Chu thất đãi Thành Vương tam tỉ.[r]
Trang 1ĩAM MỘC BÁN CHIẾU DOI õ CỦA LÝ CÕNG UẤN NĂM 1010 TRONG ‘ MỌC BÁN TRIẼU NGUYỀN" - DI SÃN Tir IIEU THÊ GIÚI
■ TS VŨ THỊ MINH HƯONG (*) IhS PHẠM THỊ HUỆ (**)
Trong khơng khí cả nước hướng tới Đại
lễ 1000 năm Thăng
Long - Hà Nội, một tin vui
làm nức lịng khơng chỉ
những người làm lưu trữ trong
cả nước mà cịn đặc biệt đối
với Thủ đơ Hà Nọi Đĩ là,
trong lúc thống kê, biên dịch
số tài liệu mộc bản để biên
tập và xuất bản ấn phẩm
cơng bơ' giới thiệu tài liệu về
Thăng Long, các cán bộ lưu
trữ của Trung tâm Lưu trữ
quốc gia IV (Cục Văn thư và
Lưu trữ nhà nước) đã tìm thấy
bản khắc “Chiếu.dời đơ” của
Lý Cơng ụẩn năm 1010 Đây
là bản khắc gốc duy nhất cịn
lại cho đến nay
Năm 2009 vừa qua, Tổ
chức Văn hĩa, Khoa học và
Giáo dục của Liên Hợp quốc
(UNESCO) đã cơng nhận khối
tài liệu mộc bản triều Nguyễn
gồm 34.618 tấm, hiện đang
được bảo quản tại Trung tâm
Lưu trữ quốc gia IV, là Di sản
tư liệu thế giới thuộc Chương
trình Ký ức thế giới của
UNESCO Vì vậy, khối tài liệu
mộc bản trên được lãnh đạo
Bộ Nội vụ và Cục Văn thư và
LƯU trữ nhà nước đặc biệt
quan tâm, chỉ đạo Ưu tiên đưa vào chương trình, kế hoạch tăng cường việc bảo quản và phát huy hơn nữa giá trị, đẩy mạnh tuyên truyền nhân các ngày lễ lớn của dân tộc trong năm 2010, đặc biệt là dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long -
H aN ọi ' Mộc bản triều Nguyễn phần lớn là những ván khắc các tác phẩm chính văn, chính sử được sản sinh ra trong quá trình hoạt động của Nội các, Quốc tử giám, Quốc
sử quán của triều đình nhà Nguyễn Ngồi ra cịn cĩ một
số mộc bản các tác phẩm khác được khắc từ thời Lê, được đưa từ Văn miếu Quốc
tử giám (Hà Nội) về bảo quản
ở Quốc tử giám (Huế) vào thời Minh Mạng và Thiệu Trị
Sau năm 1975, sở LỨU trữ Phủ Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hịa miền Nam V iệ t/N a m quản lý số/tài liệu mộc bản này và từ năm 1976 giao cho Cục Lưu trữ Nhà nước (nay là Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước) quản lý tại Trung tâm LƯU trữ quốc gia II tại Thành phố Hồ Chí Minh Từ năm
2006 đến nay, tài liệu mộc bản được bảo quản ỏ Trung tâm LƯU trữ quốc gia IV tại thành phố Đà Lạt
Bản gốc mộc bản “Chiếu dời đơ” cĩ kích thước 41 X
21,2 cm, khổ khuơn in 20 X
29,5 cm và nằm trong bộ sách “Đại Việt sử ký tồn thư” (kỷ Lý Thái Tổ - quyển 2 - tờ 2), ký hiệu H 31/8 Tồn bộ
“Chiếu dời đơ” cĩ 214 chữ (khơng kể phần chú thích)
Bộ sách “Đại Việt sử ký tồn thư’ là một bộ sử biên niên chép lịch sử Việt Nam từ thời Hổng Bàng đến thời Lê Trung Hưng (1675) do nhiều
sử gia từ thời nhà Trần đến nhà Hậu Lê biên soạn từ cuối thế kỷ XIII đến cuối thế kỷ XVII Đây là một bộ qụốc sử lớn và là bộ quốc sử đầu tiên
của Việt Nam cịn lưu truyền
đến nay Bộ sử này được khắc in tồn bộ và cơng bố lần đầu tiên vào năm Đinh Sửu, niên hiệu Chính Hịa thứ
18, triều Lê Hy Tơng (năm 1697) và là bộ sử Việt Nam
cổ nhất cịn tồn tại nguyên vẹn đến ngày nay
Sau đây, chúng tơi xin trân trọng giới thiệu tồn bộ phần phiên âm và phần dịch nguyên văn “Chiếu dời đơ" của Lý Cơng uẩn:
(*) Cục trưởng C ụ c Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ
(**) Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV
T ổ c h ú t; n h à n u m ; s ổ 8 /2 0 1 0 ©
Trang 2Phiên âm:
"Tích Thương gia chí Bàn
Canh ngũ thiên Chu thất đãi
Thành Vương tam tỉ Khởi Tam
đại chi sổ quân tuẫn vu kỷ tư,
vọng tự thiên tỉ D ĩ kỳ đồ đại
trạch trung, vi ức vạn thế tủ
tôn chi kế Thượng cẩn thiên
mệnh, hạ nhân dân chí, cẩu
hữu tiện triếp cải, cố quốc tộ
diên trường, phong tục phú
phụ Nhi Dinh Lê nhị gia, nãi
tuẫn kỷ tư, hốt thiên mệnh,
võng đạo Thương Chu chi tích,
thường an quyết ấp vu tư, chí
thế đại phất trường, toán sô'
đoản xúc, bách tính hao tổn,
vạn vật thất nghi Trẫm thậm
thống chi, bất đắc bất tỉ.
Huống Cao Vương cố đô
Đại La thành, trạch thiên địa
khu vực chi trung, đắc long
bàn hổ cứ chi thế, chỉnh nam
bắc đông tây chi vị, tiện giang
sơn hướng bội chi nghi Kỳ địa
quảng nhi thản bình, quyết
thổ cao nhi sảng khải, dân cư
m iệt hôn điếm chi khốn, vạn
vật cực phồn phụ chi phong
Biến lãm Việt bang, tư vi
thắng địa, thành tứ phương
bức thấu chi yếu hội, vi vạn
thế kinh SƯ chi thượng đô.
Trẫm dục nhân thủ địa lợi
d ĩ định quyết cư Khanh đảng như hà ?"
Dịch nghĩa:
"Xưa, nhà Thương đến đời Bàn Canh 5 lần dời đô; nhà Chu đến đời Thành vương 3 lần dời đô; đâu phải các vua thời Tam đại đều theo ý riêng của mình mà tự tiện dời đô xằng bậy Làm như thế cốt là
để mưu nghiệp lớn, chọn ở nơi chính giữa, dựng kế cho con cháu muôn đời; trên kính mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu có chỗ tiện lợi thì dời đổi, cho nên vận nước dài lâu, phong tục giàu thịnh Thế mà hai nhà Dinh, Lê lại theo ý riêng, coi thường mệnh trời, không noi theo việc cũ của Thương, Chu, cứ chịu đóng đô
ở yên nơi đây, đến nỗi vận thế không dài, vận số ngắn ngủi, trăm họ hao tổn, muôn vật không tươi tốt Trẫm rất đau lòng, không thể không dời đổi.
Huống chi thành Đại La, kinh đô củ của Cao Vương, ở giữa khu vực đất trời, được thế
ổ c h ứ c n h à ninVt* s ố
rồng chầu - hổ phục, chính giữa nam - bắc - đông - tây, tiện nghi núi sau - sông trước Vùng này, mặt đất rộng mà bằng phảng, thế đất cao mà sáng sủa; dân cư không phải chịu khổ vì thấp trũng, tối tăm; muôn vật hết sức tốt tươi phồn thịnh Xem khắp nước Việt, đó
là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ
hội quan yếu của bốn phương, đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời.
Trẫm muốn nhân địa lợi
ấy mà định nơi ở, các khanh nghĩ sao?"
Bài viết này mong muốn giới thiệu với bạn đọc gần xa trong và ngoài nước một thông điệp: bản khắc “Chiếu dời dô"
là di sản rất quý về giá trị nội dung cũng như tính độc đáo của vật mang tin Đây là một món quà vô cùng có ý nghĩa của cán bộ, công chức, viên chức làm công tác văn thư, lưu trữ - những người đã và đang làm công việc âm thầm là bảo
vệ di sản tài liệu lưu trữ quốc gia, dâng lên Thủ đô Hà Nội bên thềm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội □