Luận Văn Thông điệp về vấn đề làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí Heritage Fashion

Nếu thời kỳ đầu của lịch sử phát triển, tạp chí thường được coi là cơquan ngôn luận của những ngành khoa học, góp phần vào sự phát triển của lý luận và thực tiễn khoa học tự nhiên, khoa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

o0o LÊ THỊ THẢO

THÔNG ĐIỆP VỀ VẤN ĐỀ LÀM ĐẸP CHO PHỤ NỮ TRÊN

TẠP CHÍ HERITAGE FASHION, ĐẸP, THỜI TRANG TRẺ

(Khảo sát từ tháng 01/2010 đến tháng 06/2014)

LUÂÂN VĂN THẠC SI Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

o0o LÊ THỊ THẢO

THÔNG ĐIỆP VỀ VẤN ĐỀ LÀM ĐẸP CHO PHỤ NỮ TRÊN

TẠP CHÍ HERITAGE FASHION, ĐẸP, THỜI TRANG TRẺ

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, những kết quả nghiên cứu “Thông điệp về vấn đề làm

đẹp cho phụ nữ trên tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ (Khảo sát từ tháng 01/2010 đến tháng 06/2024)” là kết quả của cá nhân chưa từng

được công bố trên bất cứ tài liệu, ấn phẩm và các phương tiện truyền thông đại chúng nào Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình khoa học này của mình

Tác giả

Lê Thị Thảo

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái, người đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Báo chí và Truyền thông, các thầy cô trong khoa, phòng quản lý khoa học Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tâm truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt khóa học 2012 – 2014.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo của tạp chí Heritage Fashion, tạp chí Đẹp, tạp chí Thời trang trẻ đã tạo điều kiện cung cấp thông tin, tư liệu để tôi có thể hoàn thành luận văn này.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 01 năm 2015 Học viên

Lê Thị Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TẠP CHÍ VÀ THÔNG ĐIỆP TRÊN TẠP CHÍ 11 1.1 Những vấn đề lý thuyết cơ bản về tạp chí 11

1.1.1 Khái niệm tạp chí 11

1.1.2 Đặc điểm tạp chí 17

1.1.3 Phân loại tạp chí 20

1.1.4 Sự hình thành và phát triển tạp chí ở Việt Nam 24

1.1.5 Sự hình thành và phát triển tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ ở Việt Nam 29

1.2 Đặc trưng của thông điệp trong bài viết trên tạp chí 32

1.2.1 Khái niệm thông điệp 32

1.2.2 Quy trình tổ chức của thông điệp 32

1.2.3 Tiêu chí của thông điệp 34

Tiểu kết chương 1 35

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THÔNG ĐIỆP LÀM ĐẸP CHO PHỤ NỮ TRÊN 3 TẠP CHÍ HERITAGE FASHION, ĐẸP, THỜI TRANG TRẺ (Từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 6 năm 2014) 37

2.1 Vài nét về tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ 37

2.1.1 Tạp chí Thời trang trẻ 37

2.1.2 Tạp chí Đẹp 38

2.1.3 Tạp chí Heritage Fashion 39

2.2 Cách thức đưa tin về vấn đề làm đẹp trên tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang tre 40

2.2.1 Cách thức tổ chức chuyên trang, chuyên mục 41

2.2.2 Cách xây dựng bài “đinh” trên tạp chí 48

2.2.3 Thông báo cốt lõi trong tác phẩm báo chí của tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ 52 2.2.4 Hệ thống thể loại 66

2.2.5 Cách thiết kế mỹ thuật trên tạp chí 68

2.2.6 Cách thức sử dụng ngôn ngữ 77

2.3 Đối tượng công chúng 78

2.4 Cách thức quảng cáo và phát hành 83

Tiểu kết chương 2 87

CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG ĐIỆP VỀ VẤN ĐỀ LÀM ĐẸP CHO PHỤ NỮ TRÊN TẠP CHÍ 90

3.1 Đánh giá chung 90

3.1.1 Bài học kinh nghiệm từ những thành công 90

3.1.2 Những hạn chế cần khắc phục 91

3.2 Giải pháp phát triển tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ 93

3.2.1 Đổi mới nội dung và hình thức 93

3.2.2 Đổi mới cách quản lý tạp chí 99

3.2.3 Đổi mới tòa soạn, ban biên tập tạp chí 104

3.2.4 Đổi mới cách tác nghiệp của phóng viên, biên tập viên 107

Tiểu kết chương 3 110

KẾT LUẬN 111 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC VỀ BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, MÔ HÌNH

PHỤ LỤC VỀ HÌNH ẢNH

PHỤ LỤC PHỎNG VẤN SÂU

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong bối cảnh hiện nay, khi mà xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầuthông tin cũng trở nên phong phú, đa dạng hơn Đó cũng chính là cơ sở hình thành

và mở rộng dần hệ thống các sản phẩm đa dạng của báo chí Tạp chí là một trongnhững sản phẩm của báo chí, nên như một lẽ tất yếu, sự tồn tại và phát triển của

nó không nằm ngoài nhu cầu đáp ứng thông tin sâu rộng cho công chúng

Nếu thời kỳ đầu của lịch sử phát triển, tạp chí thường được coi là cơquan ngôn luận của những ngành khoa học, góp phần vào sự phát triển của lý luận

và thực tiễn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội…., thì theo thời gian, cùng với xuhướng đa dạng hóa của các loại hình báo chí, tạp chí cũng trở nên đa dạng về đềtài, thể loại Bên cạnh những tạp chí của các ngành nghề, lĩnh vực thì đã xuất hiện

cả những tạp chí dành cho từng bộ phận công chúng chuyên biệt, mà phụ nữ làmột đối tượng được nhiều tạp chí quan tâm, với nội dung thông tin thiết thực, gắn

bó mật thiết tới cuộc sống và hình thức trình bày đẹp, bắt mắt

Trong công cuộc đổi mới, tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa đấtnước, chúng ta không ngừng đẩy mạnh giao lưu về hợp tác quốc tế Trong quátrình này, báo chí nói chung, tạp chí nói riêng có một vai trò đặc biệt quan trọngtrong việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức khoa học, kiến thức về chính trị, luậtpháp, kinh tế, quốc tế… Riêng loại hình tạp chí dành cho phụ nữ còn mang đếnnhững thông điệp hết sức đa dạng trong lĩnh vực làm đẹp cho chị em phụ nữ

Làm đẹp là điều không thể thiếu trong cuộc sống văn minh Cùng với sựphát triển, tiến bộ của xã hội, nhu cầu về sáng tạo cái đẹp trở thành một nhu cầuthiết yếu Từ chỗ chỉ cần một gian nhà để che mưa nắng, con người đòi hỏi phải

có một không gian ấm cúng, bố cục hài hòa, trang trí đẹp, lịch sự, thanh nhã, tiệnnghi Khi cuộc sống đã yên ấm đầy đủ, con người lại càng phải có nhu cầu ăn mặcsao cho đẹp hơn, thời trang hơn Làm đẹp là một thứ mỹ thuật sáng tạo ứng dụnggần gũi với tất cả mọi người để mỗi cá nhân đều cảm nhận thấy tự tin hơn trongcuộc sống Tại Việt Nam, vấn đề làm đẹp cũng đang là một nhu cầu thiết yếu đặcbiệt của phái đẹp Đây chính là một mảnh đất đầy hấp dẫn và lôi cuốn để các tạp

chí khai thác và đưa ra những thông điệp thiết yếu về vấn đề làm đẹp cho chị em.Tác động tới phụ nữ là tác động mạnh mẽ đến toàn xã hội, vì người phụ nữ cónhững liên hệ chi phối trực tiếp từ trong ra tới ngoài cánh cửa mỗi gia đình Chính

vì vậy, ở Việt Nam, tạp chí dành cho phụ nữ đang có những sự phát triển sôi độngtrong thị trường báo chí nước ta hiện nay

Chính vì số lượng tạp chí nói chung và tạp chí dành cho phụ nữ nóiriêng ở Việt Nam ngày càng tăng nên đã có không ít vấn đề của tạp chí cần đượcthảo luận Chẳng hạn như: Loại hình tạp chí dành cho phụ nữ có những đặc điểm

gì, sự tồn tại và phát triển của loại hình ấy trong thị trường báo chí Việt Nam rasao và những thông điệp của tạp chí ảnh hưởng tới lĩnh vực làm đẹp của độc giả

nữ như thế nào? Mong muốn, nhu cầu và thái độ tiếp nhận của độc giả nữ đối vớicác tạp chí này là gì? Làm thế nào để nâng cao chất lượng các tạp chí đó?

Việc phát triển lý luận, nghiên cứu về tạp chí nói chung và loại hình tạpchí dành cho phụ nữ nói riêng là một yêu cầu khách quan, cấp thiết Bởi lẽ với tỉ

lệ chiếm hơn 50% dân số của quốc gia, nữ giới được coi là lực lượng độc giả

“khổng lồ” và nhu cầu của đối tượng độc giả này luôn đòi hỏi sự thay đổi theohướng tích cực

Tất cả những lý do trên đã thúc đẩy tôi lựa chọn đề tài “Thông điệp về

việc làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ

(từ tháng 01/2010 đến tháng 6/2014)” nhằm bổ sung những thiếu hụt về phương

diện lý thuyết và thực tiễn của loại hình tạp chí dành cho phụ nữ Luận văn cũnghướng sự quan tâm vào việc phân tích các thông điệp về vấn đề làm đẹp cho chị

em phụ nữ trên tác tạp chí trong thời gian gần đây Qua đó bước đầu đưa ra nhữngđóng góp ý kiến với các cơ quan báo chí nhằm có những thông điệp về việc làmđẹp cho phụ nhữ theo chiều hướng chân thực và tích cực hơn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Với một nền báo chí khá phát triển với đầy đủ các loại hình truyềnthông, chính vì thế tạp chí dành cho phụ nữ là một trong những hình thức luônsong hành và gắn liền với sự phát triển của báo chí Việt Nam Trên thực tế hiệnnay, thông điệp về làm đẹp cho phụ nữ đang là một lĩnh vực hấp dẫn, hoạt động

sôi nổi Tuy nhiên, có rất nhiều vấn đề đặt ra cần giải quyết, đó có thể là các yếu

tố tích cực, cũng có thể là những mặt hạn chế của vấn đề chỉ dẫn về làm đẹp trêntạp chí

Nghiên cứu về tạp chí luôn thu hút sự quan tâm của nhà nghiên cứu,nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên Gần đây nhất có luận văn của Thạc sĩ báo

chí Mai Nữ Mĩ Nhân (2011) do PGS TS Vũ Quang Hào hướng dẫn với đề tài: Sự

ảnh hưởng của dòng tạp chí giải trí – chỉ dẫn nước ngoài đối với tạp chí cùng loại ở Việt Nam Đây là luận văn được đánh giá cao về tính thực tiễn, tính khoa

học và tính hệ thống Tác giả đã đưa ra khái niệm khá tổng quát, đầy đủ về dòngtạp chí , đồng thời phác thảo thành công diện mạo dòng tạp chí giải trí – chỉ dẫn,đưa ra những mặt hiệu quả và bất cập của hệ thống tạp chí giải trí – chỉ dẫn và đềxuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của các tạp chí giảitrí – chỉ dẫn Do đó, luận văn đã trở thành một nguồn tư liệu cho người viết trongquá trình thực hiện đề tài

Dưới đây có thể kể ra một số đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên,

học viên khoa Báo chí và Truyền thông về các vấn đề tạp chí như: Dòng tạp chí

chỉ dẫn – giải trí ở Việt Nam hiệu quả và bất cập (Luận văn Thạc sĩ của Đinh Thu

Hiền (2006); Cách tổ chức thông tin trên tạp chí giải trí chỉ dẫn (Khảo sát Tiếp

thị và Gia đình, Thời trang trẻ và Thế giới phụ nữ) (Luận văn Thạc sĩ Nguyễn Thị

Thủy – 2006); Vấn đề chỉ dẫn, tư vấn cho nông dân trên báo in hiện nay (Luận

văn của Thạc sĩ Hoàng Thị Liễu - 2006)

Ngoài ra, trong các công trình nghiên cứu khoa học, các luận án, luậnvăn, khóa luận…, người viết đã tìm thấy nhiều bài viết, ý kiến đề cập hoặc có liênquan đến vấn đề nghiên cứu Cụ thể như:

Bài viết của PGS.TS Mai Quỳnh Nam trên Tạp chí Xã hội học số 2,

2002 về “Thông điệp về trẻ em trên báo hình, báo in” là một phần kết quả của cuộc nghiên cứu phân tích quốc tế về “hình ảnh trẻ em trên báo chí” do trung tâm

truyền thông ASIAN (AMIC) phối hợp với Viện Khoa học Xã hội Việt Nam thựchiện năm 1999 Nghiên cứu đã đặt ra các kết luận thông qua việc phân tích thôngđiệp về trẻ em được thông tin trong tháng 10/1999 trên 10 tờ báo in và 2 đài

truyền hình Bên cạnh đó, tác giả đi sâu phân tích về số lượng tờ báo, vị trí, thểloại, trang, mục, cách đưa tin về các vấn đề liên quan đến trẻ em trên truyền hình

và báo in, đặc biệt là vấn đề của các trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Đây cũng chính

là một tài liệu quý giúp tôi trong quá trình nghiên cứu của mình

Cuốn “Truyền thông đại chúng” của PGS TS Tạ Ngọc Tấn đã cho

người viết một cái nhìn toàn cảnh về hoạt động của lĩnh vực truyền thông đạichúng, những hiểu biết cơ bản, có hệ thống về các phương tiện truyền thông đạichúng hiện đại, các nguyên tắc, phương pháp chính nhằm quản lý, điều hành, pháthuy tốt vai trò, sức mạnh của các loại hình phương tiện truyền thông đại chúngtrong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Trong cuốn sách này, tạp chíđược đặt trong hệ thống báo in ấn, và có mối quan hệ mật thiết với các loại hìnhtruyền thông khác như phát thanh, truyền hình, quảng cáo… Tác giả cũng đã trìnhbày quan niệm của mình về các vấn đề như: thế nào là tạp chí, đặc điểm của nó;vai trò của tạp chí; vị trí của tạp chí trong truyền thông đại chúng; có mấy dòngtạp chí; số lượng các đầu tạp chí và số lượng các loại tạp chí Những ý kiến củatác giả Tạ Ngọc Tấn sẽ được người viết trở lại cụ thể trong các phần sau

Bên cạnh đó còn phải kể đến khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thùy

Dương với đề tài “Bước đầu khảo sát vấn đề tư vấn tiêu dùng trên báo chí hiện

nay” Ở đây, thay vì dùng khái niệm “thông điệp” như người viết thì tác giả khóa

luận đã chọn dùng khái niệm “tư vấn”, xét về bản chất hai khái niệm này có sựgần gũi nếu không nói là đồng nhất Tuy chỉ là một khóa luận tốt nghiệp, nhưngbằng sự công phu, tỉ mỉ trong nghiên cứu khoa học, tác giả Ngô Thùy Dương đãkhiến cho khóa luận của mình có được hàm lượng khoa học không nhỏ Trong

Chương 1: “Lịch sử của tư vấn và tư vấn tiêu dùng trên báo chí”, tác giả đã đưa

ra được khái niệm tư vấn trên báo chí, khái quát được lịch sử tư vấn trên báo chí,phân loại tư vấn trên báo chí thành 4 loại: tư vấn sức khỏe, tư vấn tâm lý, tư vấncông việc, tư vấn tiêu dùng và đi sâu vào vấn đề tư vấn tiêu dùng trên báo in vàtạp chí Thông điệp hay tư vấn là một trong hai nội dung chính, quan trọng củadòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí, mà tư vấn tiêu dùng chỉ là một bộ phận rất nhỏ

trong đó nhưng những thống kê, khảo sát cụ thể của khóa luận vẫn là những tưliệu có ý nghĩa với người viết.

Như vậy, có thể thấy đã có một số đề tài nghiên cứu về tạp chí nhưng

loại hình tạp chí dành cho phụ nữ thì còn rất hạn chế Vì vậy với đề tài “Thông

điệp về việc làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ (từ tháng 01/2010 đến tháng 6/2014)”, luận văn sẽ có ý nghĩa là một

công trình có tính bao quát về quy luật, đặc thù, phong cách làm tạp chí dành chophụ nữ ở Việt Nam hiện nay và sự ảnh hưởng của những thông điệp về vấn đề làmđẹp cho độc giả nữ

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

- Mục đích của luận văn là nghiên cứu, đánh giá khoa học về thực trạng

tổ chức phát triển những thông điệp của loại hình tạp chí chuyên về làm đẹp cho

phụ nữ Thông qua việc khảo sát 3 ấn phẩm Đẹp, Heritage Fahion, Thời trang trẻ

từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 6 năm 2014 để chứng minh loại hình tạp chíchuyên về làm đẹp cho phụ nữ là kênh thông tin quan trọng của nữ giới, có ảnhhưởng sâu rộng tới vấn đề làm đẹp của phụ nữ Việt Nam hiện nay Trên cơ sở đó,luận văn đưa ra những đề xuất, giải pháp góp phần để loại hình tạp chí dành chophụ nữ trở nên hấp dẫn hơn về hình thức, phong phú hơn về nội dung…từ đó làmtốt nhiệm vụ thông tin tuyên truyền của loại hình báo chí này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ lý thuyết về tạp chí và thông điệp được áp dụng trong luận văn

và các khái niệm: tạp chí, thông điệp, vấn đề làm đẹp của phụ nữ

- Tìm hiểu và phân tích về cách thức đưa thông điệp của các tạp chí vềvấn đề làm đẹp cho phụ nữ

- Phân tích các yếu tố của thông điệp tác động đến việc làm đẹp của chị

em phụ nữ được đăng tải trên các tạp chí

- Đề xuất những góp ý với các tạp chí về nội dung của thông điệp liênquan đến vấn đề làm đẹp, nhằm góp phần xây dựng những thông điệp mang tính

chất tích cực để chị em phụ nữ áp dụng và học hỏi trong cuộc sống, nhất là vấn đềlàm đẹp.

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những tác phẩm báo chí chứa thông điệp về lĩnh vực làm đẹp của chị

em phụ nữ trên ba tạp chí tại Việt Nam: Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luâ ân văn của người viết khảo sát 3 tờ tạp chí tiêu biểu về làm đẹp cho

phụ nữ: Đẹp, Heritage Fashion, Thời trang trẻ trong khoảng thời gian từ tháng 01

năm 2010 đến tháng 6 năm 2014 Khách thể nghiên cứu của luận văn là 45 số tạpchí với 373 tin, bài viết về vấn đề làm đẹp trên 3 tạp chí này

5 Phương pháp nghiên cứu

Cụ thể về phương pháp phân tích tài liê âu trong nghiên cứu này chủ yếu tâ âp

trung vào phân tích nô âi dung định lượng mô ât cách có hê â thống các thông điê âp vềvấn đề làm đẹp của phụ nữ trên 3 tạp chí Đẹp, Heritage Fashion, Thời trang trẻ Phần quan trọng nhất cho viê âc sử dụng phương pháp này là tiến hành

lâ âp bảng mã hóa dựa trên các khái niê âm được xác định nhằm lượng hóa mô ât cách

có logic các thông tin từ những thông điê âp về vấn đề làm đẹp

Phương pháp nghiên cứu định tính: Phỏng vấn sâu Tổng biên tâ âp và Phótổng biên tâ âp 3 tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang trẻ

- Khung phân tích:

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa về mặt lý luận:

Luận văn đóng góp vào việc xây dựng những vấn đề lý luận nền tảng

cho tạp chí dành cho phụ nữ ở Việt Nam Luận văn góp phần đưa ra những định

hướng bước đầu về việc phát triển tạp chí dành cho phụ nữ ở Việt Nam trong xu

thế hội nhập hiện nay Với những kết quả trong luận văn, hy vọng sẽ đóng góp

phần nào cho việc tìm hiểu, nghiên cứu và giảng dạy về loại hình tạp chí chuyên

về làm đẹp cho phụ nữ

Ý nghĩa thực tiễn:

Luận văn có thể được khai thác, sử dụng làm tài liệu tham khảo cho cáctòa soạn báo chí, các lãnh đạo, các cơ quan quản lý báo chí, nhất là các nhà xuấtbản và các cơ quan phát hành trong việc đáp ứng nhu cầu về làm đẹp cho phụ nữViệt Nam thông qua kênh tạp chí giải trí

Những phân tích, đề xuất của luận văn sẽ là cơ sở để người trực tiếp làmbáo tại tòa soạn tạp chí dành cho phụ nữ tiếp nhận để có những cải tiến về nộidung và hình thức, phục vụ tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của độc giả, nhất là đốitượng độc giả nữ ở Việt Nam

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung của luận văn được bố cụctrong 3 chương

Chương 1: Lý luận chung về tạp chí và thông điệp trên tạp chí Chương 2: Phân tích thông điệp làm đẹp cho phụ nữ trên 3 tạp chí

Đẹp, Heritage Fashion, Thời trang trẻ (Từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 6 năm

2014).

Chương 3: Kinh nghiệm và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông điệp về vấn đề làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí.

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TẠP CHÍ VÀ THÔNG ĐIỆP

TRÊN TẠP CHÍ 1.1 Những vấn đề lý thuyết cơ bản về tạp chí

1.1.1 Khái niệm tạp chí

Tạp chí là loại hình báo chí, thuộc hệ thống báo in Tạp chí là một khái

niệm đã trở nên rất quen thuộc với chúng ta trong cuộc sống hằng ngày Nhưngkhông phải ai cũng hiểu đúng và hiểu hết nội hàm của khái niệm này với tư cách

là một khái niệm của báo chí học Chính vì vậy trước hết người viết muốn xácđịnh lại nội hàm của khái niệm “tạp chí” trong sự đối sánh với khái niệm “báo”đặt trong tổng thể hệ thống báo in

Trên thế giới, tạp chí được gọi một cách phổ biến là “Magazine” Lúc đầu có quan niệm cho rằng Magazine chỉ là một loại hình tạp chí phục vụ cho

mục đích thư giãn Quan niệm này xuất phát từ sự ra đời của tờ tạp chí

Gentlemen’s Magazine (Tạp chí dành cho quý ông) 1731 – 1907 ở nước Anh, bao

gồm các bài tiểu luận, truyện và thơ, đương thời rất có ảnh hưởng trong đời sống

xã hội Nhưng trong tiến trình phát triển của mình, cùng với báo, tạp chí phục vụmọi nhu cầu thông tin trong xã hội, được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực, do

đó magazine mở rộng phạm vi hoạt động, không còn bó hẹp là phương tiện giải trí

nữa Từ thực tế đó, quan niệm về tạp chí cũng được mở rộng cho sát với thực tế

Theo “Microsoft Encarta 99 Encyclopedia” thì những ấn phẩm xuất

bản trong các khoảng thời gian dài hơn một ngày (hàng tuần, hai tuần, hàng tháng,hàng quý thậm chí là hàng năm mới ra một số), in trên giấy tốt, với các trang đóng

nhỏ hơn báo được gọi là tạp chí xuất bản định kỳ (Periodicals) Như vậy

Periodicals – tạp chí xuất bản định kỳ bao gồm tất cả các xuất bản phẩm mangtính định kỳ với khoảng cách xuất bản thường dài hơn báo Mặt khác bài viết choPeriodicals cũng khác, thường sử dụng những chất liệu đặc biệt để lôi cuốn bạn

đọc quan tâm chú ý Những nội dung của các tạp chí xuất bản định kỳ thường ítliên quan đến các thông tin hiện hành Trong quá trình phân phối thông tin thìchúng thường tập trung vào các tin tóm tắt hoặc các bài bình luận Theo quanniệm này thì tạp chí là Magazine nhưng khởi thủy của nó là những tạp chí xuấtbản định kỳ với các đặc trưng nêu trên.

Lại có quan niệm: “Tạp chí cũng là một loại hình trong số các phương

tiện thông tin đại chúng Trên thực tế nó cũng quan trọng tương đương như sách trên thị trường Ảnh hưởng của nó cũng rất lớn, không thể đo đếm được Cũng khó có thể thống kê được có bao nhiêu ấn phẩm xuất bản dưới dạng định kỳ Trên các quầy bán báo, sự có mặt của tạp chí cũng khá vắng bóng, phần lớn các tạp chí được đặt mua dài hạn thông qua mạng bưu chính Vì thế cũng có quan niệm cho rằng tạp chí có nhiều nét tương đồng với loại hình sách” [17, tr 5]

Trên thế giới, việc phân loại tạp chí cũng có nhiều cách khác nhau Có khiphân chia theo từng lĩnh vực hoạt động, có khi phân loại theo đối tượng bạn đọc, cũng cókhi phân thành “magazine đặc biệt” và “magazine thông thường”…

Từ điển báo chí thực hành của B Osvaldova & J Halada đưa ra khái

niệm về tạp chí và phân tích một cách cụ thể hơn như sau: “Tạp chí là một loại ấn

phẩm xuất bản ở một khu vực, địa điểm nhất định, có tính thường kỳ đều đặn, ít nhất là nửa năm, nhiều nhất là một tuần một số Tạp chí khác với nhật báo ở chỗ: tính thời sự thấp hơn nhật báo, tính khái quát đề tài lại cao hơn nhật báo Tạp chí thường hướng tới một phạm vi độc giả nào đó đã được thông tin một cách vắn tắt,

sơ lược về một vấn đề nhất định nhưng chưa thỏa mãn và đang đi tìm những số liệu chi tiết tỉ mỉ và có tính chuyên ngành hơn Khác với các loại tuần báo, báo bán nguyệt san, tạp chí có số lượng Tạp chí còn bao hàm cả các loại tạp chí khoa học chuyên ngành và các loại lược tin thông tấn, tập san (bulletin) xuất bản theo quý hoặc nửa năm một quyển Có nhiều kiểu phân loại tạp chí như:

- Phân loại theo lượng xuất bản.

- Theo tuổi tác độc giả (cho thanh niên, thiếu niên, người cao tuổi)

- Theo sở thích giải trí (ô tô – môtô, âm nhạc, vườn cảnh)

- Theo giới tính (cho phụ nữ, nam giới)

- Theo chuyên ngành (hóa học, toán học, y học)

- Theo nội dung và thành phần độc giả (tạp chí gia đình, tạp chí phổ cập tri thức, tạp chí chuyên ngành và không chuyên ngành)

Với sự phát triển của mạng Internet và CD ROM, tạp chí không chỉ là một dạng ấn phẩm mà còn là dạng văn hóa phẩm điện tử.

Tạp chí xuất hiện từ đầu thế kỷ XVII, ban đầu là tạp chí chuyên ngành Cùng với sự phát triển của nghề in, kỹ thuật minh họa, đến đầu thế kỷ XIX bắt đầu xuất hiện các tạp chí có tính chính trị Mỗi thời kỳ lịch sử và các thành tựu kỹ thuật công nghiệp, đều mang đến cho tạp chí một bước phát triển độc đáo, làm xuất hiện những loại hình tạp chí mới: tạp chí ảnh, tạp chí điện ảnh, tạp chí chương trình truyền hình”[38, tr.7]

Ở Việt Nam, tạp chí có lịch sử non trẻ hơn rất nhiều so với tạp chí thếgiới Vì thế cũng không quá khó hiểu, khi khái niệm tạp chí ở Việt Nam cũngchưa có được một nội hàm thật rõ ràng và thống nhất

Do tính chất, quy mô, nhiệm vụ của tạp chí Việt Nam nên nó có nhữngđặc điểm riêng biệt khác với tạp chí ở các nước phát triển Có ý kiến cho rằng:

“Tạp chí trên thực tế là một tờ báo viết nhưng nó khác với báo ở chỗ: tạp chí là

cơ quan lý luận học thuật khoa học của một tổ chức, một đoàn thể nào đó, chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu, hướng dẫn trao đổi nghiệp vụ khoa học về một lĩnh vực nào đó thuộc phạm vi ngành mình, địa phương mình Định kỳ phát hành của tạp chí thường dài hơn định kỳ phát hành của báo”[26, tr.160] Định nghĩa này đãchỉ ra sự khác nhau của báo và tạp chí trên phương diện: cơ quan chủ quản, nộidung thông tin, thời gian định kỳ phát hành Tuy nhiên có thể thấy sự so sánh nàychỉ dựa trên đặc điểm của những tạp chí lý luận chính trị và khoa học, những tạpchí mang tính chất chuyên ngành, nhóm tạp chí chỉ dẫn – giải trí dường như chưađược đề cập đến

Lần ngược trở lại lịch sử báo chí Việt Nam, năm 1917, tạp chí Nam

Phong ra đời – tờ tạp chí thứ hai ở Bắc Kỳ được xuất bản và đã cho đăng nhiều

bài viết về nghề làm báo, về cách thức làm báo Chủ bút của tờ tạp chí này - PhạmQuỳnh có lẽ là người Việt Nam đầu tiên nêu lên sự khác nhau giữa báo và tạp chí:

“Tờ báo, tiếng Anh gọi là “Newspaper” nghĩa là trở về các tờ nhật báo, tuần báo

xuất bản ra có định kỳ Tính chất các tờ báo ấy chỉ cốt là thuật chép lấy thời sự cho tường, so với các tờ tạp chí tùng san chuyên luận thuật về chính trị học thuật và công việc xã hội tựu trung có hơi khác nhau” [57, tr.9].

Hoa Bằng – Hoàng Thúc Trâm một thành viên “gánh gạch xe vôi” của

nhóm Tri Tân cũng đưa ra cách phân chia các loại hình tạp chí như sau: “Tuần

san, bán nguyệt san, hoặc nguyệt san chia làm hai hạng Thông tục và chuyên môn Thông tục là loại “chấp chi – nhặt nhạnh” nhét món gì vào cũng được miễn đáp ứng được tiếng đòi gọi của độc giả thì thôi Còn loại chuyên môn, là những tạp chí đi riêng từng đường chuyên khoa như sử học, văn học, khoa học, chính trị, kinh tế, pháp luật… loại này chỉ hợp với một số độc giả lựa chọn, vì ai thích món nào thì mới chuốc đến những tờ chuyên môn ấy”[58, tr.12] Cách hiểu và phân

chia của Hoa Bằng gần giống với cách phân chia tạp chí thành 2 loại: Tạp chí đặcbiệt và tạp chí thông thường ở Mỹ trước đây

Năm 1986 ở Việt Nam, Ủy ban Khoa học Xã hội (nay là Trung tâmKhoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia) có tổ chức một cuộc hội thảo lớn bàn vềtạp chí Phần lớn các quan niệm của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý, các nhàbáo lão thành đều dựa trên sự phát triển tạp chí ở Việt Nam, theo đó: Đặc trưngcủa tạp chí làm chức năng tuyên truyền, nghiên cứu lý luận và hoạt động khoa học

- khác với báo chí là cơ quan lý luận khoa học và để phân biệt giữa báo và tạp chí

thường dựa trên ý kiến của Lênin khi bàn về báo chí: “Tạp chí chủ yếu làm công

tác tuyên truyền, báo hàng ngày chủ yếu làm công tác cổ động”[60, tr.10]

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của tạp chí, thì quan niệm về nócũng không ngừng thay đổi PGS TS Đinh Hường trong bài giảng về tạp chí cho

rằng: “Trước đây tạp chí như một cuốn nhật ký ghi chép các sự kiện của tòa án,

chính phủ Ngày nay, tạp chí thường là cơ sở lý luận, học thuật chuyên sâu về lĩnh vực nào đó nhằm phục vụ người trong ngành Tính định kỳ của tạp chí dài (tháng, quý…) Dung lượng của tạp chí lớn để truyền tải được tác phẩm lớn Tạp chí

thường có hai loại: tạp chí mang tính tuyên truyền phổ biến và tạp chí mang tính chuyên ngành”[17, tr.9]

Theo Từ điển Tiếng Việt của NXB Khoa học xã hội năm 1994, tạp chí được coi là “xuất bản phẩm định kỳ, đăng nhiều bài do nhiều người viết đóng

thành tập, thường có khổ nhỏ hơn báo” Như vậy, theo cách định nghĩa này tạp

chí và báo chỉ được phân biệt với nhau bằng khổ in ấn, là một tiêu chí hoàn toànkhông có tính cụ thể, xác định, không nói lên bản chất của từng loại báo cũng nhưtạp chí

Theo Từ điển Tiếng Việt của NXB Giáo dục năm 1996, tạp chí là “xuất

bản phẩm định kỳ đăng nhiều bài của nhiều tác giả khác nhau về một ngành nhất định đóng thành tập” Cách định nghĩa này không đặt ra sự so sánh giữa tạp chí

và báo nhưng đã bước đầu chỉ ra được một đặc điểm cơ bản của tạp chí đó là tínhchất chuyên ngành (mỗi tạp chí thường là của một ngành khoa học, ngành nghề…nhất định và thể hiện các thông tin khoa học, thông tin thời sự liên quan đến hoạtđộng của ngành đó)

Trong cuốn “Truyền thông đại chúng”, PGS TS Tạ Ngọc Tấn lại định nghĩa tạp chí trong tổng thể báo in ấn Theo đó, “báo in là những ấn phẩm định kỳ

chuyển tải một nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội Trong trường hợp này, thuật ngữ báo in dùng để chỉ hai bộ phận: báo và tạp chí” Từ đó, căn cứ theo tiêu chí định kỳ và tính chất nội dung thông

tin, tác giả Tạ Ngọc Tấn chia báo in thành 5 loại trong đó có tạp chí (cùng vớinhật báo, báo thưa kỳ, tuần báo, báo nửa tháng) Tạp chí được định nghĩa là

“những ấn phẩm định kỳ có nội dung chuyên sâu vào một hay một số vấn đề, lĩnh

vực đời sống xã hội, khoa học, kỹ thuật” Cụ thể, tác giả chỉ ra 5 đặc trưng của tạp

chí là:

Tính định kỳ: định kỳ xuất bản của tạp chí có thể là một tuần, nửa tháng,

một tháng, hai tháng và cũng có những tạp chí xuất bản theo định kỳ 3, 4, 5, 6tháng một số

Giới hạn công chúng hẹp: đối tượng đọc của tạp chí chọn lọc hơn nhiều

so với nhật báo và báo thưa kỳ Có những tạp chí thông tin về những lĩnh vựcnghiên cứu hẹp chỉ xuất bản 500 – 600 bản trong một kỳ

Nội dung chuyên sâu: Nội dung của tạp chí là những thông tin chuyên

sâu như những công trình khoa học, nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm, những tàiliệu phân tích, đánh giá các vấn đề, sự kiện, những bài viết dự báo và chiều hướngvận động, phát triển của các hiện tượng trong xã hội hay trong tự nhiên…

Hình thức đơn giản: Việc trình bày các tạp chí đơn giản và khuôn khổ

tạp chí cũng tương đối nhỏ, thuận lợi cho mục đích đọc nghiên cứu

Như vậy rõ ràng cho đến nay còn nhiều ý kiến khác nhau xoay quanhkhái niệm tạp chí Từ những tài liệu tham khảo được và thực tế phát triển của tạpchí trong những năm gần đây, theo người viết, tạp chí là những ấn phẩm đượcphát hành định kỳ (thời gian giữa hai kỳ phát hành của tạp chí thường dài hơnbáo), có nội dung chuyên sâu vào một hay một số vấn đề, lĩnh vực của đời sống xãhội, khoa học, kỹ thuật, khổ của tạp chí có 3 loại (khổ lớn, vừa và nhỏ) với hìnhthức đẹp mắt Đây là định nghĩa chung nhất để chúng ta có thể hiểu về tạp chí vàphân biệt sơ bộ tạp chí với báo

1.1.2 Đặc điểm tạp chí

Căn cứ theo định nghĩa nêu trên, tạp chí có những đặc điểm sau:

- Tính định kỳ: Cũng là một loại báo in ấn nên tạp chí cũng được phát

hành định kỳ nhằm tạo thuận lợi cho bạn đọc Nhưng nếu báo ngày, báo tuần, báocuối tuần thường có kỳ phát hành ngắn, hàng ngày hoặc một ngày cố định trongtuần thì tạp chí có kỳ phát hành dài hơn, có tạp chí hai tuần phát hành một lần,một tháng phát hành một lần, thậm chí một quý mới ra một ấn phẩm Ví dụ: Tạp

chí Thời trang trẻ, Tiếp thị và gia đình phát hành hàng tuần trong khi đó tạp chí

Đẹp, Heritage Fashion mỗi tháng chỉ ra một số Khoảng cách giữa hai lần phát

hành dài khiến cho tạp chí không thể cập nhật thông tin hàng ngày nhanh và nhiềunhư báo ngày, báo tuần hay báo cuối tuần Nhưng đổi lại điều này lại phù hợp với

nội dung chuyên sâu của tạp chí Khoảng cách giữa hai lần phát hành khá dàikhiến cho những người làm tạp chí có thể bao quát, tổng kết được hoạt động,thành tựu trên lĩnh vực của mình, có thể có những bài nghiên cứu chuyên sâu màkhông phải ngày một ngày hai có thể làm ra, đặc biệt là có thời gian để chú ý đếnhình thức của tạp chí, làm cho nó ngày càng chuyên nghiệp và hấp dẫn bạn đọchơn.

- Nội dung thông tin: Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa báo và tạp

chí Nếu như nội dung thông tin của báo là những sự kiện của đời sống xã hộihằng ngày thì nội dung thông tin của tạp chí lại hẹp hơn chỉ tập trung vào mộthoặc một số lĩnh vực nào đó Nếu như mục tiêu của báo là cung cấp bức tranhtoàn cảnh của xã hội thì mục tiêu của tạp chí là cung cấp bức tranh hoạt động củamột ngành nghề, một lĩnh vực khoa học, một lĩnh vực của đời sống xã hội…Không hoàn toàn tuyệt đối nhưng có thể nói thông tin của báo thiên về chiều rộngcòn thông tin của tạp chí thiên về chiều sâu Tất nhiên những người thực hiện tờbáo cũng ngày càng muốn đi sâu vào các vấn đề của cuộc sống cũng như nhữngngười làm tạp chí muốn bao quát rộng lĩnh vực của mình Ví dụ như: Tạp chí Vănhọc nước ngoài với những mục như “Lí luận – phê bình”, “Văn học dịch và dịchvăn học”, “Tư liệu văn học” và “Thông tin văn học thế giới” sẽ cố gắng làm cầunối giữa bạn đọc với văn học thế giới trên nhiều phương diện khác nhau

- Đối tượng công chúng: Cũng chính từ đặc trưng về nội dung thông tin

nên đối tượng công chúng của tạp chí và báo là khác nhau Nếu như có thể nói tất

cả các tờ báo đều cùng hướng tới một độc giả đó là đông đảo nhân dân thì các tờtạp chí không cùng hướng tới một đối tượng công chúng Nói cách khác, mỗi tờtạp chí hướng tới một đối tượng bạn đọc khác nhau Đối tượng bạn đọc của mộttạp chí thường có phạm vi hẹp, đó phải là những người am hiểu hoặc quan tâmđến lĩnh vực mà tạp chí đó đề cập đến Bạn đọc của Tạp chí Toán học sẽ là nhữngngười quan tâm đến toán học, còn bạn đọc của Tạp chí Văn học sẽ là những người

yêu văn học Tạp chí Thời trang trẻ hướng tới bạn đọc là phụ nữ hoặc những

người quan tâm đến những vấn đề của phụ nữ

Nội dung thông tin và đối tượng công chúng của một tờ tạp chí có mốiquan hệ chặt chẽ với nhau Để phát hành một tờ tạp chí mới, việc đầu tiên nhữngngười làm tạp chí đó cần xác định chính là đối tượng bạn đọc mà mình hướng tới

và những nội dung thông tin mà mình sẽ chuyển tải đến bạn đọc Hai điều này giữvai trò quan trọng, chi phối những mặt hoạt động khác của một tờ tạp chí, từ hìnhthức đến hệ thống các chuyên mục, cách thiết kế layout… Việc xác định rõ ràngđối tượng bạn đọc và nội dung thông tin của một tờ tạp chí cũng là cách để tờ tạpchí đó có được một diện mạo riêng, không lẫn với những tờ tạp chí khác, tạo nêntiếng nói và sức hút đối với độc giả Nhưng cũng chính từ điều này mà số lượngphát hành của tạp chí thường ít hơn báo (báo ngày, báo tuần)

- Hình thức: Trước đây người ta thường cho rằng tạp chí có hình thức

đơn giản nhưng điều đó đã không còn đúng trong những năm gần đây Sự pháttriển của công nghệ làm giấy, công nghệ in ấn đã làm ra những trang tạp chí cóchất lượng giấy rất đẹp Sự phát triển của ngành thiết kế, đồ họa, việc sử dụng cácmáy móc chuyên dụng hiện đại đã giúp cho tạp chí có những hình ảnh đẹp, bố cụcbắt mắt, có những điểm nhấn thu hút độc giả Có thể nói hình thức đẹp là mộttrong những thế mạnh nổi trội của tạp chí Điều này thể hiện tính chuyên nghiệpngày càng cao của tạp chí Việt Nam Đồng thời nó cũng nhằm đáp ứng thị hiếungày càng cao của công chúng, bạn đọc hiện đại không chỉ đòi hỏi nội dung hayhấp dẫn mà còn đòi hỏi một hình thức đẹp, có như vậy mới làm tăng hiệu quảcạnh tranh của tạp chí bên cạnh rất nhiều phương tiện truyền thông hiện đại khác.Đây chính là một trong những thế mạnh của tạp chí so với báo ngày hay báo tuần

Hiện nay có rất nhiều tạp chí mới ra đời, có thể nói đến một “cơn bão”tạp chí, ngành ngành ra tạp chí, nghề nghề ra tạp chí, nhiều cơ quan ra tạp chí…Theo số liệu của Cục báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông được công bố tại Hộinghị báo chí toàn quốc tính đến tháng 6/2013, cả nước có 815 cơ quan báo chí invới 1.084 ấn phẩm báo chí (trong đó các cơ quan Trung ương có 85 báo, 490 tạpchí; địa phương có 113 báo, 127 tạp chí); 67 đài phát thanh, truyền hình Trungương và địa phương (trong đó có 02 đài quốc gia, 01 đài truyền hình kỹ thuật số,

64 đài phát thanh, truyền hình địa phương); 75 báo và tạp chí điện tử; 1.110 trangthông tin điện tử và 382 mạng xã hội trực tuyến

Trong số 617 tạp chí không phải tạp chí nào cũng có chất lượng nhưmong đợi Nhiều tạp chí ra đời không chứng tỏ được sự lớn mạnh của tạp chí ViệtNam, mà điều quan trọng là ở chất lượng Nhiều tạp chí ra đời dẫn đến tình trạngchồng chéo, lấn sân báo, chỗ thừa vẫn thừa mà chỗ thiếu vẫn thiếu Một trong các

lý do dẫn đến tình trạng đó là việc không phân định được rạch ròi ranh giới giữabáo ngày, báo tuần và tạp chí Chỉ ra các đặc điểm của tạp chí trong sự so sánh vớibáo, người viết chúng tôi mong muốn những người làm tạp chí hiểu rõ hơn về đặctrưng của tạp chí từ đó đưa hoạt động của tạp chí ở Việt Nam đi đúng hướng hơn,hoạt động hiệu quả và chuyên nghiệp hơn

Theo như người viết được biết hiện có một số cách phân loại tạp chí, cụ thểnhư sau:

Thứ nhất, căn cứ theo nội dung thông tin của các lĩnh vực khoa học

người ta chia tạp chí ra thành hai khối: tạp chí thuộc khối khoa học tự nhiên, ví dụnhư: tạp chí Toán học, tạp chí Cơ học… và tạp chí thuộc khối khoa học xã hội nhưtạp chí Cộng sản, tạp chí Nghiên cứu kinh tế, tạp chí Sân khấu… Cách phân loạinày không thể theo kịp tốc độ phát triển của tạp chí ở Việt Nam Cùng với sự pháttriển của mọi mặt đời sống xã hội, số lượng tạp chí ra đời ngày càng nhiều, nộidung thông tin trên nhiều lĩnh vực khác nhau chứ không chỉ gói gọn trong khốikhoa học xã hội và khoa học tự nhiên Sự ra đời của nhiều nhóm ngành kinh tế,văn hóa, xã hội… hoạt động theo các chức năng khác nhau, tạp chí của một

ngành, một tổ chức chính trị xã hội thuộc các nhóm ngành mới này đã mở ranhiều tờ tạp chí đáp ứng từng nhóm nhu cầu thông tin nhất định Ví dụ: ở Bộ Tàichính, theo đà sắp xếp phát triển tổ chức (bổ sung các tổng, cục) thì ngoài tờ Tạp chíTài chính còn có Tạp chí Thuế Nhà nước, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, Tạp chí Hảiquan, một số bộ phận tách ra khỏi Bộ, như Kiểm toán nhà nước cũng có Tạp chíKiểm toán Trong điều kiện mới, hình thành nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và trong xu thế hội nhập và phát triển, đặc biệt là kể từ khi Việt Nam ranhập WTO, xu thế hội nhập khiến cho nhu cầu cần nhiều thông tin mới cũng pháttriển dẫn đến một số tờ tạp chí ra đời như Đầu tư chứng khoán…

Thứ hai, căn cứ vào nội dung thông tin và chức năng của các tạp chí

có thể chia tạp chí ra thành 3 loại:

+ Loại hình tạp chí lý luận khoa học: bao gồm nhóm các tạp chí lý luận

chính trị như: tạp chí Cộng sản, tạp chí Xây dựng Đảng, tạp chí Lý luận chính trị

và nhóm các tạp chí khoa học như: tạp chí Khoa học và công nghệ nông nghiệp,Triết học, Luật học…

+ Loại hình tạp chí giải trí: như tạp chí Người chơi cờ, Người làm vườn,

tạp chí Làm đẹp, Điện ảnh, Sân khấu… Những tạp chí này đều có nội dung thôngtin mang tính giải trí

+ Loại hình tạp chí ngành: có nội dung thông tin về một ngành hay một

lĩnh vực hoạt động nhất định gắn với đối tượng có nhu cầu thông tin về ngành,lĩnh vực đó Ví dụ như: tạp chí Nông thôn mới, tạp chí Gia đình…

Theo người viết, cách phân loại này gặp vấn đề ngay từ tiêu chí phânloại Chính vì không xác định được tiêu chí phân loại hợp lí nên đã dẫn đến sự lộnxộn trong kết quả phân loại Cụ thể chúng ta thấy có sự không thống nhất ở chỗ:

sự phân biệt giữa loại hình tạp chí lý luận khoa học và tạp chí giải trí là ở nộidung, trong khi đó sự khác biệt của loại tạp chí thứ ba lại là ở cơ quan chủ quảncủa nó Rõ ràng tạp chí ngành cũng có thể phân thành tạp chí lý luận khoa học vàtạp chí giải trí Trong khi đó cũng phải thừa nhận rằng trong xu thế phát triển hiệnnay các tạp chí chỉ đơn thuần mang tính giải trí không còn nhiều, những người

làm tạp chí giải trí đã ngày càng tăng cường hàm lượng thông tin chỉ dẫn - khoahọc cho tạp chí của mình để đáp ứng nhu cầu của độc giả.

Thứ ba căn cứ vào chủ thể quản lý và nội dung thông tin người ta chia

tổng thể tạp chí ra thành các nhóm tạp chí khác nhau như:

+ Nhóm tạp chí về công tác chính trị

+ Nhóm tạp chí về khoa học kỹ thuật cơ bản và kỹ thuật ngành

+ Nhóm tạp chí của các tổ chức đoàn thể, xã hội

+ Nhóm tạp chí của các địa phương

+ Nhóm tạp chí về tôn giáo

+ Nhóm tạp chí về văn hóa nghệ thuật

+ Nhóm tạp chí của các ngành (bộ, ngành, viện, trường)

+ Nhóm tạp chí nghiên cứu về nước ngoài

+ Nhóm tạp chí bằng tiếng nước ngoài

Cách phân loại hệ thống tạp chí thành 9 nhóm nhỏ như thế này dễ gâychồng chéo và khó khăn cho người nghiên cứu khi nhân diện các loại tạp chí

Bên cạnh 3 cách phân loại trên, hệ thống tạp chí còn được phân loại căn

cứ theo kỳ hạn phát hành, bao gồm: tạp chí hàng tuần; nguyệt san – các tạp chíphát hành một số một tháng, quý san – tạp chí phát hành mỗi quý một số, bán niênsan – tạp chí phát hành nửa năm một kỳ, thậm chí có tạp chí mỗi năm chỉ pháthành một số (theo http://vi.wikipedia.org)

Qua những cách phân loại trên cho thấy phương pháp luận và tiêu chíphân loại còn tồn tại những vấn đề cần thảo luận Tất nhiên mỗi cách phân loạiđều có ưu nhược điểm nhất định và chỉ mang tính tương đối Nhưng những tồn tạitrên đang đặt ra vấn đề nghiên cứu cách phân loại các tạp chí sao cho thật khoahọc, chuẩn xác và hợp lý để có thể theo kịp với đà phát triển của hệ thống tạp chí

ở nước ta

Trong lý luận tạp chí của Việt Nam, các nhà nghiên cứu đã chia các tạpchí ra thành hai dòng lớn ngay từ khi các tạp chí đầu tiên ra đời Đó là: dòng tạpchí lý luận chính trị và dòng tạp chí khoa học Vấn đề là sau đó, các bộ, ban,ngành… cũng ra tạp chí; vậy những tạp chí này thuộc dòng nào Từ năm 1993,

với sự ra đời của tạp chí Thời trang trẻ, thì hàng loạt những tạp chí mới cũng ra

đời, những tạp chí này không thể xếp vào dòng tạp chí lý luận chính trị hay dòng tạpchí khoa học Xếp những tạp chí loại này vào đâu, dòng tạp chí nào, chính là nhữngvấn đề mà người viết quan tâm giải quyết

Dựa trên tình hình phát triển thực tế của hệ thống tạp chí trong nhữngnăm gần đây, người viết đề xuất phân hệ thống tạp chí Việt Nam ra thành ba dòng

căn cứ theo nội dung thông tin của các tạp chí Dòng thứ nhất là dòng tạp chí lý

luận chính trị, dòng thứ hai là dòng tạp chí khoa học và dòng thứ ba là dòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí.

Dòng tạp chí lý luận chính trị bao gồm các tạp chí như: Tạp chí Cộng

sản, Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Lý luận chính trị… Dòng tạp chí khoa học

bao gồm các tạp chí như: Tạp chí Khoa học và công nghệ nông nghiệp, Tạp chí

Triết học, Tạp chí Luật học, Tạp chí Văn học, Tạp chí Toán học, Tạp chí Văn học nước ngoài…

Bên cạnh dòng tạp chí lý luận chính trị và dòng tạp chí khoa học là dòngtạp chí chỉ dẫn – giải trí Những tạp chí tiêu biểu thuộc dòng này có thể kể đến

như: Tạp chí Thời trang trẻ, Tạp chí Mốt và cuộc sống, Thế giới Phụ nữ, Tiếp thị

và gia đình, Đẹp, Ô tô xe máy Việt Nam, Thế giới tiêu dùng, Cẩm nang mua sắm, Thế giới nghệ sĩ… Nội dung mà những tờ tạp chí này hướng vào là những thông

tin chỉ dẫn độc giả, những thông tin giải trí lành mạnh và bổ ích Theo người viết,cách phân loại này đã căn cứ theo một tiêu chí rất quan trọng là nội dung thông tincủa bản thân các tờ tạp chí Đây là tiêu chí mà những nhà nghiên cứu cũng nhưđội ngũ làm tạp chí, bạn đọc đều quan tâm Cách phân chia này cũng thể hiện sựcập nhật với hoạt động vô cùng sinh động của hệ thống tạp chí trong hơn mườinăm trở lại đây Dòng tạp chí lý luận chính trị và dòng tạp chí khoa học ra đời đầutiên trong hệ thống tạp chí Việt Nam Nhưng sự phát triển của đời sống xã hội, đặc

biệt là sự năng động, nhạy bén, sự thay đổi thị hiếu của bạn đọc nhất là bạn đọctrẻ đã tạo điều kiện kích thích các tạp chí chỉ dẫn – giải trí lớn mạnh, tạo ra thànhmột dòng tạp chí riêng, song song với các dòng tạp chí có trước đó.

1.1.4 Sự hình thành và phát triển tạp chí ở Việt Nam

Ngày 15/4/1865: Gia Định báo - tờ báo quốc ngữ Việt Nam đầu tiên - ra

số 1 tại Sài Gòn, đánh dấu cột mốc khởi nguyên của lịch sử báo chí Việt Nam.Cho đến nay báo chí Việt Nam đã trải qua gần 150 năm xây dựng và trưởng thành

Từ chỗ chỉ cố một số tờ báo nhỏ, giấy in xấu, tin bài đơn giản, thông tin chậm, độingũ nhà báo thưa thớt… cho đến nay chúng ta đã có một nền báo chí phát triểnmạnh, thu được nhiều thành tựu, là cánh tay đặc lực của Đảng và Nhà nước trongcông cuộc đổi mới đất nước, nâng cao chất lượng đời sống vật chất cũng như tinhthần của người dân, nâng cao trình độ dân trí, góp phần xây dựng nền văn hóaViệt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Không còn nữa những tờ báo in trênkhổ giấy nhỏ lem nhem màu vàng mà thay vào đó là những tờ báo, tạp chí có chấtlượng giấy đẹp, thông tin cập nhật nhanh chóng và chính xác, thể hiện sức mạnhlãnh đạo của Đảng và Nhà nước đồng thời cũng là diễn đàn rộng rãi của nhân dân.Đội ngũ những người làm báo cũng không ngừng lớn mạnh, ngày càng quy tụnhững người có tâm với nghề, sẵn sàng lăn xả vào công việc, sẵn sàng nói lênnhững góc khuất của xã hội, phản ánh mọi mặt đời sống của nhân dân, đáp ứngnhu cầu thông tin cũng như giải trí của người dân

Trong bức tranh toàn cảnh, tạp chí có một vai trò không nhỏ Tuy nhiênphần lớn các công trình nghiên cứu về báo chí đã được xuất bản thường đi sâuphân tích về khuynh hướng của các tờ báo, các dòng báo và sự tác động của bốicảnh xã hội đến sự ra đời và phát triển của báo chí Việc tìm hiểu để xác địnhnguồn gốc ra đời của loại hình tạp chí xuất bản định kỳ chưa được lưu tâm để có

sự đánh giá thống nhất, chỉ ra tờ nào là tờ đầu tiên

Tìm trong cuốn “Thư tịch báo chí Việt Nam” do PGS TS Tô Huy Rứachủ biên và các cuốn “Lược sử báo chí Việt Nam” của Nguyễn Viết Chước, “Lịch

sử báo chí Việt Nam” do PGS TS Đỗ Quang Hưng chủ biên mà xem xét thì tờ

Đông Dương tạp chí ra số 1 ngày 15/5/1913 là tờ báo mang tính chất tạp chí đầutiên.

Như vậy, tờ tạp chí xuất bản đầu tiên của báo chí Việt ngữ là tờ Đông

Dương tạp chí, số 1 ra ngày 15/5/1913 do Schneider làm chủ nhân và Nguyễn

Văn Vĩnh làm chủ bút dưới sự điều khiển của nhà cầm quyền Pháp ở ĐôngDương Trên phương diện chính trị đây là tờ báo có bổn phận là vũ khí tinh thần chochính phủ Bảo hộ, chống nước Đức và tuyên truyền sức mạnh Đại Pháp Thời gianđầu Đông Dương tạp chí đã làm đúng với nhiệm vụ của mình nhưng càng về cuối tờtạp chí này càng ngả dần về khảo cứu văn học, hơi hướng chính trị nhạt dần Sự rađời của Đông Dương tạp chí đã mở ra mở ra nghề làm tạp chí trong nghề báo nóichung Mặc dù ở giai đoạn đầu nó mang tính chất như một tờ báo tuần nhưng phầnnào đã biểu hiện rõ diện mạo của một loại hình báo chí, khởi đầu cho giai đoạn pháttriển tạp chí sau này

Thời kỳ từ năm 1913 – 1940, tạp chí xuất hiện nhiều và đã có dấu ấn rõnét về diện mạo, nội dung và nghệ thuật tạp chí Tiên phong trong giai đoạn này là

Đông Dương tạp chí, tiếp theo là tạp chí Nam Phong (1917), Đại Việt tạp chí

(1918) và Học Báo (1918) Các tạp chí giai đoạn này nội dung chủ yếu phục vụ

cho chế độ cai trị và khai thác thuộc địa, cổ vũ tư tưởng Pháp Việt đề huề Phươngthức thể hiện chủ yếu dưới dạng khảo cứu, luận bàn về các vấn đề chính trị, triếthọc, văn học và xã hội Nghệ thuật làm tạp chí tuy mới bước đầu nhưng đã để lạimột dấu ấn sâu đậm về tổ chức trang báo, tổ chức chuyên mục Đặc biệt một số tờ

đã vận dụng một số thể loại có xu hướng tiếp cận với báo chí hiện đại

Đáng chú ý ở giai đoạn này là xuất hiện các tạp chí xuất bản định kỳ

mang tính chất chuyên ngành Về khoa học có Khoa học Tạp chí (1927), về y học

có Vệ sinh Y báo (1928), Phục Pháp Âu dược (1929), về kỹ thuật có Điện xa tạp

chí (1928), về tôn giáo có Đuốc Tuệ (Phật giáo, 1937), Đa Minh (công giáo, 1937)

…, về thanh niên có Việt Nam Thanh niên tạp chí (1923)… Đặc biệt có tờ An

Nam tạp chí (1926) do Tản Đà, Nguyễn Khắc Hiếu làm chủ nhiệm, mang tính

cách văn hóa xã hội An Nam tạp chí là tờ mở đầu cho loại hình tạp chí chuyên

viết về văn học sau này

Thời kỳ này cũng xuất hiện một dòng báo mới bí mật, bất hợp pháp đốilập với dòng báo do Nhà nước Bảo hộ nắm giữ và chi phối, đó là dòng báo chí

Cách mạng, mở đầu là tờ Thanh niên (1925) do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và chỉ

đạo Đồng thời với việc xuất bản các tờ báo, những người cộng sản chủ trươngxuất bản tạp chí làm vũ khí tuyên truyền lý luận chủ nghĩa Mác và giáo dục đường

lối, chính sách của Đảng trong giai đoạn đầu Đảng mới thành lập Tạp chí Đỏ là tờ

tạp chí đầu tiên của dòng tạp chí Cách mạng, số 1 được xuất bản ngày 5/8/1930

Trong những năm 1940 – 1945, tạp chí phát triển mạnh cả về số lượng

và chất lượng Nhiều tờ đã chuyển tải một dung lượng lớn về thông tin mang tínhchất văn học – khoa học – xã hội, ít nhiều có bàn luận về thời sự, kinh tế, chínhtrị Các tờ tạp chí này xuất bản với nhiều khuynh hướng khác nhau, họ có quanniệm nhìn nhận xã hội sau chiến tranh khác nhau nhưng nói chung là tiến bộ, có

tinh thần yêu nước Tiêu biểu là tạp chí Tri Tân, tạp chí Thanh Nghị, Văn Mới,

Khoa học…

Trong giai đoạn này, tạp chí ngành chuyên biệt được thể hiện với mộtdiện mạo rõ hơn Tạp chí cho các giới khá phong phú và có nhiều tờ hay, các tờtạp chí chuyên biệt cho từng ngành đã làm cho loại hình tạp chí giai đoạn nàycàng thêm phong phú và là điều kiện tốt cho sự phát triển của tạp chí sau này

Các tờ tạp chí Cách mạng mặc dầu xuất bản bí mật và luôn bị thực dân

Pháp đàn áp nhưng vẫn phát triển mạnh Sau Tạp chí Đỏ ra đời đầu năm 1931, Đảng Cộng sản Đông Dương cho xuất bản Tạp chí Cộng sản, tạp chí Bônsêvich

làm cơ quan tuyên truyền lý luận và thống nhất tư tưởng trong Đảng, hướng dẫntranh đấu cho quần chúng cách mạng

Trong giai đoạn từ 1945 – 1954, về tạp chí có khoảng 10 tờ, phần lớn làcác tạp chí của Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở các khu, các vùng như tạp chíTìm hiểu của Hội nghiên cứu chủ nghĩa khu IV, tạp chí Thống nhất của Hộinghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Nam Bộ, các tạp chí của các cơ quan Đảng bộ các

tỉnh ở miền Nam như Tạp chí Tu chỉnh (Sài Gòn, Chợ Lớn)…

Trong giai đoạn từ 1954 – 1960, cả nước có khoảng hơn 70 tờ tạp chí,tập san của các ngành Đặc biệt trong đó có các tờ tạp chí thuộc Ủy ban khoa học

xã hội (nay là Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia) như tạp chí Lịch

sử Đảng, tạp chí Dân tộc học, tạp chí Văn học, tạp chí Nghiên cứu Kinh tế Một số

tờ tạp chí ngành ra đời sớm như: tạp chí Giao thông vận tải, tạp chí hoạt động Hóahọc (1959); tạp chí của các Hội, như tạp chí Âm nhạc của Hội nhạc sĩ… Thời kỳ

1965 – 1975, số lượng tạp chí mới xuất bản không nhiều, đến thời kỳ 1975 –

1985, có thêm 10 tạp chí ngành, tạp chí của các Hội cũng nở rộ với hơn 10 tờ tạpchí nữa ra đời Các tờ tạp chí của các cơ quan đoàn thể và tạp chí văn nghệ củacác địa phương giai đoạn này cũng bắt đầu xuất hiện

Đến giai đoạn 1985 – 2000, cùng với báo, tạp chí phát triển mạnh cả về

số lượng và chất lượng, nhất là từ năm 1999 – 2000 Theo niên giám báo chí ViệtNam xuất bản năm 2000 thì đến thời điểm năm 2000, cả nước có 250 tờ tạp chíxuất bản bằng Tiếng Việt chưa kể đến hành loạt tờ xuất bản dưới dạng phụ trương,

số chuyên đề, nguyệt san và bán nguyệt san…Tạp chí trong giai đoạn này có ởhầu hết các lĩnh vực đời sống, từ chính trị, xã hội, kinh tế đến phong tục, tập quán;

từ nghiên cứu lý luận chính trị, nghiên cứu chuyên môn, chuyên sâu, chuyênngành đến các tạp chí văn hóa giải trí phục vụ cho nhu cầu đời sống hàng ngày.Nhóm đối tượng nào có nhu cầu thông tin thì hầu như đều có báo và tạp chí đápứng Từ sau năm 2000 cho đến nay, hệ thống tạp chí ở nước ta phát triển với nhịp

độ ngày càng nhanh Đặc biệt, bên cạnh dòng tạp chí lý luận chính trị và dòng tạpchí khoa học thì có một dòng tạp chí mới ra đời là dòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí,góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bạn đọc

Nhìn một cách khái quát, hệ thống tạp chí nước ta không ngừng gia tăngcùng với sự phát triển của kinh tế xã hội của đất nước Năm 1993 số đầu tạp chítrong cả nước là 174 tờ, đến năm 1996 lên tới 302 tờ, tăng 73,5 %, cuối năm 2001

là 326 tờ, tăng 11,2 % so với năm 1996, đến đầu năm 2007 cả nước đã có 448 tờtạp chí, tăng 37 % so với cuối năm 2001 Tính đến hết năm 2013 cả nước có 617tạp chí Như vậy so với năm 2007, số tạp chí ở Việt Nam đã tăng thêm 169 đầutạp chí Những con số thống kê chưa đầy đủ đó đã chứng tỏ sự phát triển khôngngừng của hệ thống tạp chí Việt Nam

Đi đôi với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội đất nước, trình độ dân trítừng bước được nâng cao, nhu cầu thông tin cũng đa dạng hơn, hệ thống tổ chứcquản lý xã hội ngày càng được mở rộng và hoàn thiện, yêu cầu cấp bách để đáp ứngnhu cầu thông tin vừa rộng, vừa chuyên sâu cho các loại đối tượng công chúngđược tăng cường… Do đó, các loại hình tạp chí được phát triển đa dạng, cùng với

hệ thống báo phát triển mạnh ở cả Trung ương và địa phương, không chỉ các tạp chíbằng tiếng Việt mà cả tạp chí bằng tiếng nước ngoài cũng từng bước được xuất bảnvới nhiều loại hình phong phú và đa dạng

Trong một lĩnh vực hay một ngành nhất định thường xuất hiện nhiều thểloại tạp chí khác nhau đáp ứng từng loại đối tượng khác nhau Ví dụ trong lĩnhvực y tế hay giáo dục… mỗi ngành hay cấp học khác nhau đều cần đáp ứng nhucầu thông tin thích hợp, từ đó nảy sinh yêu cầu mở rộng xuất bản thêm những tạpchí mới Đây là yếu tố tạo cho hệ thống các tạp chí của từng Bộ hay cả nước thêmphong phú, đa dạng đáp ứng mọi nhu cầu thông tin của các đối tượng khác nhau

Ở đây, hệ thống các tạp chí nước ta có bình diện thông tin rộng từ việc nghiên cứukhoa học ứng dụng, từ các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa… đếnnhững khía cạnh cụ thể của từng lĩnh vực, từ phạm vi tổng hợp ở cấp Trung ươngđến phạm vi hẹp hơn ở địa phương và các cơ sở; tạp chí không chỉ chuyển tảinhững thông tin lý luận mà còn có thông tin mang tính nghiên cứu thực tiễn, tuyêntruyền hướng dẫn thực tiễn… gắn với chức năng hoạt động của các cơ quan quản

lý nhà nước, các tổ chức khoa học, tổ chức kinh tế và chính trị xã hội Vì vậy màtạp chí được coi là phương tiện thông tin cần thiết vừa phục vụ công tác chỉ đạo,vừa đáp ứng nhu cầu của từng đối tượng công chúng Về phương diện này tạp chí

là món ăn tinh thần không thể thiếu của công chúng

Chất lượng thông tin của nhiều tạp chí nói chung từng bước được đổimới Các tạp chí nghiên cứu lý luận chính trị, kinh tế, khoa học hay khoa học côngnghệ vừa chuyển tải nội dung thông tin vừa đảm bảo tôn chỉ mục đích, đáp ứngnhu cầu thông tin thiết thực giúp cho công chúng hiểu biết hơn về những vấn đề lýluận và thực tiễn Các tạp chí giải trí – chỉ dẫn cũng vừa chuyển tải những thôngtin chỉ dẫn hữu ích tới độc giả vừa là món ăn tinh thần lành mạnh của bạn đọc, đặc

biệt là giới trẻ Những thông tin chỉ dẫn được đăng tải trên dòng tạp chí này khôngmang tính kinh viện, khô cứng mà là những thông tin chỉ dẫn thiết thực với cuộcsống của chúng ta hằng ngày, từ cách thức làm đẹp đến cách thức chăm sóc sứckhỏe, chỉ dẫn tiêu dùng hay chỉ dẫn tâm lý… Những thông tin giải trí cũng đảmbảo tính thiết thực, lành mạnh, được trình bày với hình thức đẹp, độc giả có thểhoàn toàn yên tâm và tin cậy, khác với tình trạng thông tin bị sai lệch, thông tin

“đen” trên báo mạng

1.1.5 Sự hình thành và phát triển của tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ ở Việt Nam

So với các nước trong khu vực và trên thế giới, các tạp chí dành cho phụ

nữ của Việt Nam xuất hiện rất muộn Điều này được lý giải là do mức sống củangười dân chưa cao, nên sự quan tâm vào các vấn đẹp làm đẹp còn nhiều hạn chế.Chỉ sau khi nền kinh tế Việt Nam bước vào hội nhập, đặc biệt là kể từ khi gianhập WTO năm 2006, nhiều thay đổi đáng kể về kinh tế - xã hội đã diễn ra Bêncạnh đó, với sự tác động mạnh mẽ của xu hướng toàn cầu hóa, quốc tế hóa xuấthiện, các tạp chí chuyên về làm đẹp dành cho phụ nữ mới bắt đầu hình thành vàdần dần có chỗ đứng nhất định trong lòng công chúng

Điểm qua lịch sử báo chí Việt Nam thì có thể thấy các tờ báo giải trí đơnthuần xuất hiện từ khá sớm Thời kỳ báo chí Pháp thuộc, các tờ báo chuyên biệt

về văn hóa (Thông Loại Khóa Trình), về phụ nữ (Phụ Nữ Tân Văn, Nữ giới

chung), về châm biếm (Con Ong) xuất hiện trong giai đoạn 1865 – 1918, Loa

(1935), Vịt Đực (1938), Cười (1936) giai đoạn 1930 – 1938, với ngôn ngữ, nội

dung, hình thức ổn định, hợp thời Đây được xem như những tờ báo chuyên vềvăn hóa – xã hội đầu tiên ở Việt Nam Báo và tạp chí dành cho phụ nữ thời kỳ nàycũng được quan tâm Kể từ khi ấn phẩm đầu tiên dành cho nữ giới xuất hiện năm

1918 (Nữ giới chung), giai đoạn năm 1929 – 1941, cả nước có tới 10 tờ báo, tạp chí phục vụ công chúng nữ, như tờ Phụ nữ thời đàm (1933) do bà Nguyễn Văn Đa chủ nhiệm, Phụ nữ tân tiến (1933) do Hồ Phú Viên sáng lập cùng con gái Hồ Thị

Thục

Trong giai đoạn hiện nay, với sự bùng nổ của khoa học, công nghệ và xuhướng toàn cầu hóa trên toàn thế giới, ở Việt Nam, báo chí thực hiện chức năng

thông tin của mình có nhiều nét khác biệt so với truyền thống Sự khác biệt này làtheo đúng xu thế phát triển của thời đại thông tin Một trong những sự thay đổi đóchính là sự chuyên biệt hóa trong quá trình chuyển tải thông tin, đây chính lànguyên nhân của sự xuất hiện ồ ạt của nhiều tạp chí về làm đẹp dành cho phụ nữ.Ngoài ra, sự thay đổi trong nhu cầu tiếp cận thông tin của công chúng, đặc biệt làcông chúng trẻ ở thành thị và nhu cầu quảng cáo ngày càng cao của doanh nghiệp

cũng góp phần vào “cuộc đột phá” của các tạp chí chuyên về làm đẹp.

Bên cạnh đó, sự cạnh tranh mạnh mẽ, gay gắt của các tạp chí cũng chính

là một trong những lý do khiến dòng tạp chí này phát triển “bùng nổ” như vậy.

Điều này là dễ hiểu bởi cùng một đối tượng công chúng hướng đến, cùng một nộidung thông tin chuyển tải, các tạp chí phải nỗ lực để có được nội dung và hìnhthức thực sự hấp dẫn thu hút sự chú ý của công chúng, đồng thời phải nắm bắtđược nhu cầu thị hiếu của công chúng để thường xuyên có sự đổi mới phù hợp

Và người hưởng lợi nhất trong sự cạnh tranh này chính là công chúng – đối tượnghưởng thụ thông tin Tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ thực sự phát triển

mạnh mẽ trong khoảng chục năm trở lại đây bắt đầu từ khi tạp chí Thời trang trẻ chính thức ra đời năm 1993, tiếp theo là các tờ khác như Hoa cảnh (1994) Mốt (1995), ….Với mục đích phục vụ cho nhóm công chúng chuyên biệt, như về thời

trang, sức khỏe, làm đẹp, giải trí…, các tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ đãtăng lên rõ rệt về số lượng, bên cạnh đó, nội dung và hình thức cũng có nhiều đổimới hiện đại, đáp ứng sự thay đổi không ngừng của công chúng tiếp nhận

Công chúng của các tạp chí chuyên về làm đẹp cho phụ nữ chủ yếu lànhững người có thu nhập ổn định, có mức sống trên mức trung bình, sống ở thành

thị và có những hiểu biết nhất định về vấn đề làm đẹp Chẳng hạn như tờ Đẹp,

công chúng là doanh nhân chiếm tới 50% (chủ yếu là giám đốc doanh nghiệp),nhân viên văn phòng 40%, 10% còn lại là các đối tượng khác như sinh viên, họcsinh, nghề tự do… Khu vực phía Bắc: chiếm khoảng 40%, phân phối tại Hà Nội,Hải Phòng, Thanh Hóa, Vinh và các tỉnh thành lân cận Khu vực phía Nam: chiếmkhoảng 60%, phân phối tại Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang và tất cả cáctỉnh miền Tây và miền Đông Nam Bộ

Tuy tuổi đời còn khá trẻ, nhưng các tạp chí chuyên về làm đẹp đã cónhiều đột phá trong nội dung và hình thức, góp phần thay đổi đáng kể diện mạodòng tạp chí trong nước Nội dung phong phú, đa dạng và theo kịp thị hiếu côngchúng với nhiều dạng bài mới, bên cạnh những dạng bài truyền thống Các tạp chícũng liên tục cập nhật thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, mang lại cho độc giảgóc nhìn toàn diện nhất về xu hướng làm đẹp trong nước và thế giới Hình thứccác tạp chí làm đẹp cho phụ nữ ở Việt Nam có thể khẳng định là không hề thua

kém trên thế giới với chất lượng giấy in (in bốn màu, giấy couche’ cao cấp), hình

ảnh, thiết kế đồ họa, biểu đồ… luôn được đầu tư và không ngừng đổi mới Tạp chídành cho phụ nữ đang chiếm thị phần lớn trên thị trường báo và tạp chí, với sốphát hành xấp xỉ hàng vạn bản mỗi tuần Đây chính là một trong những động lựcthúc đẩy cạnh tranh kinh tế, tạo đà phát triển cho báo chí trong nước Một số tờtạp chí đã tạo được thương hiệu riêng và tạo được lớp công chúng riêng như tờ

Thời trang trẻ, Heritage Fashion, Đẹp….

Tạp chí về làm đẹp cho phụ nữ hiện nay ở Việt Nam thường được tổchức dưới hình thức các doanh nghiệp kinh doanh báo chí tự hoạch toán kinhdoanh, độc lập tự chủ về tài chính Trên thực tế, hầu hết các tờ tạp chí về làm đẹpcho phụ nữ ở nước ta đều thuộc sở hữu của một công ty tư nhân, trên danh nghĩa

của một cơ quan chủ quan báo chí đỡ đầu Đây là hình thức trá hình của “tư nhân

hóa” tạp chí Các công ty này sẽ tham gia trực tiếp không chỉ với lĩnh vực quảng

cáo, mỹ thuật, phát hành mà còn cả với nội dung tạp chí, như tờ Đẹp thuộc công

ty cổ phần Lemedia Những tờ báo bắt mắt nhất, có khả năng hấp dẫn ngay từ lần

đầu tiên nhìn thấy như Người đẹp, Đẹp, Mốt và Cuộc sống, Cẩm nang mua sắm…

đều ít nhiều có sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân Đây là những ấn phẩmđược coi là sản phẩm báo chí thị trường Có thể điểm qua một số doanh nghiệp

được khá nhiều người biết đến như Công ty Hoa Mặt Trời với Tạp chí Tiếp thị và

Gia đình, Thành đạt, Phong cách, Văn hóa; Công ty Ấn phẩm (Tập đoàn Galaxy)

với Nhịp cầu đầu tư, Mốt và Cuộc sống; Công ty Ad&D với Ô tô xe máy, Nghe

nhìn, Xe và đời sống; TV Plus (Tập đoàn Goldsun) với Tạp chí Người đẹp… Theo

thống kê thì có khoảng 70 tờ báo, tạp chí đã có mặt nhờ sự liên kết báo chí

1.2 Đặc trưng của thông điệp trong bài viết trên tạp chí

1.2.1 Khái niệm thông điệp

Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát (ngườimang nội dung thông tin) đến đối tượng tiếp nhận (cá nhân hoặc tập thể người)

1.2.2 Quy trình của thông điệp

Phương tiện truyền thông điệp thường được xem như là một qui trình.Một qui trình truyền thông tiêu biểu thường bao gồm một số thành phần tham giachủ yếu Bắt đầu là nguồn thông tin S (Source), người ta muốn phát đi một thôngđiệp Thông điệp được mã hoá bằng từ ngữ và hình ảnh M (Coded message).Thông điệp ấy được truyền đi bằng các kênh truyền thông C (Channel) Sau đóthông điệp được giải mã M (Decoded message) bởi người nhận thông điệp R(Receiver) tức là đối tượng mà các nhà quản lý tạp chí ấy nhắm đến

Sơ đồ truyền thông của H.Lasswell Trong đó:

S (Source sender): Nguồn phát

M (Message) : Thông điệp, nội dung truyền thông

C (Channel) : Kênh truyền thông

R (Receiver) : Người nhận thông điệp (đối tượng)

E (Effect) : Hiệu quả truyền thông

Phương tiện truyền thông điệp chỉ là hình thức truyền thông một chiều,trong đó thông điệp được truyền đi từ người phát cho đến người nhận Tuy nhiên,đối với các hình thức truyền thông tương tác (truyền thông hai chiều) như bánhàng cá nhân, bán hàng từ xa, bán hàng trên mạng , trong đó người phát đi vàngười nhận thông điệp đổi vị trí cho nhau Người tiêu dùng phản hồi lại cho ngườicung cấp cũng thông qua một thông điệp được mã hoá (chẳng hạn như sự sẵn sàngchấp nhận thông điệp hay hành động mua hàng), và cũng thông qua một kênh

thông tin nào đó (chẳng hạn như một cuộc thăm dò khách hàng hoặc kênh bánhàng), và thông điệp ấy lại được người nhận (người quảng cáo) giải mã bằng cácphân tích để qua đó có thể đánh giá hiệu quả của bà viết có đạt được mục tiêu đề

ra ban đầu hay không

Sơ đồ truyền thông hai chiều

1.2.3 Tiêu chí của thông điệp

Một thông điệp về vấn đề làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí cần phải cónội dung rõ ràng, ngôn từ dễ hiểu, dễ nhớ, khó quên và còn rất nhiều yếu tố liênquan khác Chính vì vậy tác giả cần tuân thủ những nguyên tắc sau:

Tác giả phải biết được đối tượng đang hướng tới? Đối tượng độc giảchính ở đây chính là phụ nữ Vì vậy người viết cần phải hiểu những nhu cầu củachị em phụ nữ, đối với họ điều gì là quan trọng nhất, tình cảm của họ dành cho ai

và cái gì? Họ bao nhiêu tuổi? Nhu cầu làm đẹp của họ hiện nay là gì? Họ thíchlàm đẹp như thế nào? Tại sao độc giả nên đọc bài viết hay tác phẩm này? Họ tìmthấy trong đó những lợi ích gì? Những điểm khác biệt chủ yếu là gì? …

Chính vì vậy tiêu chí của thông điệp cần giải quyết 4 vấn đề như sau:

a Nói cái gì (nội dung thông điệp)

b Nói thế nào cho hợp lí (cấu trúc thông điệp)

c Nói thế nào cho diễn cảm (hình thức thông điệp)

d Và ai nói cho có tính thuyết phục (nguồn thông điệp)

Thông điệp phải thỏa mãn là gây được sự chú ý, tạo được sự quan tâm,khơi dậy được mong muốn và thúc đẩy hành động Dường như trong tâm trí độcgiả nữ, không ai không một lần được nghe về phương pháp, cách thức hay xu

hướng làm đẹp Chính vì vậy để lôi kéo được độc giả cũng như giúp bạn đọc nhậnbiết và lựa chọn được chính xác thì thông điệp là điều rất quan trọng và cần thiết.

Tiểu kết chương 1

Trong hệ thống tạp chí tiếng Việt hiện nay xuất hiện một số tạp chíkhông thuộc vào trong số những tạp chí lý luận – chính trị, tạp chí quân sự, tạp chívăn nghệ, tạp chí khoa học, tạp chí kinh tế - kỹ thuật hay tạp chí y tế - giáo dục…chức năng nhiệm vụ của loại hình tại chí này không phải là tuyên truyền, nghiêncứu lý luận và hoạt động khoa học Nội dung phản ánh của loại tạp chí này thường

là những tri thức tổng hợp về cuộc sống, những vấn đề giải trí, văn hóa, xã hội,nghệ thuật Đối tượng phục vụ của nó cũng không bị bó hẹp trong một nhómchuyên gia hay những người có chuyên môn mà rộng rãi hơn, vươn tới phục vụnhiều đối tượng độc giả khác nhau

Đặc biệt là một số tạp chí có nội dung phong phú, gần gũi, hình thứctrình bày sinh động, bắt mắt với số lượng bản in hàng vạn bản/ kỳ phát hành như

Đẹp, Thời trang trẻ, Heritage Fashion Như vậy, có thể coi đây là loại tạp chí

tuyên truyền phổ biến Xét về nội dung có thể xếp các tạp chí này vào loại hìnhtạp chí giải trí – chỉ dẫn

Mặc dù còn có nhiều ý kiến khác nhau về sự ra đời, tồn tại và phát triểncủa loại hình tạp chí này nhưng có thể thấy nó vẫn đang đóng vai trò quan trọngtrong đời sống tạp chí nói riêng và các loại hình báo chí nói chung Trong số đóphải kể tới 3 ấn phẩm đang rất được ưa chuộng trên thị trường với tiara phát hành

khá lớn là Đẹp, Heritage Fashion, Thời trang trẻ Chính những tạp chí này đã và

đang góp phần đáng kể trong việc hiện đại hóa diện mạo báo chí Việt Nam, đápứng nhu cầu báo chí ngày càng cao của độc giả, từ đó phấn đấu bắt kịp và hộinhập với trình độ phát triển của các nền báo chí tiên tiến thế giới Bên cạnh việcphục vụ nhu cầu thông tin trên các lĩnh vực giải trí, thư giãn, nhu cầu tiếp nhậnbáo chí của độc giả, nhất là độc giả nữ, các tạp chí kể trên cũng đang phát huychức năng làm kinh tế, mang lại nguồn thu đáng kể cho các tòa soạn báo chí,thông qua việc đăng tải quảng cáo và tăng số lượng phát hành

Thực tế cho thấy, các tạp chí Đẹp, Heritage Fashion, Thời trang trẻ

không chỉ phục vụ độc giả nữ mà các đối tượng khác, kể cả nam giới cũng có thểtìm đọc Tuy nhiên, với những nét đặc thù thể hiện trong hiệu quả truyền thôngcủa mình, có thể thấy đối tượng độc giả mà các tạp chí này hướng tới chủ yếu vẫn

là nữ giới Mặt khác, việc phân định như vậy chỉ mang ý nghĩa tương đối và đểphục vụ mục đích của luận văn về khảo sát, nghiên cứu loại hình tạp chí dành chophụ nữ và những thông điệp về làm đẹp cho phụ nữ Việt Nam trên tạp chí

Những nghiên cứu trong khuôn khổ luận văn về loại hình tạp chí này, hyvọng sẽ như một sự đóng góp tích cực cho lí luận và thực tiễn nghiên cứu thôngđiệp về việc làm đẹp cho phụ nữ trên tạp chí đồng thời người viết đề xuất những ýkiến nhằm phục vụ những hạn chế, thiếu sót, nâng cao chất lượng của tạp chíkhông chỉ phục vụ nhu cầu của độc giả mà còn thực hiện tốt nhiệm vụ thông tintuyên truyền của báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại mới

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THÔNG ĐIỆP LÀM ĐẸP CHO PHỤ NỮ TRÊN

3 TẠP CHÍ HERITAGE FASHION, ĐẸP, THỜI TRANG TRẺ

2.1 Vài nét về tạp chí Heritage Fashion, Đẹp, Thời trang tre

2.1.1 Tạp chí Thời trang trẻ

Tạp chí Thời Trang Trẻ ra mắt bạn đọc số tạp chí đầu tiên ngày 5 tháng

10 năm 1993 Qua 20 năm, xuất bản gần 800 kỳ báo với hơn 400 triệu bản in,dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, tạp chí vẫn luôn giữđúng tôn chỉ mục đích là giáo dục, định hướng thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh, gópphần xây dựng cuộc sống văn minh, lịch sự cho thanh niên, góp phần giữ gìn vàbảo tồn văn hóa dân tộc, hướng dẫn giới trẻ về thời trang và lối sống đẹp, phù hợpvới văn hóa Việt Nam

Từ chỗ xuất bản hàng tháng, năm 1996 đánh dấu bước phát triển mớibằng việc tạp chí in toàn bộ trên giấy couche và xuất bản một tháng 2 kỳ Từ đây,

tờ báo có nhiều thông tin cập nhật hơn, trình bày đẹp hơn

Năm 1998, đứng trước những khó khăn, trên thị trường báo chí cạnhtranh gay gắt, việc xuất bản tạp chí vừa phải đảm bảo tính định hướng thật tốt, vừaphải có nội dung sinh động, hấp dẫn để được bạn đọc lựa chọn Ban lãnh đạo Tạpchí đã quyết tâm đầu tư vào giai đoạn tiếp theo sau 5 năm có mặt trên thị trường

để ra mắt bộ mới với hình thức đẹp, nội dung hấp dẫn và phong phú hơn trước.Việc ra bộ mới cùng với việc chuyển điều chuyển toàn bộ hệ thống sản xuất vào

TP Hồ Chí Minh để tiếp cận hơn với các công nghệ hiện đại về in ấn, trình bày,phục vụ việc tác chiến tại chỗ cho một thị trường sôi động với các trào lưu thời

trang hiện đại đã giúp cho tạp chí Thời trang trẻ có nhiều điều kiện hơn để tiếp tục

phát triển

Năm 1999 là năm đánh dấu bước phát triển vượt bậc của tạp chí cả về

nội dung và hình thức, thực sự tạo được dấu ấn riêng cho Thời Trang Trẻ Số

lượng tạp chí phát hành tăng gấp rưỡi so với các năm trước Có thể nói tạp chí

Thời Trang Trẻ đã tiếp tục khẳng định được vị trí hàng đầu trong làng báo chuyên

về làm đẹp ở Việt Nam

5 năm gần đây (2008 – 2014) là những năm tạp chí có nhiều sự kiệnđánh dấu sự phát triển mạnh mẽ, điển hình là việc xây dựng trụ sở mới, đầu tưtrang thiết bị, đổi mới tờ báo lần thứ hai cả về hình thức và nội dung Sau khiđược đổi mới, tạp chí có nội dung gắn liền với thực tế đời sống xã hội, phong cáchtrình bày mới lạ, đẹp, mạch lạc, thu hút độc giả Hệ thống chuyên mục được sắpxếp lại cho hợp lý và sát với thực tế, tăng thêm thông tin cho độc giả Việc mởrộng tuyên truyền quảng cáo thông qua các ấn phẩm đặc biệt như Thế Giới Mốt đã

giúp mở rộng hình ảnh Thời Trang Trẻ và tăng năng lực kinh doanh để tích lũy

nguồn thu của tạp chí

Theo số liệu của một tổ chức điều tra bạn đọc quốc tế về thị trường báo

chí Việt Nam, Thời Trang Trẻ đứng hàng thứ hai trong số các tạp chí có số lượng

bạn đọc có trình độ cao Tuy vậy, mục tiêu của tạp chí vẫn là giảm giá thành sảnxuất, hạ giá bán để có thể đến tay bạn đọc trẻ ở các vùng nông thôn thông qua hệthống tổ chức của Đoàn Thanh niên Bằng chứng là cho đến thời điểm này, giá

của 1 cuốn tạp chí Thời Trang Trẻ chỉ 13.000 đồng.

2.1.2 Tạp chí Đẹp

Tạp chí Đẹp là phụ san của Báo Ảnh Việt Nam, thuộc Thông tấn xã Việt

Nam, ra mắt số đầu tiên vào tháng 2 năm 1999 Với tiêu chí “dành cho người yêu

cái đẹp”, tính đến nay đã có 181 số tạp chí được phát hành, tạp chí Đẹp đã trở

thành tạp chí thời thượng, là người bạn thân thiết của hàng trăm ngàn độc giả trên

cả nước, đặc biệt là phụ nữ

Trong lời mở đầu cho cuốn tạp chí có tên gọi “Đi tìm cái đẹp”, Tổng

biên tập Lê Phúc đã khẳng định: “Tạp chí Đẹp xin cùng bạn đọc đi tìm cuộc sống

đẹp, nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống cha ông, đồng thời giới thiệu những nét đẹp tinh hoa của văn hóa thế giới, góp phần vào sự nghiệm xây dựng và phát triển một nền văn hó tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.”

Đều đặn phát hành 1 số/tháng, trong hơn 15 năm qua, tạp chí Đẹp đã tạo

dựng được thương hiệu trong hành trình dài đi tìm những nét đẹp giữa cuộc sống

Và phụ nữ luôn là đối tượng quan trọng mà tờ tạp chí này hướng tới trong nộidung thông tin cũng như phục vụ nhu cầu tiếp nhận báo chí của độc giả nữ