tiến ra biển (về phía Nhà Bè, Cần Giờ), các trục giao thông không chỉ có chức năng l-u thông, vận chuyển mà đóng vai trò là những trục

đ-ờng cảnh quan Có thể nhận thấy qua một số trục giao thông đang từng b-ớc hình thành nh-:

- Đ-ờng Nguyễn Hữu Thọ (đ-ờng trục Bắc - Nam Thành phố, qua cầu Kênh Tẽ nối về khu công nghiệp Hiệp Ph-ớc)

là đ-ờng Huỳnh Tấn Phát) Hiện nay đã xây dựng xong đoạn đầu là đ-ờng Nguyễn L-ơng Bằng của khu đô thị mới Nam Thành phố nối về trung tâm khu A Phú Mỹ H-ng

Cần Giờ) Hiện nay đang xây dựng mở rộng toàn tuyến 06 làn xe và xây dựng mới

07 cầu trong giai đoạn 1 (riêng cầu Dần Xây đã xây dựng tr-ớc đây)

Về nhận thức của ng-ời dân đô thị n-ớc ta, hiện nay đã có những thay đổi đáng kể, t- t-ởng "ăn chắc mặc bền" không còn phổ biến nữa mà thay vào đó phải là "ăn ngon mặc đẹp" Ng-ời ta cũng nhận ra rằng: nội dung quan trọng hơn hình thức, nh-ng nếu một nội dung tốt nằm trong một hình thức đẹp thì

đó chính là sự hoàn hảo cần phải v-ơn tới Những công trình cầu đô thị đ-ợc xây dựng mới cũng vậy, ngoài chức năng đáp ứng nhu cầu l-u thông và độ bền cần thiết

để chịu các tải trọng và tác động, còn phải có hình thức đẹp, phải trở thành những biểu t-ợng chứng minh cho sự phát triển không ngừng cả về chất và l-ợng của đô thị Do vậy khi xây dựng những công trình cầu mới, chúng ta không chỉ quan tâm

đến quy mô, kết cấu, tải trọng, vật liệu… mà còn phải chú trọng đến cả kiểu dáng Mỗi công trình cầu đẹp phải là một tác phẩm kiến trúc hài hòa với cảnh quan đô thị

Nhìn ra thế giới, một đất n-ớc Đông á mà chúng ta có thể tìm thấy ở đó những bài học bổ ích về thiết kế và xây dựng là Hàn Quốc, một đất n-ớc

có nền kinh tế rất phát triển có thể so với Nhật Bản và một số n-ớc ph-ơng Tây

Đ-ợc biết, ở thủ đô Seoul của Hàn Quốc, trên sông Hàn đoạn qua khu vực thành phố

có đến 20 chiếc cầu (trên tổng số 22 chiếc cầu bắc qua sông này ở Hàn Quốc) Seoul phát triển mạnh và hài hòa đ-ợc là do có sự góp phần không nhỏ của hệ thống cầu này Chúng ta hãy thử t-ợng t-ợng khi những chiếc cầu Thủ Thiêm, Phú Mỹ, Nhơn Trạch, Bình Khánh ở thành phố Hồ Chí Minh đ-ợc xây dựng xong thì tiềm năng của những vùng đất ven bờ phía Đông sông Sài Gòn (quận 2, quận 9, Cần Giờ ) và các khu đô thị mới (Thủ Thiêm, Nhơn Trạch - Đồng Nai) sẽ đ-ợc đánh thức và “bật dậy” trở nên có giá nh- thế nào Kiến trúc s- nổi tiếng thế giới Santiago Calatrava (ng-ời Tây Ban Nha) về nhiều loại hình kiến trúc và cả về cầu (điển hình nh- các cầu Alamillo - Seville, Alameda - Valencia), một số công trình cầu của ông khi xây dựng xong đã “biến những khu vực vô vọng nhất thành những miền đất hứa” Do đó các công trình cầu ch-a bao giờ là một yếu tố “ngoại kiến trúc” cả, những ý kiến cho rằng các n-ớc này “biểu diễn cầu” đều không chính xác Trung Quốc cũng là một n-ớc có thể “cung cấp” cho Việt Nam những kinh nghiệm thiết kế và xây dựng quý báu Trong những năm gần đây, nhiều công trình cầu ở Trung Quốc, với những hình ảnh tổng thể gây ấn t-ợng mạnh, đã trở thành một thành tố tích cực trong việc tạo dựng hình ảnh các đô thị lớn của đất n-ớc này ở thủ đô Paris n-ớc Pháp, 36 chiếc cầu bắc qua dòng sông Seine đều có những nét đẹp riêng biệt, gây ấn t-ợng sâu đậm cho du khách bốn ph-ơng Đã có một sự ví von rất hay rằng khi nhìn từ trên cao xuống sẽ thấy dòng dông Seine nh- một làn suối tóc, còn những chiếc cầu bắc qua dòng sông nh- những chiếc cặp (kẹp) tóc đủ màu, đủ kiểu Trong khi đó, phần lớn các công trình cầu ở các đô thị Việt Nam chỉ là những kết cấu bê tông cốt thép, trông thẳng cứng chân ph-ơng nên không biểu đạt đ-ợc ấn t-ợng độc đáo Chỉ có

Nẵng) là những chiếc cầu trở thành biểu tr-ng cho một số đô thị n-ớc ta Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế hàng đầu của cả n-ớc, một trong những đô thị năng động và phát triển trong khu vực nh-ng qua cuộc thi tìm biểu tr-ng của Thành phố vừa qua vẫn chỉ quanh quẩn ở những hình ảnh chợ Bến Thành, bến Nhà Rồng ,

điều này ch-a thể hiện đ-ợc sự t-ơng xứng với tầm vóc của Thành phố Những công trình vừa đ-ợc triển khai xây dựng ở thành phố Hồ Chí Minh nh- cầu Thủ Thiêm và cầu Phú Mỹ v-ợt sông Sài Gòn, và trong t-ơng lai sẽ là các cầu Bình Khánh v-ợt sông Soài Rạp, hệ thống các tuyến đ-ờng bộ trên cao (cầu cạn) hy vọng sẽ trở thành những biểu t-ợng của Thành phố vững vàng tiến vào thế kỷ 21

1.3 Một số vấn đề về chất lượng mỹ thuật của các công trình cầu đô thị ở nước

ta hiện nay 1.3.1 Những yêu cầu về chất lượng không gian cảnh quan đô thị tương lai

Theo Quyết định số 10/1998/QĐ-TTg ngày 23/01/1998 của Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt Định h-ớng quy hoạch tổng thể phát triển đô thị Việt Nam đến năm 2020 đã có đề ra các nhiệm vụ:

hình ảnh đô thị hiện đại, văn minh t-ơng xứng với tầm vóc đất n-ớc của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá; trên cơ sở đó thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ trọng tâm là kế thừa, bảo vệ, tôn tạo và giữ gìn các di sản lịch sử, văn hoá và các công trình kiến trúc có giá trị, đồng thời phát triển nền văn hoá kiến trúc đô thị mới, hiện

đại, đậm đà bản sắc dân tộc

thái đô thị: Xây dựng và duy trì bộ khung bảo vệ thiên nhiên gồm rừng tự nhiên, hệ thống v-ờn quốc gia, cây xanh mặt n-ớc.v.v trên địa bàn cả n-ớc, trong từng vùng

và trong mỗi đô thị

Toàn cảnh một đoạn kênh Nhiêu Lộc -

H1.3 Một hình ảnh so sánh về đặc tr-ng sông n-ớc giữa đô thị Việt Nam và thế giới cho thấy hiện nay còn có khoảng cách đáng kể về chất l-ợng không gian cảnh quan

Theo Quyết định số 112/2002/QĐ-TTg ngày 03/9/2002 của Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt “Định h-ớng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2020” đã

có xác định rõ:

bản sắc riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế, tự nhiên, dân số - xã hội, trình độ khoa học, kỹ thuật, truyền thống văn hóa lịch sử của địa ph-ơng và các đồ án quy hoạch xây dựng đ-ợc cơ quan nhà n-ớc có thẩm quyền phê duyệt Tổng thể kiến trúc của mỗi đô thị phải kết hợp hài hòa giữa cải tạo với xây dựng mới; đổi mới môi tr-ờng văn hóa kiến trúc truyền thống, nh-ng không làm mất đi bản sắc riêng Hình thành kiến trúc đô thị phải coi trọng nguyên tắc gắn công trình riêng lẻ với tổng thể kiến trúc của đô thị; đảm bảo kết hợp hài hòa giữa quá khứ với hiện tại và t-ơng lai

dụng, mỹ quan, bảo vệ môi tr-ờng sinh thái và kinh tế, đáp ứng nhu cầu tinh thần và vật chất của con ng-ời, xã hội; đảm bảo tính dân tộc và tính hiện đại, quán triệt nguyên tắc phát triển bền vững, tạo lập môi tr-ờng sống tốt đẹp cho mọi ng-ời, phát huy hiệu quả tổng hợp kinh tế, xã hội và môi tr-ờng trong thiết kế, thi công và quản

lý sử dụng công trình, áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ, v-ơn lên đạt trình

độ tiên tiến quốc tế Kiến trúc công cộng phải thể hiện tổng hợp các yếu tố quy hoạch, cảnh quan đô thị, văn hóa nghệ thuật, kỹ thuật đạt tới trình độ tiên tiến trong khu vực Các công trình trọng điểm Nhà n-ớc phải đạt trình độ tiên tiến trên thế giới

Theo Quyết định số 123/1998/QĐ-TTg ngày 10/7/1998 của Thủ t-ớng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Hồ Chí Minh

triển mới phải đ-ợc xây dựng theo h-ớng hiện đại, văn minh, bền vững; chú trọng phát triển hệ thống cây xanh, công viên, mặt n-ớc; tổ chức các khu đô thị mới theo h-ớng có cơ sở hạ tầng hiện đại, đồng bộ, tăng tỷ lệ trung bình tầng cao, triệt để khai thác không gian ngầm và trên không, mật độ xây dựng thấp, -u tiên đất cho không gian thông thoáng”.

1.3.2 Phân tích những nguyên nhân gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng

mỹ thuật của công trình cầu đô thị ở nước ta hiện nay

ở Việt Nam, đặc biệt là ở Nam Bộ, hầu hết các đô thị đều nằm bên những dòng sông, với rất nhiều chi l-u là các sông rạch nhánh Đã có nhiều sông rạch thì phải có những chiếc cầu để l-u thông, để giao l-u kinh tế - văn hóa - xã hội,

và cầu đã tham gia vào việc tạo dựng diện mạo đô thị Do đó những chiếc cầu không chỉ là cái gạch nối cho sự phát triển đô thị mà hơn nữa, nó còn là biểu tr-ng, là điểm nhấn đầy tự hào của đô thị đó Công trình cầu đô thị là một loại hình sản phẩm xây dựng đặc biệt, do tính chất đa chủng của ph-ơng tiện giao thông khai thác, do tính chất đa dạng của cảnh quan và khu vực chức năng trong đô thị nên loại hình công trình này có những đặc tr-ng riêng và những yêu cầu đặc biệt, mà những yêu cầu này ngày càng biến động và phong phú hơn cần phải đáp ứng, trong đó có yêu cầu rất quan trọng về chất l-ợng mỹ thuật

Trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay Sở Giao thông - Công chính đang quản lý gần 400 chiếc cầu, còn lại trên 150 cầu khác do các quận, huyện quản lý (là các cầu có quy mô nhỏ, không có yêu cầu thông thuyền) Nh- đã phân

tích ở phần tr-ớc, các cầu trên địa bàn Thành phố cũng rất đa dạng về loại hình kết cấu công trình, về vật liệu xây dựng, về tiêu chuẩn thiết kế, về công nghệ thi công,

về chất l-ợng khai thác, về thời gian sử dụng, về chế độ quản lý, về mức độ chịu tác

động của môi tr-ờng.v.v Theo quy hoạch giao thông của Thành phố, sẽ có thêm những cầu đ-ợc xây dựng mới cũng nh- nhiều cầu phải đ-ợc xây dựng lại để đảm bảo năng lực khai thác Tuy nhiên, các công trình cầu xây dựng trong thời gian vừa qua trên địa bàn Thành phố đã làm cho những ng-ời có tâm huyết thực sự lo ngại bởi tính thẩm mỹ rất bị xem nhẹ: kết cấu nặng nề, thô kệch; hình dáng cầu không hài hòa với không gian đô thị và đ-ờng phố; chất l-ợng xây dựng yếu kém; và đặc biệt là không việc th-ởng ngoạn cảnh quan sông n-ớc bị hạn chế vì nhiều nguyên nhân khác nhau

Để tìm hiểu nguyên nhân vì sao một đô thị với thế mạnh về cảnh quan sông n-ớc nh- thành phố Hồ Chí Minh lại ch-a thể phát huy đ-ợc vẻ đẹp của những công trình cầu để qua đó tôn tạo diện mạo của đô thị, chúng ta phải phân tích, tìm ra

đ-ợc những nguyên nhân chủ yếu để từ đó đề ra giải pháp khắc phục Ngoài ra, các

đô thị của n-ớc ta phần lớn thuộc vùng đồng bằng, nên các hệ sinh thái t-ơng đối giống nhau, trừ một số đô thị nằm trong các vùng đặc biệt nh- vùng núi, trung du, ven biển là có các hệ sinh thái điển hình nh- hệ sinh thái rừng, hệ sinh thái cửa sông ven biển Do đó, việc phân tích những nguyên nhân khiến cho các công trình cầu đ-ợc xây dựng ở thành phố Hồ Chí Minh ch-a đạt đ-ợc chất l-ợng mỹ quan sẽ giúp cho việc xây dựng các công trình khác ở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng (đang trong giai đoạn quá độ đô thị) và các đô thị khác trong n-ớc nói chung (đang trên đà phát triển mạnh mẽ), tr-ớc mắt là các đô thị ở khu vực Nam Bộ, trong t-ơng lai sẽ khắc phục đ-ợc những nội dung yếu kém này

1.3.2.1 Về chất l-ợng không gian mặt n-ớc:

Điều dễ nhận thấy đầu tiên ở các đô thị n-ớc ta là chất l-ợng nguồn n-ớc đang bị suy thoái nặng nề từ những tác động to lớn của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa Quá trình công nghiệp hóa đi đôi với đô thị hóa, và là một trong những nhu cầu của sự nghiệp thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa thiếu quy hoạch đúng đắn ở n-ớc

ta hiện nay đã làm cho cả diện tích đô thị và các khu công nghiệp, khu chế xuất đều

mở rộng Nhiều nhà máy, xí nghiệp tr-ớc đây nằm ở ngoại thành, xa khu dân c-, nay đã biến thành xí nghiệp nằm trong nội thành lọt vào giữa khu dân c-, gây nên nhiều vấn đề nan giải cho sinh hoạt và đời sống của cộng đồng, tạo nên nhiều loại chất thải độc hại trút vào môi tr-ờng, gây ô nhiễm môi tr-ờng đất, n-ớc mặt, n-ớc ngầm, không khí

Theo các số liệu quan trắc do Trung tâm Bảo vệ môi tr-ờng (thuộc Viện Kỹ thuật nhiệt đới và bảo vệ môi tr-ờng - Bộ Tài nguyên và môi tr-ờng)

trong đó có sông Sài Gòn ở thành phố Hồ Chí Minh, đã có thể thấy đ-ợc tình trạng ô nhiễm môi tr-ờng n-ớc ở thành phố Hồ Chí Minh đã ở mức báo động Sông Sài Gòn

và nhiều kênh rạch ở nội thành nh- Nhiêu Lộc - Thị Nghè, kênh Bến Nghé - Tàu

Hũ, kênh Tẽ - kênh Đôi, Kênh Tân Hóa - Lò Gốm, kênh Tham L-ơng đều có các giá trị v-ợt quá tiêu chuẩn cho phép hàng chục lần Một số nguồn n-ớc còn chứa các kim loại nặng là những nguyên tố rất độc hại Rất nhiều kênh rạch ở thành phố Hồ Chí Minh đ-ợc dân gian gọi nôm na là “kênh n-ớc đen” để chỉ sự dơ bẩn, hôi thối của dòng n-ớc Mặc dù hiện nay, một số kênh rạch đã đ-ợc xây dựng kè bờ nh-ng

chỉ là giải quyết đ-ợc một phần vấn đề hình thức, ch-a thực sự giải quyết triệt để

đ-ợc vấn đề vệ sinh môi tr-ờng vì chất thải vẫn xả trực tiếp xuống sông rạch, dòng chảy vẫn nhiễm bẩn, xú uế

Ngoài ra, việc quản lý đô thị ch-a chặt chẽ và ý thức bảo vệ môi tr-ờng của ng-ời dân còn thấp nên việc xả rác thải bừa bãi xuống sông rạch làm bùn

gây ô nhiễm môi tr-ờng n-ớc và không khí

H1.4 Những hình ảnh đặc tr-ng của sông n-ớc vùng Nam Bộ hiện nay đã hiếm thấy

ở các vùng ngoại thành TP Hồ Chí Minh (Quận 9, Hóc Môn, Nhà Bè ) 1.3.2.2 Về cảnh quan đô thị khu vực xung quanh:

Về cảnh quan đô thị, điều có thể nhận thấy tr-ớc tiên là quy hoạch xây dựng và kiến trúc đô thị Kiến trúc cần phải thể hiện sâu sắc bản sắc văn hóa dân tộc Nh-ng tình trạng chung của các đô thị n-ớc ta hiện nay là xây dựng thiếu qui hoạch và phá vỡ qui hoạch Tính tự phát lấn át tính quy hoạch gây nên những bất cập về cơ sở hạ tầng đô thị, từ cơ sở hạ tầng kinh tế - kỹ thuật (nh- giao thông, cấp thoát n-ớc, điện lực, thông tin ) đến cơ sở hạ tầng văn hóa xã hội (nh- tr-ờng học, bệnh viện, nơi vui chơi giải trí, dịch vụ công ) T- duy đôi lúc đã chậm hơn so với thực tiễn mà kết quả th-ờng là những tuyến giao thông tuy mở rộng đủ lộ giới quy hoạch nh-ng lại chệch choạc về những công trình kiến trúc thiếu thẩm mỹ (do không đ-ợc quy hoạch điều chỉnh lại các lô đất 2 bên sau khi đã mở đ-ờng) Có nhiều ý kiến cho rằng vị thế “Hòn ngọc Viễn Đông” của thành phố Hồ Chí Minh đã mất đi mà thay vào đó là một quá trình đô thị hoá tự phát và chắp vá, dẫn đến sự mất cân đối nghiêm trọng của kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị Cảnh quan chung của Thành phố hiện nay là đ-ờng phố nhỏ, giao lộ hẹp, nhà ở chen chúc, kiến trúc đô thị mất trật t-, mỹ quan chung Thành phố còn khá nhiều khu dân c- dày đặc với mật

trọng, lại chịu cảnh ngập lụt sau những cơn m-a lớn… Lấy một ví dụ điển hình, khi tuyến đ-ờng dọc theo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè thuộc ch-ơng trình chỉnh trang đô thị đ-ợc hình thành, bộ mặt 2 bờ kênh vẫn rất tạp nham, nhà cửa 2 bên đủ loại hình

2m), siêu hẹp, từ tam giác cho đến hình thang, hình đa giác Về kiến trúc thì đủ mọi thể loại đến cả những kiểu dáng không ai hiểu nổi Về màu sắc có những màu khiến ng-ời đi qua “ai cũng phải ng-ớc nhìn” Hiện nay, Nhà n-ớc vẫn ch-a thể có sự can thiệp đúng mức vì không có những quy định cụ thể về việc xây dựng các công trình kiến trúc dọc bờ sông, bờ kênh mặc dù thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố

đặc thù có nhiều sông rạch

Cảnh quan sông rạch đặc tr-ng của một đô thị sông n-ớc hiện diện ở ngay khu vực trung tâm Thành phố, song nhiều năm qua ng-ời dân Thành phố ít ai đ-ợc chiêm ng-ỡng cảnh quan này vì hàng loạt các loại nhà ở tự phát mọc lên ở ven kênh đã ngăn cản hết mọi tầm nhìn Sau khi giải tỏa, vẫn không thể di dời hoặc giải quyết triệt để những tr-ờng hợp tìm mọi cách “kiên cố hóa” phần nhà ở còn sót lại, dẫn đến những loại nhà đặc thù nh- trên Điều này làm ảnh h-ởng rất lớn đến quy hoạch tổng thể mỹ quan kiến trúc đô thị, trong đó có các công trình cầu

đô thị, ở nhiều dự án sau này nh- đại lộ Đông - Tây và cải tạo môi tr-ờng n-ớc Thành phố (L-u vực Bến Nghé - Tàu Hủ), kênh Tân Hóa - Lò Gốm thì “kịch bản” trên vẫn tiếp tục lặp lại

Ngoài ra, nhiều quy hoạch ngành về hạ tầng kỹ thuật đô thị nh- giao thông, cấp, thoát n-ớc, điện lực, thông tin không đ-ợc triển khai đồng bộ trên cùng một không gian đô thị nên cứ diễn ra cảnh “kẻ lấp, ng-ời đào” trên quy mô toàn Thành phố, và tình trạng cũng làm ảnh h-ởng lớn đến môi tr-ờng và mỹ quan

đô thị

H1.5 Trục cảnh quan lộn xộn dọc kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đã cải tạo giai đoạn 1

1.3.2.3 Về hành lang an toàn công trình giao thông và không gian xung

quanh công trình cầu:

Hành lang an toàn công trình giao thông là bộ phận rất quan trọng của kết cấu hạ tầng giao thông, không chỉ có nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho công trình giao thông mà còn có tác dụng để dành đất phát triển mạng l-ới giao thông theo quy hoạch Tuy nhiên, việc vi phạm hành lang an toàn giao thông đã tồn tại trong một thời gian dài, kể cả sau khi “Pháp lệnh bảo vệ công trình giao thông”

đ-ợc Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội thông qua (và sau đó là các Nghị định của Chính phủ, các Thông t- của Bộ Giao thông Vận tải và liên Bộ) Có thể nhận thấy nhiều công trình cầu có nhà dân xây dựng bám sát dọc 2 bên thành cầu và lấn chiếm taluy phần đ-ờng dốc đầu cầu tạo nên vẻ nhếch nhác cho cảnh quan đô thị và không đảm bảo an toàn giao thông Khi cả hành lang an toàn đ-ờng bộ và hành lang an toàn

đ-ờng sông đều bị chiếm dụng (xem phần trên), ngoài việc ảnh h-ởng nghiêm trọng

đến diện mạo đô thị, cũng không thể có điều kiện quan sát tổng thể đ-ợc công trình cầu Nhiều công trình xây dựng mới sau này, do điều kiện giải phóng mặt bằng khó khăn nên cũng ch-a đảm bảo đủ yêu cầu tối thiểu về hành lang an toàn công trình giao thông, do đó cũng hạn chế rất nhiều điều kiện quan sát công trình

1.3.2.4 Về kết cấu công trình và chất l-ợng xây dựng:

Do đặc điểm có địa hình chủ yếu là các sông rạch nhỏ và trung bình, do yêu cầu về l-u thông đ-ờng thủy vận tải khối l-ợng lớn ch-a cao nên phần lớn các cầu xây dựng mới sau này ở thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu vẫn sử dụng

các loại dầm nhịp giản đơn BTCTDƯL chiều dài không quá 40m v-ợt qua khoảng thông thuyền Các loại dầm này, qua thời gian sử dụng lâu dài, vẫn thể hiện đ-ợc một số -u điểm nhất định (sẽ phân tích ở phần sau) Tuy nhiên, có những vấn đề khác nhau đã làm cho chất l-ợng mỹ quan của công trình ch-a cao

dựng cơ bản ngành giao thông vận tải diễn ra ngày 05/9/2003 tại Hà Nội, Bộ Giao thông Vận tải đã thẳng thắn nhìn nhận: Lực l-ợng t- vấn xây dựng trong n-ớc còn yếu, ch-a đáp ứng đ-ợc các yêu cầu đề ra Phần lớn là các doanh nghiệp t- vấn nhỏ

lẻ, mới hình thành còn thiếu thực lực hoặc chỉ dịch vụ môi giới nên chất l-ợng t- vấn không cao, ch-a đề xuất đ-ợc các giải pháp kỹ thuật - công nghệ chính xác, hợp

lý, khả thi, nhiều đồ án thiết kế còn g-ợng ép, thiếu cơ sở khoa học, đôi khi còn lạc hậu, vô lý Mặt khác, chi phí thiết kế ch-a hợp lý nên ít khuyến khích đ-ợc việc đầu t- tìm tòi, sáng tạo, ng-ời thiết kế chủ yếu chạy theo số l-ợng để tăng thu nhập, tận dụng lại nhiều kết quả lao động cũ từ những công trình đã xây dựng tr-ớc hơn là quan tâm nâng cao chất l-ợng sản phẩm t- vấn, nghiên cứu áp dụng các loại kết cấu mới, công nghệ mới để có đ-ợc kiểu dáng mỹ thuật và chất l-ợng ngày càng cao Chất l-ợng công tác thẩm tra, thẩm định cũng ch-a cao, do đó đã xuất hiện nhiều đồ

án thiết kế cầu với kiểu dáng đơn điệu, lặp lại, kích th-ớc thô kệch quá thiên về an toàn gây lãng phí, thiếu nhiều quy định và chỉ dẫn kỹ thuật cần thiết để thi công đạt yêu cầu chất l-ợng, trong đó có chất l-ợng mỹ quan

đây, Quốc hội nhiều lần bàn đến vấn đề thất thoát trong xây dựng cơ bản, mặc dù đã

có rất nhiều văn bản pháp quy của Chính phủ, Bộ Kế hoạch và đầu t-, Bộ Xây dựng,

Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Tài chính Ngoài ra, do rất nhiều vấn đề tồn tại khác trong hoạt động xây dựng, kể cả cái tâm của ng-ời hành nghề xây dựng, mà nhiều khâu quan trọng trong giai đoạn thi công xây dựng rất bị xem nhẹ Rất nhiều nhà thầu xây dựng không đủ năng lực về vốn, về thiết bị và nhân lực, lại có bản tính cố hữu là làm bừa, làm ẩu, chế tạo và lắp dựng cấu kiện không tuân thủ quy phạm thi công và quy cách thiết kế Công tác giám sát cũng ch-a th-ờng xuyên, nghiêm ngặt

để ngăn chặn kịp thời, hiệu quả tình trạng này Kết quả là ngành giao thông đã sản xuất cho xã hội những sản phẩm xây dựng không đảm bảo về quy cách chất l-ợng:

có nhiều sai số về kích th-ớc hình học, các chi tiết đ-ợc làm cẩu thả gây phản cảm, những mặt bê tông khối lớn còn sần sùi các vết ván khuôn, màu sắc loang lổ, nhiều chỗ phải trám vá do khắc phục chất l-ợng thi công bê tông

dụng, d-ới ảnh h-ởng của môi tr-ờng và tác động của tải trọng, công trình cầu sẽ xuất hiện các h- hỏng làm giảm yếu chất l-ợng công trình Hiện t-ợng đó dẫn đến

sự xuống cấp dần của công trình và cần phải đ-ợc theo dõi để xử lý Những h- hỏng của công trình th-ờng xuất hiện theo 2 dạng: loại h- hỏng dễ nhìn thấy bằng mắt th-ờng nh- xuất hiện vết nứt, cấu kiện bị cong vênh và loại h- hỏng khó nhìn thấy, chỉ sau một thời gian mới phát hiện đ-ợc thì lúc này tình trạng h- hỏng có thể gây nguy hiểm cho sự ổn định của công trình, đó là lún, võng, nghiêng Sự xuống cấp do h- hỏng có thể xuất hiện ở một số bộ phận hay ở toàn bộ công trình, có thể diễn ra rất chậm trong một thời gian dài Những h- hỏng nhỏ nếu không đ-ợc can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến h- hỏng lớn hơn làm ảnh h-ởng đến khả năng khai thác và tuổi thọ công trình Tuy nhiên, hiện nay công tác quản lý duy tu bảo d-ỡng cầu chủ yếu chỉ là làm vệ sinh rác bụi, thông lỗ thoát n-ớc mặt cầu, khơi dòng chảy d-ới cầu

khi v-ớng vật trôi, nắn sửa các h- hỏng cơ học dễ nhận thấy bằng mắt th-ờng do những va chạm cơ học Ngoài ra, các xe nặng v-ợt tải là một trong những nguyên nhân trục tiếp gây ra tình trạng quá tải cho công trình cầu, dẫn đến những sự h- hỏng, xuống cấp nhanh chóng của hệ thống cầu đ-ờng bộ trong n-ớc, gây nên ngày một nhiều các sự cố, trong đó có những sự cố nghiêm trọng Nh- vậy, các cầu trong tình trạng quá tải do chính sự thiểu năng của bản thân công trình cộng với tình trạng khai thác ch-a đ-ợc kiểm soát chặt chẽ, chất l-ợng công tác duy tu bảo d-ỡng ch-a tốt thì càng không thể nhìn nhận đ-ợc chất l-ợng mỹ quan của nó

Nh- vậy có thể thấy nhiều công trình xây dựng ở thành phố Hồ Chí Minh với những kiểu dáng đơn điệu, chất l-ợng xây dựng ch-a cao, lại đặt trong một khung cảnh chung với các công trình xây dựng lộn xộn, bám sát 2 bên thành cầu, môi tr-ờng n-ớc ô nhiễm nặng nề, đầy rác bụi Nếu những vấn đề này không sớm đ-ợc giải quyết đồng bộ thì chúng ta ch-a thể hy vọng có đ-ợc những công trình cầu đẹp, góp phần tôn vinh diện mạo Thành phố nói riêng và các đô thị ở Việt Nam nói chung, để lại những ấn t-ợng đẹp đẽ trong tâm trí ng-ời dân Thành phố cũng nh- du khách trong và ngoài n-ớc

Văn kiện Đại hội toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX đã nhấn mạnh: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng tr-ởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi tr-ờng” Phát triển kinh tế nhanh nh-ng phải gắn liền với nâng cao chất l-ợng, hiệu quả, sức cạnh tranh và bền vững

đang là yêu cầu bức xúc của nền kinh tế n-ớc ta cả tr-ớc mắt và lâu dài Nh- vậy vấn đề “Phát triển bền vững” là một trong những vấn đề đ-ợc Đảng và Nhà n-ớc ta

đặc biệt quan tâm trong giai đoạn hiện nay - thời kỳ đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất n-ớc Phát triển bền vững là sự phát triển chiến l-ợc,

có định h-ớng với một tầm nhìn dài hạn, nhằm giảm thiểu tối đa các tác động không mong muốn do sự phát triển thiếu tầm nhìn đem lại Một trong các vấn đề trọng tâm của phát triển bền vững trong điều kiện Việt Nam hiện nay là phát triển cơ sở hạ tầng với cốt lõi là sự hình thành và phát triển hệ thống hạ tầng giao thông vận tải và

hệ thống các khu đô thị, công nghiệp mà nó phục vụ, trong đó có hệ thống giao thông đ-ờng bộ đô thị với các công trình cầu đô thị Do sự phát triển hiện nay của các đô thị ở n-ớc ta đã có sự lệch pha so với thế giới, nếu vấn đề chất l-ợng mỹ thuật của các công trình cầu đô thị ngay từ bây giờ không đ-ợc quan tâm đúng mức thì sẽ góp phần tiếp tục làm giảm sút đáng kể sức cạnh tranh về giá trị của các đô thị Việt Nam so với các đô thị khác trong khu vực xung quanh trong thời gian tới

Nhận thức đ-ợc tầm quan trọng của vấn đề này, trong Nghị định số 16/2005/NĐ-CP ngày 07/02/2005 của Chính phủ về quản lý dự án đầu t- xây dựng công trình đã có một điều khoản (điều 26) quy định về việc thi tuyển thiết kế kiến trúc công trình xây dựng Theo đó, các công trình có kiến trúc đặc thù trong đô thị

chức thi tuyển thiết kế kiến trúc Bộ Xây dựng cũng đã có Thông t- số BXD ngày 12/4/2005 h-ớng dẫn thi tuyển thiết kế kiến trúc công trình xây dựngnhằm chọn đ-ợc ph-ơng án kiến trúc tốt nhất để thiết kế xây dựng công trình, không phân biệt nguồn vốn và hình thức sở hữu Do đó, kiến trúc cho các công trình cầu đô thị hiện nay đã trở thành vấn đề đáng quan tâm của xã hội, những ng-ời công tác trong ngành cầu đ-ờng với l-ơng tâm nghề nghiệp cũng cần tích cực đổi mới t- duy trong công việc để sáng tạo ra những sản phẩm tốt hơn nữa cho xã hội, cho đất n-ớc

05/2005/TT-ắắắắắắắắắắ

kết luận chương 1

Qua những nội dung đã trình bày ở trên, có thể tóm tắt đ-ợc một số vấn đề chủ yếu sau đây:

1 Việt Nam đang trong giai đoạn đô thị hóa, công nghiệp hóa rất mạnh mẽ

Tuy nhiên, kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị ch-a phát triển kịp theo nhu cầu của đô thị, và còn tồn tại rất nhiều yếu kém làm ảnh h-ởng đến chất l-ợng cuộc sống đô thị Với điều kiện địa hình nhiều sông suối, kênh rạch, hệ thống cầu ở Việt Nam đ-ợc hình thành trong nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau của đất n-ớc với khá nhiều đặc

điểm phong phú

2 Theo quy hoạch phát triển mạng l-ới giao thông đô thị của thành phố Hồ

Chí Minh đến năm 2020, Nhà n-ớc sẽ phải tập trung phát triển kịp thời một mạng l-ới giao thông đồng bộ, liên hoàn, đa ph-ơng thức, trong đó có một số l-ợng rất lớn các công trình cầu đ-ờng bộ v-ợt sông rạch, cầu v-ợt ở các nút giao thông lập thể, cầu cạn của các tuyến cao tốc trên cao… Các công trình này sẽ làm thay đổi đáng kể diện mạo của Thành phố trong những năm sắp đến, do đó vấn đề cấp thiết đặt ra là các cơ quan chức năng phải dành sự quan tâm đúng mức đến chất l-ợng mỹ thuật của các công trình này để góp phần tôn tạo hình ảnh đô thị văn minh, hiện đại, có bản sắc

3 Những mặt hạn chế trong kiến trúc các công trình cầu đô thị ở n-ớc ta

hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân: không gian mặt n-ớc ô nhiễm nặng nề; cảnh quan đô thị khu vực xung quanh cầu (làm phông nền cho công trình) phát triển

tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ; hành lang an toàn cầu bị lấn chiếm làm hạn chế tầm quan sát và tạo nên vẻ nhếch nhác cho cảnh quan chung; chất l-ợng xây dựng công trình còn rất nhiều tồn tại từ mọi khâu thực hiện

ý t-ởng của đề tài nghiên cứu này xuất phát từ chủ tr-ơng của Nhà n-ớc về yêu cầu kiến trúc đối với các công trình kiến trúc đô thị, trong đó có các công trình cầu đ-ợc xây dựng trong khu vực đô thị Trong nội dung nghiên cứu ở những phần sau sẽ cố gắng phân tích những vấn đề về kết cấu của một số loại cầu phù hợp với trình độ công nghệ và khả năng đầu t- trong n-ớc hiện nay, cùng một số giải pháp

bổ trợ khác, để có thể góp phần làm phong phú hơn cho kiến trúc của các cầu đô thị

sẽ xây dựng trong thời gian sắp đến

úúú

Ch-ơng 2:

Vấn đề áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật

Để đảm bảo và nâng cao chất lượng xây dựng

các công trình giao thông

úúú

2.1 Về việc áp dụng tiêu chuẩn trong hoạt động xây dựng

Hệ thống tiêu chuẩn là sự phản ánh về trình độ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ và chất l-ợng cuộc sống ở mỗi quốc gia Trong bất kỳ mỗi ngành, mỗi lĩnh vực sản xuất nào, tiêu chuẩn cũng luôn là một công cụ hiệu quả để quản lý và

điều hành sản xuất, đảm bảo chất l-ợng sản phẩm, góp phần quản lý nền kinh tế quốc dân đồng thời còn là ph-ơng tiện để phát triển hợp tác quốc tế về kinh tế, khoa học công nghệ

Theo Luật Xây dựng (đã đ-ợc Quốc hội n-ớc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26/11/2003, đ-ợc công bố theo Lệnh số 26/2003/L-CTN ngày 10/12/2003 của Chủ tịch n-ớc và có hiệu lực thi hành từ ngày

lao động của con ng-ời, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, đ-ợc liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần d-ới mặt đất, phần trên mặt đất, phần d-ới mặt n-ớc và phần trên mặt n-ớc, đ-ợc xây dựng theo thiết kế Công trình xây dựng bao gồm công trình xây dựng công cộng, nhà ở, công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi, năng l-ợng và các công trình khác” Cũng theo Luật Xây dựng, những

nguyên tắc cơ bản trong hoạt động xây dựng là phải bảo đảm mỹ quan công trình, bảo vệ môi tr-ờng và cảnh quan chung; phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm văn hoá, xã hội của từng địa ph-ơng; tuân thủ quy chuẩn xây dựng, tiêu chuẩn xây dựng

Nh- vậy có thể thấy, công trình xây dựng là một loại sản phẩm đặc biệt vì sản phẩm xây dựng là loại sản phẩm sản xuất đơn chiếc, có giá thành cao, ý nghĩa kinh

tế - xã hội lớn, thời gian sử dụng lâu dài và không cho phép có phế phẩm Vì vậy nên vấn đề áp dụng tiêu chuẩn để đảm bảo và nâng cao chất l-ợng công trình phải luôn dành đ-ợc sự quan tâm đặc biệt của mọi ngành, mọi cấp Tr-ớc đây trong “Quy

định quản lý chất l-ợng công trình xây dựng” (ban hành kèm theo Quyết định số 18/2003/QĐ-BXD ngày 27/6/2003 của Bộ tr-ởng Bộ Xây dựng) có định nghĩa rõ:

mỹ thuật của công trình phù hợp với quy chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các quy

định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng giao nhận thầu xây dựng” Đặc biệt, trong nền kinh tế thị tr-ờng và trong hội nhập - hợp tác quốc tế,

chất l-ợng công trình là ph-ơng tiện quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh

2.2 Về hệ thống tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam và tình hình áp dụng tiêu chuẩn - quy trình - quy phạm trong ngành giao thông vận tải ở Việt Nam hiện nay

Tiêu chuẩn Việt Nam là tiêu chuẩn Nhà n-ớc đ-ợc xây dựng trên cơ sở nghiên cứu ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ, áp dụng kinh nghiệm tiên tiến và

chấp nhận các tiêu chuẩn quốc tế phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam Hiện nay, tiêu chuẩn Việt Nam do Bộ tr-ởng Bộ Khoa học và công nghệ ban hành theo đề nghị của Tổng cục tr-ởng Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo l-ờng - Chất l-ợng Trong một số lĩnh vực, theo đề nghị của Bộ tr-ởng Bộ Khoa học và công nghệ, Chính phủ giao quyền ban hành tiêu chuẩn Việt Nam cho Thủ tr-ởng của các cơ quan quản lý Nhà n-ớc chuyên ngành (Bộ, Tổng cục) phụ trách những lĩnh vực này Các tiêu chuẩn Việt Nam đầu tiên bắt đầu đ-ợc ban hành từ năm 1963

Theo “Quy chế lập, xét duyệt và ban hành các văn bản thuộc hệ thống tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam” (ban hành kèm theo Quyết định số 25/2001/QĐ-BXD ngày 04/9/2001 của Bộ tr-ởng Bộ Xây dựng) có ghi rõ: Hệ thống tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam bao gồm:

Hiện nay, hệ thống văn bản pháp quy kỹ thuật ngành xây dựng trong n-ớc

đang có:

cần l-u ý rằng cả 03 tập của Quy chuẩn xây dựng Việt Nam còn thiếu nhiều nội dung về kết cấu hạ tầng giao thông đ-ờng bộ và giao thông đô thị)

công trình cho ng-ời tàn tật tiếp cận sử dụng;

các ký hiệu TCVN, TCXD, TCXDVN, TCN: 20 TCN của Bộ Xây dựng hoặc 22 TCN của Bộ Giao thông Vận tải) L-u ý thêm: Trong Quyết định số 479/BXD-KHCN ngày 31/8/1996 của Bộ tr-ởng Bộ Xây dựng về việc ban hành tiêu chuẩn TCXD có ghi rõ: “TCXD là tiêu chuẩn của Nhà n-ớc Việt Nam do Bộ Xây dựng ký ban hành” Do đó TCXD cũng phải đ-ợc hiểu là tiêu chuẩn Nhà n-ớc chứ không phải tiêu chuẩn ngành, có hiệu lực áp dụng cao hơn 22 TCN

Trong Luật Xây dựng cũng có quy định rõ nh- sau:

dựng do cơ quan quản lý Nhà n-ớc có thẩm quyền về xây dựng ban hành Nh- vậy, cần hiểu một cách đầy đủ rằng Quy chuẩn xây dựng không chỉ quy định thuần túy

về mặt kỹ thuật công trình mà còn bao gồm các các quy định khác bắt buộc áp dụng trong hoạt động xây dựng

tế - kỹ thuật, trình tự thực hiện các công việc kỹ thuật, các chỉ tiêu, các chỉ số kỹ thuật và các chỉ số tự nhiên đ-ợc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền ban hành hoặc công nhận để áp dụng trong hoạt động xây dựng Tiêu chuẩn xây dựng gồm tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng và tiêu chuẩn khuyến khích áp dụng Nh- vậy, so với quy

định tr-ớc đây (Tiêu chuẩn xây dựng là các tiêu chuẩn kỹ thuật để thực hiện các công việc khảo sát, thiết kế, xây lắp, nghiệm thu, đảm bảo chất l-ợng công trình áp dụng cho từng loại chuyên ngành xây dựng) thì hiện nay khái niệm “tiêu chuẩn xây dựng” đã đ-ợc mở rộng sang cả các định mức kinh tế - kỹ thuật, trình tự thực hiện

các công việc kỹ thuật tức là bao hàm cả quy định về công nghệ xây dựng và quy trình quản lý công nghệ xây dựng

Với gần 900 tiêu chuẩn xây dựng đã đ-ợc ban hành, theo đánh giá của các chuyên gia t- vấn chất l-ợng xây dựng Nhật Bản, Việt Nam đang đứng đầu trong các n-ớc Đông Nam á ở lĩnh vực này

Tuy nhiên, hiện nay nhiều Chủ đầu t- và các đơn vị t- vấn, thi công trong ngành còn ch-a quan tâm đúng mức đến việc áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng công trình giao thông Nhiều tài liệu thiết kế và hợp đồng giao nhận thầu còn ch-a quy định đầy đủ, rõ ràng về phạm vi áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật để làm cơ

sở đánh giá chất l-ợng và nghiệm thu sản phẩm xây dựng giao thông Kết quả là:

điều tra cơ bản thiếu hoặc không chính xác dẫn đến những phát sinh, thay đổi liên tục trong giai đoạn thi công do những sai khác với thực tế hiện tr-ờng làm kéo dài tiến độ, nhiều bản vẽ có sai sót do vi phạm các yêu cầu cấu tạo, giải pháp kết cấu nhiều khi thiên quá về an toàn nên không kinh tế, sao chép máy móc từ công trình tr-ớc mà ít có sự đầu t- nghiên cứu áp dụng các kết cấu mới, công nghệ mới để có

đ-ợc kiểu dáng mỹ thuật và chất l-ợng ngày càng cao hơn, phần chỉ dẫn kỹ thuật còn thiếu hoặc sơ sài…

phản ánh về nhiều công trình giao thông chất l-ợng kém Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng này, trong đó phổ biến ở các công trình giao thông là:

TCVN 4055 : 1985 “Tổ chức thi công”, cụ thể là không chủ động bố trí mặt bằng công trình hợp lý, thiếu các sơ đồ mạng chỉ huy công trình, điều động máy móc, vật t-, nhân lực không kịp thời

nghề và ch-a đ-ợc tổ chức học tập quy trình quy phạm, công nghệ thi công

cầu thi công và nghiệm thu nên có những đánh giá ch-a đúng chất l-ợng xây dựng,

do đó ch-a có những yêu cầu nghiêm khắc với nhà thầu

2.3 Vấn đề tiêu chuẩn hóa trong ngành giao thông vận tải để phù hợp với quá trình hội nhập, hợp tác quốc tế

Trong gần 2 thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt đ-ợc nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội - chính trị qua sự thành công trong đổi mới cơ chế quản lý và chủ

động, tích cực hội nhập - hợp tác với các n-ớc khu vực và quốc tế Trong khu vực, n-ớc ta đã tham gia khối ASEAN và Khu vực thị tr-ờng tự do AFTA (ASEAN Free Trade Area) từ năm 1995 và Diễn đàn hợp tác kinh tế châu á - Thái Bình D-ơng APEC (Asia Pacific Economic Cooperation) từ năm 1998 Từ cuối năm 1994, n-ớc

ta đã bắt đầu đệ đơn xin gia nhập Tổ chức th-ơng mại thế giới WTO (World trade Organization) và liên tục đàm phán, đặc biệt trong thời gian gần đây việc đàm phán

đang đ-ợc đẩy mạnh Các vị lãnh đạo cao cấp của Nhà n-ớc ta đang có nhiều cuộc viếng thăm các quốc gia lớn để vận động, đồng thời ở trong n-ớc Quốc hội cũng

đang khẩn tr-ơng hoàn tất để ban hành những Luật mới phù hợp với yêu cầu của WTO

Khi tham gia hội nhập - hợp tác quốc tế, các quốc gia phải dỡ bỏ dần các rào cản về thuế quan, về thể chế kinh doanh và về kỹ thuật Rào cản về kỹ thuật ở đây chính là các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định kỹ thuật, phải tiến đến xây dựng các tiêu chuẩn hài hòa (harmonized standards) mang tính toàn cầu Sự hài hòa ở đây không

có nghĩa là tiêu chuẩn quốc gia phải chấp nhận toàn bộ nội dung của tiêu chuẩn quốc tế mà vẫn có thể tồn tại một số sai khác về kỹ thuật tùy thuộc vào điều kiện

đặc thù và nhu cầu của mỗi quốc gia thành viên Tuy nhiên sự sai khác này phải càng ít càng tốt và điều quan trọng là phải giải thích rõ về các nội dung sai khác cùng lý do của những sai khác đó

Việt Nam là thành viên của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO - International Organization for Standardization) từ năm 1977, đây là tổ chức quốc tế lớn có sự tham gia của hầu hết các n-ớc trên thế giới, và đã có những đóng góp nhất

định cho tổ chức này Tổ chức ISO đã xây dựng bộ tiêu chuẩn ISO 9000 để đảm bảo các sản phẩm và dịch vụ của các n-ớc thành viên, đ-ợc áp dụng rất phổ biến Tổng cục tr-ởng Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo l-ờng - Chất l-ợng đã có Quyết định số 249/TĐC-QĐ ngày 13/10/1993 ban hành “Quy định về xây dựng tiêu chuẩn Việt Nam trên cơ sở chấp nhận tiêu chuẩn quốc tế” Đối với một n-ớc đang phát triển nh- n-ớc ta, áp dụng ph-ơng pháp xây dựng tiêu chuẩn này là phù hợp với xu h-ớng chung của khối ASEAN để giảm bớt những khó khăn về kinh phí Đến nay, Việt Nam là thành viên tham gia của 5 Ban Kỹ thuật và thành viên quan sát của trên 50 Ban Kỹ thuật của ISO, tham gia góp ý cho việc xây dựng mới và soát xét khoảng 50 tiêu chuẩn quốc tế ISO hàng năm

Nhìn lại ngành xây dựng trong n-ớc, đặc biệt là xây dựng công trình giao thông, còn thiếu nhiều tiêu chuẩn quốc tế ISO Số tiêu chuẩn ISO về xây dựng của chúng ta hiện có ch-a đến 400 tiêu chuẩn, chỉ chiếm khoảng 3,5% tổng số tiêu chuẩn ISO (Trong khi các n-ớc Philippine, Thailand đều có trên 50% số l-ợng tiêu chuẩn hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế) Trong số này đa số là các tiêu chuẩn về vật liệu và ph-ơng pháp thử, không có nhiều các tiêu chuẩn về thiết kế, thi công xây dựng và về các công trình hạ tầng kỹ thuật

Thị tr-ờng xây dựng thế giới hiện nay sử dụng phổ biến các tiêu chuẩn ASTM (American Society for Testing and Materials) của Mỹ đối với vật liệu xây dựng và các tiêu chuẩn BS (British Standards) của Anh trong nhiều lĩnh vực khác Có thể nói

đây là các tiêu chuẩn mang tính quốc tế vì số l-ợng tiêu chuẩn ISO về xây dựng ch-a có đủ và cũng th-ờng chịu nhiều ảnh h-ởng từ BS (các bộ tiêu chuẩn nổi tiến ISO 9000 và ISO 14000 đều có xuất xứ từ BS) Xu h-ớng chung là các tiêu chuẩn BS

sẽ ngày càng đ-ợc áp dụng rộng rãi vì hội tụ mọi điều kiện cần và đủ để trở thành các tiêu chuẩn quốc tế

Đối với ngành giao thông vận tải trong n-ớc, hiện nay hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đ-ờng bộ cũng đang từng b-ớc đ-ợc nghiên cứu chuyển đổi theo hệ thống các tiêu chuẩn của AASHTO (American Association of State Highway and Transportation Officials) vì hệ thống này có thể giúp chúng ta đáp ứng đ-ợc một cách thích hợp và thuận tiện nhất các yêu cầu hội nhập - hợp tác quốc tế về kỹ thuật

- công nghệ (trong xét duyệt dự án và thực hiện các hợp đồng xây dựng có vốn hoặc

đối tác n-ớc ngoài) Hiện nay ở Việt Nam, ngay cả các đối tác n-ớc ngoài nh- Anh, Nhật Bản… cũng quen sử dụng AASHTO mặc dù đã có hệ thống tiêu chuẩn riêng của mình Qua một số dự án, chúng ta đã đ-ợc thêm các tiêu chuẩn của Nhật Bản JIS (Japanese Industrial Standards), còn các tiêu chuẩn của một số n-ớc phát triển

khác nh- DIN (viết tắt từ tiếng Đức Deutsches Institut fur Normung) của Đức hay

NF (viết tắt từ tiếng Pháp Normes Francaise) của Pháp thực tế hầu nh- không có ảnh h-ởng ở Việt Nam Do đó, ở thời điểm hiện nay, chúng ta nên chuyển đổi sang áp dụng theo hệ thống các tiêu chuẩn của AASHTO và ASTM vì tính phổ biến của nó,

đồng thời các yêu cầu công nghệ và kỹ thuật cũng khá phù hợp với điều kiện kinh tế của n-ớc ta hiện nay

Hệ thống các tiêu chuẩn của AASHTO và ASTM là một hệ thống tiêu chuẩn của một n-ớc phát triển, có đủ cơ sở khoa học thực nghiệm với mức độ tin cậy cần thiết Khi xây dựng tiêu chuẩn, đ-ợc biết hàng năm AASHTO đã bỏ ra những chi phí rất lớn để tiến hành các thực nghiệm khoa học và rất xem trọng việc sử dụng lý thuyết xác suất thống kê để định l-ợng vấn đề an toàn nh- là một cơ sở khoa học chủ yếu cho hệ thống tiêu chuẩn này Vì đ-ơc xây dựng dựa trên nhiều nguồn kiến thức phong phú và có giá trị đ-ợc tích lũy từ nhiều trung tâm khoa học có uy tín trên khắp thế giới nên hệ thống tiêu chuẩn này có thể xem nh- đại diện cho trình độ khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại trong hầu hết lĩnh vực xây dựng cầu đ-ờng vào thời điểm hiện nay Đến nay, Bộ Giao thông Vận tải đã biên soạn lại các tiêu chuẩn AASHTO về thiết kế công trình cầu, đ-ờng cho phù hợp với điều kiện áp dụng ở Việt Nam, trong đó “Tiêu chuẩn thiết kế cầu” với ký hiệu 22 TCN 272 - 01 đã chính thức đ-ợc áp dụng thay thế cho “Quy trình thiết kế cầu cống theo trạng thái giới hạn” 22 TCN 18 - 79 đã đ-ợc sử dụng từ khoảng 1/4 thế kỷ qua Về triết lý thiết kế, trong 22 TCN 272 - 01 cũng đã nêu một cách tổng quát nh-ng đã bao hàm đầy đủ:

“Cầu phải đ-ợc thiết kế theo các trạng thái giới hạn quy định để đạt đ-ợc các mục tiêu: thi công đ-ợc; an toàn và sử dụng đ-ợc; có xét đến các vấn đề: khả năng dễ kiểm tra, tính kinh tế và mỹ quan” Trong tiêu chuẩn mới này, đã có quy định cụ thể

về tuổi thọ thiết kế là 100 năm (thay vì chỉ xác định một cách chung chung là “vĩnh cửu” nh- tr-ớc đây) Về độ lớn của hoạt tải thiết kế, khi xét đầy đủ các hệ số tải trọng, hệ số làn xe và lực xung kích thì hoạt tải HL-93 của 22 TCN 272 - 01 sẽ tạo

ra hiệu ứng tải lớn hơn so với các tải trọng H-30, XB-80 của 22 TCN 18 - 79 Trong tiêu chuẩn cũng đề cập đến nhiều ph-ơng pháp phân tích kết cấu hiện đại và giới thiệu các mô hình toán học và vật lý, phân tích tĩnh học và động lực học, những ph-ơng pháp này khá mới mẻ so với ph-ơng pháp phân tích kết cấu tuyến tính truyền thống Ngoài ra, còn nhiều nội dung khác đang tiếp tục phải xây dựng để hoàn chỉnh dần cho phù hợp với điều kiện áp dụng của Việt Nam Có thể nói, việc chuyển sang áp dụng “Tiêu chuẩn thiết kế cầu” 22 TCN 272 - 01 là một b-ớc đi tích cực, mang tính đột phá của công tác tiêu chuẩn hóa xây dựng giao thông tiến tới hội nhập quốc tế, tài liệu này đã và đang nhận đ-ợc sự đón nhận háo hức của giới kỹ s- cầu đ-ờng trong n-ớc

Ngoài ra, ngành giao thông vận tải trong n-ớc cũng cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết để biên soạn thêm các tiêu chuẩn về một số công nghệ tiến tiến sau: Khảo sát địa hình chi tiết bằng công nghệ thông tin địa lý (GIS); thiết kế tối -u hóa bằng một số ch-ơng trình phần mềm máy tính đối với một số loại cầu; đánh giá sức chịu tải cọc theo ph-ơng pháp thí nghiệm bằng tải trọng động gây biến dạng lớn (PDA); quy trình xây dựng các cầu v-ợt khẩu độ lớn bằng BTCTDƯL thi công bằng các công nghệ đúc đẩy phân đoạn, đúc hẫng cân bằng, đà giáo di động và quy trình xây dựng cầu dây văng; công nghệ thi công BTCT c-ờng độ cao… và một số công nghệ mới khác (ở đây chỉ mới đề cập đến công trình cầu, ngoài ra còn các công trình

đ-ờng bộ, đ-ờng sắt, cảng, sân bay…) Các công nghệ mới này sẽ giúp nâng cao

đ-ợc chất l-ợng thiết kế và thi công các công trình cầu, góp phần nâng cao hiệu quả

đầu t- cũng nh- cải thiện chất l-ợng mỹ thuật của các cầu đô thị Ngoài ra, trong thời gian tới khi Nhà n-ớc cho rà soát nội dung để tiếp tục hoàn chỉnh Quy chuẩn xây dựng Việt Nam, cần thiết cho xem xét bổ sung thêm phần quy định đối với các lĩnh vực xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông (cầu, đ-ờng, nút giao thông, sân bay, bến cảng, nhà ga, công trình chỉnh trị sông ngòi… và nhiều loại công trình khác của ngành giao thông vận tải) để tạo nên hành lang pháp lý chặt chẽ trong hoạt động xây dựng đối với các công trình xây dựng chuyên ngành này

Trên thế giới, kiến trúc của các công trình cầu đô thị đã và đang phát triển rất năng động: Các giải pháp kết cấu ngày càng đ-ợc hoàn thiện, nhiều công nghệ thi công xây dựng tiên tiến đ-ợc triển khai áp dụng, những ph-ơng án mới về quy hoạch không gian giao thông trong tổ hợp không gian đô thị không ngừng đ-ợc sáng tạo, xuất hiện thêm vô số ý t-ởng mới để hình thành những công trình cầu đô thị với kiến trúc đẹp mắt Tất cả những sự phát triển đó ngày càng thể hiện rõ tính đặc thù của một loại sản phẩm xây dựng đặc biệt, đó là các công trình cầu đô thị Chất l-ợng xây dựng các công trình này không thể đảm bảo đ-ợc nếu không có sự kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình tạo ra sản phẩm (từ các khâu nghiên cứu, khảo sát, thiết kế đến thi công xây dựng) và cả trong suốt tuổi thọ khai thác của nó, bằng các tiêu chuẩn kỹ thuật Để quản lý chất l-ợng của công trình về mặt mỹ thuật thì càng phải làm tốt công tác này hơn nữa, vì tr-ớc hết phải đảm bảo cho công trình luôn thỏa mãn cao nhất các tiêu chí về chất l-ợng

Tóm lại, mục tiêu của hoạt động tiêu chuẩn hóa xây dựng là nhằm kiểm soát chất l-ợng công trình Để đất n-ớc phát triển mạnh mẽ, đúng h-ớng thì mọi sản phẩm làm ra đều phải đạt tiêu chuẩn (hợp pháp) và các tiêu chuẩn này phải ngày càng đ-ợc nâng cao

ắắắắắắắắắắ

kết luận chương 2

Qua những nội dung đã trình bày ở trên, có thể tóm tắt đ-ợc một số vấn đề chủ yếu sau đây:

1 Tiêu chuẩn kỹ thuật là một công cụ hiệu quả để quản lý chất l-ợng sản

phẩm Công trình xây dựng là một loại sản phẩm đặc biệt, vì vậy càng đ-ợc xã hội

đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất l-ợng

2 Hệ thống tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam đã luôn đ-ợc Nhà n-ớc

quan tâm, tạo nhiều điều kiện thuận lợi để từng b-ớc xây dựng, chỉnh lý và hoàn thiện Tuy nhiên, việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật còn ch-a đ-ợc nhiều đơn vị trong ngành quan tâm đúng mức nên đã làm ảnh h-ởng không nhỏ đến chất l-ợng xây dựng trong những năm qua, trong đó có chất l-ợng mỹ thuật của các công trình

3 Hòa cùng quá trình hội nhập hợp tác quốc tế của đất n-ớc, ngành xây

dựng cũng nh- các ngành kinh tế quốc dân khác đang từng b-ớc chuyển sang áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế vào điều kiện thực tế của Việt Nam Đối với ngành xây dựng giao thông, một trong những sự kiện quan trọng là việc chuyển đổi tiêu chuẩn thiết kế cầu theo hệ thống AASHTO Tuy nhiên, trong thời gian sắp đến Bộ Giao thông Vận tải cần sớm ban hành thêm các tiêu chuẩn mới về các kết cấu hiện đại, các công nghệ thi công tiên tiến trong xây dựng cầu để nâng cao hơn nữa chất l-ợng

kỹ thuật, mỹ thuật, tiến độ và đảm bảo các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật phù hợp

úúú

chính nội thành, nội thị

Do đó, cũng cần có cách hiểu thống nhất về khái niệm “cầu đô thị” Có thể thấy, trong công tác xây dựng quy hoạch đô thị, những nội dung quy hoạch của vùng ngoại thành, ngoại thị cũng phải gắn chặt với những nội dung quy hoạch của vùng nội thành, nội thị vì mối quan hệ chức năng giữa các vùng này Ngoài ra, trong quá trình phát triển, đô thị sẽ liên tục đ-ợc mở rộng từ những vùng nội thành, nội thị hiện hữu nên những vùng ngoại thành, ngoại thị ch-a phát triển của ngày hôm nay

có thể sẽ là những vùng nội thành, nội thị sầm uất trong t-ơng lai Vì vậy, kiến nghị nên sử dụng cách hiểu thứ nhất đối với khái niệm “đ-ờng đô thị” Cũng vì lẽ đó, khái niệm “cầu đô thị” đ-ợc hiểu là các công trình cầu xây dựng trên địa bàn của vùng đô thị đã đ-ợc quy hoạch

Các công trình cầu đô thị (dùng cho giao thông đ-ờng bộ đô thị) có thể phân thành 2 nhóm sau:

ch-ớng ngại thiên nhiên nh- sông rạch, kênh đào.v.v Dòng chảy bên d-ới các cầu này nói chung đều phải đ-ợc gia cố bằng t-ờng chắn, bờ kè bởi vì chúng bảo đảm giao thông theo dọc sông, kênh đồng thời lại đóng vai trò công trình điều chỉnh dòng n-ớc và tạo vẻ đẹp kiến trúc cho thành phố

cầu cạn (viaduct), cầu v-ợt (overpass) Một cách t-ơng đối, đầu tiên có thể tạm phân biệt nh- sau:

(nút lập thể) khi cần nâng cao năng lực thông hành của các đ-ờng phố Đối với các nút giao lập thể (nút giao khác mức), ng-ời ta còn phân loại thêm nh- sau:

trực thông: Cầu v-ợt chỉ dành cho các luồng xe chạy thẳng, không có các nhánh cho