Để có thể nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện hiện đại, cũng như ngày một nâng cao chất lượng của các dịch vụ tại 24 thư viện quận huyện thì việc nâng cao trình độ cho đội[r]
Trang 1THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRI ẺN DỊCH vụ
THÔNG TIN THƯ VIỆN TẠI HỆ THỐNG THƯ VIỆN QUẬN HUYỆN THÀNH PHỐ HÒ CHÍ MINH
Trần Văn Hồng*
Tóm tắt: Khái quát sàn phẩm và dịch vụ thông tin trong hoạt động tại thư viện quận
huyện ớ T hành p h ố Hồ C h ỉ M in h (T P H C M ) Nghiên cứu đảnh giá thực trạng sản phâm và dịch vụ thông tin - thư viện tại hệ thống thư viện quận huyện Đe xuất một sổ giải pháp nhằm phát triển và n â n g cao sản phâm và dịch vụ thông tin - thư viện tại các thư viện quận huyện ở TP.HCM.
ĐẶT VẤN ĐÊ
Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của cả nước, đồng thời là trung tâm giáo dục lớn và quan trọng nhất của Việt Nam Nơi đây tập trung hàng ngàn nhà nghiên cứu và hàng triệu học sinh, sinh viên Do đó nhu cầu nghiên cứu, học tập của người dân trên địa bàn là rất lớn Đe đáp ứng được nhu cầu đó, tại TP.HCM đã tập trung một số lượng lớn các viện nghiên cứu và các trung tâm thông tin thư viện, trong đó có hệ thống thư viện quận huyện Nhiệm vụ đặt
ra cho các trung tâm thông tin - thư viện nói chung và thư viện quận huyện nói riêng
là làm sao đáp ứng một cách cao nhất nhu cầu của người dân trên địa bàn cũng như những nhu cầu nghiên cứu về mọi mặt của các nhà nghiên cứu Đe làm được điều đó đòi hỏi hệ thống thư viện quận huyện TP.HCM không chỉ có nguồn lực thông tin lớn,
có đội ngũ cán bộ thư viện chuyên nghiệp cũng như trang thiết bị, cơ sở vật chất hiện đại mà còn đòi hỏi phải có dịch vụ thông tin - thư viện với chất lượng cao, phong phú, đa dạng và hiện đại
Dịch vụ thông tin thư viện có vai trò rất quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu của người dùng tin đặc biệt trong giai đoạn hiện nay với những yêu cầu thông tin ngày càng đa dạng và cao cấp hơn của người dùng tin Hệ thống thư viện quận huyện
ở TP.HCM là một hệ thống thư viện công cộng rộng lớn về địa lý, có tiềm lực mạnh
mẽ về nguồn nhân lực và nguồn lực thông tin Không chỉ vậy thư viện quận huyện còn là một địa chỉ lớn của TP.HCM, nơi thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lun văn hóa với nhiều hình thức Bạn đọc đến với hệ thống thư viện quận huyện cũng rất
đa dạng với nhiều trình độ, lứa tuổi, mục đích, nhu cầu đọc cũng rất phong phú Đe
có thể đáp ứng những yêu cầu đó, thư viện quận huyện cần phải cung cấp rất nhiều dạng dịch vụ thông tin thư viện nhằm thỏa mãn nhu cầu tin của mọi thành phần bạn đọc đến thư viện Tuy nhiên cùng với sự phát triển của xã hội, sự bùng nổ thông tin
và tri thức, dịch vụ của hệ thống thư viện quận huyện TP.HCM đã và đang không đáp ứng kịp với nhu cầu tin của người dùng tin Việc nghiên cứu và đánh giá lại dịch vụ đang được cung cấp để đưa ra những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng các dịch
vụ đó, đáp ứng tốt hơn, đầy đủ hơn nhu cầu của người dùng tin là vấn đề cấp thiết Bên cạnh đó thư viện quận huyện cần có những bước chuyển tiếp mạnh mẽ từ hình
* Thạc sĩ, Trung tâm Văn hóa Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh.
Trang 2thức thư viện truyền thống sang thư viện hiện đại, thư viện tự động hóa Vì vậy cần nghiên cứu xây dựng hệ thống dịch vụ thông tin - thư viện mới hiện đại phù hợp với
sự phát triển chung của xã hội, sẵn sàng cho việc phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, giải trí, nâng cao trình độ của người dùng tin trong thời gian tới Với những lý
do nói trên, Thực trạng và giải pháp phát triển dịch vụ thông tin thư viện tại hệ thong
thư viện quận huyện TP Hồ Chí Minh là vấn đề rất cần thiết Người viết nghiên cứu
với mong muốn tổng họp để đưa ra một cái nhìn tổng thể chung về các dịch vụ thông tin - thư viện mà hệ thống thư viện quận huyện TP.HCM đang cung cấp đưa định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển các dịch vụ thông tin - thư viện, nâng cao chất lượng phục vụ, đáp ứng đầy đủ và kịp thời nhu cầu tin của bạn đọc tại thư viện quận huyện TP.HCM và cả nước nói chung trong thời gian tới
1 HỆ THỐNG T H Ư VIỆN QUẬN HUYỆN VỚI s ự NGHIỆP PH ÁT TRIỂN XÂY
D Ự N G Ở TH ÀNH PH Ố HỒ CHÍ MINH
Thư viện cấp quận, huyện là một thiết chế văn hóa ở địa phương, thực hiện chức năng văn hóa ở mọi nơi Thư viện trở thành trung tâm chủ yếu của sinh hoạt văn hóa, giúp mọi người hiểu biết tất cả các loại hình văn hóa, lôi cuốn nhân dân và các tầng lớp xã hội vào các hoạt động sáng tạo các giá trị văn hóa Ngoài nhiệm vụ bảo quản và truyền bá các di sản văn hóa bằng chữ viết, thư viện còn trở thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa được ưa chuộng như tổ chức các cuộc thi kể chuyện sách, vẽ tranh, văn nghệ, tọa đàm theo chủ đề về cuốn sách yêu thích Thư viện là cơ quan giáo dục ngoài nhà trường, trang bị tri thức cho cộng đồng, cho nhân dân để vươn lên hoàn thiện nhân cách văn hóa của mình Thư viện đã góp phần không nhỏ vào công tác xóa mù và tham gia nâng cao trình độ dân trí cho nhân dân ở địa phương Hệ thống thư viện quận huyện còn là nơi đáp ứng nhu cầu giải trí ở địa phương Trong điêu kiện phát triến rộng rãi các phương tiện nghe nhìn, các trò chơi điện tử, các thư viện phối hợp với nhà trường, gia đình đưa ra các giải pháp để điều tiết họp lý thời gian vừa đọc sách vừa giải trí của các em học sinh Khi kinh tế phát triển, đời sống nhân dân được cải thiện thì việc định hướng sử dụng thời gian nhàn rỗi vào việc đọc sách báo nâng cao trình độ và giải trí sao cho hợp lý chính là nhiệm vụ của thư viện
Là trung tâm thông tin ở cấp cơ sở, thỏa mãn nhu cầu thông tin của nhân dân Thư viện quận huyện là trung tâm thông tin gắn với sản xuất, nghiên cứu khoa học, à cơ quan cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Ngoài ra, thư viện còn cung cấp các tài liệu khoa học
kỹ thuật giúp bà con ứng dụng vào sản xuất, cung cấp các tài liệu về cây trồng vật nuôi tăng năng suất, chất lượng cao và các tài liệu về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, công nghệ, văn hóa nghệ thuật đáp ứng nhu cầu học tập, sản xuất và nghiên cứu khoa học Mặt khác, thư viện cấp huyện còn cung cấp những tin tức, sự kiện hàng ngày đến đời sổng cộng đồng Là một kênh thông tin hữu hiệu nhất để tuyên truyền rộng rãi các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước tới đông đảo quần chúng nhân dân
Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay thì hệ thống dịch vụ thông tin - thư viện đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động TT-TV của các cơ quan TT-TV nói chung và ở thư viện quận huyện thành phố Hồ Chí Minh nói riêng Chất
Trang 3lượng của dịch vụ thông tin - thư viện được xem là thước đo hiệu quả hoạt động, là yếu tố cụ thể hóa chức năng nhiệm vụ của cơ quan TT-TV, là yếu tố quan trọng của nguồn lực thông tin, là phương tiện để quản lý, hoạt động TT-TV của một cơ quan TT-TV giúp cho các cơ quan TT-TV trao đổi, chia sẻ nguồn lực thông tin với nhau, giúp bạn đọc xác định truy cập, khai thác các nguồn tin của các thư viện quận, huyện một cách dễ dàng và nhanh chóng, đồng thời nâng cao năng lực khai thác thông tin và thỏa mãn NCT của bạn đọc
Trong thực tế, dịch vụ thông tin - thư viện có chức năng là thỏa mãn nhu cầu người dùng tin Một cơ quan thông tin - thư viện bất kỳ muốn đáp ứng được tốt nhất nhu cầu người dùng tin cũng như để thu hút họ đến với thư viện đều phải có những hệ thống dịch vụ phong phú và hoàn hảo Thư viện quận huyện muốn phát triển các dịch
vụ cần phải không ngừng đa dạng hóa, nâng cao chất lượng của các dịch vụ
QUẬN HUYỆN
Dịch vụ thông tin - thư viện là hoạt động cơ bản mà thư viện quận huyện thực hiện nhằm giúp cho bạn đọc nhận được những thông tin phù hợp với nhu cầu của mình Hiện tại, thư viện quận huyện ở TP.HCM đang cung cấp các dịch vụ sau:
- Dịch vụ cung cấp tài liệu: Cung cấp tài liệu là một dịch vụ cơ bản của các cơ
quan TT-TV, nhằm giúp bạn đọc sử dụng được tài liệu phù hợp với nhu cầu thông tin của mình Dịch vụ này được triển khai dưới các hình thức như: dịch vụ đọc tại chỗ, dịch vụ mượn về nhà
- Dịch vụ đọc tại chỗ: Dịch vụ đọc tại chỗ là hình thức phục vụ mang tính
truyền thống của các thư viện quận huyện Đây là dịch vụ cơ bản cung cấp tài liệu gốc nhằm giúp bạn đọc thoả mãn yêu cầu thông tin của mình Dịch vụ đọc tại chỗ là một yêu cầu không thể thiếu được đối với bạn đọc của thư viện quận, huyện TP HCM Tại đây, bạn đọc có thể được đáp ứng nhu cầu tra cứu tài liệu, tìm các thông tin dữ kiện, số liệu, các thuật ngữ, bài báo, tạp chí và các vật mang tin khác trong kho Dịch vụ đọc tại chỗ của các thư viện được tổ chức theo phương thức kho mở v ề phương thức phục vụ: Tài liệu được sắp xếp theo chỉ số phân loại DDC nên nội dung kho sách được giới thiệu một cách đầy đủ, khoa học tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc khai thác các nguồn tài liệu tham khảo tại thư viện
ư u điểm của dịch vụ đọc tại chỗ theo hình thức kho mở: bạn đọc trực tiếp vào
kho lựa chọn tài liệu và đọc lướt ngay tại chỗ xác định tài liệu, đó có cần hay không, hoặc họ có thể đọc tài liệu khác có nội dung tương tự mà không phài mất thời gian viết phiếu yêu cầu, không phải chờ đợi, tạo cho bạn đọc có cảm giác thoải mái khi lựa chọn tài liệu, vòng quay tài liệu nhiều hơn
Nhược điểm Kho sách bị lộn xộn, sách xếp sai vị trí, tài liệu nhanh chóng bị hư
hại, rách nát do bạn đọc sử dụng nhiều lần, việc bảo quản kho sách khó hon, dễ mất do bạn đọc ra vào nhiều Qua điều tra cho thấy đa số bạn đọc trong thư viện quận, huyện thích dịch vụ này
Trang 4- Dịch vụ mượn về nhà: Dịch vụ mượn về nhà cho phép bạn đọc mang tài liệu
vè nhà sử dụng trong một thời gian nhất định Dịch vụ này giữ vai trò quan trọng trong hoạt động của thư viện quận huyện Đây là dịch vụ thu hút được nhiều bạn đọc, tièt kiệm được thời gian tra cứu cho bạn đọc, giúp bạn đọc có thời gian lưu trữ sách lâu hơn Đối với các tài liệu mượn về của thư viện được tổ chức theo hình thức kho
mở, bạn đọc có thể trực tiếp lựa chọn tài liệu mà mình cần, sau đó mang đến quầy lưu hanh làm thủ tục mượn về Tuy nhiên, hiện nay các thư viện quận huyện của TP.HCM rất hạn chế về diện tích, kinh phí nên việc mượn trả tài liệu hầu hết còn quản lý bằng thủ công Qua việc mượn trả thủ công này cán bộ mất thời gian phải tìm
hô sơ, ghi vào sổ mượn - trả của bạn đọc
- Dịch vụ luân chuyển sách: Đây là dịch vụ luân chuyển sách từ thư viện quận
huyện đến thư viện phường, xã, ấp, khu phố trên địa bàn quận huyện, là một trong những hoạt động quan trọng của thư viện quận huyện nhằm hỗ trợ các thư viện phường xã về nguồn lực thông tin mà các thư viện này gặp nhiều khó khăn trong việc phát triến nguồn tin phục vụ bạn đọc Đa số các thư viện phường xã chất lượng sách báo còn hạn chế, các thư viện, tủ sách phường, khu dân cư không có kinh phí để bổ sung sách, báo thường xuyên mà chủ yếu dựa vào các nguồn tài trợ nhỏ lẻ của người dân địa phương và của thư viện tỉnh
- Dịch vụ triển lãm, trimg bày, giới thiệu sách: Dịch vụ triển lãm, trưng bày
giới thiệu sách thường được các thư viện tổ chức gắn liền với các sự kiện lớn trong đời sống chính trị, văn hóa xã hội của đất nước, của địa phương Hàng năm, các thư viện quận huyện của TP.HCM tổ chức trung bình từ 5-7 cuộc triển lãm và đã tạo được những hiệu ứng tốt trong bạn đọc, cuốn hút không chỉ người dân của quận huyện đó mà còn có tác dụng đến người dân là khách tham quan ở các nơi khác đến
3 ĐÁNH GIÁ DỊCH v ụ THÔNG TIN - TH Ư VIỆN TRONG HỆ THỐNG T H Ư VIỆN
QUẬN HUYỆN TP.HCM
Ư u điểm
Phần lớn các dịch vụ thư viện quận huyện cung cấp miễn phí, các dịch vụ hiện
có của thư viện quận huyện cung cấp thân thiện và thuận tiện với người dùng tin Trong hầu hết các trường hợp, người dùng tin chỉ cần làm thẻ bạn đọc là có thể sử dụng toàn bộ các dịch vụ do thư viện quận huyện cung cấp Thủ tục làm thẻ dễ dàng, không mất phí
N h ư ọ c điểm
Các dịch vụ thông tin thư viện của thư viện quận huyện còn mờ nhạt, sự đa dạng, phong phú về hình thức, nội dung và chất lượng các dịch vụ thư viện còn hạn chế; hoạt động marketing chưa được đẩy mạnh để đưa các các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện thân thiện đến tay bạn đọc, tạo thuận lợi cho họ có thể sử dụng mọi lúc, mọi nơi không phụ thuộc vào không gian, thời gian Nhiều dịch vụ chưa được đưa vào hoạt động như dịch vụ cung cấp thông tin theo chuyên đề, dịch vụ hỏi đáp, dịch vụ thông tin định hướng (chỉ dẫn thông tin), dịch vụ trao đổi thông tin, dịch
vụ pho biến thông tin có chọn lọc, dịch vụ sao chép tài liệu, dịch vụ cung cấp đa
Trang 5phương tiện Điều này cũng dễ hiểu bởi cho tới nay quá trình hiện đại hóa thư viện quận huyện của TP.HCM vẫn chưa được thực hiện Đặc biệt, việc phát triên các dịch
vụ thôns tin - thư viện tại các quận huvện TP.HCM còn mang đậm tính chất tự phát, thiểu sự hợp tác liên kết chặt chẽ trong suốt quá trình tạo lập và khai thác đê bảo đảm
sự phát triển đó là bền vững và ổn định, do vậy số lượng và chủng loại dịch vụ còn khiêm tổn chất lượng các dịch vụ thông tin - thư viện chưa cao, hiệu quả sử dụng còn hạn chế, chưa tạo được sức mạnh tập trung, đồng thời cũng chưa tiết kiệm được công sức và kinh phí đầu tư trong việc phát triển chúng, c ỏ thể nói cho đến nay, vấn đê phát triển dịch vụ thông tin - thư viện tại các quận huyện vẫn chưa được xem là một nội dung quan trọng Các quận huyện mới chỉ được phát triển một cách rời rạc, thiêu tính liên kết hệ thống và khả năng tương hỗ với nhau
Kỹ năng giao tiếp đối thoại với người dùng tin của cán bộ thư viện quận huyện
ít được chú ý, đào tạo, tập huấn Vì vậy việc nắm bắt tâm lý người dùng tin, hiêu được nhu cầu của họ còn quá kém Các dịch vụ marketing cho hoạt động thư viện còn quá ít, quá nghèo nàn có nơi còn chưa có, các sản phẩm chưa nhận được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Việc giới thiệu các dịch vụ cho người dùng tin còn yếu, số lượng người dùng tin biết đến các sản phẩm của thư viện chưa nhiều, cán bộ thư viện chưa có đủ kỹ năng cần thiết để cung cấp những dịch vụ có chất lượng cao
Nguyên n h â n của h ạn chế
Thư viện chưa được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, chưa xây dựng được một chiến lược hoạch định lâu dài cho việc phát triển các dịch vụ thông tin thư viện, chưa thực sự chú trọng đến việc phát triển và đa dạng hóa các loại hình dịch vụ thông tin thư viện Một số thư viện quận huyện không có cán bộ chuyên ngành nên việc xử
lý, biên soạn các sản phẩm hay tổ chức các dịch vụ mới còn gặp nhiều khó khăn Tại các thư viện quận huyện mới chỉ được phát triển một cách rời rạc, thiếu tính liên kết
hệ thống và khả năng tương hỗ với nhau, do đó chưa tạo được sức mạnh tập trung trong quá trình tạo lập, khai thác và sử dụng như hiện nay, do những nguyên nhân:
- Chưa có sự quan tâm đúng mức trong chỉ đạo thực hiện và đầu tư kinh phí của Nhà nước và lãnh đạo các cấp Kinh phí đầu tư cho hoạt động thư viện quận huyện rất hạn hẹp và không ổn định, đâv chính là khó khăn lớn nhất mà hầu hết các thư viện đang gặp phải;
- Không đảm bảo về cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin do sự đầu tư thiếu đồng đều giữa các thư viện, sự đầu tư theo kiểu chắp vá thiếu đồng bộ;
- Đội ngũ cán bộ có trình độ chuvên môn nghiệp vụ cao, có năng lực để tạo lập
và phát triển dịch vụ thông tin thư viện cũng như việc xây dựng, thực hiện các kế hoạch marketing còn thiếu Lĩnh vực thông tin thư viện hiện nav vẫn chưa hấp dẫn đe thu hút cán bộ có năng lực vào làm việc
Đ án h giá về hiêu q u ả dich vu của hê th ố n g th ư viên q u â n huyên T P H C M“ • M • • • o • Ẫ • J •
Thực tế hiện nay, lượng thông tin được cung cấp trong thư viện không đa dạng
và phong phú Thư viện quận huyện gặp nhiều khó khăn trong tổ chức và hoạt động Với yêu cầu về nhiệm vụ công tác nghiên cứu khoa học trong giai đoạn hiện nay, các sản phẩm và dịch vụ của thư viện quận huyện còn có nhiều nhược điểm tồn tại Chính
Trang 6vì vậy, thư viện quận, huyện cần có những giải pháp thích hợp, khả thi để hoàn thiện hơn nữa các sản phẩm và dịch vụ cả về chất lượng và hiệu quả phục vụ nhằm đáp ứng được NCT một cách tốt nhất
4 CÁC GIẢI PH ÁP PHÁT TRIỀN VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỊCH v ụ
THÔNG TIN - T H Ư VIỆN CỦA HỆ THỐNG T H Ư VIỆN QUẬN HUYỆN TP.HCM
Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng sản p h ẩm và dịch vụ thông tin th ư viện
- Chú trọng dịch vụ marketing cho hoạt động thư viện Các sản phẩm marketing này có thể là tờ rơi, giới thiệu về thư viện quận huyện trên các website, trang mạng xã hội như facebook, youtube triển lãm giới thiệu ngoài công viên để giới thiệu về thư viện quận huyện Bên cạnh đó cũng cần chú trọng đến các sản phẩm marketing dành cho các cấp lãnh đạo địa phương Neu thực hiện tốt, số lượng người dùng tin biết đến và sử dụng thư viện sẽ tăng lên, có thể làm thay đổi quan niệm về vai trò, vị trí của các cấp lãnh đạo đối với thư viện
- Đầu tư dịch vụ sao chép tài liệu Các thư viện quận huyện cần đầu tư dịch
vụ sao chép tài liệu vì đây là hình thức phục vụ bạn đọc sử dụng các dịch vụ của thư viện và cũng là nguồn thu nhập tăng thêm cho thư viện Tuy nhiên, cần chú ỷ và tuân theo Luật Bản quyền
- Cung cấp tài liệu đa phương tiện Đây là dịch vụ mới đối với thư viện quận
huvện Dịch vụ này tạo nên dựa trên cơ sở số lượng các tài liệu điện tử đã có tại thư viện trong thời gian gần đây, khi sử dụng dịch vụ này người dùng tin được tra cứu Internet miễn phí, tìm kiếm các tài liệu điện tử
- Phát triển dịch vụ phổ biến thông tin có chọn lọc và dịch vụ tìm tin (hỏi đáp)
Chú động cung cấp thông tin cỏ chọn lọc cho các cấp lãnh đạo dưới hình thức các thư mục tổng quan về tình hình phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của quận huyện Các tài liệu và nguồn thông tin sẽ được quản lý về nội dung và được biên soạn thành tập thư mục để cung cấp cho các nhà quản lý giúp họ nắm bắt tình hình phát triển quận huyện
m ột cách hệ thống nhanh chóng và chính xác nhất Từ đó sẽ nâng lên vị thể của thư viện trong con mắt các nhà lãnh đạo Phát triển dịch vụ tìm tin (hỏi đáp theo 2 hình thức dịch vụ tra cứu thông tin và dịch vụ thông tin định hướng), giúp người tìm tin tìm đến nguồn thông tin phù hợp với yêu cầu của họ Yêu cầu cán bộ thư viện phải có khả năng nắm vững về nguồn tài liệu trong thư viện mình, có kỹ năng giao tiếp, nắm bat nhu cầu, mục đích tìm tin của người dùng tin, có kỹ năng xây dựng chiến lược tìm tin và cách thức tìm nhanh nhất
- Dịch vụ mượn liên thư viện Để tiến hành dịch vụ mượn liên thư viện, cần có
m ột số yếu tố cơ bản như: cơ sở dữ liệu của các thư viện quận huyện dùng chung, phần mềm mượn liên thư viện, và một số chuẩn cơ bản như: khung phân loại, MARC21, AACR2 Trong điều kiện bùng nổ thông tin hiện nay, sự hợp tác giữa các thư viện là cần thiết hơn bao giờ hết, nhằm tiết kiệm tối đa kinh phí cho các thư viện
vả bạn đọc mà vẫn đảm bảo sự thỏa mãn về NCT Hiện tại, thư viện có thể tiến hành dịch vụ này theo cách liên kết với 24 thư viện quận huyện thành viên trong khu vực
TM nh phố Hồ Chí Minh khi tổ chức thành công mục lục liên thư viện
Trang 7Đẻ dịch vụ này được áp dụng có hiệu quả, 24 thư viện quận huyện cần phải thống nhất một số quy định về thủ tục mượn liên thư viện như chính sách mượn, quy trình mượn - trả, chính sách đòi tài liệu hay chế tài trong trường hợp bạn đọc không trả tài liệu hay làm mất tài liệu , bên cạnh đó các thư viện cần kết hợp chặt chẽ với nhau trong việc đề nghị bổ sung tài liệu để tránh bổ sung trùng lặp Việc tổ chức dịch
vụ mượn liên thư viện giữa 24 thư viện quận huyện thành viên với nhau sẽ gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu mới triển khai Do vậy cần phải có sự phối hợp và bàn bạc chặt chẽ với nhau giữa các thư viện trước khi triển khai dịch vụ mượn liên thư viện này, vì đây là dịch vụ đòi hỏi phải có sự đầu tư và sự quan tâm thực sự của Ban giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM Có như vậy, 24 thư viện quận huyện mới thực sự triển khai được dịch vụ này để mở rộng nguồn lực thông tin, tiết kiệm kinh phí bổ sung tài liệu, công sức xử lý tài liệu và tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc khai thác nguồn tài liệu một cách có hiệu quả
Dịch vụ dịch tài liệu: 24 thư viện quận huyện có một số nguồn tài liệu ngoại
văn, chủ yếu là sách Tiếng Anh, Nga Tham khảo được tài liệu này, đòi hỏi bạn đọc phải có trình độ ngoại ngữ nhất định Tuy nhiên số lượng bạn đọc có thể đọc được những loại hình tài liệu này không phải là nhiều Do vậy, thư viện có thể hỗ trợ bạn đọc dịch các tài liệu theo yêu cầu Dịch vụ này được mở ra sẽ thỏa mãn được nhu cầu tin cho bạn đọc một cách thuận tiện và nhanh nhất Đây cũng là dịch vụ mang lại nguồn thu cho thư viện, do vậy cần phải đưa ra chính sách thu phí hài hòa nhất với bạn đọc
Dịch vụ đăng kỷ mượn qua mạng: Hiện tại, 24 thư v i ệ n quận huyện chỉ cho mượn tài liệu tại thư viện bằng hình thức bạn đọc tự tìm tài liệu trên giá sách, sau đó mang đến quầy lưu hành để mượn tài liệu Hình thức này sẽ thuận lợi với những bạn đọc có thời gian đến thư viện để tự tìm tài liệu còn đối với những bạn đọc không có thời gian đến thư viện tìm tài liệu và mượn ngay được cuốn sách mình cần thì việc triển khai dịch vụ đăng ký mượn qua mạng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc trong việc mượn tài liệu Hình thức mượn tài liệu qua mạng thực chất là bạn đọc có thể đăng ký mượn tài liệu đó trước trên mạng sau đó mới đến thư viện để lấy tài liệu Dịch vụ đăng ký mượn qua mạng được triển khai sẽ giúp bạn đọc tiết kiệm được rất nhiều thời gian và thuận tiện trong việc mượn tài liệu Dịch vụ này mở ra rất phù hợp với một thư viện hiện đại và mang lại những lợi ích nhất định cho bạn đọc, giúp ngày càng thu hút bạn đọc đến với thư viện hơn
Các giải pháp hỗ trợ
Tăng cường nguồn lực thông tin có chất lượng: Thư viện quận huyện tương lai
sẽ là mô hình thư viện hiện đại, hiệu quả hoạt động của thư viện trước hết phụ thuộc vào chất lượng và sự đầy đủ của nguồn tin, tư liệu 24 thư viện quận huyện TP HCM tuy có quy mô nhỏ nhưng phải phục vụ nhu cầu tài liệu về nhiều lĩnh vực cho tất cả các đối tượng bạn đọc trong quận huyện rất phong phú và đa dạng Thực tế cho thấy
số lượng, nội dung, loại hình tài liệu của các thư viện chưa đáp ứng đầy đủ và kịp thời nhu cầu khai thác của người dân Chính vì vậy, việc lựa chọn, bổ sung tài liệu phù hợp với bạn đọc là rất cần thiết Đe tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin 24 thư viện quận huyện phải tăng cường thêm kinh phí (kể cả nguồn kinh phí ngân sách hay dự án) và phân bổ hợp lý nguồn kinh phí cho bổ sung tài liệu và có
Trang 8chính sách bổ sung hợp lý, khoa học về diện tài liệu, về loại hình tài liệu, về ngôn ngữ tài liệu, về số lượng tài liệu Bên cạnh đó thư viện cần có những biện pháp cụ thể giúp cho việc bổ sung tài liệu phù hợp với NCT
Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị: Cơ sở vật chất trang thiết bị là yếu
tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chất lượng các SP&DVTT-TV của 24 thư viện quận huyện TP HCM Hiện nay hầu hết các thư viện quận huyện chưa được đầu
tư kinh phí thường xuyên từ dự án và nguồn ngân sách của nhà nước , vì vậy cơ sở vật chất và các trang thiết bị của Thư viện cơ bản không được trang bị nên lỗi thời, lạc hậu Trước sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ hiện đại trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay thì 24 thư viện quận huyện đang tụt hậu Nên các thư viện phải thường xuyên nâng cấp các cơ sở vật chất và các trang thiết bị, cần phải phân bổ nguồn kinh phí để sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả thiết thực nhất như: máy tính, máy photocopy, máy in, giá sách, xe đẩy sách Hàng năm cần tu bổ và đầu tư thêm những cơ sở vật chất mới nhằm tạo ra môi trường và không gian học tập tốt nhất cho bạn đọc trong 24 thư viện quận huyện Bố trí máy móc, trang thiết bị một cách hợp lý để đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu của bạn đọc 24 thư viện quận huyện cũng cần bổ sung thêm chỗ ngồi và không gian học tập bạn đọc
Ngoài ra, 24 thư viện quận huyện cũng nên tạo điều kiện cho cán bộ của thư viện (cán bộ quản lý và phụ trách các trang thiết bị) đi tham quan học tập kinh nghiệm tại các thư viện tiên tiến trong và ngoài nước Giúp họ có cái nhìn định hướng khi cung cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị cho thư viện khi cần trang bị thêm
Nâng cao trình độ cán bộ thông tin - thư viện: Ngày nay, khi CNTT đã trở
thành một yếu tổ quan trọng trong hoạt động TT-TV thì vai trò của người cán bộ thư viện cũng có nhiều thay đổi Họ không chỉ thực hiện đơn thuần các nhiệm vụ lun giữ, bảo quản và phục vụ tài liệu một cách truyền thống mà còn phải biết khai thác, xử lý thông tin theo công nghệ mới, hiện đại Bên cạnh dó, cán bộ thư viện cân phải có kiên thức chủ đề chuyên sâu và các mối quan hệ để làm tốt dịch vụ tìm tin trực tuyến và trên phương tiện, vật mang tin mới
Để có thể nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện hiện đại, cũng như ngày một nâng cao chất lượng của các dịch vụ tại 24 thư viện quận huyện thì việc nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ của thư viện là việc cần thiết phải làm trong giai đoạn hiện nay Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng, số lượng đội ngũ cán bộ cần xem xét theo hướng bồi dưỡng, tuyển dụng thêm nhân viên chuyên môn
Đe thực hiện được những yêu cầu trên, người cán bộ quản lý cần thường xuyên được đào tạo về những lĩnh vực sau: trình độ chính trị, trình độ quản lý, chuyên môn nghiệp vụ Bên cạnh đó người cán bộ quản lý phải thường xuyên tham gia các hội nghị, hội thảo có định hướng, tham quan, học hỏi kinh nghiệm của các cơ quan TT-TV tiên tiến trong vào ngoài nước, nắm bắt được xu hướng phát triển của hoạt động TT-TV theo hướng hiện đại để có khả năng đánh giá tình hình, đưa ra được những quyết định đúng đắn và kịp thời
Nâng cao chất lượng hướng dẫn người dùng tin: Bạn đọc là một trong những
bộ phận quan trọng, là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động khai thác TT-TV Các nhu cầu tin của họ là cơ sở để thư viện triển khai các SP&DVTT-TV, đồng thời cũng
Trang 9chính họ là người đánh giá chất lượng của SP & DVTT-TV do thư viện cung cấp Trong bất kỳ một hệ thống TT-TV nào nếu bạn đọc thiếu hiểu biết về kỹ năng sử dụng các SP & DVTT-TV thì việc khai thác thông tin sẽ không đạt hiệu quả do đó đòi hỏi việc hướng dẫn bạn đọc sử dụng thư viện càng trở nên cấp thiết Mục đích của việc hướng dẫn bạn đọc là cung cấp cho họ những thông tin về cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động của Thư viện và cung cấp cho họ những thông tin về cách tiếp cận và khai thác các SP&DVTT-TV một cách có hiệu quả Qua việc điều tra việc sử dụng các SP
& DVTT-TV tại thư viện cho thấy, đa số bạn đọc vẫn còn thói quen sử dụng các SP&DVTT-TV như đọc tại chỗ, mượn về nhà, tra cứu qua hệ thống MLTT, danh mục tài liệu, các thư mục thông báo sách mới Còn các sản phẩm như CSDL (nhất là CSDL tiếng Anh), CD-ROM, tìm tin trên mạng còn nhiều bạn đọc chưa sử dụng
Cho đến nay, việc hướng dẫn bạn đọc tại 24 thư viện quận huyện chưa được triển khai bằng cách mở các lớp hoặc trực tiếp hướng dẫn tại chỗ Đe hướng dẫn bạn đọc đạt hiệu quả 24 thư viện quận huyện cần biên soạn một nội dung chương trình bồi dưỡng cụ thể, nên tập trung đi sâu vào những vấn đề cần thiết, có cập nhật và bổ sung thường xuyên những thông tin mới cho phù hợp với sự phát triển của thư viện như biên soạn các hướng dẫn kỹ năng thực hành tìm kiếm, xác định phạm vi thông tin, cách đánh giá nguồn tin trên mạng, cách sao chép lưu trữ dữ liệu, cẩm nang giới thiệu về thư viện Bên cạnh những nội dung hướng dẫn cụ thể thì 24 thư viện quận huyện cũng cần phải duy trì việc tổ chức hướng dẫn này thường xuyên, liên tục và có
kế hoạch cụ thể nhằm giúp bạn đọc có thể sử dụng, khai thác tốt các SP&DVTT-TV hiện có của 24 thư viện quận huyện Qua đó, sẽ thúc đẩy hoạt động TT-TV của thư viện phát triển mạnh mẽ hơn, thu hút nhiều đối tượng bạn đọc đến với thư viện
Việc nâng cao phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện và tích hợp kênh thông tin Internet là rất cần thiết Việc đầu tư này giúp cho sự đa dạng sản phẩm
và dịch vụ thông tin thư viện giúp bạn đọc học tập nghiên cứu giải trí có điều kiện thuận lợi và tốt hơn Các SP & DVTT-TV của 24 thư viện quận huyện chưa phát huy tốt chức năng của mình, chưa đủ để đáp ứng NCT ngày một gia tăng
N hư vậy, để tiến hành việc phát triển các SP & DVTT-TV cần có sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, các phòng ban chức năng Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp đầu tư cho phát triển thư viện hiện đại nói chung và nâng cao chất lượng, phát triển các SP & DVTT-TV nói riêng sẽ là yếu tố đảm bảo cho việc nâng cao hiệu quả phục
vụ thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ, góp phần tạo nên các sản phẩm nghiên cứu khoa học mang hàm lượng tri thức cao góp phần đáp ứng yêu cầu học tập, nghiên cứu, giải trí của bạn đọc tại 24 thư viện quận huyện TP HCM Có thể nói, trong bất
kỳ cơ quan thông tin - thư viện nào, vai trò của các SP&DVTT-TV được cơ quan đó cung cấp đều có ý nghĩa quan trọng, phần nào quyết định đến sự phát triển của thư viện, thêm vào đó là sự thay đổi thói quen sử dụng thư viện, về cách thức tiếp cận thông tin của bạn đọc Bạn đọc có xu hướng ngày càng đòi hỏi cao hơn trong việc cung cấp hệ thống SP&DVTT-TV ưu việt, mang tính hiện đại Mỗi SP&DVTT-TV được nâng cao về chất lượng đồng nghĩa với việc 24 thư viện quận huyện TP.HCM sẽ tiếp tục giữ được bạn đọc đến với mình Đa dạng hóa các SP&DVTT-TV giúp cho 24 thư viện quận huyện TP.HCM không bị lệ thuộc thái quá vào một sản phẩm hay một dịch vụ thông tin nào đó, đồng thời mở ra hướng đi mới trong tương lai của thư viện
Trang 10Để có thể thực hiện đồng thời các nhóm giải pháp đã được nêu đòi hỏi 24 thư viện quận huyện của TP.HCM phải nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ bao gồm đầu
tư trang thiết bị, cơ sở vật chất, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ của cán bộ thư viện Đầu tư nghiên cứu những hướng đi cơ bản thiết thực, những thế mạnh sẵn có của thư viện
Với tư cách là những cánh tay phải của thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM
hệ thong thư viện quận huyện cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ cả về chủ trương, chính sách, kinh phí từ các cơ quan chủ quản và từ sự giúp sức của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Vụ Thư viện, Thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM Như vậy hệ thống thư viện quận huyện TP.HCM sẽ góp phần vào công cuộc xây dựng thành phố xứng đáng là trung tâm kinh tế - văn hóa - giáo dục của cả nước
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Mạnh Tuấn (1998), Sản phẩm và dịch vụ thông tin, thư viện: Giáo trình,
Trung tâm Thông tin Tư liệu Khoa học và Công nghệ Quốc gia, Hà Nội
2 Nguyễn Huy Thắng, (2010), “Phát triển các dịch vụ thông tin trong các cơ quan
thông tin thư viện”, Thông tin và tư liệu, số 1
3 Lê Trọng Hiển, (2008), Thị trường sản phẩm và dịch vụ thông tin: kinh nghiệm thế
giới và việc áp dụng vào Việt Nam, Thông tin và tư liệu, số 3
4 Trần Mạnh Tuấn (2003), “v ề hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin”, Thông tin
Khoa học X ã hội, (5).
5 Nguyễn Hữu Hùng (2008), Một số vấn đề về chính sách phát triển sản phẩm và
dịch vụ thông tin tại Việt Nam, Thông tin và Tư liệu (số 2), tr 1 - 6
6 Trần Mạnh Trí (2003), Sản phẩm và dịch vụ Thông tin - Thực trạng và các vấn đề,
Thông tin Khoa học X ã hội, (sổ 4), tr 19 - 20.
Các vvebsite tham khảo:
7 http://dnulib.edu.vn/
8 http://nlv.gov.vn/
9 http://www.academia.edu