Thực trạng và ẹiảipháp đối mới mỏ hình tổ chức quản lý vàphươiĩg thức hoạt động thư viện Việt Nam Nội dung quản lý N hà nước về thư viện trong quân đội như Điêu 24 Pháp [r]
Trang 1Thực trạng và giải pháp đoi mới mô hình tố chức quản lý và phrơng thức hoạt động thiĩviện Việt Nam
T H Ụ C TRẠNG TÓ CHỨC QUẢN LÝ VÀ PH Ư Ơ NG TH Ú C HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG T H Ư VIỆN TRONG QUÂN ĐỘI N H Â N DÂN VIỆT NAM
ThS Trần Thị Bích Huệ
Giảm đốc Thư viện Ouân đội
Trong Quân đội nhân dân Việt N am thư viện được coi là một thiết chế văn hoá? m ột bộ phận họp thành của công tác tư tưởng văn hoá nhàm thực hiện công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội
Thư viện tham gia tuyên truyền, quan điểm, đườns lối, chủ trươno chính sách của Đ ảns, N hà nước, Quân đội góp phần xâv dựng vững mạnh về chính trị, là chỗ dựa vững chắc và tin cậy của Đ ảns, chế độ và nhân dân, đồng thời thư viện cũng phục vụ đắc lực cho côna tác nshiên cửu, học tập, n ần s cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ứng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ vào lĩnh vực quân
sự, nàng cao trình độ sẵn sàng chiến đấu, góp phần xây dựno quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ tim e bước hiện đại
I Thực trạng tổ chức quản lý của hệ thống thư viện trong quân đội.
Hệ thống thư viện trong Quân đội nhân dân Việt N am là một bộ phận họp thành mạng lưới thư viện chuyên nsành, đa naành của Nhà nước C ộns hòa xã hội chủ nghĩa V iệt Nam, được tổ chức theo tổ chức của quân đội, hình thành từ Trung ương đến đơn vị cơ sở Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị trong quân đội để phân chia các loại hình thư viện
Hệ thống thư viện trons quân đội được phân chia làm 3 loại hình: thư viện khoa học tổng hợp; thư viện chuvên naành; thư viện phổ thôns
Thư viện khoa học tons họp và chuyên ngành gồm: Thư viện Quân đội, Thư viện các quân khu quân đoàn, quân chủng, binh chủng, các Tổng cục, các Học viện, nhà trường quân đội các Cục, Vụ Viện nshiên cứu và các đơn vị tươns đương
115
Trang 2Thicc trạng và giài pháp đổi mới mô hình tô chícc quàn lý vàphưong thức hoạt động thư viện Việt Nam
Thư viện phổ thône gồm: thư viện (phòng đọc sách) các Sư đoàn, Lữ đoàn, Trung đoàn, Bộ chỉ huy Quân sự và Biên phòng tỉnh, thành phố, tủ sách phòng Hồ Chí Minh ở tiểu đoàn, đại đội và các đơn vị tương đương
Thư viện Quân đội là thư viện khoa học tổng hợp về quân sự, cơ quan nahiệp vụ đầu ngành về thư viện trong quân đội, trực thuộc Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam
Cơ cấu tổ chức bao gồm: Ban Giám đốc, 4 Phòng: Phòng Bổ sung - Xử lý kỹ thuật, Phòng Phục vụ Bạn đọc, Phòng Thông tin Thư mục - Máy tính, Phòng Phát Hành sách, 1 Bộ phận nghiệp vụ trực thuộc Ban Giám đốc
Thư viện Quân đội có chức năng:
Tham mưu giúp Thủ trường Tổng cục Chính trị (TCCT) về công tác thư viện
và hoạt động sách báo trong quân đội
Bổ sung, sưu tầm, thu thập, lưu trữ sách, báo, tài liệu quân sự, quốc phòng ở trong và ngoài nước
Tổ chức các hoạt động phổ biến thông tin phục vụ công tác học tập, nghiên cứu, định hướng đọc và xây dựng phong trào đọc sách trong quân đội
Hướng dẫn nghiệp vụ, bồi dưỡng cán bộ, nhân viên thư viện cho hệ thống thư viện toàn quân
Bổ sung sách tập trung, bảo đàm tiêu chuẩn đời sống văn hoá tinh thần cho
bộ đội
Nhiệm vụ cụ thể của Thư viện Quân đội:
Soạn thảo các văn bản pháp quy về thư viện trình TCCT và Bộ Quốc phòng ban hành Xây dựng kế hoạch và tham mưu giúp Thủ tưởng TCCT về phương hướng, nội dung công tác thông tin - thư viện trong quân đội;
Tổ chức công tác bổ sung, sưu tầm, trao đổi sách báo, tư liệu để phát triển vốn tài liệu của thư viện, phục vụ cône tác nghiên cứu trước m at và lâu dài của quân đội;
Tiếp nhận ấn phẩm lưu chiểu của các đơn vị trong toàn quân để lưu trừ phục
vụ lâu dài;
116
Trang 3Thực trạng và giải pháp đôi mới mô hình, tô chức quản lý và phrơng thức hoạt động thư viện Việt Nam
Xử lý nshiệp vụ tài liệu nhập vào thư viện (đãng ký, phân loại, mô tả xây dựng cơ sở dữ liệu, tổ chức hệ thông tra cứu tài liệu vừa bans phư ơns pháp truyên thống, vừa qua hệ thống máy tính;
Tổ chức, sắp xếp kho tài liệu; giữ gìn, bảo quản lâu dài kho tài liệu của thư viện;
Tô chức các phòng đọc, phòne mượn sách báo, tài liệu, tiến hành các hình thức tuyên truyền giới thiệu phục vụ nhu cầu của bạn đọc irons và nsoài quân đội; Tiên hành các hình thức tuyên truyền, giới thiệu như tài liệu của thư viện: Tổ chức giới thiệu sách, nói chuyện chuyên đề toạ đàm hội thảo, triển lãm sách báo thi vui đọc sách báo để lôi cuốn ngày đông bạn đọc đến thư viện;
Biên soạn các loại hình thư mục: thư mục giới thiệu sách báo mới, thư mục chuyên đê, các hình thức thông tin nhanh phục vụ lãnh đạo chủ động tuyên truyên, giới thiệu sách báo và phát huy giá trị kho tài liệu của thư viện;
Nghiên cứu lý luận, tons kết kinh nghiệm côns tác thư viện, thư mục, thôns tin, ứng dụng côna nghệ thông tin vào thư viện Biên soạn các tài liệu nơhiệp vụ th-
ư viện, tổ chức phổ biến và áp dụng trong quân đội Cune ứns các mẫu biểu, sổ, phích, phièu, tran s thiết bị thư viện cho hệ thông thư viện toàn quân;
Giúp Thủ trưởng TCCT theo dõi, kiểm tra, nẳm tình hình tổ chức, hoạt động thư viện, hướng dẫn nghiệp vụ thư viện cho hệ thống thư viện, tủ sách trona toàn quân Tố chức tập huấn và bồi dưỡng nahiệp vụ thư viện cho phụ trách và nhân viên thư viện các đơn vị Tham gia quy hoạch, xây dựng và quản lý đội ngũ cán bộ, nhân viên thư viện trong quân đội;
Bổ sung tập trung sách để cung cấp cho các đơn vị trong toàn quân có định hướng nhằm đảm bảo tiêu chuẩn đời sống văn hoá tinh thần cho bộ đội theo chỉ tiêu kinh phí cấp trên giao;
Trao đôi tài liệu và hợp tác với các thư viện, cơ quan thôns tin trona quân đội Ih a m gia các hoạt động trong mạng lưới thư viện N hà nước nhàm thúc đẩy sự nghiệp thư viện Việt Nam
Đôi tượng phục vụ của Thu viện Quân đội bao gồm: sĩ quan, quân nhân
chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng; cán bộ các cơ
Trang 4Thec ừạng và giai pháp đôi mới mô hình tô chírc quàn lý và phương thức hoạt động thư viện Việt Nam
quan Đảng, Nhà nước ở Trung ương và Hà Nội, sinh viên các trườne đại học, cao đang và nhân dàn có nhu cầu nghiên cửu các vấn đe liên quan đến quân sự, quốc phòng
Thư viện Quân khu, Quân đoàn, Quân chủng, Binh chủng, các Tone cục là thư viện tổng họp, thư viện trung tâm của đơn vị, có nhiệm vụ phục vụ CÔI1S tác nghiên cứu, học tập theo yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của tim e đơn vị, đổi tượng phục
vụ là lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ chiến sĩ trong đơn vị
Biên chế cán bộ, nhân viên thư viện theo Quyết định 345/QĐ-TM ngày 6/7/1996
Thư viện Quân khu, Quân chủng và tương đương = 3 đồng chí
Thư viện Quân đoàn, Binh chủng và tương đương = 2 đồng chí
Thư viện các Học viện, N hà trường quân đội là thư viện khoa học đa ngành hoặc chuyên ngành, có nhiệm vụ phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, học tập và giải trí trong học viện nhà trường Các học viện, nhà trường quân đội chỉ tổ chức m ột thư viện và nằm trong phòng, ban Thông tin Khoa học đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng ủy, sự chỉ huy của Ban Giám hiệu nhà trường và sự chỉ đạo nghiệp vụ chuyên môn của thư viện đơn vị cấp trên
Thư viện (Phòng đọc sách) Sư đoàn, Bộ chỉ huy Quân sự Biên phòng tỉnh, thư viện trung, lữ đoàn và tương đương là thư viện phổ thông có nhiệm vụ phục vụ nghiên cứu, học tập và giải trí cho mọi đối tượng trong đơn vị
Biên chế nhân viên thư viện: 1 nhân viên hoặc kiêm nhiệm
Tủ sách phòng Hồ Chí M inh là một bộ phận nằm trong phòng Hồ Chí Minh của đơn vị cơ sở cấp Tiểu đoàn, Đại đội có nhiệm vụ tiếp nhận sách do cấp trên gửi xuống, tổ chức các hoạt động sách, báo phục vụ nghiên cứu học tập và giải trí cho mọi đối tượng trong đơn vị
Quán lý Nhà nước về thư viện trong quân đội
Bộ Quốc phòng mà trực tiếp là TCCT thống nhất quản lý Nhà nước về thư viện trone quân đội Cục Tư tường Văn hoá - TCCT giúp TCCT thực hiện chức năns quản lý Nhà nước về thư viện trons quân đội Cơ quan chính trị các câp thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về thư viện ờ đơn vị
Trang 5Thực trạng và ẹiảipháp đối mới mỏ hình tổ chức quản lý vàphươiĩg thức hoạt động thư viện Việt Nam
Nội dung quản lý N hà nước về thư viện trong quân đội như Điêu 24 Pháp lệnh Thư viện
II Thực trạng tổ chức hoạt động của hệ thống thư viện trong quân đội
Với chức năng, nhiệm vụ và tổ chức biên chế như vậy, hệ thống thư viện trong quân đội từ Trung ương đến cơ sở đó thực hiện tốt côns tác quản lý thư viện
từ việc quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật, quản lý các hoạt động thư viện, tuân thủ theo đúns quy trình nghiệp vụ, đến việc quản lý về con người
Có thể nói, hệ thống thư viện trons quân đội có vai trò rất quan trọng trong phục vụ nhiệm vụ chiến đấu, sẵn sàng chiến đấu huấn luyện đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ đời sống văn hoá tinh thần cho bộ đội tronơ toàn quân
Với hàng trăm thư viện cấp dưới và hàng nghìn phòns đọc nàm rải rác trên địa bàn cả nước từ vùng núi đến hải đảo, công tác thư viện luôn được quan tâm đặc biệt
Cùng với sự phát triển chung của ngành thư viện, thời eian qua, được sự quan tâm của Bộ Quốc phòng, hệ thống Thư viện điện tử do Trung tâm Thông tin khoa học Quân sự Bộ Quốc phòng làm chủ đầu tư đó được triển khai thực hiện thành công ở nhiều dơn vị trong toàn quản (phần lớn ớ các học viện, nhà trường) Bên cạnh đó, Thư viện của các đơn vị chưa được đầu tư xây dựng Thư viện điện tử cũng từng bước được củng cố, xây dựng phát triển nguồn lực và trano bị thêm các trang thiết bị mới N hư vậy, hệ thốne thư viện quân đội hiện nay đans ở trong giai đoạn phát triển kết hợp hoạt động giữa mô hình thư viện truyền thống với thư viện hiện đại Các thư viện trong quân đội không chỉ giới hạn trong khuôn khổ là nơi thu thập, tàng trữ bảo quản sách báo, tài liệu tham k h ả o và nhấn mạnh đến chức năng văn hoá, giáo dục, giải trí m à tiến tới mỗi thư viện cũng phải là trung tâm thôns tin của môi đơn vị giúp nsười dùng tin tiếp cận với các nơuồn tin bàng nhiều biện pháp nghiệp vụ Các thư viện Học viện, N hà trườnơ và các thư viện của các đơn vị đầu mối trực thuộc Bộ Quốc phònơ đã được nối m ans M ISTEN Hệ thống thư viện trong quân đội sử dụng m ans M ISTEN để truyền tải thôna tin, eiới thiệu sách mới, các thư mục chuyên đề và tài liệu tuyên truyền phục vụ nhiệm vụ chính trị giúp cho việc chia sẻ tài liệu 2Ìữa các thư viện trons quân đội được thuận lợi Thư viện các
Trang 6Thực trạng và giải pháp đổi mói mô hình tô chức quản lý và plncovg thức hoạt động th i viện Việt Nam
quân khu, quân đoàn, quân binh chủng làm tốt công tác phục vụ tại chồ, đồns thời
chỉ đạo thư viện, phòng đọc cấp dưới hàng quý đều làm thông báo giới thiệu sách
mới dưới 2 hình thức tuyên truyền trực quan và tuyên truyền m iệne qua hệ thông
truyền thanh nội bộ của cơ quan, đơn vị và qua hệ thống tủ trưne bày giới thiệu
sách, nắm đầu sách, số lượng sách, trang thiết bị, lượt độc giả, kiểm tra và hướng
dẫn nghiệp vụ cho nhân viên thư viện, phòng đọc Làm tốt công tác luân chuyển
sách, báo của thư viện xuốna phòng đọc, phòng Hồ Chí M inh các đơn vị
Giúp cho việc chì đạo hoạt động thư viện trong toàn hệ thống đạt kết quả tốt,
Thư viện Quân đội chỉ đạo các thư viện quân khu, quân đoàn thường xuyên tiến
hành kiểm tra, nắm tình hình hoạt động của các thư viện, phòng đọc, phòng Hồ Chí
Minh trong toàn quân khu báo cáo lên Thư viện Quân đội định kỳ 6 tháng 1 lần
Có thể nói ràng, hầu hết các thư viện trong toàn quân dưới sự chỉ đạo nghiệp
vụ của Thư viện Quân đội đều hoạt động tốt, có trách nhiệm và khá năng động
trong việc tìm kiếm, ímg dụng khoa học công nghệ trong các hoạt động thư viện
cũng như chủ động trong việc nghiên cứu, phát triển thêm nhiều loại hình, dịch vụ
mới đáp ứng kịp thời nhu cầu nghiên cứu, học tập, giải trí của cán bộ, chiến sĩ trong
đơn vị
Đội ngũ cán bộ trong hệ thống thư viện toàn quân hiện nay, nhất là ở câp
Trung ương, quân khu, quân đoàn, quân chủng, binh chủng, các tổng cục, các học
viện, rứià trường về cơ bản được đào tạo đúng chuyên ngành và được tập huấn
nghiệp vụ của ngành thư viện Tại các đơn vị có Thư viện điện tử đã có nhiều cán
bộ thư viện có trình độ đại học, trên đại học, giỏi về ngoại ngữ và sử dụng thành
thạo các trang thiết bị hiện đại Các thư viện được tổ chức hợp lý, hoạt động hiệu
quả phục vụ tốt cho nhiệm vụ chính trị của quân đội, của từng cơ quan, đơn vị và
các đối tượng bạn đọc Tuy nhiên, cône tác quản lý hoạt động của thư viện còn
nhiều bất cập bởi những nguyên nhân:
- Cơ sờ vật chất phục vụ cho công tác thư viện còn thiếu thốn, tập trung chủ yếu ở hệ thống thư viện, phòne đọc cấp trung, lừ đoàn
120
Trang 7Thực trạng và giải pháp đôi mới mô hình tô ckirc quàn lý và phương thức hoạt động thu• viện Việt Nam
- Kinh phí bổ suns sách cho thư viện hàng năm mới chỉ đảm bảo phục vụ đời sống văn hoá tinh thần chứ chưa đáp ứ n s đủ về nhu cầu nghiên cứu, học tập tại các Học viện, Nhà trường
- Biên chế nhân viên thư viện ỏ' các đơn vị cấp dưới còn thiếu, chưa đáp ứng yêu câu phục vụ, trần quân hàm của nhân viên thư viện còn thấp
- Chính sách quy hoạch, đào tạo cán bộ làm côns tác thư viện có đơn vị chưa phù họp Hiện nay cán bộ thư viện ờ nhiều đơn vị có tình trạna thừa về số lượng nhưne thiếu về chất lượng, cá biệt có một số cán bộ thư viện được bố trí không đúnơ chuyên môn Cán bộ được đào tạo chuyên ngành thư viện mới được trang bị các kiến thức cơ bản về khoa học xã hội và nhân văn, về tổ chức và hoạt động của thư viện truyền thổn® nên rất hạn chế đến việc xử lý nghiệp vụ của thư viện theo hướnơ hiện đại, nhất là các đơn vị có Thư viện điện tử Cán bộ thư viện được đào tạo ở các nsành, các lĩnh vực khác còn ít, đặc biệt là về công nghệ thông tin, ngoại ngữ chiếm tỷ lệ khá thấp Trong khi đó, yêu cầu của hệ thốna thư viện quân đội hiện nay là cán bộ thư viện cần phải biết làm chủ các trang thiết bị hiện đại, biết xử lý nội dung các tài liệu khoa học về các lĩnh vực như khoa học quân sự, khoa học xã hội nhân văn quàn sự, khoa học cỏns nghệ và phải có các kỹ năng nghiệp vụ như: kỹ năns nắm bất, tìm kiếm, xử lý, quản lý và phổ biến thôna tin Bên cạnh đó, một số cán bộ làm công tác quản lv thư viện còn thiên về công tác nội
vụ, việc mở rộng quan hệ với các cơ quan, đơn vị trons và ngoài quân đội nhàm phát huy các nguồn lực để xây dựns và phát triển thư viện của cơ quan, đơn vị còn hạn chê Những hạn chế của đội ngũ cán bộ thư viện hiện nav là một trong những nguyên nhân cơ bản làm giảm hiệu quả phục vụ cúa thư viện và khả nãna đáp ứng nhu cầu của bạn đọc không đáp ứng được sự phát triển của thư viện theo hướng hiện đại
Có thè nói rằng, tất cả nhữns yếu tố trên đã tác động không nhỏ đến cônơ tác quản lý và hoạt độna của thư viện Đẻ hệ thốns thư viện tronơ quân đội ngày càn2 phát triển, để Thư viện Quân đội xứna đáns là trunơ tâm đầu ngành của hệ thốns thư viện trong quân đội, Thư viện Quân đội cần thực hiện tốt nhữnơ định hướns cụ thê sau:
121
Trang 8Thực ừạng và giải pháp đổi mói mô hình tổ chức quán lý và phcong thức hoạt động the viện Việt Nam
- Kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động của thư viện khoa học với các mặt công tác toàn quân;
- Duy trì tốt các hoạt động truyền thống với từng bước đẩy mạnh hiện đại hoá thư viện;
- Kết hợp giữa hoạt động thường xuyên với các hoạt động trọng điểm về văn hoá, văn học nghệ thuật phục vụ các sự kiện chính trị, các ngày kỷ niệm lớn của đât nước và quân đội;
- Phối hợp chặt chẽ giữa hoạt động tại chỗ với việc đẩy mạnh hướng về cơ
sở phục vụ bộ đội Đẩy mạnh luân chuyển sách báo từ thư viện trung tâm đến các đơn vị cơ sở để phát huy tác dụng của sách báo;
- Đồng thời, ngành thư viện quân đội và các cơ quan, đơn vị cần phải thực hiện tốt một số giải pháp về đào tạo và bồi dưỡng cán bộ thư viện như sau:
Thứ nhất, có kế hoạch đào tạo và hoạch định chương trình, nội dung đào tạo
cụ thể cho từng đổi tượng như: cán bộ quản lý, cỏn bộ chuyên môn, cán bộ về công nghệ phù hợp với yêu cầu của từng cơ quan, đơn vị
Bồi dưỡng kiến thức về quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật N hà nước trong lĩnh vực văn hoá; kiến thức mới về tổ chức, quản lý thư viện hiện đại, biết sử dụng phương tiện hiện đại trong hoạt động chuyên môn cũng như trong quản lý cho cán bộ quản lý thư viện
Bồi dưỡng nâng cao về nghiệp vụ thư viện như: xử lý tài liệu; khả năng năm bắt thông tin, kỹ năng trong việc tìm kiếm và xử lý thông tin; có khả năng tổ chức, quản lý thông tin và phổ biến thông tin đến người sử dụng đúng lúc, đúng đối tượng; trang bị kỹ năng sử dụng các trang thiết bị hiện đại và nâng cao trình độ ngoại ngữ cho cán bộ chuyên môn
Thư viện đầu ngành phải thường xuyên mở các lớp tập huấn nâng cao trình
độ nghiệp vụ giới thiệu những thành tựu mới, nhữns kinh nghiệm tiên tiên của ngành, mở các lớp đào tạo và đào tạo lại về nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học cho cán
bộ thư viện cấp dưới
Thứ hai, phải vận dụng nhiều hình thức và phương pháp đào tạo, bôi dưỡng linh hoạt và phon2 phú Có kế hoạch đào tạo dài hạn, n2ắn hạn, tập huân nghiệp vụ,
Trang 9Thực trạng và giải pháp đôi mới mô hình tố chức quản lý và phương thức hoạt động thư viện Việt Nam
bô suns lực lượns cán bộ trẻ, được trang bị kiến thức mới về nshiệp vụ và thành thạo tin học, giỏi về nsoại Ĩ12Ữ kết hợp với thế hệ cán bộ cũ có nhiều kinh nghiệm công tác, tạo ra sức mạnh tons hợp hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao
Thứ ba, cần có quy hoạch cán bộ lãnh đạo và phụ trách thư viện trong từng giai đoạn
Thứ tư lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị phải thường xuyên quan tâm đên quyên lợi của đội ngũ cán bộ thư viện, thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách
đê động viên cán bộ yên tâm công tác và thu hút được nhữna cán bộ giỏi về công tác trong nẹành thư viện
Các giải pháp đề xuất trên chỉ là những vấn đề cơ bản nhàm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thư viện quân đội nói chung Quá trình thực hiện, các cơ quan, đơn vị cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo sát với đặc điểm tình hình của cơ quan, đơn vị mình Thực hiện tốt nhữns định hướng và các giải pháp trên chắc chắn Thư viện Quân đội và hệ thống thư viện trone quân đội sẽ vươn lên và đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ phát triển của ngành thư viện trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo
123