Tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí cà mau​

Không chỉ phát hiện kịp thời các vấn đề về đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nền báo chí cách mạng Việt Nam còn kịp thời phát hiện, biểu dương những nhân tố mới, điể

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐÀO KIM CHI

TÁC PHẨM VỀ GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT

TRÊN BÁO CHÍ CÀ MAU

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

CÀ MAU - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐÀO KIM CHI

TÁC PHẨM VỀ GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT

TRÊN BÁO CHÍ CÀ MAU

Chuyên ngành: Báo chí học (định hướng ứng dụng)

Mã số: 8320101.01 (UD)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Chủ tịch Hội đồng chấm luận văn Người hướng dẫn khoa học thạc sĩ

CÀ MAU – 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn “Tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau" là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực, rõ nguồn và chưa được công bố trong các công trình nào khác Trong Luận văn có sử dụng, kế thừa và phát triển các tư liệu, các kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình liên quan đến đề tài và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được trích dẫn nguồn cụ thể

Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình

Tác giả Luận văn

Đào Kim Chi

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội Đặc biệt, tác giả xin gửi lời tri ân sâu sắc đến PGS TS Ngô Văn Giá người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, dìu dắt tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài “Tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau”

Xin cảm ơn các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt những kiến thức chuyên ngành và cơ bản cho tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu thời gian qua

Nhân đây tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sự quan tâm, khuyến khích, động viên và cảm thông của gia đình, qu thầy cô, đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp phê bình của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

Tác giả luận văn

Đào Kim Chi

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 11

6 Ý nghĩa thực tiễn và giá trị đóng góp của đề tài 12

7 Kết cấu của luận văn 12

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÁC PHẨM BÁO CHÍ VỀ GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT 13

1.1 Các khái niệm liên quan 13

1.1.1 Tác phẩm báo chí 13

1.1.2 Người tốt việc tốt 19

1.2 Các quan điểm của báo chí cách mạng về gương người tốt việc tốt 21 1.2.1 Quan điểm của Bác Hồ 21

1.2.2 Quan điểm của Đảng 24

1.2.3 Quan điểm của báo chí Cà Mau 27

1.3 Tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt 32

1.3.1 Tiêu chí ngưởi tốt việc tốt 32

1.3.2 Tiêu chí người tốt việc tốt trên báo chí 34

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng tác phẩm báo chí 35

CHƯƠNG 2: CHẤT LƯỢNG TÁC PHẨM GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT TRÊN BÁO CHÍ CÀ MAU 38

2.1 Chất lượng các tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau 38

2.1.1 Báo Cà Mau 38

2.1.2 Đài Phát thanh – Truyền hình Cà Mau 65

2.2 Ưu điểm và hạn chế trong tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau 84

2.2.1 Ưu điểm 84

2.2.2 Hạn chế 85

2.3 Những vấn đề đặt ra 87

2.3.1 Nguyên nhân khách quan 88

2.3.2 Nguyên nhân chủ quan 89

Tiểu kết chương 2 90

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÁC PHẨM GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT 91

3.1 Hướng đến tác phẩm báo chí chất lượng 91

3.2 Các giải pháp 101

3.2.1 Nhóm giải pháp đối với các nhà quản lý báo chí 101

3.2.2 Nhóm giải pháp đối với các tác phẩm báo chí và phương thức truyền tải 102

3.3.3 Nhóm giải pháp đối với đội ngũ nhà báo 105

3.3.4 Nhóm giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ 106

3.3.5 Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách 107

3.3 Khuyến nghị 108

3.3.1 Đối với cơ quan quản lý báo chí 108

3.3.2 Đối với Hội Nhà báo 108

3.3.3 Đối với cơ quan báo chí 108

3.3.4 Đối với nhà báo 109

Tiểu kết chương 3 110

KẾT LUẬN 112

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 115

PHỤC LỤC 118

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GS, PGS, TS, ThS : Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ

PT – TH : Phát thanh – Truyền hình

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Khung chương trình phát hành của báo Cà Mau 38 Bảng 2.2: Đối tượng phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo

in Cà Mau năm 2019 39 Bảng 2.3: Nội dung phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo

in Báo Cà Mau năm 2019 41 Bảng 2.4: Tần suất xuất hiện của các tin, bài người tốt việc tốt trên báo in Báo

Cà Mau 55 Bảng 2.5: Thể loại báo chí được sử dụng trong tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo in Báo Cà Mau 57 Bảng 2.6: Đối tượng phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên Đài

PT – TH Cà Mau năm 2019 66 Bảng 2.7: Nội dung phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên Đài

PT – TH Cà Mau năm 2019 68 Bảng 2.8: Tần suất phản ánh gương người tốt việc tốt trên Đài PT – TH Cà Mau năm 2019 80 Bảng 2.9 Thể loại báo chí được sử dụng tuyên truyền người tốt việc tốt trên Đài PT –TH Cà Mau năm 2019 81

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 : Cơ cấu đối tượng phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo in Báo Cà Mau năm 2019 40 Biểu đồ 2.2: Cơ cấu nội dung phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo in Báo Cà Mau năm 2019 41 Biểu đồ 2.3 : Cơ cấu thể loại báo chí được sử dụng tuyên truyền người tốt việc tốt trên báo in Báo Cà Mau năm 2019 58 Biểu đồ 2.4 : Cơ cấu đối tượng phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên Đài PT - TH Cà Mau năm 2019 67 Biểu đồ 2.5: Cơ cấu nội dung phản ánh của tác phẩm gương người tốt việc tốt trên Đài PT - TH Cà Mau năm 2019 68 Biểu đồ 2.6: Cơ cấu thể loại báo chí được sử dụng tuyên truyền người tốt việc tốt trên Đài PT - TH Cà Mau năm 2019 81

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Biểu dương, nhân rộng người tốt việc tốt là một trong những việc làm cần thiết giúp con người có thêm niềm tin tốt đẹp vào cuộc sống Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh – một vị lãnh tụ vĩ đại của dân tột Việt Nam từng xem việc nhân rộng, biểu dương những gương người tốt việc tốt là một trong những việc làm quan trong

để xây dựng cuộc sống mới tốt đẹp hơn Bác từng nói rằng: “Lấy gương người tốt việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” [20, tr 225] Bác còn dạy: “Viết giản dị thôi mà phải đúng sự thật, không được bịa ra” [20, tr 256]

Trách nhiệm tuyên truyền, biểu dương người tốt việc tốt được Đảng, Nhà nước quán triệt cụ thể qua các Nghị quyết, Chỉ thị… Trong đó, báo chí đóng một vai trò hết sức quan trọng trong biểu dương, nhân rộng gương người tốt việc tốt Trải qua hơn 90 năm ra đời và phát triển, nền báo chí cách mạng Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là diễn đàn của Nhân dân, phương tiện phản biện xã hội tích cực Không chỉ phát hiện kịp thời các vấn đề về đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nền báo chí cách mạng Việt Nam còn kịp thời phát hiện, biểu dương những nhân tố mới, điển hình tiên tiến, gương người tốt việc tốt trong học tập và làm theo gương Bác; điển hình trong các phong trào lao động sản xuất, thi đua yêu nước…

Tuy nhiên, có một thực tế đáng buồn là hiện nay trên trên báo chí cũng như trên mạng xã hội, độc giả không khó để tìm thấy rất nhiều những câu chuyện tiêu cực, những thông tin nóng sốt theo thời sự như: bệnh dịch, về chết chóc, về tai nạn giao thông, về những vụ án mạng từ mâu thuẫn tình cảm… Những câu chuyện tiêu cực, thông tin việc làm trái với đạo đức xã hội này một mặt đáp ứng nhu cầu thông tin của con người nhưng mặt khác lại vô tình đã gây nên một tác động tiêu cực không hề nhỏ trong lòng công chúng Nhiều câu chuyện tiêu cực liên tục xuất hiện

sẽ làm cho công chúng tiếp nhận hoang mang, mất niềm tin vào cuộc sống xung quanh Trước thực tế này đã đặt ra cho báo chí một nhiệm vụ hết sức quan trọng trong việc xây dựng niềm tin cho công chúng thông qua những tấm gương người tốt việc tốt Họ có thể là những người cán bộ, những công chức, viên chức, cũng có thể là những người nông dân chân lắm tay bùn, quanh năm nơi đồng rẫy, nhưng ở họ đều có điểm chung là sự nỗ lực học tập, lao động sản xuất, sáng tạo, sống có ích cho đời

Những năm qua, cùng với các cơ quan báo chí trên cả nước, báo chí tỉnh Cà Mau đã đóng góp một phần tích cực trong công tác tuyên truyền, nêu gương người tốt, việc tốt Nhiều tác phẩm báo chí viết về ngươi tốt, việc tốt đã được đăng tải, phát sóng, tạo được những dư luận tích cực trong xã hội Không chỉ những tấm gương cán bộ, đảng viên trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, thái độ phục

vụ Nhân dân mà những người nông dân chân với những phát minh mới, những việc làm hay trong lao động sản xuất đã đi vào trang viết thật gần gũi và bình dị Song, nhiều tác phẩm “Gương người tốt việc tốt” trên báo chí Cà Mau hiện nay vẫn chưa thật sự thu hút bạn đọc Điều này được thể hiện ở nhiều khía cạnh như: chưa có bài viết sâu, chất điển hình thật sự được xã hội công nhận nhằm duy trì, phát huy hiệu quả lâu dài còn hạn chế; nhiều bài viết còn mang tính khuôn mẫu kiểu liệt kê; khuynh hướng tô hồng, khen một chiều, thổi phồng thành tích…lại xuất hiện ngày càng nhiều; các tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt chưa có sự đầu tư kỹ lưỡng, tư liệu ít ỏi, không ít các phóng viên xem nhẹ mảng đề tài gương người tốt việc tốt

Do đó, để thực hiện tốt vai trò tuyên truyền, biểu dương gương người tốt việc tốt, báo chí Cà Mau cần thiết phải đổi mới, nâng cao chất lượng tác phẩm, làm mới nội dung, hình thức thể hiện phong phú Tuy nhiên, các cơ quan quản lý báo chí tỉnh Cà Mau chưa có văn bản chỉ đạo hay báo cáo đánh giá chi tiết về chất lượng của tác phẩm báo chí viết về gương người tốt việc tốt Bên cạnh đó, tại tỉnh Cà Mau vẫn chưa có tổ chức, cá nhân nào thực hiện đề tài khoa học nghiên cứu chất lượng của tác phẩm báo chí viết về người tốt việc tốt Từ những lý do trên tác giả lựa chọn

đề tài: “Tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau” làm luận văn

Phong và Thanh niên, tác giả luận văn đã đề cặp rút ra được một số hạn chế trong việc viết gương thanh niên Theo tác giả luận văn đây là một đề tài khô khan, khó thu hút được độc giả, cách thể hiện nội dung và hình thức theo lối truyền thống của nhà báo Từ thực tế này, tác giả luận văn đã đưa các giải pháp về nhận thức, nguồn nhân lực và chế độ, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền gương thanh niên tiêu biểu trên hai tờ báo đã khảo sát

Trong luận văn thạc sĩ “Chân dung con người Việt Nam trên báo in hiện nay” (Khảo sát tin, bài về người tốt việc tốt trên các báo Tuổi trẻ, Lao động, Đại đoàn kết năm 2014 đến hết tháng 3/2015) của tác giả Trương Thị Yến (Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) Trong luận văn

này, tác giả luận văn đã khảo sát các tin, bài người tốt việc tốt của 3 tờ báo Sau đó phân tích và so sánh khá cụ thể những mặt đạt được và mặt hạn chế của từng tờ báo khảo sát Từ kết quả so sánh, đánh giá này, tác giả luận văn cũng đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm khác phục những hạn chế để nâng cao chất lượng tác phẩm viết về người tốt việc tốt, qua đó xây dựng hình ảnh con người Việt Nam trên báo chí càng tốt đẹp hơn

Luận văn Thạc sĩ Báo chí “Người tốt việc tốt” trên báo in hiện nay, thực trạng và vấn đề đặt ra (Khảo sát trên các báo: „Nhân dân, Quân đội nhân dân, Hà Nội mới, Lao động từ năm 2004 đến 2006) của Bùi Thị Thu Trang Trong công

trình nghiên cứu này, tác giả có những thống kê số lượng, dung lượng các bài viết

về người tốt việc tốt trên 4 tờ báo được khảo sát, nêu rõ những thành công, hạn chế, nguyên nhân và các giải pháp khắc phục

Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều bài viết về vai trò báo chí với việc tuyên truyền gương người tốt việc tốt Một số bài viết tiêu biểu liên quan như:

Bài viết: “Tuyên truyền người tốt việc tốt không dễ”, tác giả Xuân Tùng – Liêu Trinh đăng trên Báo Tiền Phòng điện tử ngày 26/8/2020 Nội dung bài viết đề

cặp đến những khó khăn của nhà báo khi thực hiện đề tài người tốt việc tốt và đề một số giải pháp dành cho đội ngũ nhà báo khi thực hiện đề tài này

Hay trong bài viết: “Coi trọng tuyên truyền người tốt, việc tốt” của tác giả

Thiện Văn đăng trên Quân đội nhân dân Online ngày 8/5/2016 Bài viết: “Chuyện

tử tế - Nhân lên những mầm thiện” đăng trên báo Đại đoàn kết Online ngày 21/6/2019 của tác giả Thu Hương, Lam Nhi

Với các góc hình và cách khai thác khác nhau, nhưng các tác giả đang phân tích, đánh giá và nêu lên được những ưu điểm và hạn chế, khó khăn trong công tác truyên truyền người tốt việc tốt trên báo chí Từ đó, mỗi tác giả của công trình nghiên cứu khoa học, bài viết đã đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng bài viết về gương người tốt việc tốt trên các tờ báo đã khảo sát nói riêng

và trên báo chí nói chung

Tại tỉnh Cà Mau, vấn đề truyền thông về gương người tốt việc tốt, những điển hình tiên tiến tại tỉnh Cà Mau đã qua chưa nhận được nhiều sự quan tâm nhiên cứu của các cơ quan, tổ chức và cá nhân Trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên

cứu, luận văn “Tác phẩm về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau” sẽ bổ

khuyết một phần sự thiếu hụt đó

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của đề tài : Trên cơ sở khảo sát, phân tích, đánh giá về chất lượng tác phẩm báo chí viết về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau, tác giả luận văn đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí gương người tốt việc tốt trên báo chí tại tỉnh Cà Mau

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn thực hiện 3 nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất: làm rõ một số khái niệm liên quan về tác phẩm báo chí, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về vai trò của báo trí về tuyên truyền gương người tốt việc tốt trên báo in Cà Mau

Thứ hai: khảo sát, phân tích, đánh giá những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế của các tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo chí tỉnh Cà Mau

Thứ ba: Từ cơ sở lý luận và kết quả khảo sát, tác giả luận văn đưa ra hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng cho các tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo chí tỉnh Cà Mau

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu chất lượng của các tác phẩm

gương người tốt việc tốt trên báo in Cà Mau và Đài PT – TH Cà Mau Để đánh giá được chất lượng tác phẩm, tác giả luận văn sẽ phân tích các yếu tố về nội dung và hình thức thể hiện của tác phẩm

- Phạm vi nghiên cứu: Biểu dương, nhân rộng những tấm gương người tốt việc tốt là một trong những việc làm được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm, quán triệt vào các Nghị quyết, Chỉ thị, với mục tiêu lấy hoa thơm lấn dần cỏ dại Chân dung người tốt việc tốt trên báo chí được phản ánh đa dạng các lĩnh vực xã hội, khắc họa chân dung những con người điển hình, tiêu biểu, góp phần tạo ra những hiệu quả xã hội, lan tỏa những điều tốt đẹp, xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn Trong giới hạn luận văn này, tác giả luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu khía cạnh chất lượng

tác phẩm báo chí viết về người tốt việc tốt, được tuyên truyền qua những tin bài trên báo chí Cà Mau

- Đối tượng khảo sát: Báo in Báo Cà Mau và Đài PT – TH Cà Mau

- Thời gian khảo sát: Năm 2019

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn nghiên cứu dựa trên quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về báo chí truyền thông Trong

đó, tập trung làm rõ những vấn đề tuyên truyền về nhân tố mới, điển hình, gương người tốt việc tốt trong hoạt động báo chí

- Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả luận văn sẽ sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài iệu: Tác giả tìm, tập hợp, lập phiếu đọc, trích dẫn, phân

tích các loại tài liệu nhằm hệ thống hoá các vấn đề lý luận, xây dựng khung lý thuyết làm cơ sở lý luận phục vụ cho mục đích nghiên cứu đề tài

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Đối tượng phỏng vấn gồm các giảng viên báo chí;

các nhà báo, biên tập viên có chuyên môn sâu liên quan đến đề tài gương người tốt việc tốt; lãnh đạo cơ quan báo chí Cà Mau Mục đích của phương pháp phỏng vấn sâu là để có được những ý kiến đánh giá khách quan về chất lượng và những nguyên nhân, hướng giải pháp để góp phần nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí

về gương ngươi tốt việc tốt

- Phương pháp thảo luận nhóm: Tác giả luận văn nêu ra chủ đề thảo luận liên quan

đến đề tài nghiên cứu; đối tượng là cán bộ, phóng viên, biên tập viên Địa điểm thảo luận tại các cơ quan báo chí được khảo sát Mục đích của phương pháp này là nhằm thu thập ý kiến về những ưu điểm và hạn chế của các tác phẩm gương người tốt Qua đó, thu thập các đề xuất, kiến nghị, giải pháp để nâng cáo các chất lượng của các tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau

6 Ý nghĩa thực tiễn và giá trị đóng góp của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: Luận văn sẽ góp phần hệ thống hoá thêm khung lý luận trong lĩnh vực truyền thông, báo chí viết về gương người tốt việc tốt

- Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có giá trị tham khảo thực tiễn về kỹ năng tác nghiệp trong hoạt động báo chí cho các cơ quan báo chí, nhà báo nói chung, các cơ quan báo chí và nhà báo trong toà soạn có báo in Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp cơ quan báo chí tỉnh Cà Mau đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, hình thức

tuyên truyền về những điển hình tiên tiến, gương người tốt việc tốt nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương:

- Chương 1: Tổng quan tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt Tác giả sẽ

dựa trên những cơ sở lý luận làm tiền đề nghiên cứu cho những chương tiếp theo của luận văn

- Chương 2: Trong chương 2 tác giả sẽ khảo sát nội dung, hình thức, thời lượng, tần

suất của tác phẩm gương người tốt việc tốt được phát sóng, đăng tải Từ kết quả khảo sát, tác giả luận văn sẽ chỉ ra những ưu điểm và hạn chế về chất lượng tác phẩm gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau

- Chương 3: Những giải pháp nâng cao chất lượng tác phẩm gương ngươi tốt việc

tốt Trong chương này, dựa trên kết quả khảo sát tác phẩm, lấy ý kiến của những người làm công tác chuyên môn lĩnh vực báo chí như phóng viên, biên tập viên… tác giả luận văn sẽ đề xuất những giải pháp, đưa ra những khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÁC PHẨM BÁO CHÍ VỀ GƯƠNG NGƯỜI TỐT VIỆC TỐT

1.1 Các khái niệm liên quan

Một tác phẩm báo chí dù hay đến đâu, chất lượng thông tin cao thế nào cũng không có nghĩa nếu nó không được truyền tải đến công chúng qua sản phẩm báo chí hoàn chỉnh Tuy nhiên, trong các sản phẩm báo chí hoàn chỉnh, tác phẩm báo chí lại mang tính độc lập tương đối Công chúng tiếp nhận, đánh giá nó như một chỉnh thể tương đối độc lập, tác phẩm báo chí sẽ tác động vào xã hội tùy theo tính chất, nghĩa của những thông điệp được truyền tải trong đó

Còn theo tiến sĩ Hà Huy Phượng trong bài viết “Đạo đức của nhà báo trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí đã định nghĩa: “Tác pẩm báo chí là thuật ngữ

dùng để chỉ sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan để nghiên cứu

và phản ánh, có hình thức tương ứng với nội dung thông tin Thuật ngữ tác phẩm báo chí còn được dùng để chỉ hình thức thể loại tác phẩm báo được định danh cụ thể như: tin, tường thuật, phản ánh, phỏng vấn….Tác phẩm báo chí là một bộ phận cấu thành một sản phẩm báo chí, nó có giá trị tạo lập dư luận và làm thay đổi nhận thức,

hành vi của người tiếp nhận thông tin Tác phẩm báo chí được pháp luật bảo hộ quyền tác giả và được trả tiền” [32, tr 2]

Bên cạnh những nhà nghiên cứu, tại Luật báo chí và các văn bản quy phạm pháp quy của Việt Nam cũng đã có những khái niệm về tác phẩm báo chí như sau:

Theo Luật báo chí 103/2016/QH/13 của Quốc hội, Chương 1, Điều 3 thì tác phẩm báo chí là đơn vị nhỏ nhất của sản phẩm báo chí, có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, gồm tin, bài được thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh hoặc âm thanh

Theo Nghị định 51/2002/ NĐ – CP ngày 26/4/2002 của Chính phủ, Chương

1, Điều 1 quy định: Tác phẩm báo chí là tên gọi chung cho tất cả thể loại tin, bài, ảnh….đã được phát, đăng trên báo chí

Tác phẩm báo chí là một trong những loại hình tác phẩm được công nhận và bảo hộ quyền tác giả tại điểm C, Điều 4, Luật sở hữu trí tuệ năm 2013 quy định Theo nghị định 22/2018/NĐ - CP tại điều 9 đã liệt kê cụ thể các loại hình được xem

là tác phẩm báo chí như sau: Tác phẩm báo chí là tác phẩm có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh, bao gồm các thể loại: Phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các phương tiện ngôn ngữ khác

Từ một số khái niệm, định nghĩa của các nhà nghiên cứu, nhà báo, trong Luật báo chí và các văn bản quy phạm pháp quy về tác phẩm báo chí, có thể thấy rằng tác phẩm báo chí là một sản phẩm lao động trí tuệ được thể hiện bằng chữ viết, âm thanh, hình ảnh Nội dung thông tin trong tác phẩm báo chí lấy chất liệu từ hiện thực cuộc sống nhằm tạo lập dư luận và làm thay đổi nhận thức, hành vi của người tiếp nhận thông tin

o Kết cấu tác phẩm báo chí

Theo từ điển Tiếng việt, kết cấu là sự phân chia và bố trí các phần, các chương mục theo một hệ thống nhất định để thể hiện nội dung của tác phẩm Kết

cấu tác phẩm sẽ giúp cho những thông tin trở nên rõ ràng, rành mạch, có sức truyền cảm đối với người tiếp nhận hơn

Kết cấu của một tác phẩm chịu ảnh hưởng và chi phối của nhiều yếu tố, có thể kế đến như: thông tin đề tài, tư liệu đề tài, hình thức truyền tải (báo in, phát thanh, truyền hình…), nhu cầu nhận thức thông tin của công chúng…Trong một tác phẩm báo chí, hai phương diện chủ yếu của tác phẩm báo chí là nội dung và hình thức Hai phương diện này gắn bó và chi phối lẫn nhau để tạo nên chất lượng của tác phẩm báo chí

o Nội dung tác phẩm báo chí

Nội dung tác phẩm báo chí là tổng hợp những mặt, những yếu tố, quá trình của cuộc sống hiện thực được phản ánh qua sự lựa chọn, nhận thức sáng tạọ của nhà báo Trong tác phẩm báo chí có thể phân biệt các yếu tố nội dung như: sự kiện, chi tiết, chính kiến, vấn đề, đề tài và tư tưởng

Sự kiện

Sự kiện là sự việc có nghĩa, đã và đang xảy ra trong cuộc sống thực tiễn Trong các yếu tố nội dung của tác phẩm báo chí, sự kiện là yếu tố có giá trị quan trọng nhất Có thể hiểu sự kiện chính là chất liệu để tác giả sáng tạo nên tác phẩm báo chí Sự kiện là tiêu chí đầu tiên, quan trọng nhất để đánh giá chất lượng thông tin Chính vai trò là chất liệu để tạo nên tác phẩm báo chí nên sự kiện sẽ chi phối các yếu tố nội dung khác, và là cơ sở để tác giả quyết định sử dụng các yếu tố hình

để tạo thành tác phẩm báo chí hoàn chỉnh

Trong quyển Cơ sở lý luận báo chí, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Dững

cho rằng: “Mọi vấn đề đều diễn ra dưới dạng sự kiện Cho nên sự kiện là đối tượng phản ánh chủ yếu và là phương tiện chủ yếu của báo chí tác động vào công chúng

xã hội” [10, tr 67 – 68] Trong hoạt động sáng tạo báo chí, tùy thuộc vào từng thể loại báo chí mà sự kiện được phản ánh ở những mức độ khác nhau Nếu như sự kiện trong tin tức thường được phản ánh phần nổi thì trong các thể loại phóng sự, chính luận, k , điều tra… sự kiện được phân tích, giải thích và bình luận sâu sắc hơn

Chi tiết (hay tình tiết)

Theo tác giả Tạ Ngọc Tấn – Nguyễn Tiến Hải trong quyển “Tác phẩm báo chí” cho rằng: “Chi tiết là những bộ phận nhỏ nhất của sự kiện Chi tiết có thể là

một hành vi, lời nói, cử chỉ của con người hay một trạng thái cụ thể của hoàn cảnh diễn ra sự kiện Chi tiết chính là cái khách quan đầu tiên để tạo thành cái khách

quan chung của toàn bộ sự kiện” [39, tr 11] Mỗi sự kiện trong tác phẩm báo chí bao

giờ cũng chứ đựng những chi tiết khác nhau Chi tiết “đắt” là chi tiết có khả năng lột tả bản chất của sự kiện và biểu đạt một cách khách quan đồ tư tưởng của tác giả, tạo nên sức thuyết phục và chất lượng cho tác phẩm báo chí Tuy nhiên, điều này phần lớn phụ thuộc vào khả năng, trình độ nghề nghiệp, năng lực sáng tạo của nhà báo Do đó, để phát hiện những chi tiết “đắt” đòi hỏi người làm báo phải người viết phải xâm nhập thực tế càng nhiều càng tốt, tìm hiểu mọi khía cạnh của sự kiện, quan sát kỹ càng từng bộ phận, từng biểu hiện của sự kiện

Chính kiến trong tác phẩm báo chí

Chính kiến chính là ý kiến, quan điểm cá nhân trước sự việc nào đó Trong tác phẩm báo chí, chính kiến thể hiện thái độ, quan điểm của nhà báo đối với một

hoặc một số sự kiện cụ thể Trong quyển “Tác phẩm báo chí”, tác giả Hồ Ngọc Tấn

– Nguyễn Tiến Hải cho rằng: “Chính kiến được biểu hiện trong sự lựa chọn và tổ chức hệ thống các sự kiện, trong những lời bình luận, nhận định, đánh giá trực tiếp

về sự kiện, trong những gợi ý, kiến nghị cụ thể của nhà báo” [39, tr 13].

Khi tiếp cận một sự kiện, nhà báo không chỉ đơn thuần là miêu tả, trần thuật lại sự kiện đó Mà qua sự kiện, chi tiết, nhà báo phải có những bình luận, đánh giá, phân tích, lí giải của cá nhân nhà báo về vấn đề sự kiện đó Chính kiến tạo nên cá tính riêng cho nhà báo Trong tác phẩm báo chí, chính kiến được thể hiện trực tiếp nhưng đôi khi cũng thể hiện gián tiếp Tác giả có thể mượn lời nhân vật để đưa ra những đề xuất, kiến nghị, giải pháp nhằm cải thiện vấn đề

Vấn đề

Vấn đề được hình thành từ tình huống có vấn đề Có thể hiểu tình huống có

giữa những chiều hướng vận động khác nhau của các tiến trình xã hội hoặc mâu thuẫn giữa quy mô, tính chất khách quan của sự vật, hiện tượng với nhận thức hiện thời về chúng.

Để có thể phát hiện vấn đề, yêu cầu đặt ra đối với nhà báo là phải có những tri thức đầy đủ về lĩnh vực mình quan tâm, bám sát thưc tiễn, hiểu biết rõ những mối quan hệ khác nhau giữa các yếu tố, các bộ phận trong lĩnh vực đó Phạm vi của một vấn đề trong báo chí có thể chỉ được giới hạn bởi quan điểm đề tài Đó là những vấn đề trong các lĩnh vực cụ thể như kinh tế, chính trị, văn hóa…

Đề tài

Có thể từ trong mớ thông tin hỗn loạn, nhà báo có thể xác định được đề tài cho một bài báo khác, từ đề tài triển khai lấy thông tin sâu hơn Có đề tài lấy thông tin từ văn bản, đối chiếu thông tin từ cuộc sống, lên dàn bài và viết Thông thường, nhà báo xác định đề tài trước Phần lớn đề tài xuất hiện từ phóng viên, đôi khi tòa soạn cũng giao đề tài Những phóng viên được phân công mản, địa bàn, lĩnh vực chắc chắn có rất nhiều thông tin Tuy nhiên việc biết nhiều thông tin chưa hẳn đã có được đề tài, muốn có đề tài thì phải có thông tin mới, tư duy Cùng một thông tin, hiện tượng nhưng với góc nhìn, cách đặt vấn đề khác nhau thì vẫn tạo ra bài báo hay Thông tin và đề tài thường xuất phát từ các nguồn sau: từ thực tế cuộc sống quan sát, phỏng vấn, nghiên cứu; từ thông tin báo chí; từ trong báo cáo

Tư tưởng

Tất cả các thành tố nội dung đều phục vụ cho sự biểu đạt tư tưởng, nhưng bản thân tư tưởng trong tác phẩm báo chí còn phải mang tính phổ biến, có nghĩa đối với đời sống xã hội Mặc dù tư tưởng thể hiện lập trường, thái độ của tác giả, bị chi phối bởi những quan điểm chính trị, xã hội của nhà báo, song nó không thể tồn tại bên ngoài các sự kiện, hiện tượng khách quan Chính vì thế tính thuyết phục của

tư tưởng chỉ đạt được thông qua lựa chọn các chi tiết, trình bày sự kiện một cách khách quan, khéo léo phù hợp với nhu cầu công chúng Trong tác phẩm báo chí, tư tưởng được thể hiện trong các tư tưởng bộ phận hoặc các nghĩa phái sinh Sự hài

hòa, thống nhất giữa chúng đều là điều kiện để đạt được mục đích chung của toàn

bộ tác phẩm

o Các yếu tố hình thức của tác phẩm báo chí

Hình thức của tác phẩm báo chí bao gồm: kết cấu, thể loại, ngôn ngữ, các biện pháp sáng tạo sản phẩm báo chí

Kết cấu

Kết cấu là sự kết hợp của các thành tố để tạo nên một chỉnh thể hoàn chỉnh, thống nhất Trong tác phẩm báo chỉ, kết cấu được xem là tổ chức, mối quan hệ giữa các bộ phận của tác phẩm báo chí Tiêu chí đầu tiên quan trọng nhất để đánh giá kết cấu bao giờ cũng là chất lượng thông tin trong tác phẩm báo chí Kết cấu tốt khi nó

có khả năng giúp công chúng tiếp nhận các thông tin hàm chứa trong tác phẩm một cách nhanh nhất, hợp lý nhất và đầy đủ nhất, tạo nên sức thuyết phục cao nhất

Kết cấu tác phẩm báo chí rất đa dạng và phong phú Một số kết cấu chính thường được sử dụng trong tác phẩm báo chí như: Kết cấu theo mức độ quan trọng của các bộ phận nội dung trong tác phẩm; Kết cấu theo trình tự thời gian trình bày

sự kiện từ khi hình thành cho đến khi kết thúc; Kiểu kết cấu theo lô gích tư duy trình bày sự kiện theo các quy luật tư duy trong quá trình nhận thức của con người; Kết cấu kiểu liên tưởng, trong đó nhà báo trình bày các sự kiện, vấn đề, chi tiết xung quanh một trục trung tâm – một quan niệm, một nhận định nào đó; Kiểu kết cấu đối lập, các chi tiết của vấn đề được trình bày thành hai bộ phận hoặc hai tuyến quan hệ mâu thuẫn với nhau

Ngôn ngữ

Trong tác phẩm báo chí, ngôn ngữ là yếu tố quan trọng hàng đầu trong tác phẩm báo chí, truyền tải toàn bộ nội dung tác phẩm báo chí Khả năng sử dụng ngôn ngữ càng tốt thì hiệu quả của tác phẩm báo chí càng cao và ngược lại Một số đặc trưng ngôn ngữ trong tác phẩm báo chí như: tính chính xác, khách; tính chất tiết kiệm ngắn gọn; tính phổ cặp – xã hội

Khi sử dụng phương tiện ngôn ngữ, nhà báo cần phải quan tâm đến các yếu tố: Tính chất, quy mô của sự kiện, mục đích, nhu cầu thông tin của sự kiện đó; tính chất của thể loại tác phẩm; đặc điểm loại hình phương tiện thông tin đại chúng; tính chất, trình độ văn hóa của đối tượng, công chúng tiếp nhận thông tin Sự thông nhất giũa các yếu tố này là điều kiện để hình thành phương pháp, cách thức, mức độ sử dụng ngôn ngữ nhằm mục đích tăng cường hiệu quả thông tin của tác phẩm báo chí

1.1.2 Người tốt việc tốt

Sinh thời, Bác Hồ luôn coi trọng việc biểu dương, nhân rộng những tấm gương người tốt việc tốt Bác quan niệm rằng bất cứ ai, hễ làm việc gì mà nổi lên tinh thần chí công vô tư, mình vì mọi người, dù rất nhỏ, dù ở bất cứ lĩnh vực nào, ở tầng lớp nào, trong giới nào, lứa tuổi nào đều được coi là gương người tốt việc tốt

Bác nhắc nhở: “Chớ bỏ qua những việc mà các chú tưởng tầm thường Hai

cô gái đi đường thấy cái hố nhỏ ở vỉa hè đã rủ nhau đi lấy đất lấp lại cho đồng bào

đi khỏi vấp ngã Một người nông dân đi giữa trời mưa thấy bao gạo của Nhà nước không có gì che phủ đã cởi tấm ni lông của mình ra đậy gạo Cụ già Việt kiều đã trở

về Tổ quốc để cùng chia sẻ những khó khăn, cùng gánh vác công việc đánh Mỹ và xây dựng chủ nghĩa xã hội…Tất cả những việc làm này nói lên tinh thần yêu nước, đạo đức trong sáng, thuần phong mỹ tục của nhân dân ta Chúng ta đánh thắng giặc

và xây dựng xã hội mới bằng những việc làm muôn vẻ của hàng chục triệu con người như thế chứ không phải chỉ bằng một vài việc làm nổi bật và vang dội của một số cá nhân anh hùng”

Có thể thấy, Bác trân trọng từng việc làm nhỏ của những con người bình thường trong cuộc sống Theo quan niệm của Bác Hồ, người tốt việc tốt là những con người bình thường, có tinh thần đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau, yêu thương chia

sẻ, có lòng gan dạ, có đạo đức trong sáng Họ tuy làm những việc nhỏ nhưng mang lại ích cho xã hội chứ không vì lợi ích riêng bản thân Đây là những nét đẹp truyền thống được đút kết từ ngần đời nay của dân tộc Việt Nam anh hung

Khi đất nước hoàn toàn độc lập, cả nước bước sang thời kỳ kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng, người tốt việc tốt được hiểu theo nghĩa rộng hơn Bên cạnh cần cù, chịu khó, lòng dung cảm, gan dạ, đùm bọc, chia sẻ, có người biết đổi mới, sáng tạo, làm giàu cho quê hương đất nước, có người làm ăn buôn bán giỏi, biết ứng dụng và sáng tạo những tiến bộ khoa học kỹ thuật để đưa đất nước phát triển Nhưng, dù có sự vận động phát triển nét, người tốt việc tốt trong thời kỳ nào vẫn lấy đạo đức làm hàng đầu Họ làm giàu nhưng không phải làm giàu bằng bất cứ giá nào mà phải làm giàu chính đáng, giúp nhau cùng vượt khó làm giàu

Trong bài viết “Trao đổi kinh nghiệm viết gương tốt” của Vũ Hồ cho rằng:

“Người tốt việc tốt phải là một tấm gương có tác dụng tốt trong việc giáo dục đường lối, nhiệm vụ cách mạng của Đảng, chủ nghĩa anh hung cách mạng, xây dựng đạo đức mới, con người mới, phục vụ tốt yêu cầu từng thời kỳ của công tác giáo dục chính trị, lãnh đạo tư tưởng, có tác dụng góp phần vào sự chiến thắng của cái tiên tiến với cái lạc hậu, cái tốt với cái xấu, chủ nghĩa tập thể với chủ nghĩa cá nhân Họ

là người có tư tưởng và hành động tiên tiến, có thành tích xuất sắc (trước hết là các anh hung, dung sỹ quyết thắng, chiến sỹ thi đua…), được quần chúng – trước hết là quần chúng ở nơi đó công nhận, xứng đáng được nêu gương về nhiều mặt hoặc một mặt nào đó”

Theo phạm vi rộng hơn, người tốt việc tốt còn được xem là những gương điển hình tiên tiến, nhân tố mới, đang từng ngày vận động và phát triển trong xã hội

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Báo chí và dư uận xã hội” cho rằng:

coi là mô hình hay cách thức tổ chức sản xuất, tổ chức cuộc sống có hình hài khá toàn diện đẻ mọi người, mọi nơi học tập và làm theo, thì nhân tố mới, đúng như tên gọi của nó, chỉ là nhân tố mới, một khía cạnh tích cực, nổi trội, chứ chưa phải là mô hình hoàn chỉnh của sự vật hay hiện tượng”

Như vậy, có thể hiểu người tốt việc tốt là những con người dung dị bình thường trong đời sống xã hội nhưng có phẩm chất đạo đức tốt, có những việc làm

có ích cho xã hội, những việc làm đó không thuộc trách nhiệm bản thân, cũng không vì lợi ích bản thân hay gia đình Họ là tấm gương có tác dụng tốt trong việc giáo dục đường lối, nhiệm vụ cách mạng của Đảng, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, xây dựng đạo đức mới, con người mới

1.2 Các quan điểm của báo chí cách mạng về gương người tốt việc tốt

1.2.1 Quan điểm của Bác Hồ

Trên cơ sở kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về phương pháp nêu gương của người cán bộ, đảng viên trước quần chúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc nêu gương, xem đây là một trong những giải pháp quan trọng xây dựng đội ngũ cán bộ Người nhấn mạnh: “Mỗi con người đều có ác và thiện trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người cách mạng Đối với những người có thói hư, tật xấu, trừ hạng người phản lại Tổ quốc và nhân dân, ta cũng phải giúp họ tiến bộ bằng cách làm cho cái phần thiện trong con người này nảy nở để đẩy lùi phần ác, chứ không phải đập cho tơi bời Lấy gương người tốt việc tốt hằng ngày để giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới và cuộc sống mới” [20, tr 253]

Trong Bài nói chuyện tại phiên họp cuối năm của Hội đồng Chính phủ năm

1963, Bác Hồ đã nói: “Nhân dân ta rất tốt Nếu chúng ta làm gương mẫu và biết lãnh đạo thì bất cứ công việc gì khó khăn đến đâu cũng nhất định làm được” [20, tr 234] Do đó, Người yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên từ tỉnh đến huyện, đến xã phải

đoàn kết, phải làm kiểu mẫu trong công tác và lối sống, trong mọi lúc, ở mọi nơi, nói phải đi đôi với làm, để quần chúng noi theo Bởi theo Bác Hồ: “Mỗi tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” [20, tr 9]

Nêu gương là dùng những việc tốt, những con người điển hình - tiên tiến để tác động mạnh mẽ đến người khác, để họ học tập và noi theo Trong phong cách nêu gương của chủ tịch Hồ Chí Minh, Người quan niệm rằng giáo dục đạo đức là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, của tất cả mọi người Theo đó, ông, bà, gia đình phải là tấm gương sáng cho con cháu, trong nhà trường các thầy, cô giáo phải là tấm gương cho họ trò…Trong phong trào xây dựng đời sống mới, xã hội mới, Người nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải thực hiện phương châm “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”, nghiêm túc thực hiện cần kiệm, liêm, chính Trong tác phẩm Đường cách mệnh (năm 1927) và Sửa đổi lối làm việc (tháng 10/1947) Bác đã yêu cầu cán

bộ, đảng viên phải là người có phẩm chất đạo đức cách mạng, vừa có năng lực mới đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ, trong đó phong cách nêu gương là một nhân tố quan trọng cấu thành nên phẩm chất, năng lực của người cán bộ, đảng viên

Để phát huy vai trò nêu gương về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng, chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào “Người tốt việc tốt” nhằm giúp mọi người nhận thấy mình có thể noi gương tốt và làm được việc tốt để trở thành người có ích cho xã hội Bác căn dặn: “Các cấp ủy đảng, các đồng chí phụ trách các đoàn thể, các lực lượng vũ trang và các ngành công tác cần trực tiếp lãnh đạo và chỉ đạo việc bồi dưỡng và nêu gương người tốt việc tốt, các bộ, đảng viên phải đi đầu trong việc học tập và làm theo gương tốt, đây không phải là một đợt vận động đọc sách, một đợt giáo dục về chủ nghĩa anh hùng cách mạng mà là một cuộc vận động xây dựng người tốt, một cuộc vận động lâu dài Việc động viên, cổ vũ và giáo dục phải làm cho kịp thời bằng mọi cách, từ sách báo, phát thanh, bảng đen, báo tường…cho đến những cuộc họp kiểm điểm phong trào thi đua cơ sở, đơn vị, chi bộ và các đoàn thể quần chúng” [20, tr 234] Không chỉ phát động phong trào, Bác còn thường dõi theo trên báo những gương người tốt việc tốt Đó là nét đẹp của

thường và làm những việc bình cho xã hội Và để khuyến khích kịp thời những gương người tốt việc tốt, Bác trao tặng huy hiệu của mình cho những người tốt việc tốt này Bác đã tặng huy hiệu cho gần 4000 người Bác nói: “Người tốt việc tốt nhiều lắm, ở đâu cũng có Ngành, giới, địa phương nào, lứa tuổi nào cũng có” [20,

tr 181] Những người địa phương được khen thưởng chưa biết vận dụng nó để phát huy ảnh hưởng Có nơi trao huy hiệu như trao bánh cho con mà thôi! Mà có làm gì cũng nhất thời rồi bỏ Cho nên Bác thấy có lẽ nên viết lại những gương này, in thành sách để giáo dục đạo đức mới cho nhân dân ta Năm 1968 trong bài “Ý kiến

về việc làm và xuất bản loại sách người tốt việc tốt”, Bác Hồ đã yêu cầu: “Báo của Đảng và của các đoàn thể mở ra chuyên mục “Người mới, việc mới” [20, tr 240] Bác Hồ căn dặn: “Viết sao cho ngắn gọn, trong sáng, hấp dẫn, nhưng không hoa hòe, hoa sói Bài nào viết dài thì rút ngắn lại, viết sao cho người đọc dễ nhớ và thấy mình cũng có thể làm được việc tốt ấy” [ 20, tr 247]

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là một tấm gương sáng ngời Người không chỉ tiếp thu, kế thừa, bổ sung, phát triển và hoàn thiện lý luận về phương pháp mà Người đã thực hành phong cách nêu gương một cách nhuần nhuyễn, mẫu mực, suốt cuộc đời phấn đầu hy sinh vì Tổ quốc, vì Nhân dân Bản thân Người nghiêm túc thực hiện từ việc ăn, mặc đến sinh hoạt, làm việc hằng ngày… Khi kêu gọi toàn dân diệt “giặc đói” bằng hành động

cụ thể, mười ngày nhịn ăn một bữa để lấy số gạo tiết kiệm đó cứu những người bị đói và chính Bác đã làm gương, nghiêm túc thực hiện…Chính vì vậy mà tư tưởng, tấm gương đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh đã trở thành tấm gương sáng mãi mãi bất tử trong lòng dân tộc

Xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ cách mạng của thời kỳ, báo chí cách mạng Việt Nam đã luôn bám sát và phản ánh một cách trung thực, đầy đủ cuộc kháng chiến của dân tộc Qua báo chí, nhiều tấm gương điển hình trong chiến đấu, lao động sản xuất đã kịp thời được biểu dương, khích lệ Bác Hồ đã nhiều lần nhắc nhở các

cơ quan báo chí, bên cạnh việc thẳng thắn phê phán tiêu cực trong xã hội, phải nêu bật nhiều gương người tốt việc tốt để giáo dục và thúc đẩy quần chúng noi theo

Năm 1947, Bác viết thư gửi Báo cứu quốc và đề nghị: “Mỗi ngày nên đăng một cái “Bảng vàng” kể về một việc oanh liệt trong cuộc kháng chiến Từ đó, trên báo Cứu quốc có mục “Bảng vàng” để biểu dương người tốt việc tốt, gương các anh hùng…

Từ những năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị cho các báo Đảng và các báo cáo của toàn thể quần chúng phải mở chuyên mục “Người mới việc mới” Đến năm 1968 theo kiến của Bác, nhiều tờ báo đã cho ra đời các chuyên mục

“Người tốt việc tốt”

Sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với toàn bộ quá trình hoạt động cách mạng Nửa thế kỷ làm báo, Bác đã sáng lập và làm chủ nhiều tờ báo, đã viết tặng hàng nghìn bài bằng nhiều thể loại với hàng trăm bút danh cho trên

50 tờ báo và tạp chí xuất bản trong và ngoài nước Những bài báo của Bác về người tốt việc tốt, điển hình tiên tiến như một động lực thúc đẩy mạnh mẽ các phong trào thi đua yêu nước của dân tộc Nó trở thành sức mạnh bất diệt, tạo nên cuộc chiến thắng của nhân dân ta trên mặt trận chống Pháp, Mỹ và công cuộc xây dựng bảo vệ

tổ quốc xã hội chủ nghĩa Bác đã đi xa nhưng những trang viết và tinh thần chỉ đạo của người về việc tuyên truyền điển hình tiên tiến, người tốt việc tốt vẫn mãi là kim chỉ nam trong hoạt động của nền báo chí cách mạng Việt Nam

1.2.2 Quan điểm của Đảng

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, việc tuyên truyền người tốt việc tốt, những gương điển hình tiến tiến đã giúp lan tỏa tinh thần yêu nước, khơi gợi lên sức mạnh đoàn kết của toàn dân tộc, tạo nên một khí thế, sức mạnh để chống giặc ngoại xâm Đó chính là những người chiến sĩ, những du kích, những bà mẹ, người vợ nơi hậu phương…

Khi đất nước thông nhất, cả nước ta bước vào công cuộc xây dựng đất nước, hàn gắn những vết thương chiến tranh Đây cũng là một thử thách không hề kém phần cam go của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Trong giai đoạn nay, cũng đã xuất hiện nhiều nhân tố mới, con người mới ra sức thi đua lao động sản xuất, tiếp thu khoa học kỹ thuật mới, xây dựng đời sống văn hóa – xã hội…Chính trong giai đoạn

này, Đảng ta cũng chú trọng đẩy mạnh tuyên truyền những điển hình tiên tiến, gương người tốt việc tốt Kế thừa phong cách nêu gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã ban hành nhiều Chỉ thị, Quy định và đề ra các biện pháp, yêu cầu

cụ thể vấn đề này

Dưới chế độ thực dân phong kiến, dù phải hoạt động trong điều kiện bị cấm đoán nhưng báo chí cách mạng Việt Nam đã phát huy được tinh thần phê phán, đấu tranh chống lại chế độ thống trị Từ sau cách mạng tháng Tám, báo chí phục vụ cho dân tộc trong hai cuộc chiến tranh cách mạng, kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ cứu nước Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dặn dò nhiều cán bộ của ngành văn hóa văn nghệ: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy” [21, tr 388] Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là vũ khí sắc bén để để động viên, giáo dục quần chúng nhân dân và chiến đấu kẻ thù Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiếp xúc với báo chí là một cách để giới thiệu đường lối, chủ trương đúng đắn của mình trong cuộc chiến đấu độc lập Trong lịch sử phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh là người đã đặt nền móng, mở đầu cho những trang báo mới cách mạng Việt Nam Quán triệt quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phương thức lãnh đạo của Đảng bằng nêu gương, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên như: Chỉ thị 06 – CT/TW ngày 7/11/2006 về tổ chức cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh; Chỉ thị số 03 – CT/TW ngày 14/5/2011 về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Chỉ thị số 05 – CT/TW ngày 15/5/2016 về tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách

Hồ Chí Minh Trong đó yêu cầu đưa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức phong cách Hồ Chí Minh vào chương trình, kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, nghị quyết cúa cấp ủy Lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ việc triển khai thực hiện theo phương châm trên trước, dưới sau, trong trước, ngoài sau, đề cao trách nhiệm nêu gương, tự giác học trước, làm theo trước để nêu gương

của người đứng đầu và cán bộ chủ chốt của các cấp, của cán bộ, đảng viên trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh

Có thể thấy rằng, trong suốt chiều dài lịch sử nền báo chí cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn lấy báo chí là phương tiện để phê phán và tuyên truyền Trong

đó, lấy hoa thơm lấn dần cỏ dại, tuyên truyền những tấm gương người tốt việc tốt, những điển hình tiên tiến luôn được Đảng chú trọng và xem là giải pháp trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng Điều này thể hiện cụ thể tại Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) xác định việc đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; củng cố niềm tin của Đảng viên và nhân dân đối với Đảng là vấn đề mang tính cấp bách Nghị quyết đã chỉ ra những nguyên nhân hạn chế trong xây dựng Đảng là: Công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống nhiều khi còn hình thức, chưa đủ sức động viên và thường xuyên nâng cao ý chí cách mạng của cán bộ, đảng viên; một số nơi có tình trạng những việc làm đúng, gương người tốt việc tốt không được đề cao, bảo vệ… Chính vì thế, trong nhóm giải pháp về công tác giáo dục chính trị tư tưởng, Đảng có chủ trương chấn chỉnh hoạt động thông tin, tuyên truyền; quản lý có hiệu quả hoạt động báo chí theo đúng quy định hướng của Đảng và Nhà nước Chú trọng làm tốt hơn việc nêu gương những người tốt việc tốt; lấy nhân tố tích cực để đẩy lùi tiêu cực…

Ngày 29/4/2016, Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng đã ban hành Công văn

số 367 – CV/BTGTW gửi các tỉnh, thành ủy; các ban đảng, ban cán sự đảng, đảng đoàn, đảng ủy trực thuộc Trung ương, về việc đẩy mạnh tuyên truyền các sự kiện chính trị lớn và gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến Nội dung công văn Ban Tuyên giáo Trung ương nêu: Tuyên truyền, nhân rộng những điển hình tiên tiến trong các phong trào thi đua yêu nước trên các lĩnh vực phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, xóa đói giảm nghèo, xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ chủ quyền biển đảo, bảo vệ an ninh Tổ quốc….Các cơ quan chủ quản, Tổng biên tập các báo, đài ở Trung ương và địa phương xây dựng kế hoạch tuyên truyền, dành thời

điển hình tiên tiến, nhất là trong việc học tập làm theo đạo đức Hồ Chí Minh Chú trọng nâng cao chất lượng, tính thuyết phục, hấp dẫn của các tin, bài; coi trọng mời những gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến tham gia các diễn đàn, tọa đàm;

mở rộng các cuộc thi tìm hiểu, viết, sáng tác văn học, nghệ thuật, xây dựng các phóng sự, phim tài liệu về những gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến trên các phương tiện thông tin đại chúng

Tại Hội báo chí toàn quốc 2019 do Hội nhà báo Việt Nam, Ban tuyên giáo

TW, Bộ Thông tin – Truyền thông, Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch và UBND TP

Hà Nội phối hợp tổ chức Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh: “Báo chí cần chú trọng tuyên truyền về mặt tốt, mặt tích cực, gương người tốt việc tốt, gương điển hình tiên tiến, nhân rộng các phong trào thi đua yêu nước gắn với việc học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh để lang tỏa những giá trị tốt đẹp, tạo niềm tin, sự phấn khởi, lạc quan trong xã hội, tạo động lực thúc đẩy công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước ngày càng tốt đẹp hơn Không để tình trạng báo giật tít giật gân, kích động, nhất là làm ảnh hưởng đến uy tín của đất nước”

Từ đó cho thấy việc nêu gương không còn dừng lại ở những câu khẩu hiệu, kêu gọi chung chung, mà dần trở thành nhiệm vụ, yêu cầu và hơn thế, đó còn là giải pháp, là trách nhiệm, quy định của mọi cán bộ, đảng viên phải tự thực hiện đến nơi đến chốn, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị được giao

1.2.3 Quan điểm của báo chí Cà Mau

Tỉnh Cà Mau có 4 cơ quan báo chí chuyên nghiệp, đó là: Báo Cà Mau, Đài

PT - TH, Báo ảnh Đất mũi và Tạp chí văn nghệ Báo Cà Mau hiện có 1 tờ báo in khổ 30x40 cm, 12 trang Trong đó có 4 trang in màu (trang 1, trang 6, 7 và trang 12), còn lại 8 trang in 2 màu trắng – đen Báo in Báo Cà Mau xuất bản 4 kỳ/tuần vào các ngày Thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu và thứ Bảy Số lượng phát hành bình quân

5000 tờ/kỳ Báo Cà Mau điện tử cặp nhật liên tục 24/24, với số lượng độc giả hàng triệu người

Báo ảnh Đất Mũi ngoài tờ phát hành mỗi tuần 1 kỳ, còn có các ấn phẩm: Đất Mũi tiếng Khmer phát hành 2 kỳ/tuần và Đất Mũi điện tử liên tục cập nhật 24/24 với số lượng hàng triệu độc giả

Đài PT – TH Cà Mau có chức năng tuyên truyền đường lối, chủ trương Chính sách pháp của Đảng, giáo dục pháp luật của Nhà nước Viêt Nam Hiện nay, nội dung chương trình phát thanh của Đài PT – TH Cà Mau phát song song trên 2 sóng (FM 94,6MHz và AM 909KHz) Tổng thời lượng chương trình phát sóng 17 giờ 10 phút/ngày (từ 5 giờ đến 22 giờ 00 phút) Chương trình truyền hình của Đài

PT – TH Cà Mau phát sóng liên tục 19/24 giờ trong ngày, chương trình phát thanh tiếp tục đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng là món ăn tinh thần quan trọng của thính giả, nhất là thính giả vùng sâu, vùng xa, hải đảo

Tạp chí Văn nghệ Cà Mau 2 tháng ra 1 kỳ, tập hợp các sáng tác, công trình nghiên cứu về Văn học – Nghệ thuật của lực lượng văn nghệ sĩ trong tỉnh

Bên cạnh đó, đài truyền thành của 9 huyện, thành phố có sự thay đổi về cơ cấu, tổ chức vào đầu năm 2020 là sáp nhập, hợp nhất vào Trung tâm văn hóa – thể thao thành tên gọi mới là Trung tâm văn hóa - Truyền thông và Thể thao các huyện, thành phố, nhưng vẫn duy trì và phát triển liên tục, ổn định thời lượng và từng bước đổi mới thông tin

Bám sát đường lối của Đảng về phát huy vai trò báo chí trong phát hiện, cổ

vũ và nhân rộng những gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến, thời gian qua hầu hết các cơ quan báo chí từ Trung ương đến địa phương đã dành thời lượng để biểu dương, tôn vinh những gương người tốt việc tốt, điển hình tiên tiến Tại tỉnh Cà Mau, thực hiện kế hoạch số 236/KH/BTGTW ngày 23/10/2018, Hướng dẫn số 85/HD/BTGTW ngày 8/3/2019 của Ban tuyên giáo Trung ương về tuyên truyền những điển hình tiêu biểu trong học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Ban tuyên giáo tỉnh ủy Cà Mau đã tổ chức họp với các cơ quan báo chí, văn hóa, văn học nghệ thuật triển khai tuyên truyền người tốt việc tốt, điển hình tiêu biểu trong học tập và làm theo Bác

Thực hiện chỉ thị số 42/CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban chấp hành Trung ương Đảng đối với công tác giáo dục l tưởng cách mạng, đạo đức, văn hóa, lối sống cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 – 2020, và Quyết định số 1501/QĐ –TTg ngày 28/8/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên và nhi đồng giai đoạn

2015 – 2020” Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Trong nhóm nội dung thực hiện UBND tỉnh xác định tăng cường công tác tuyên truyền các phong trào thi đua yêu nước, những gương điển hình người tốt việc tốt trên các lĩnh vực, cuộc sống xã hội trên phạm vi cả nước và tỉnh Cà Mau

Về nhiệm vụ và biện pháp, UBND tỉnh đã đề như sau: Đa dạng hóa tuyên truyền giáo dục thông qua các hội nghị, hội thảo, triển lãm cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã, tổ chức thực hiện các bài viết trên báo, đài PT – TH, truyền thanh ở địa phương và Trung ương Ngoài ra, các cơ quan, ban, ngành, đơn vị địa phương thường xuyên cập nhật đưa tin, bào viết về những tấm gương người tốt việc tốt quanh ta, những nội dung giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ

Báo Cà Mau, Đài PT – TH Cà Mau, Hội Văn học nghệ thuật, Báo ảnh Đất Mũi, các trang thông tin điện tử của các Sở, Ngành, đều có tin nhanh, hình ảnh, bài viết về người tốt việc tốt, những điển hình tiên tiến, nhân tố mới, điển hình tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

Hội Nhà báo còn phối hợp với Hội Nông dân, Công an tỉnh, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy hàng năm tổ chức giải báo chí “Nông nghiệp – Nông dân – Nông thôn”, giải Báo chí “Vì an ninh và bảo vệ Tổ quốc” và cuộc thi sáng tạo tác phẩm báo chí

về “Học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” Các giải báo chí đã tuyển chọn trao giải cho các tác giả có các tác phẩm báo chí đạt chất lượng cao về nội dung, có hình thức thể hiện hấp dẫn, đảm bảo tính chính trị tư tưởng, tính chính xác, thuyết phục, có tính phát hiện, có hiệu quả xã hội cao, có nội dung phát hiện, phản ánh gương người tốt việc tốt, các điển hình tiên tiến trong học tập, công tác, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chủ quyền biên giới, biển đảo, lao động sản xuất, kinh doanh vượt khó, làm giàu…, trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo

đức Hồ Chí Minh…Qua đó đã góp phần tuyên truyền, tôn vinh, cổ vũ nhân rộng những tấm gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến trong các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới nhằm khơi dậy và phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng – an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh

Chủ tịch Hội nhà báo tỉnh Cà Mau Nguyễn Thanh Dũng cho biết: “Để nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt trên báo chí Cà Mau, hằng năm Hội nhà báo tỉnh Cà Mau vẫn duy trì tổ chức giải báo chí “K chân dung Người tốt – Việc tốt” cho 5 loại hình báo chí là: Báo phát thanh, báo Truyền hình, phóng sự cho báo in, bút ký cho báo in và ảnh báo chí Đây là giải báo chí được duy trì suốt 19 năm qua Giải báo chí đã tuyển chọn trao giải cho các tác giả có các tác phẩm báo chí đạt chất lượng cao về nội dung, có hình thức thể hiện hấp dẫn, đảm bảo tính chính trị tư tưởng, tính chính xác, thuyết phục, có tính phát hiện, có hiệu quả xã hội cao, có nội dung phát hiện, phản ánh gương người tốt việc tốt, các điển hình tiên tiến trong học tập, công tác, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chủ quyền biên giới, biển đảo, lao động sản xuất, kinh doanh vượt khó, làm giàu…, trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh…Qua đó đã góp phần tuyên truyền, tôn vinh, cổ vũ nhân rộng những tấm gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến trong các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới nhằm khơi dậy và phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng – an ninh, xây dựng Đảng

và hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh”

Phó tổng biên tập báo Cà Mau Nhà báo Nguyễn Danh cho hay: “Trong thời gian qua, số lượng tin, bài viết về gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến được đăng thường xuyên trên các ấn phẩm báo thường kỳ, các ấn phẩm cuối tuần… Đặc biệt khi có chủ trương lớn phát động về các phong trào thi đua trong tất cả các lĩnh vực, báo Cà Mau đã kịp thời nêu gương những điển hình tiên tiến, những gương người tốt việc tốt Hầu hết các số báo đều có gương người tốt việc tốt, điển hình tiên

của đời sống Đặc biệt, gần đây, báo chí tỉnh Cà Mau đang tập trung tuyên truyền đậm nét phong trào học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh”

Ông Phạm Thanh Phong, Phó giám đốc Đài PT – TH Cà Mau cho biết:

“Hiện nay Đài PT – TH Cà Mau sản xuất và phát sóng 30 đầu chuyên đề Đặc biệt, trên sóng phát thanh chuyên đề “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được duy trì thường xuyên Đến nay, Đài PT – TH Cà Mau đã đăng tải hàng trăm tác phẩm (tin, bài) gương người tốt việc tốt, các nhân tố mới trong đời sống, công tác, chiến đấu, lao động và học tập Điều này thể hiện rõ trên lĩnh vực xây dựng Đảng Đài PT – TH đã tập trung tuyên truyền những gương điển hỉnh tiên tiến trong học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tôn vinh những tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh, đảng viên, cán bộ công chức tiêu biểu, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc Đối với lĩnh vực kinh tế, tập trung tuyên truyền những điển hình trong phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, áp dựng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, khích lệ những nhân tố vươn lên làm giàu chính đáng, năng động sáng tạo trong sản xuất kinh doanh Bên cạnh đó, lĩnh vực an ninh – quốc phòng, giữ gìn trật tự và an toàn xã hội được đài tập trung tuyên truyền sâu rộng những tập thể, cá nhân tiêu biểu đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội Điển hình là cán bộ, chiến sĩ biên phòng,

Bộ chỉ huy quân sự tỉnh hoạt động về cơ sở làm các công tác dân vận, giúp dân làm kinh tế, phòng chống thiên tai; Công an nhân dân vì nước quên thân, vì dân phục vụ…”

Phó trưởng Ban tuyên giáo tỉnh ủy Phạm Việt Phong đánh giá: “Những năm qua báo chí tỉnh nhà đã hoạt động đúng định hướng chính trị, đúng mục đích, tôn chỉ, quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Phản ánh kịp thời sự kiện quan trọng của quê hương, đất nước đến các cán

bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân; đồng thời phản ánh những tâm tư, tình cảm, nguyện vọng chính đáng của nhân dân đến với Đảng, Nhà nước, góp phần tổng kết thực tiễn, cổ vũ, động viên kịp thời các phòng trào thi đua yêu nước; phát hiện nêu gương người tốt việc tốt, nhân tố mới trong cuộc sống”

1.3 Tác phẩm báo chí về gương người tốt việc tốt

1.3.1 Tiêu chí ngưởi tốt việc tốt

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam luôn nêu cao những tấm gương đạo đức sáng ngời Đó là tình yêu thương, đoàn kết, giúp đỡ vượt qua khó khăn hoạn nạn, là sự hy sinh, dung cảm, chống lại cái ác, cái xấu… Tuy có những biến động, thay đổi về hoàn cảnh lịch sử, song dù là thời chống giặc ngoại xâm hay công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đây cũng là đức tính mà thời đại nào mỗi con người Việt Nam cũng phải cần có

Từ những giá trị truyền thống tốt đẹp của con người Việt Nam cùng với sự vận động không ngừng của cuộc sống, tác giả xin đưa ra khái quát một số tiêu chí của người tốt việc tốt như sau:

Tinh thần yêu nước

Tinh thân yêu nước là một trong phẩm chất truyền thống từ xưa nay của dân tộc ta, nó là động lực, là sức mạnh to lớn để nhân dân ta chiến thắng trên mọi mặt trận chống giặc ngoại xâm, giành thống nhất đất nước như ngày hôm nay

Khi đất nước thống nhất, tinh thần yêu nước của dân tộc ta lại được thể hiện

rõ ràng, cụ thể qua những việc làm, hành động mang lại sự phồn vinh, phát triển, hạnh phúc cho nhân dân… Đó là chí kiên cường, quyết tâm xây dựng và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước

cá nhân, tập thể, từ già đến trẻ nhỏ Đây là một trong những nét đẹp mang tính nhân

văn, là một trong những biểu hiện của người tốt việc tốt ở mọi thời kỳ, giai đoạn lịch sử

Lao động giỏi, cần cù, sáng tạo

Trong mỗi thời kỳ, giai đoạn, lao động và sự sáng tạo trong lao động để làm giàu trên bằng những công việc chân chính luôn được khuyến khích Trong lịch sử ngàn năm qua, dân tộc ta luôn cần cù, siêng năng lao động để mang lại những giá trị vật chất, tinh thần Trong thời buổi công nghiệp hóa hiện đại hóa ngày nay, sự cần

cù siêng năng còn được thể hiện qua cách tiếp cận, vận dụng các phương tienj kỹ thuật để tạo nên hiệu quả làm việc

Tài năng, trí tuệ

Trong cuộc sống, chúng ta thường dùng tài năng để chỉ về một năng lực xuất sắc, có khả năng làm gỏi và có sáng tạo trong một công việc, lĩnh vực hoặc ngành nghề nào đó Trong lịch sử dân tộc, rất nhiều những bậc hiền nhân, vừa có đức vừa

có tài đã được vinh danh, để lại tiếng tốt muôn đời cho hậu nhân, vừa có đức vừa có tài đã được vinh danh Trong giai đoạn hiện nay, không ít những tấm gương người tài nặng, trí tu, có phẩm chất đạo đức tốt được vinh danh

Nghị lực vượt lên số phận

Ai cũng mong muốn có cuộc sống sung túc, ấm no, hạnh púc Thế nhưng, đâu đó vẫn còn rất nhiều những hoàn cảnh éo le Đó có thể là những thiếu thốn về vật chất, cũng có thể là nhưng khiếm khuyết trên cơ thể Song, với miền tin và nghị lực, không ít người đã vượt lên nghịch cảnh, thiếu thốn để không trở thành gánh

nặng cho xã hội, thậm chí là sống có ích, như một bông hoa ngán hương tô điểm cho cuộc sống Chính nghị lực, ý chí, quyết tâm này làm cho những số phận éo le càng đáng khâm phục và cần được nhân rộng

1.3.2 Tiêu chí người tốt việc tốt trên báo chí

Trong bài viết Người làm báo với việc nêu gương người tốt, việc tốt, (năm

2012) của Nguyên Trưởng Ban Nghiệp vụ, Hội Nhà báo Việt Nam Phạm Tài

Nguyên cho rằng: “Có lẽ, chỉ báo chí Việt Nam mới có dạng bài người tốt, việc tốt

được xem như một thể loại cùng với các thể loại báo chí khác do Bác Hồ - Nhà báo cách mạng vĩ đại đã khai sáng từ cuối năm 1959 và sử dụng rất thành thạo như một công cụ vũ khí sắc bén trong việc đấu tranh chống các thế lực thù địch, chống cái xấu, cái ác, khơi dậy ý thức tốt đẹp của con người trong phong trào cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [28, tr 1]

Trong báo chí, đề tài người tốt việc tốt là một trong đề tài rất quen thuộc đối với nhà báo Tuy nhiên, đây là một trong những đề tài không hề dễ thực hiện Cái khó của nhà báo khi thực hiện mảng đề tài này không chỉ là cách vận dụng các thể loại báo chí để thể hiện nhân vật mà còn là đi tìm những tấm gương rất xứng đáng

để được tôn vinh Bên cạnh các tiêu chí người tốt việc tốt, để lựa chọn được nhân vật cho bài viết, người tốt việc tốt còn phải đáp ứng được các tiêu chí như một thông tin báo chí đến với đông đảo công chúng, để tạo ra những hiệu quả xã hội Như vậy, các tiêu chí của người tốt việc tốt trên báo chí cần có như sau:

Tính chân thật, khách quan: Đây là tiêu chí quan trọng hàng đầu của một tác phẩm báo chí Thông tin mang đến cho người đọc phải hoàn toàn là sự thật, không được bóp méo bởi nhiều lý do tế nhị Đối với người tốt việc tốt, khi đặt bút viết về mảng đề tài này, người phóng viên phải xác định rõ người tốt việc tốt này là người thật, việc thật, có những việc làm có ích được xã hội công nhận, chứ không phải là một người bình thường được người viết gán ghép gượng gạo, tô hồng bởi nhiều yếu

tố tế nhị

Tính thời sự: Báo chí cung cấp cho người đọc những thông tin mới, có sức hấp dẫn, gắn với những thời điểm của sự việc Tiêu chí thời sự của người tốt việc tốt được biểu hiện ở tính điển hình của nhân vật phù hợp với các vấn đề xã hội đang quan tâm, chú ý Những việc làm, hành động của nhân vật có nghĩa, mang lại lợi ích cho xã hội mà nghĩa của nó vẫn có giá trị học tập, ứng dụng trong cuộc sống hiện tại

Tính đại chúng; Công chúng tiếp nhận của báo chí đa dạng về tầng lớp và lứa tuổi Do đó, để thông tin báo chí được phổ cập đến mọi tầng lớp nhân dân, báo chí cần tính đại chúng để ai cũng có thể hiểu và tiếp nhận Đối với tác phẩm báo chí viết về gương người tốt việc tốt, tính đại chúng được thể hiện qua cách lựa chọn nhân vật và những việc làm, hành động của họ Nhân vật bình dị đời thường, việc làm dễ hiểu, dễ nhân rộng, dễ học hỏi, có sức lan tỏa trong cộng đồng…

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lƣợng tác phẩm báo chí

Trong quyến “Cơ sở lý lận báo chí” PGS TS Nguyễn Văn Dững đã nhắc đến

3 tiêu chí cho một tác phẩm báo chí hay, hấp dẫn công chúng “Thứ nhất, tác phẩm

đề cặp được sự kiện, vấn đề bức xúc, nóng hỏi, nổi cộm trong dư luận xã hội, đang được công chúng đón đợi, muốn biết và cần được giải thích Thứ hai, đó là tác phẩm được cấu thành, được xây dựng từ những chi tiết sống động bằng mắt thấy tay nghe và trực tiếp đối thoại, những số liệu tin cậy và được chọn lọc một cách kỹ càng trong sự so sánh, phân tích Thứ ba là cách diễn đạt, trình bày ngắn gọn, sáng rõ, cuốn hút, giọng điệu thuyết phục”, [10, tr 149]

Đối với tác phẩm người tốt việc tốt, thông thường phóng viên, cộng tác viên đi thực tế, qua trao đổi, tìm hiểu được lãnh đạo cơ sở giới thiệu một số điển hình trong các phong trào thi đua yêu nước tạo các đơn vị, địa phương Sau đó, người viết trực tiếp gặp gỡ nhân vật và một số người liên quan (cấp trên, đồng nghiệp, làng xóm)

để phỏng vấn lấy thông tin, chụp hình rồi thực hiện bài viết Thế nên hầu hết những bài gương người tốt việc tốt đều được tác giả khai thác theo mô típ quen thuộc: giới thiệu nhân vật (họ, tên, quê quán, tuổi, nghề nghiệp), những việc tốt mà nhân vật đã

thực hiện, tâm sự của nhân vật và những người liên quan, các danh hiệu thi đua, khen thưởng mà nhân vật đã nhận được… Chính mô típ quen thuộc trong cách khai thác thông tin và trình bày của tác giả làm cho tác phẩm trở nên đơn điệu, như một bản liệt kê thành tích Điều này gây cho độc giả cảm giác không hứng thú với những bài người tốt việc tốt có cấu trước giống nhau

Nhà báo Hàn Ni trong quyển “Viết báo và theo đuổi sự kiện” cho rằng:

“Người viết chân dung cần vận dụng kỹ thuật ngôn ngữ nhiều nhất nên bài viết gần với chất văn Để người đọc cảm được nhân vật, trong bài nên dùng hình tượng để so sánh và đặc biệt là phải dung văn kể thuật lại một cách hấp dẫn những sự kiện liên quan đến nhân vật Do vậy, nếu thể loại tin cần văn phong rõ ràng, một nghĩa, ngắn gọn thì văn phong của bài chân dung hoàn toàn ngược lại, dung ngôn ngữ bóng bẩy, bay bướm, giàu hình tượng Đây là thể loại gần với ký sự nhất, giọng văn cần uyển chuyển, có thể biến hóa thành sâu lắng hay sôi nổi tùy theo bài viết Cái khó trong bài viết chân dung là làm sao để người đọc cảm nhân vật chứ không chỉ biết hay hiểu qua lời kể lể, khoe khoang thành tích Để có một bài chân dung hay, có hồn, cốt lõi người viết phải am hiểu và cảm được nhân vật”, [31, tr 17]

Chị Trang Thâm, biên tập viên phòng Biên tập, người từng đạt rất nhiều giải cao tại giải báo chí Ký chân dung người tốt việc tốt do Hội Nhà báo Cà Mau

tổ chức hằng năm cho rằng: “Một tác phẩm báo chí viết về người tốt việc tốt đạt chất lượng và hiệu quả truyên truyền phụ thuộc vào nhiều kỹ năng Phóng viên phải có kỹ năng chọn nhân vật, kỹ năng phỏng vấn, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, cuối cùng là kỹ năng thể hiện tác phẩm Muốn đạt được những kỷ năng này đòi hỏi người viết phải có một quá trình học hỏi và tìm hiểu, đọc nhiều tác phẩm để tích lũy kinh nghiệm”

Có thể nói rằng người tốt việc tốt là mảng đề tài dễ viết nhưng khó hay Bởi nếu viết về người tốt việc tốt mà chỉ kể, thiếu hình ảnh, thiếu thuyết phục thì sẽ tạo

sự phản cảm Nếu chúng ta nói nhân vật tốt mà không chứng minh được bằng hình ảnh, việc làm thì thiếu thuyết phục Để xây dựng được chân dung nhân vật, chúng ta cần ngòi bút lột tả nội tâm, xây dựng nhân vật có tính cách mới mong để lại ấn