Ứng dụng phần mềm geogebra hỗ trợ dạy học chương trình hình học lớp 7, trường trung học cơ sở​

Lý do chọn đề tài Hiện nay, trong bối cảnh thúc đẩy công nghiệp hóa v hội nhập quốc tế, ph t triển nguồn nhân ực được coi một trong những bước đột ph của chiến ược chuyển đổi mô h nh p

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN

HÀ NỘI – 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành: LL&PP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS TRẦN DOÃN VINH

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành cảm ơn:

Các thầy cô giáo trong Ban giám hiệu Trường Đại học quốc gia Hà Nội, các thầy cô giáo trong khoa Toán - Tin, phòng sau đại học Trường Đại học quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện cho việc học tập, nghi n cứu v

Toàn thể bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, giúp đỡ v động viên!

Hà Nội, tháng n m 2020

Tác giả

Vũ Lan Hương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề t i 1

2 Mục đích nghi n cứu 2

3 Kh ch thể v đối tượng nghi n cứu 2

4 Phạm vi nghi n cứu 3

5 Giả thuyết nghi n cứu v câu hỏi nghi n cứu 3

6 Nhiệm vụ nghi n cứu 3

7 Phương ph p nghi n cứu 3

8 Cấu trúc của uận v n 4

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 5

1 1 Lịch sử nghi n cứu vấn đề 5

1 1 1 Lịch sử nghi n cứu tr n thế giới 5

1 1 2 Lịch sử nghi n cứu tại việt nam 6

1 2 Lý uận về phần mềm dạy học 8

1 2 1 Kh i niệm v phân oại phần mềm dạy học 8

1 2 2 Ti u chí ựa chọn phần mềm dạy học 9

1 3 Lý uận dạy v học bằng phần mềm dạy học 11

1 3 1 Tính ưu việt của việc p dụng phần mềm dạy học v o dạy học 11

1 3 2 Ưu điểm v hạn chế của việc sử dụng phần mềm dạy học v o dạy học 12

1 3 3 Một số chú ý khi sử dụng phần mềm dạy học 13

1 4 Thực trạng việc ứng dụng phần mềm GeoGebra trong dạy học chương tr nh h nh học ớp 7 13

1 4 1 Khảo s t mức độ sử dụng phần mềm dạy học trong dạy v học

CHƯƠNG 2: ỨNG DỤNG PHẦN MỀM GEOGEBRA TRONG HỖ TRỢ

DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH HÌNH HỌC LỚP 7, TRƯỜNG THCS 19

2 1 Giới thiệu phần mềm GeoGebra 19

2 1 1 Giới thiệu về phần mềm GeoGebra 19

2 1 2 C c công cụ cần dùng v tính n ng 20

2 1 3 C c giải thưởng đạt được 24

2 2 Kh i qu t chương tr nh h nh học ớp 7 24

2 2 1 Nội dung chương tr nh h nh học 7 24

2 3 Quy tr nh sử dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ dạy học h nh học cho học sinh ớp 7 27

2.3.1 Quy trình h nh th nh kh i niệm 30

2 3 2 Quy tr nh dạy học định í 35

2 3 3 Quy tr nh dạy giải b i tập 41

2 4 Một số gi o n demo sử dụng phần mềm GeoGebra v o dạy học c c b i học cụ thể chương tr nh h nh học ớp 7, trường THCS 46

2 4 1 Gi o n „„Định ý Py-ta-go‟‟ 46

2 4 2 Gi o n „„C c trường hợp bằng nhau của tam gi c vuông” 52

2 4 3 Gi o n: “Tính chất ba đường trung tuyến của tam gi c” 59

Kết uận chương 2 65

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 66

3 1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 66

3 2 Kế hoạch thực nghiệm 66

3 2 1 Đối tượng thực nghiệm 66

3 2 2 Thời gian thực nghiệm 67

3.2.3 Phương ph p thực nghiệm sư phạm 67

3 2 4 Phương thức đ nh gi kết quả thực nghiệm sư phạm 68

3 3 Kết quả thực nghiệm sư phạm 69

3 3 1 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 69

3 3 2 Phân tích định ượng kết quả thực nghiệm 70

Kết uận chương 3 72

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 73

1 Kết uận 73

2 Khuyến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 1 Mức độ sử dụng c c phần mềm hỗ trợ học tập to n 14

Bảng 1 2 Mức độ sử dụng GeoGebra trong học To n 15

Bảng 1 3 Đ nh gi về tính hiệu quả, khó kh n của việc sử dụng GeoGebra trong học To n qua 135 mẫu đơn 17

Bảng 3 1 Đặc điểm, chất ƣợng của c c ớp thực nghiệm, đối chứng 66

Bảng 3 2 Điểm kiểm tra sau thực nghiệm sƣ phạm 70

Bảng 3.3 Giá trị tham số đặc trƣng của mẫu nghiên cứu 71

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1 1 Mức độ hứng thú của học sinh khi học to n có sử dụng phần mềm dạy học 15

Biểu đồ 1 2 Mức độ cần thiết của GeoGebra trong học môn To n 16

Biểu đồ 3 1 Đa gi c đồ điểm kiểm tra sau thực nghiệm sƣ phạm 70

DANH MỤC HÌNH H nh 2 1 Giao diện khi chạy ần đầu của GeoGebra 6 0 20

Hình 2.2 C ch chuyển GeoGebra sang Tiếng Việt 21

H nh 2 3 Giao diện GeoGebra Tiếng Việt 21

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, trong bối cảnh thúc đẩy công nghiệp hóa v hội nhập quốc

tế, ph t triển nguồn nhân ực được coi một trong những bước đột ph của chiến ược chuyển đổi mô h nh ph t triển kinh tế xã hội của đất nước; Đồng thời, ph t triển nguồn nhân ực trở th nh nền tảng của ph t triển bền vững v

t ng ợi thế cạnh tranh quốc gia B n cạnh đó, sự ph t triển vượt trội của c c

ng nh khoa học công nghệ đòi hỏi nguồn nhân ực có tr nh độ chuy n môn chất ượng cao Do vậy, khả n ng kh m ph , tích cực tiếp thu v tạo ra kiến thức mới y u cầu cấp thiết để mỗi người hòa nhập v theo kịp sự ph t triển của thế giới Vậy, để đảm bảo mục ti u gi o dục ở trường THCS nhất đảm bảo đ p ứng được mục ti u của môn To n ở trường THCS th đòi hỏi người

gi o vi n phải tiếp thu khoa học công nghệ hiện đại để truyền tải rõ hơn kiến thức đến học sinh Một trong những phương tiện hiện đại : “Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy” Chúng tôi đã t m hiểu v quyết định chọn phần mềm Geogebra

Hiện tại, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy nói chung

v dạy to n nói ri ng không còn vấn đề mới đối với c c nước tr n thế giới Khi sử dụng c c phần mềm giảng dạy chúng ta có thể khai th c thế mạnh của công nghệ thông tin để ứng dụng hiệu quả v o giảng dạy C c phần mềm phục vụ cho việc dạy v học môn To n hiện nay kh phong phú như: Graph, CabriII, Geometer's Sketchpad, GeoGebra… Đặc biệt, GeoGebra một phần mềm to n học kết hợp h nh học, đại số v giải tích Với hệ thống h nh học động, người dùng có thể dễ d ng thực hiện việc xây dựng c c điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, góc, đa gi c, Đây một điểm mạnh m nhiều phần mềm kh c không có Ngo i ra, GeoGebra giúp gi o vi n thiết kế c c t nh huống giảng dạy trực quan kh i niệm, tính chất, định ý trong h nh học, có

tính chất kh m ph Mặt kh c, GeoGebra có khả n ng thúc đẩy học tập tích cực v ấy học sinh m trung tâm bằng c ch cho phép c c thực nghiệm to n học, kh m ph tương t c, cũng như kh m ph học tập T những định hướng

n y, chúng ta thấy rằng việc ứng dụng công nghệ thông tin v phương ph p giảng dạy hiện đại v o tổ chức c c hoạt động giảng dạy một thước đo tích cực cho c c hoạt động học tập v góp phần nâng cao chất ượng gi o dục ở

Ngo i c c thiết bị hỗ trợ dạy học như m y tính, m y chiếu, Các PMDH ng y c ng ph t triển phong phú v thuận tiện cho người sử dụng GeoGebra một phần mềm to n học mô tả h nh v v c c yếu tố i n quan dưới dạng 3D, ứng dụng được rất nhiều trong nội dung dạy học v n n được ứng dụng trong học tập v giảng dạy Chính v vậy, chúng tôi đã chọn đề t i

“Ứng dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ dạy học chương trình hình học lớp 7,

trường Trung học cơ sở”

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng giải pháp, quy trình cho giáo viên, hệ thống bài tập cho học sinh nhằm ứng dụng GeoGebra hỗ trợ dạy học chương tr nh h nh học ớp 7 góp phần ph t triển n ng ực cho học sinh, góp phần đổi mới phương ph p dạy học môn to n nói chung v môn h nh học ớp 7 nói ri ng

4 Phạm vi nghiên cứu

Khai th c ứng dụng phần mềm GeoGebra để hỗ trợ giảng dạy một số định ý, kh i niệm, b i to n trong giảng dạy h nh học ớp 7 ở trường THCS

5 Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

a) Giả thuyết nghi n cứu

- Nếu khai th c hiệu quả c c t nh huống dạy học bằng phần mềm toán học động GeoGebra, nó s tích cực hóa hoạt động của học sinh, giúp học sinh hiểu bản chất của một số kh i niệm to n học góp phần cải thiện v nâng cao chất ượng giảng dạy môn Toán h nh ớp 7 ở trường THCS

b) Câu hỏi nghi n cứu

- L m thế n o để gi o vi n có thể p dụng phần mềm GeoGebra vào dạy học h nh học ớp 7 một c ch hiệu quả?

- Việc học h nh học ớp 7 ở trường THCS của học sinh s cải thiện như thế n o nếu p dụng phần mềm GeoGebra?

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghi n cứu cơ sở í uận về việc ứng dụng GeoGebra trong dạy học

- Xây dựng các mô hình demo minh họa cho quy tr nh được đề xuất

- Thực nghiệm sư phạm đ nh gi tính khả thi, tính hiệu quả của đề tài nghi n cứu

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương ph p nghi n cứu í uận: Nghi n cứu í uận về đổi mới phương ph p dạy học, về tổ chức c c hoạt động nhận thức, nghi n cứu quan điểm sư phạm về ứng dụng công nghệ thông tin v o dạy học to n

- Phương ph p điều tra, quan s t: Tiến h nh t m hiểu, điều tra thực trạng về hoạt động nhận thức của học sinh ớp 7 trường THCS

- Phương ph p thực nghiệm sư phạm: Tổ chức giảng dạy thực nghiệm một số gi o n với sự hỗ trợ của phần mềm GeoGebra để đ nh gi tính khả thi, hiệu quả của đề t i

- Phương ph p thống k to n học: xử ý dữ iệu thu được sau điều tra

8 Cấu trúc của luận văn

Ngo i phần Mở đầu, Kết uận, Mục ục, T i iệu tham khảo, nội dung luận v n được tr nh b y trong ba chương:

Chương 1 Cơ sở ý uận v cơ sở thực tiễn

Chương 2 Ứng dụng phần mềm GeoGebra trong hỗ trợ dạy học chương tr nh h nh học ớp 7, trường Trung học cơ sở

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu trên thế giới

Hiện nay, có hai quan điểm chính tr n thế giới về tiếp cận công nghệ thông tin trong giảng dạy môn To n: Tiếp cận công nghệ thông tin chủ yếu thông qua m y tính cầm tay v tiếp cận công nghệ thông tin chủ yếu qua m y tính (m y b n, aptop) Khi gi o vi n v học sinh trực tiếp ứng dụng công nghệ thông tin v o việc dạy v học, đó c ch tiếp cận công nghệ thông tin qua m y tính C c t nh huống sư phạm với phần mềm dạy học s tạo ra môi trường học tập hiệu quả cho học sinh v thúc đẩy sự s ng tạo trong việc dạy

To n Nói c ch kh c, nếu trọng tâm của việc dạy học tạo ra c c t nh huống

sư phạm, th công nghệ thông tin, đặc biệt c c phần mềm giảng dạy đóng

một vai trò quan trọng trong việc xây dựng c c t nh huống đó

Theo Gi o tr nh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học to n, Đại học Th i Nguy n, Th i Nguy n - Trịnh Thanh Hải (chủ bi n) (2004) [11], sản phẩm của môi trường học tập với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin những học sinh có n ng ực tư duy s ng tạo to n học, n ng ực giải quyết c c vấn đề

v n ng ực tự học một c ch s ng tạo Do đó, việc tổ chức dạy - học với sự trợ giúp của m y tính điện tử v phần mềm to n học để xây dựng một môi trường dạy - học với 3 đặc điểm cơ bản:

- Tạo một môi trường học tập ho n to n mới, trong đó sự n ng động v tính s ng tạo của học sinh được ph t triển tốt nhất Học sinh có điều kiện để thúc đẩy, ph t huy khả n ng phân tích, suy đo n v xử ý thông tin hiệu quả

- Cung cấp một môi trường cho phép đa dạng ho sự tương t c hai chiều giữa gi o vi n v học sinh

- Tạo môi trường dạy v học inh hoạt, cởi mở

V điển h nh trong số c c phần mềm đó GeoGebra phần mềm to n học động được thiết kế cho việc dạy v học to n học t tiểu học đến đại học Phần mềm sự kết hợp của môi trường h nh học động, c c hoạt động tính

to n với c c biểu thức đại số, giải tích v bảng tính điện tử trong mặt phẳng tọa độ Do đó, nó cho phép thu h p khoảng c ch giữa c c ĩnh vực to n học của h nh học, đại số, giải tích v thậm chí tính to n

Một mặt, GeoGebra có thể được sử dụng để x c định c c kh i niệm

to n học cũng như để tạo t i iệu giảng dạy Mặt kh c, GeoGebra có khả n ng thúc đẩy học tập tích cực v ấy học sinh m trung tâm bằng c ch cho phép

c c thực nghiệm to n học, kh m ph tương t c, cũng như kh m ph học tập

T c giả phần mềm Markus Hohenwarter, giảng vi n tại Đại học Sa zburg,

Áo Phần mềm GeoGebra được ra đời n m 2001 v i n tục được ph t triển

Có nhiều đề t i nghi n cứu về việc sử dụng GeoGebra tr n thế giới nhưng kh thi n về hướng dẫn sử dụng công cụ hơn ứng dụng v o công t c giảng dạy

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu tại việt nam

Tại Việt Nam hiện nay việc sử dụng công nghệ thông tin v o dạy học

đã bắt đầu được chú trọng trong v i n m trở ại đây có kh nhiều đề t i nghi n cứu về ứng dụng GeoGebra v o dạy học c c môn khoa học trong đó phần ớn

về to n học Có thể kể t n một số uận n, uận v n v b i b o nghi n cứu

về vấn đề n y như sau:

+ Luận n tiến sĩ khoa học gi o dục của Bùi Minh Đức (2018) [8] đã

đề xuất được 4 biện ph p sử dụng phần mềm h nh học động trong dạy học

h nh học không gian, c c ví dụ minh họa cho c c biện ph p đều sử dụng phần mềm GeoGebra

+ Trong b i b o “Sử dụng một số phần mềm trong dạy học môn To n

+ L Minh Cường (2016) [2] quan tâm đến việc rèn uyện kĩ n ng sử dụng phần mềm GeoGebra cho sinh vi n Đại học Sư phạm To n trong dạy học chủ đề Phép biến h nh tr n mặt phẳng

+ Trong bài báo [18] t c giả L Tuấn Anh (2014) đã nghi n cứu việc xây dựng một số phản ví dụ trong dạy học môn To n ở trường phổ thông với

sự trợ giúp của phần mềm GeoGebra Trong các bài báo [19], [20] t c giả L Tuấn Anh (2015) đã đề cập đến việc rèn uyện kĩ n ng sử dụng phần mềm GeoGebra cho sinh vi n sư phạm To n tại trường Đại học Sư phạm H Nội

v việc sử dụng phần mềm GeoGebra để kh m ph ời giải b i to n trong dạy học môn To n ở trường phổ thông

+ Luckxay Poummyxay (2015) [12] nghi n cứu về vấn đề khai thác phần mềm GeoGebra trong dạy học môn To n ớp 10 ở trường THPT nước CHDCND L o Trong uận v n của m nh, Luckxay Poummyxay đã thiết kế được 4 t nh huống dạy học kh i niệm To n học, 2 t nh huống dạy học định í

To n học v 2 t nh huống dạy học giải b i tập To n học

+ Trần Trung (2014) [17] đã quan tâm đến việc sử dụng phần mềm GeoGebra để hỗ trợ dạy học b i to n quỹ tích ở phổ thông Trong b i b o Trần Trung có đưa ra c c ví dụ về: Khai th c GeoGebra trong khâu dự đo n quỹ tích, hỗ trợ t m hướng chứng minh quỹ tích v minh họa quỹ tích dưới dạng động

+ Trong bài báo [21] nhóm t c giả Trần Trung, Nguyễn Ngọc Giang, Bùi Minh Đức, Phan Anh Hưng (2014) đã tr nh b y về sử dụng phần mềm GeoGebra để hỗ trợ PPDH kh m ph

+ Phan Trọng Hải (2013) [10] đưa ra một mô h nh vận dụng dạy học

kh m ph trong dạy học định í với sự trợ giúp của phần mềm GeoGebra

+ L Minh Triết (2013) [16] tr nh b y kết quả một thử nghiệm để xét tính hữu dụng của GeoGebra khi hỗ trợ dạy học định í To n học có khâu n u giả thuyết

+ Nguyễn Hữu Thanh (2011) [15] nghi n cứu về vấn đề tổ chức hoạt động nhận thức cho HS trong dạy học môn To n ớp 10 với sự hỗ trợ của phần mềm GeoGebra Trong uận v n n y, t c giả đã thiết kế được 3 hoạt động với GeoGebra bao gồm: Hoạt động dựng h nh, hoạt động nhận thức v thiết kế b i giảng

Hầu hết c c đề t i đều xây dựng một c ch kh i qu t v có phần cơ sở

ý uận kh đầy đủ v bao qu t giúp cho những nghi n cứu về sau có cơ sở

kh vững chắc để khai th c Nhưng chưa có nhiều đề t i chuy n sâu v o t ng vấn đề nhỏ cũng như b m s t chương tr nh hiện h nh hay cập nhật thay đổi theo định hướng ph t triển n ng ực người học

Kết luận

Vấn đề: “Ứng dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ dạy học chương trình

hình học lớp 7, trường Trung học cơ sở”, chưa được nghi n cứu một c ch có

hệ thống, v vậy tôi tiếp thu nhiều quan điểm của người đi trước, ph t triển quan điểm của tôi bằng c ch ựa chọn nghi n cứu đề t i n y

1.2 Lý luận về phần mềm dạy học

1.2.1 Khái niệm và phân loại phần mềm dạy học

1.2.1.1 Khái niệm

- Phần mềm: “Phần mềm m y tính còn được gọi phần mềm (software) tập hợp c c câu ệnh hoặc chỉ thị được viết bằng một hoặc nhiều ngôn ngữ ập tr nh theo một trận tự x c định để tạo ra một nhiệm vụ hoặc chức n ng, tính n ng hoặc một vấn đề cụ thể n o đó Phần mềm thực hiện c c chức n ng của nó bằng c ch gửi c c chỉ thị trực tiếp đến phần cứng hoặc bằng

1.2.1.2 Phân loại phần mềm dạy học

Dựa v o chức n ng của phần mềm có thể chia th nh c c oại sau:

- Phần mềm trình diễn, dùng để thiết kế bài học v hướng dẫn học tập

- Phần mềm mô phỏng trong giảng dạy và thí nghiệm ảo

- Phần mềm đồ họa, thiết kế để sử dụng chung hoặc t ng đối tượng

- Trò chơi học tập, tạo phản ứng và kích thích khám phá, sáng tạo

- Phần mềm tham khảo, tra cứu t điển, b ch khoa to n thư

- Phần mềm kiểm tra, đ nh gi

1.2.2 Tiêu chí lựa chọn phần mềm dạy học

1.2.2.1 Tiêu chí về truyền thông

Công nghệ truyền thông của phần mềm dạy học việc sử dụng t i nguy n, công cụ, m y móc, kỹ thuật v tập c c thao t c sử dụng chúng nhằm giao tiếp, ưu trữ, quản ý thông tin giúp cho nội dung b i học được truyền tải tới người dạy v người học một c ch dễ d ng

Phần mềm dạy học cần có ti u chí truyền thông đảm bảo c c điều kiện:

- Một tính dễ sử dụng: Phần mềm dạy học phải đảm bảo không qu khó; có hướng dẫn sử dụng rõ r ng, dễ hiểu; n n có một hệ thống on ine để giúp người dùng giải quyết những khó kh n khi sử dụng, giúp cho việc sử dụng phần mềm dạy học đạt hiệu quả cao

- Hai tính thống nhất: tr nh người dùng bị oạn bởi nhiều phương

ph p truyền tải thông tin, phần mềm dạy học n n thống nhất t h nh thức truyền tải cho tới nội dung truyền tải

- Ba tính sinh động hấp dẫn: đây ưu điểm khi sử dụng phần mềm dạy học Để tr nh tâm ý c ng thẳng của học sinh v không khí nặng nề của

ớp học Xây dựng phần mềm dạy học cần đảm bảo yếu tố sinh động hấp dẫn giúp học sinh hứng thú trong c c tiết học

- Bốn tính trực quan hóa: học chỉ dựa tr n ý thuyết th nội dung b i học khó truyền tải PMDH có thể mô phỏng c c thí nghiệm, hiện tượng tự

nhi n xã hội,…giúp người dùng tiếp thu nội dung kiến thức nhanh hơn

1.2.2.2 Tiêu chí khoa học

Phần mềm dạy học cần đảm bảo tính khoa học về nội dung v khoa học

về h nh thức

- Khoa học về nội dung :

Nội dung kiến thức trong phần mềm dạy học đảm bảo tính chính x c về khoa học v có sự tinh giảm thích hợp sao cho khối ượng kiến thức v a đủ,

tr nh gây qu tải cho học sinh B n cạnh đó phần mềm dạy học cần ấy kỹ

n ng s n có của người học m cơ sở để thiết kế phần mềm dạy học, nội dung cần được sắp xếp, phân bậc theo mức độ nhận thức t thấp đến cao, t dễ đến khó, t đơn giản đến phức tạp Một yếu tố quan trọng nữa khi xây dựng nội dung của phần mềm dạy học đó phải phù hợp với chương tr nh dạy học

- Khoa học về h nh thức :

Trong phần mềm dạy học cần có sự bố c c chức n ng một c ch hợp ý, khoa học, dễ sử dụng Có sự kết hợp h i hòa giữa h nh v chữ, h nh ảnh v âm thanh rõ nét, gọn ời, tr nh b y s ng sủa, hấp dẫn thu hút người dùng, thể hiện nổi bật được kiến thức, giúp việc học tập đạt hiệu quả hơn

1.2.2.3 Tiêu chí sư phạm

Đặc trưng của phần mềm dạy học thỏa mãn những ti u chí sư phạm, những ti u chí đó :

- Có thể p dụng phần mềm dạy học ở hầu hết c c h nh thức tổ chức dạy học, giúp cho h nh thức tổ chức dạy học đó ph t huy được ưu điểm v đem ại nhiều hiệu quả

- Có khả n ng gợi động cơ bằng c c t nh huống, công việc có vấn đề,

nhau, có sự cập nhật nội dung mới m , phong phú v đa dạng

- Ph t huy c c h nh thức m việc theo nhóm, tạo sự mới ạ, cơ hội trao đổi, đo n kết hỗ trợ nhau trong học tập của học sinh

- Phần mềm dạy học cần chú ý rèn uyện kỹ n ng, kỹ xảo cho học sinh bằng nhiều dạng b i tập phong phú, đa dạng; c c b i kiểm tra nhằm củng cố, rèn uyện giúp học sinh nắm vững, đ o sâu kiến thức

1.3 Lý luận dạy và học bằng phần mềm dạy học

1.3.1 Tính ưu việt của việc áp dụng phần mềm dạy học vào dạy học

- Khắc phục được sự thiếu thốn cơ sở vật chất như: c c phòng thí nghiệm vật ý, hóa học, sinh học; dụng cụ thí nghiệm hay hóa chất thí nghiệm,

…bằng c c thí nghiệm ảo được thiết kế nhờ kỹ thuật đồ họa 2 chiều, 3 chiều

v công nghệ đa phương tiện, …

- Khắc phục được nhược điểm dạy học chỉ thi n về ý thuyết của phương ph p dạy học truyền thống Chỉ ch m ch m v o kiến thức trong s ch

vở, mi u tả một c ch ý thuyết c c hiện tượng tự nhi n, c c phản ứng, hay c c thí nghiệm s khiến cho việc tiếp thu kiến thức của học sinh trở n n m y móc, khó nhớ, khó hiểu được tường tận tri thức Áp dụng phần mềm dạy học v o giảng dạy s giúp cho kiến thức trở n n thân thiện, dễ học, dễ nhớ hơn chỉ học

nh m ch n, c ng thẳng cho học sinh trong qu tr nh học, t ng khả n ng tiếp thu kiến thức v tạo cảm hứng cho người học

- Giảm tải sự c ng thẳng cho c c tiết học, nâng cao hiệu quả dạy v

học: những kiến thức qu cao si u, qu khó với học sinh nếu cứ dạy một c ch

d n trải, đều tay t đầu tới cuối s gây cảm gi c qu tải, tâm ý ch n nản cho học sinh Sử dụng phần mềm dạy học tạo ra những điểm nhấn, những chú ý, thu hút học sinh bằng âm thanh nền hay âm thanh khen ngợi s giúp cho học sinh tích cực hơn

1.3.2 Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng phần mềm dạy học vào dạy học

Tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh: Phần mềm dạy học có

h nh ảnh, âm thanh, có sự mô phỏng thực tế, có nhiều game uyện tập kỹ

n ng, kỹ xảo cho học sinh, tạo hứng thú học tập, tích cực hóa hoạt động học

v tự học của học sinh

Góp phần đổi mới phương ph p dạy học: Không chỉ gi o vi n dùng bảng độc thoại nh m ch n, phần mềm dạy học giúp cho sự tương t c giữa thầy v trò trở n n tích cực Dựa v o phần mềm dạy học gi o vi n soạn gi o

n kỹ ưỡng để định hướng giúp học sinh t m tòi ra tri thức

Góp phần đổi mới h nh thức tổ chức dạy học: Phần mềm dạy học giúp cho học sinh có cơ hội m việc, học tập với nhau để giúp đỡ, học hỏi nhau Dùng Phần mềm dạy học có thể phân chia học sinh một c ch inh động theo

t ng nhóm, theo tập thể ớp hay đơn để ho n th nh nhiệm vụ n o đó m

dạy học bằng phần mềm dạy học đòi hỏi c c trường học phải trang bị cơ sở vật chất đầy đủ Nếu không phần mềm dạy học không thể ph t huy tối đa ưu điểm của nó, v việc dạy học có thể không đạt hiệu quả

Đội ngũ gi o vi n có tr nh độ chuy n môn cao: Tr nh độ của đội ngũ

gi o vi n cần cao để có thể sử dụng, khai th c v ph t huy c c chức n ng phần mềm dạy học v o việc soạn gi o n, điều khiển qu tr nh học tập

Học sinh cần chú ý, tập trung nghe giảng: Giảng dạy bằng phần mềm s nhanh hơn Cần chọn ọc c c kiến thức trọng tâm v cần thiết cho m nh, ựa chọn kiến thức v a tầm, tr nh kiến thức vượt ngo i n ng ực của bản thân

Nhiều phần mềm dạy học qu m u sắc, thu hút: Khiến cho học sinh mất tập trung v o nội dung b i giảng: nhiều ảnh động hấp dẫn, hay âm thanh qu hay khiến cho học sinh bị sao nhãng, mất tập trung

1.3.3 Một số chú ý khi sử dụng phần mềm dạy học

- Đối với gi o vi n: Cần có sự chuẩn bị kỹ ưỡng để có b i giảng hấp dẫn, tr nh b y đ p mắt, công phu v khoa học Biết kết hợp h i hòa phần mềm dạy học v o c c tiết học để ph t huy ưu điểm của phần mềm dạy học B n cạnh đó gi o vi n không n n qu phụ thuộc v o phần mềm m m giảm tương t c giữa gi o vi n với học sinh Chỉ n n sử dụng phần mềm dạy học khi cần thiết v không phải b i giảng n o cũng cần sử dụng phần mềm dạy học, phần mềm dạy học chỉ công cụ hỗ trợ gi o vi n trong qu tr nh giảng dạy

- Đối với học sinh: Cần có th i độ hợp t c, giúp đỡ gi o vi n trong việc

p dụng phần mềm dạy học v o việc giảng dạy Chủ động trong việc tiếp thu, học hỏi kiến thức

1.4 Thực trạng việc ứng dụng phần mềm GeoGebra trong dạy học chương trình hình học lớp 7

1.4.1 Khảo sát mức độ sử dụng phần mềm dạy học trong dạy và học môn Toán lớp 7, trường Trung học cơ sở

Trong những n m gần đây, để tạo ra cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin cho gi o vi n v học sinh sử dụng trong qu tr nh giảng dạy v học tập của

mình C c trường trung học dưới sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT đều được trang

bị phòng m y, phòng đa n ng, nối mạng Internet v Tin học được giảng dạy chính thức, một số trường còn trang bị th m một số thiết bị kh c như m y ghi

âm, chụp h nh, quay phim, m y chiếu, Công nghệ thông tin v phần mềm dạy học v đã mang ại những hiệu quả to ớn trong việc đổi mới v nâng cao chất ượng đ o tạo, cơ sở để tạo ra những bước ngoặt trong việc đổi mới phương ph p dạy học

Tuy nhi n việc triển khai v tiến h nh th vẫn chưa đạt hiệu quả như mong đợi ở một số vùng, như thiết bị đầu tư không đồng đều ở một số vùng,

cơ sở vật chất một số nơi còn chưa đ p ứng

B n cạnh đó, mặc dù c c em đã được trang bị kiến thức tin học trong

nh trường, tuy nhi n do điều kiện về kinh tế, một số gia đ nh c c em vẫn chưa có m y vi tính, mạng Internet, n n kiến thức tin học của c c em vẫn còn hạn chế, việc sử dụng phần mềm v h nh v m b i tập ở nh theo y u cầu còn chưa thực hiện được

Qua điều tra, khảo s t 135 học sinh ớp 7 của hai trường THCS Phú

Th nh v trường THCS Phú Lão về việc sử dụng công nghệ thông tin, phần

mềm hỗ trợ trực quan trong dạy v học, kết quả thu được như sau:

Trước thực trạng đó việc tăng cường sử dụng phần mềm dạy học vào

hỗ trợ việc học môn Toán là tất yếu phù hợp với nhu cầu thực tế

1.4.2 Thực trạng sử dụng phần mềm GeoGebra trong hỗ trợ dạy học hình học toán lớp 7

Tôi tiến h nh khảo s t 135 học sinh hai khối ớp 7 của trường THCS Phú

Th nh v trường THCS Phú Lão để t m hiểu thực trạng sử dụng phần mềm GeoGebra trong hỗ trợ dạy học To n Sau khi thu thập phiếu khảo s t v ý kiến, tôi có kết quả: 50% học sinh biết đến GeoGebra trong đó 25% biết t trước, 75% còn ại được biết đến phần mềm t thầy cô gi o hướng dẫn giảng dạy v mức độ thường xuy n sử dụng GeoGebra trong học To n:

Bảng 1.2 Mức độ sử dụng GeoGebra trong học Toán

Qua bảng tr n ta có thể thấy tỉ ệ sử dụng GeoGebra cũng gần tương tự với mức độ sử dụng phần mềm dạy học Học sinh hầu hết đều được tiếp cận nhưng mức độ sử dụng chưa cao chỉ với 7,41% thường xuy n sử dụng, 62,22% thỉnh thoảng sử dụng v 30,37% hiếm khi sử dụng

Nhưng tr i ại, hầu hết học sinh đều thấy phần mềm GeoGebra cần

thiết trong học tập môn To n với biểu đồ sau:

Biểu đồ 1.2 Mức độ cần thiết của GeoGebra trong học môn Toán

Qua biểu đồ tr n ta có thể thấy 80% học sinh thấy phần mềm GeoGebra cần thiết v 15% học sinh cho rằng phần mềm cần thiết b nh thường cho học To n Cho thấy rằng phần mềm GeoGebra rất được học sinh mong muốn được hỗ trợ trong học To n

Sau đó tôi tiếp tục khảo s t v đ nh gi tính hiệu quả, khó kh n v trở ngại của việc sử dụng GeoGebra trong học Toán trên 135 mẫu thu được:

Bảng 1.3 Đánh giá về tính hiệu quả, khó khăn của việc sử dụng

GeoGebra trong học Toán qua 135 mẫu đơn

(1=Phản đối; 2=Không đồng ý; 3=Chưa biết; 4=Đồng ý; 5=Ho n to n đồng ý)

1 Giúp việc học tập dễ d ng hơn 0 0 51 42 42

2 Giúp hiểu rõ vấn đề b i To n hơn 0 0 35 33 67

4 Mất ít thời gian v h nh n bảng 0 0 18 84 33

5 Thảo uận nhóm được hiệu quả hơn 0 0 10 84 41

6 Dễ bị xao nhãng khi tập trung v o thao t c với

Bảng 1.3 cho thấy hầu hết học sinh (62% - 93%) đồng ý với những hiệu

quả của việc sử dụng GeoGebra trong học Toán:

- “Giúp việc học tập dễ d ng hơn 62%;

- “Giúp hiểu rõ vấn đề bài Toán 74%;

- “Tiếp thu kiến thức dễ dàng 74%;

- “Mất ít thời gian v hình lên bảng hơn 87%;

- “Thảo luận nhóm được hiệu quả hơn 93%

Nhận xét: Hầu hết học sinh đồng ý với những ưu điểm mà GeoGebra

mang lại trong việc học tập Mất ít thời gian v hình lên bảng hơn, t đó t ng

thời gian tương t c, trao đổi trong lớp học thay vì tốn quá nhiều thời gian vào

Kết luận chương 1

Trong chương 1, uận v n đã m s ng tỏ cơ sở ý uận v thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương ph p dạy Qua phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường THCS

đã khẳng định cơ sở thực tiễn, sự cần thiết của việc ứng dụng công nghệ thông tin nói chung, phần mềm dạy học GeoGebra nói riêng góp phần nâng cao chất ượng dạy học hình học ở trường THCS Đề xuất một số yêu cầu sư phạm đối với việc ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm dạy học để hỗ trợ dạy học hình học

Do đặc điểm tính chất môn Hình học lớp 7 nên việc t ng cường sử dụng phần mềm dạy học trực quan là cách thức hợp lý, tạo điều kiện cho học sinh luyện tập, vận dụng kiến thức vào giải Toán và các ứng dụng thực tiễn

Hầu hết học sinh đều có hứng thú khi được học môn Toán với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học như GeoGebra nhưng ở c c trường THCS vẫn chưa có

sự phổ biến và sử dụng rộng rãi do điều kiện sử dụng còn hạn chế và mức độ

sử dụng còn ít Bên cạnh những ưu điểm mà học sinh thấy được thì vẫn còn một số hạn chế về cơ sở vật chất cần khắc phục để có thể mang các phần mềm dạy học như GeoGebra vào sử dụng phổ biến trong dạy học Toán Vì vậy, tôi chọn sử dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ dạy học hình học lớp 7 là hoàn toàn

có cơ sở

CHƯƠNG 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM GEOGEBRA TRONG HỖ TRỢ DẠY HỌC

CHƯƠNG TRÌNH HÌNH HỌC LỚP 7, TRƯỜNG THCS

2.1 Giới thiệu phần mềm GeoGebra

2.1.1 Giới thiệu về phần mềm GeoGebra

- “Markus Hohenwarter v Judith Preiner (Đại học F orida At antic, Hoa K ) những người đã s ng tạo ra phần mềm GeoGebra Đây một phần mềm To n học dùng trong H nh học, Đại số, Vi phân, Tích phân” [8, tr 33] GeoGebra một trong những phần mềm To n học động h ng đầu được sử dụng rộng rãi tr n thế giới, hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy v học Website chính của phần mềm : https://www geogebra org

- Phần mềm được viết tr n Java v phần mềm đa nền

- GeoGebra được sử dụng để v c c h nh học đơn giản như điểm, đoạn thẳng, đường thẳng, điểm quan trọng nhất tạo sự gắn kết giữa c c đối tượng

h nh học, được gọi quan hệ như thuộc, vuông góc, song song Tính n ng

n y giúp phần mềm v h nh ảnh rất chính x c v có khả n ng tương t c như chuyển động nhưng vẫn giữ được mối quan hệ giữa c c đối tượng Bạn cũng

có thể nhập v thao t c với phương tr nh v tọa độ, cũng như tạo c c điểm, đường thẳng, vecto v đường cô-nic GeoGebra cũng cho phép người dùng đưa v o một số câu ệnh như Root hoặc Sequence giúp giải c c phương tr nh phức tạp đơn giản v dễ d ng hơn

- “H nh học động” hay “To n học động” Trước ti n phải nói đến ti u chí của phần mềm được thể hiện ngay trong t n gọi của phần mềm GeoGebra phần mềm đầu ti n đặt ra mục đích không chỉ mô phỏng để trở th nh “h nh học động” m ti u chí chính của phần mềm “to n học động” Phần mềm được thiết kế để biểu diễn tất cả c c đối tượng to n học kể cả h nh học v đại

số T n gọi của phần mềm GEOGEBRA được ghép ại của hai t GEOmetry

v a GEBRA H nh học v Đại số Chúng ta s được thấy ngay dưới đây

nhiều điều kỳ diệu của phần mềm n y trong việc mô tả c c đối tượng hình học v đại số động

- Ưu điểm nổi bật của phần mềm GeoGebra:

+ Ho n to n miễn phí, hỗ trợ hiệu quả công việc giảng dạy v học tập + Giao diện phần mềm dễ sử dụng v khả n ng tương t c đầy đủ với nhiều tính n ng mạnh m

+ Có s n nhiều ngôn ngữ trong đó có Tiếng việt

+ Cung cấp một c ch thú vị để xem v trải nghiệm To n học v khoa học, thích ứng tốt với bất k chương tr nh hoặc dự n n o

+ Được sử dụng bởi h ng triệu người tr n thế giới

2.1.2 Các công cụ cần dùng và tính năng

2.1.2.1 Màn hình làm việc của GeoGebra 6.0

*) Giao diện khi chạy ần đầu của chương tr nh:

Hình 2.1 Giao diện khi chạy lần đầu của GeoGebra 6.0

Có thể chuyển sang giao diện tiếng Việt bằng c ch sau: Chọn t menu

Hình 2.2 Cách chuyển GeoGebra sang Tiếng Việt

Giao diện sau khi chuyển sang tiếng Việt:

Hình 2.3 Giao diện GeoGebra Tiếng Việt

Giao diện của phần mềm đã hỗ trợ ho n to n tiếng Việt, tất cả hệ thống thực đơn, câu ệnh, hộp hội thoại đều đã thể hiện bằng tiếng Việt, rất thuận tiện cho c c gi o vi n v nh trường Việt Nam

M n h nh m việc chính của GeoGebra được chia m 5 phần chính như sau:

1 Khu vực thanh công cụ;

2 Khu vực thanh bảng chọn;

3 Khu vực hiện c c đối tượng đồ họa chính;

4 Cửa sổ c c đối tượng Đại số (A gebra window);

5 Khung nhập ệnh trực tiếp (Input fie d)

Ba khu vực 1, 2, 3 ho n to n tương tự như c c phần mềm h nh học động kh c như Cabri hoặc Geometer‟s Sketchpad Hai khu vực 4 v 5

ho n to n mới trong GeoGebra v những đặc điểm đặc trưng nhất của phần mềm

*) Thanh công cụ

Thanh công cụ của phần mềm được thiết kế đơn giản với tính n ng popup

đổ xuống rất gọn nh , đ p mắt v dễ sử dụng C c công cụ cùng nhóm được tích hợp trong cùng một nút tr n thanh công cụ C c nút n y có chức n ng v , chỉnh sửa v thao t c với c c đối tượng C n cứ v o biểu tượng ri ng của mỗi công cụ s biết được công dụng của nó Để chọn một công cụ ta nh y chuột

n biểu tượng của công cụ n y

Hình 2.4 Thanh công cụ 2D

*) Thanh bảng chọn

Thanh bảng chọn nơi thực hiện c c ệnh chính của phần mềm Tr n thanh bảng chọn có nhiều bảng chọn, nh y chuột chọn một trong chúng ta s thấy một bảng chọn nhỏ xuất hiện Di chuyển chuột đến dòng ệnh tương ứng

tr n bảng chọn n y để chọn ệnh cần thực hiện

động Mỗi đối tượng của GeoGebra đề có một t n duy nhất trong to n bộ hệ thống dùng để phân biệt Khả n ng n y cho phép đại số hóa tất cả c c đối tượng h nh học trong phần mềm Đây một tính n ng đặc biệt của GeoGebra so với c c phần mềm h nh học động kh c

*) Khung nhập ệnh trực tiếp (Input fie d)

Khung nhập ệnh trực tiếp nơi cho phép nhập trực tiếp c c đối tượng của phần mềm Tại đây người dùng được phép nhập trực tiếp c c đối tượng to n học, rất nhiều đối tượng Đại số phải nhập t vị trí n y

2.1.2.2 Các đối tượng hình học không gian

Nguy n tắc hoạt động v sử dụng c c nút ệnh tr n thanh công cụ 3D

ho n to n tương tự như 2D Ngo i một số nút ệnh giống như trong cửa sổ 2D, thanh công cụ 3D bổ sung th m một số nút ệnh sau: V đường thẳng vuông góc với mặt phẳng cho trước; V đường tròn biết trục v một điểm nằm tr n đường tròn… được tr nh b y tại phụ ục 3

2.1.3 Các giải thưởng đạt được

- EASA 2002: Giải thưởng Phần mềm hàn lâm châu Âu

- Learnie Award 2003: Phần mềm giáo dục Áo

- Digita 2004: Giải thưởng phần mềm giáo dục Đức

2.2 Khái quát chương trình hình học lớp 7

2.2.1 Nội dung chương trình hình học 7

Chương tr nh h nh học ớp 7 gồm c c nội dung chính:

Chương 1[4] - Đường thẳng vuông góc Đường thẳng song song, gồm c c nội

dung: Hai góc đối đỉnh, hai đường thẳng vuông góc, hai đường thẳng song song, ti n đề Ơc it về đường thẳng song song, kh i niệm định ý, chứng minh định ý

Mục tiêu của chương 1 là cung cấp cho học sinh các kiến thức sau

- Kh i niệm hai góc đối đỉnh, kh i niệm góc vuông, góc nhọn, góc tù

v kh i niệm hai đường thẳng vuông góc, hai đường thẳng song song

- Biết ti n đề Ơc it, tính chất của hai đường thẳng song song v mối quan hệ giữa tính vuông góc và tính song song

- Biết được thế n o một định ý v chứng minh một định ý

Về kỹ năng

- Học sinh được rèn uyện c c kỹ n ng về đo đạc, gấp h nh, v h nh, tính to n, biết v hai đường thẳng vuông góc, hai đường thẳng song song bằng eke v thước thẳng, biết gọi đúng t n của c c góc tạo bởi một đường thẳng cắt hai đường thẳng

- Đặc biệt, học sinh được rèn uyện về khả n ng quan s t, dự đo n, rèn uyện tính cẩn thận, chính x c, thực h nh suy uận có c n cứ v bước đầu biết

đều, tam gi c vuông, định ý Py-ta-go (thuận v đảo), c c trường hợp bằng nhau của tam gi c vuông v phần thực h nh ngo i trời

Mục tiêu của chương 2 là cung cấp m t cách tương đối hệ thống các

kiến thức về tam giác bao g m

- C c kh i niệm về c c tam gi c bằng nhau, tam gi c đều, tam gi c cân, tam gi c vuông v tam gi c vuông cân Kh i niệm đường trung tuyến, đường phân gi c, đường trung trực,

- Định ý về tổng ba góc của một tam gi c, định ý về góc ngo i của tam giác, trường hợp bằng nhau của tam gi c vuông, tính chất của tam gi c cân

Về kỹ năng Học sinh có kỹ n ng xem xét sự bằng nhau của hai tam

gi c v p dụng c c trường hợp bằng nhau của tam gi c để chứng minh c c đoạn thẳng bằng nhau, c c góc bằng nhau Mặt kh c, học sinh hiểu v p dụng c c định í để giải c c b i to n

Chương 3 [6] - Quan hệ giữa c c yếu tố trong tam gi c C c đường đồng quy

trong tam gi c bao gồm c c nội dung:

- Quan hệ giữa c c yếu tố trong tam gi c

- Quan hệ giữa đường vuông góc v đường xi n, giữa đường xi n v

h nh chiếu của nó

- C c đường đồng quy trong tam gi c

Mục tiêu của chương 3 là cung cấp cho học sinh các kiến thức sau

- C c kh i niệm về đường vuông góc, đường xi n, h nh chiếu của đường xi n, khoảng c ch t một điểm đến một đường thẳng, đường trung tuyến, đường phân gi c, đường trung trực, đường cao của một h nh tam gi c

- Tính chất của đường phân gi c, đường trung trực

- Mối quan hệ giữa c c góc v c c cạnh đối diện trong một tam gi c, bất đẳng thức của một tam gi c, mối quan hệ giữa đường vuông góc v đường

xi n, giữa c c đường xi n v h nh chiếu của nó

Về kĩ năng: Biết vận dụng c c mối quan hệ tr n để giải b i tập Hiểu v

p dụng c c định ý về sự hội tụ của ba đường trung tuyến, ba đường phân

gi c, ba đường trung trực, ba đường cao của một tam gi c Biết chứng minh

sự hội tụ của ba đường phân gi c, ba đường trung trực

C c y u cầu về thực h nh, uyện tập vận dụng kiến thức to n học để giải c c b i to n thực tế được nhấn mạnh trong chương tr nh h nh học ớp 7 (với thời ượng khoảng 40% d nh cho ý thuyết, 60% d nh cho thực h nh v giải to n) S ch gi o khoa to n 7 có một hệ thống c c câu hỏi, c c b i tập để uyện tập v thực h nh Có nhiều câu hỏi nhỏ, b i tập nhỏ để giúp học sinh t i hiện v vận dụng trực tiếp kiến thức sử dụng trong giờ n ớp, có những b i uyện tập kỹ n ng tính to n, kỹ n ng suy uận, kỹ n ng v h nh, …

2.2.2 Một số lưu ý trong dạy học hình học cho học sinh lớp 7

N m ớp 7, học sinh bước đầu m quen với định ý, hiểu hai phần của định ý, thấy sự cần thiết việc chứng minh định ý, bước đầu m quen với b i

to n chứng minh h nh học Do đó, đây một n m học rất quan trọng cần được chuẩn bị kỹ ưỡng, giúp học sinh nắm vững tr nh tự cơ bản của b i to n chứng minh h nh học, t đó tạo niềm tin cho học sinh về môn học v cơ sở cho những n m học sau

Ng y nay, trong dạy học h nh học có t nh trạng nhiều học sinh không thể giải to n h nh học, v vậy những học sinh n y không chỉ không có đủ điều kiện để hiểu th m kiến thức h nh học (kể cả phép chứng minh) m còn dễ bi quan, thiếu tự tin, mất hứng thú học tập Do vậy, dạy giải to n h nh học, trước hết phải m cho học sinh giải được to n, nhất học sinh yếu, để khả n ng giải to n t ng n Muốn thế cần chú ý c c biện ph p sau:

- Mỗi b i học nhất thiết phải d nh thời gian m một số b i tập tr n

ớp, c c b i tập n y phải được chọn để có t c dụng giúp học sinh giải b i tập

+ Ghi ại c c giả thiết v kết uận của b i to n; biết c ch thay thế c c t

to n học bằng c c ký hiệu, m cho b i to n trở n n đơn giản v dễ hiểu hơn Tập trung v rèn uyện học sinh óc t m tòi c ch giải b i to n

- Phương ph p phân tích, đặc biệt phương ph p phân tích đi n Phương ph p n y thường bắt đầu t kết uận T m c c điều kiện cần thiết để dẫn tới kết uận đó; sau đó nghi n cứu t ng điều kiện, xét xem những điều kiện có thể đứng vững, ngo i ra cần có những điều kiện g nữa

2.3 Quy trình sử dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ dạy học hình học cho học sinh lớp 7

C n cứ v o quy tr nh dạy học v vai trò chức n ng của phần mềm dạy học, tôi đề ra quy tr nh thiết kế b i giảng có sử dụng trợ giúp của phần mềm dạy học GeoGebra hỗ trợ dạy học h nh học như sau:

ác đ nh mục tiêu, n i dung kiến thức của bài giảng và khả năng áp dụng phần mềm dạy học GeoGebra

Để thiết kế một B i giảng trong đó có sự trợ giúp của phần mềm dạy học GeoGebra, trước hết phải x c định được mục ti u, nội dung của phần kiến thức dạy học v xét xem phần kiến thức ấy có phù hợp với việc đưa PMDH GeoGebra v o hỗ trợ hay không

Mục ti u của một b i học những y u cầu m học sinh cần phải đạt được sau khi học xong b i giảng, nó cần được cụ thể hóa để theo đó, gi o vi n

có những định hướng rõ r ng, cụ thể khi xây dựng b i giảng Trước khi x c định mục ti u cụ thể, giáo viên cần t m hiểu ực học của học sinh Chương

tr nh dự định soạn ứng với thời gian bao nhi u v t m hiểu về c c phương tiện dạy học phục vụ cho b i học

Người soạn b i giảng phải nắm được to n bộ nội dung kiến thức s đưa

v o b i v những kiến thức kh c có i n quan để xây dựng b i giảng Đặc biệt, người soạn phải xem b i học đó thuộc b i g ? Chẳng hạn b i học nội dung mới; b i uyện tập; b i ôn tập Nhằm t m ra hướng ồng ghép c c phương

ph p dạy học v sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra một c ch hợp í

Xét xem phần kiến thức cần soạn có phù hợp với phần mềm dạy học GeoGebra ựa chọn hay không một phần quan trọng cho việc xây dựng b i giảng Có nhiều nội dung kiến thức không phù hợp khi ta sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra nhất những nội dung kiến thức m ứng với những câu hỏi đưa ra, câu trả ời không rõ r ng, không đơn trị, qu d i dòng …

Phân chia n i dung bài giảng

Chia nội dung kiến thức một trong những đặc điểm cơ bản của việc thiết kế b i giảng có sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra Trong mỗi phần chúng ta xem xét n n hay không n n sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra

v o, nếu sử dụng phần mềm dạy học th nó được thể hiện ở giai đoạn n o trong phần nội dung đó, chẳng hạn: phần mềm dạy học GeoGebra được sử dụng trong khâu dẫn dắt học sinh tới việc h nh th nh kh i niệm hai góc đối đỉnh, được sử dụng khi v v nhận xét h nh v

đó chúng ta dường như “dắt” học sinh đi t ng bước Như vậy ta cần phải x c định rõ phần n o trong b i giảng th sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra hỗ trợ v mục đích cần đạt được g ? T đó t m c ch thiết kế b i giảng sao cho hợp í nhất

Sử dụng phần mềm GeoGebra và cách thể hiện nó trong bài giảng

Nguy n nhân của sự phân chia nội dung b i giảng ở chỗ ta không thể đồng thời sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra v o tất cả nội dung đó, v mỗi nội dung th mục ti u kh c nhau, chẳng hạn: Để h nh th nh định nghĩa hai góc đối đỉnh th ta sử dụng phần mềm dạy học GeoGebra v o việc tạo ra những h nh ảnh trực quan, học sinh nhận xét v ph t hiện ra định nghĩa Trong qu tr nh giải b i to n quỹ tích th phần mềm dạy học GeoGebra có thể

hỗ trợ học sinh đo n nhận quỹ tích m t đó học sinh ph t hiện v chứng minh, hoặc ta dùng phần mềm dạy học GeoGebra để kiểm tra kết quả … Tuy nhi n n ng ực học tập của mỗi học sinh không giống nhau, của c c ớp

kh c nhau kh c nhau Do vậy việc vận dụng phần mềm dạy học GeoGebra

v o chỗ n o trong nội dung b i giảng v c ch thức thể hiện nó còn phụ thuộc

v o việc đối tượng tiếp nhận thông tin v khả n ng kết hợp của người thiết kế

Chúng ta xét ví dụ sau:

Cho tam gi c ABC, đường trung tuyến BD Tr n tia đối của tia DB ấy điểm E sao cho DE = DB Gọi M, N theo thứ tự trung điểm của BC v CE Gọi I, K theo thứ tự giao điểm của AM, AN với BE Chứng minh rằng

BIIKKE

Nhận xét

Nếu học sinh v h nh ngo i giấy th việc v h nh s khó kh n, mất nhiều thời gian v độ chính x c của h nh không cao, dẫn đến học sinh khó tìm ra hướng chứng minh

Nếu có sự trợ giúp phần mềm dạy học m cụ thể ta sử dụng phần mềm GeoGebra hỗ trợ v h nh s giúp tiết kiệm thời gian, h nh v chính x c Khi đó học sinh có thể dự đo n kết quả v t m hướng chứng minh dễ d ng

Hướng dẫn:

- Giáo viên (?) So sánh BI và EK?

- Học sinh: Do I là trọng tâm tam giác ABC

trong suy nghĩ t m ời giải Sau khi giải xong học sinh có thể sử dụng chức

n ng hiển thị để kiểm tra kết quả

của tất cả học sinh, điều kiện ti n quyết quan trọng để xây dựng khả n ng vận dụng kiến thức m học sinh đã học Qu tr nh h nh th nh c c kh i niệm

có t c động ớn đến sự ph t triển trí tuệ v cũng góp phần gi o dục thế giới quan cho học sinh

Bằng con đường phân tích trực quan Xuất ph t t một số trường hợp

cụ thể bằng c ch tr u tượng hóa gi o vi n để dẫn dắt học sinh t m ra c c dấu hiệu đặc trưng của kh i niệm trong c c trường hợp cụ thể đó, t đó đi đến định nghĩa kh i niệm

“Dạy học kh i niệm To n học ở trường THCS” phải khiến học sinh dần dần đ p ứng c c y u cầu sau:

- Nắm vững c c đặc điểm cụ thể cho một kh i niệm

- Biết nhận dạng kh i niệm, thể hiện kh i niệm

- Biết ph t biểu chính x c của một số kh i niệm

- Vận dụng kh i niệm trong một số t nh huống cụ thể trong việc giải các bài to n v ứng dụng nó v o thực tiễn

- Biết phân oại c c kh i niệm trong một hệ thống c c kh i niệm

C c y u cầu tr n có quan hệ chặt ch nhưng v í do sư phạm, c c y u cầu tr n không phải úc n o cũng được đặt ở cùng một mức độ như nhau cho mỗi kh i niệm

Trong dạy học ta thường có ba con đường h nh th nh kh i niệm:

- Con đường suy diễn;

- Con đường quy nạp;

- Con đường kiến thiết

Qui trình dạy học các khái niệm theo con đường suy diễn

Bước 1: Tr nh b y định nghĩa kh i niệm;

Bước 2: Củng cố v vận dụng kh i niệm

Gi o vi n đưa ra c c ví dụ, phản ví dụ, b i tập củng cố, c c vấn đề trong đó kh i niệm được sử dụng như một công cụ để giải quyết hoặc thực hiện nghi n cứu về c c tính chất kh c của kh i niệm,

Qui trình hình thành khái niệm theo con đường quy nạp

Bước 1: Giải c c b i to n v ph c thảo định nghĩa kh i niệm;

Mục đích của bước n y h nh th nh (hoặc sửa đổi) biểu tượng kh i niệm; kh m ph c c thuộc tính đặc trưng của một kh i niệm v ph c thảo định nghĩa của nó

Sơ đồ hóa tiến tr nh dạy học c c kh i niệm theo con đường quy nạp

Cụ thể hơn, gi o vi n tổ chức cho học sinh m việc tr n c c đối tượng (mô h nh, h nh v , đồ thị, c c ví dụ hay phản ví dụ, c c b i to n, ) Học sinh, với sự hướng dẫn của gi o vi n, s kh m ph dần c c thuộc tính bản chất của

kh i niệm thể hiện trong c c trường hợp cụ thể đã cho, nhờ v o c c thao t c tư duy phân tích, so s nh v tổng hợp Như vậy, học sinh được tiếp xúc với kh i niệm trước khi định nghĩa nó Thông qua quan s t, phân tích c c trường hợp

cụ thể để h nh th nh biểu tượng kh i niệm

T n của kh i niệm thường được gi o vi n thông b o tại một thời điểm thích hợp ngay t đầu, hoặc sau khi nghi n cứu trường hợp cụ thể,

Bước 2: Tr nh b y định nghĩa kh i niệm;

Gi o vi n v học sinh điều chỉnh định nghĩa v a ph c thảo, sau đó

tr nh b y định nghĩa chính thức của kh i niệm v c c kí hiệu i n quan

Bước 3: Củng cố v vận dụng kh i niệm

Ví dụ 2.3.1.1: Dạy kh i niệm tam gi c cân, tam gi c đều

Gi o vi n: Y u cầu mỗi nhóm v 2 tam gi c: ∆ABC có AB = AC;