Thực tế khoa học chỉ là những sự vật hiện tượng xảy ra xung quanh nhằm phân tích, cách thức hoạt động, sự tồn tại của sự vật hiện tượng đó.. * Về phớa phụ huynh: Cỏc chỏu phần đụng gia đ
Trang 1Tên sáng kiến: “Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ 4 - 5 tuổi làm quen với hoạt động khám phá khoa học.”
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Chuyên môn mẫu giáo
- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu:
Ngày 3 tháng 9 năm 2019
1 Lý do chọn sáng kiến:
“Trẻ mầm non khám phá khoa học” có lẽ khi nhắc đến cụm từ này chắc hẳn
mọi người đều ngạc nhiên và đặt ra câu hỏi: Mầm non thì biết gì khám phá khoa học? và nếu như có thì liệu có quá sức hay không khi để trẻ làm quen với khoa học? Thông thường người ta vẫn nghĩ rằng: khoa học là những môn triù tượng, những điều khó tiếp cận hay những phát minh vĩ đại như cấu tạo trái đất ra sao? Hay sóng thần được hình thành như thế nào? Thực tế khoa học chỉ là những sự vật hiện tượng xảy ra xung quanh nhằm phân tích, cách thức hoạt động, sự tồn tại của
sự vật hiện tượng đó Dưới đôi mắt trẻ thơ, khái niệm khoa học vô cùng đơn giản
và là cả một bầu trời kiến thức thú vị ngay trước mắt trẻ mỗi ngày
Với đặc tính tâm lý của trẻ mầm non trẻ rất thích tính tò mò, khám phá và đặc biệt ở độ tuổi này trẻ rất hay hỏi những câu hỏi Vì sao? Tại sao? Việc đưa khám phá khoa học vào độ tuổi mầm non là điều cực kì thú vị, bởi vì với trẻ khám phá khoa học là một điều kì diệu là thế giới mà trẻ ô tại sao lại thế? A con làm được rồi? đối với trẻ con đó là điều rất tuyệt vời Với những hoạt động trải nghiệm khám phá khoa học giúp cho trẻ phát triển hơn về mặt nhận thức, đặc biệt là nhận thức chủ động Thứ hai là phát huy được khả năng sáng tạo của trẻ, Thứ 3 là biết cách tìm tòi, khám phá theo cách riêng của mình mà bây giờ chúng tôi gọi là “Dạy học lấy trẻ làm trung tâm” Khi đưa trẻ tham gia hoạt động khám phá khoa học trẻ được giáo viên hướng dẫn tự tìm hiểu ra cách làm theo cách riêng của Kh¸m phá khoa häc đòi hỏi trẻ phải sử dụng tích cực các giác quan Vì vậy sẽ phát triển ở trẻ năng lực quan sát, khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp… nhờ vậy khả năng cảm nhận của trẻ sÏ nhanh nhạy, chính xác, những biểu tượng, kết quả trẻ thu nhận được trở nên cụ thể, sinh động và hấp dẫn hơn
Trang 2Nhận thức đợc tầm quan trọng của việc cho trẻ khám phá khoa học và làm sao để những giờ học trở nên thú vị, không khô khan với trẻ, những suy nghĩ, những cõu hỏi đú luụn khiến tụi trăn trở hàng đờm, làm thế nào để lụi cuốn trẻ? Thu hỳt trẻ vào hoạt động tỡm hiểu, khỏm phỏ thế giới xung quanh một cỏch nhẹ nhàng, thoải mói Vỡ vậy tụi đó mạnh dạn chọn sỏng
kiến “ Một số biện pháp gõy hứng thú cho trẻ 4- 5 tuổi làm quen với hoạt động khám phá khoa học”.
2 Nguyờn nhõn, thực trạng, giải phỏp
a Nguyờn nhõn:
Giỏo viờn khi xõy dựng kế hoạch lựa chọn cỏc nội dung cho trẻ khỏm phỏ là những nội dung phổ biến, gần gũi, trẻ đó biết, hỡnh thức chưa thay đổi nhiều vẫn rập khuụn, mỏy múc, chưa cú sự bứt phỏ, tỡm tũi để thiết kế cỏc hỡnh thức tổ chức lụi cuốn trẻ vào hoạt động
Đồ dựng nguyờn vật liệu để đưa vào bài học cho trẻ chưa phong phỳ
Do đặc điểm tõm sinh lý của trẻ ở lứa tuổi này rất hiếu động, trẻ thớch tũ mũ khỏm phỏ Cụ thể trong lớp tụi, sự nhận thức của trẻ về thế giới xung quanh cũn chưa chắc chắn, trẻ cũn hay quờn, hay nhầm lẫn vớ dụ: tất cả cỏc con vật biết bay trẻ đều gọi là chim mà khụng gọi được đú là chim gỡ? Chim sõu, chim sẻ… Trẻ chưa được thực hành, trải nghiệm, cũn lỳng tỳng, chưa cú hứng thỳ với hoạt động khỏm phỏ khoa học dẫn tới hiệu quả đạt chưa cao
Từ những nguyờn nhõn trờn khi thực hiện nghiờn cứu sỏng kiến này tại lớp của mỡnh phụ trỏch, Tụi nhận thấy cú những thuận lợi và khú khăn như sau:
b Thực trạng:
Thuận lợi:
* Về phớa nhà trường: Luôn đợc sự quan tâm, giúp đỡ của tổ
chuyờn mụn, Ban giám hiệu nhà trờng cùng bạn bè đồng nghiệp Lớp học xây dựng khang trang sạch sẽ, cú đủ ỏnh sỏng cho trẻ hoạt động, khỏm phỏ đáp ứng đợc nhu cầu vui chơi và học tập của các cháu
Trang 3* Về phớa giỏo viờn: Bản thân tham gia đầy đủ các chuyên đề,
các lớp bồi dỡng chuyên môn về Giáo dục Mầm non do ngành tổ chức, cú nhiều cố gắng trong quỏ trỡnh tạo mụi trường lớp học cho trẻ hoạt động, khỏm phỏ
* Về phớa trẻ: Trẻ cùng độ tuổi, trẻ khỏe mạnh, nhanh nhẹn, linh
hoạt, nhận thức tơng đối đồng đều
* Về phớa phụ huynh: Đa số phụ huynh nhiệt tình với lớp, quan
tâm đến trẻ, cú nhận thức về việc học tập của con em mỡnh, sẵn sàng hỗ trợ và đúng gúp đồ dựng đồ chơi, chậu hoa, cõy cảnh tạo mụi trường lớp học thờm phong phỳ và đa dạng
Khó khăn:
* Về phớa giỏo viờn: Cỏc hoạt động cho trẻ khi khỏm phỏ chưa phong phỳ
* Về phớa trẻ: Vốn hiểu biết về môi trờng tự nhiờn, mụi trường xã hội còn nhiều hạn chế, một số trẻ nhỳt nhỏt, ớt núi…
* Về phớa phụ huynh: Cỏc chỏu phần đụng gia đỡnh bố mẹ là cụng nhõn, lao
động tự do nờn nhiều chỏu cha mẹ cũng ớt cú thời gian quan tõm đến con cỏi, ớt cú điều kiện cho trẻ được tiếp xỳc với một số sự vật, hiện tượng nờn kinh nghiệm của trẻ cũn hạn chế
Cùng với những thuận lợi và khó khăn nêu trên Tụi đó quan sỏt, theo dừi và ghi lại những nội dung khi tổ chức hoạt động khỏm phỏ khoa học cho trẻ đầu năm học Cụ thể như sau:
Tổng số trẻ
Đầu năm Trẻ hứng thỳ tham gia
hoạt động tham gia hoạt động Trẻ chưa hứng thỳ
Từ những tỡnh trạng thực tế mà tụi đó nờu trờn Là một giỏo viờn đứng lớp bản thõn tụi rất băn khoăn lo lắng và suy nghĩ phải làm sao tỡm ra một số biện pháp gõy hứng thú cho trẻ 4- 5 tuổi làm quen với hoạt động khám phá khoa học để đạt hiệu quả cao nhất
Trang 4c Cỏc biện phỏp đó tiến hành:
Để nâng cao chất lợng giúp trẻ hứng thỳ với hoạt động khỏm phỏ khoa học thì mỗi giáo viên ngoài việc nắm được tõm lý lứa tuổi, phơng pháp giảng dạy của từng hoạt động, cần phải linh hoạt sáng tạo trong khi tổ chức hoạt động Để hoạt động đạt đợc kết quả cao, tôi đã tìm ra một số biện pháp, hình thức để giúp trẻ hứng thú tham gia một cách tích cực
1 Xõy dựng mụi trường lớp học, xõy dựng kế hoạch giảng dạy phự hợp.
* Xõy dựng mụi trường lớp học
Việc xõy dựng mụi trường lớp học khoa học, cú tớnh giỏo dục nhằm thu hỳt sự quan sỏt, khỏm phỏ, tỡm tũi của trẻ đú là vấn đề khụng hề đơn giản Vỡ vậy tụi luụn trỳ trọng việc tạo ra mụi trường phong phỳ, đa dạng và thay đổi thường xuyờn theo từng chủ đề Do đú hoạt động học của trẻ cú đạt kết quả hay khụng cũn phụ thuộc vào việc sắp xếp tạo mụi trường lớp học phự hợp với trẻ, gõy được sự hứng thỳ của trẻ vào hoạt động
* Xõy dựng kế hoạch giảng dạy.
Đối với việc xõy dựng kế hoạch giảng dạy thỡ tụi luụn bỏm sỏt kế hoạch của nhà trường, của tổ chuyờn mụn để xõy dựng kế hoạch cụ thể phự hợp với kế hoạch của nhúm lớp mỡnh phụ trỏch Lựa chọn những hoạt động khỏm phỏ phự hợp với đối tượng trẻ, phự hợp với chủ đề đang thực hiện Đồng thời lồng ghộp được cỏc hoạt động học khỏc như thơ, truyện hay bài hỏt trẻ sẽ được thoải mỏi, mạnh dạn
và tự tin hơn
9 Trường mầm non Vật chỡm, vật nổi
Cuộc chạy đua của 3 cõy nến
10 Gia đỡnh của bộ Nam chõm hỳt gỡ?
Làm nổi một vật chỡm
11 Dinh dưỡng- Sức khỏe Lau khụ bàn tay bằng giấy
Sử dụng bàn tay trong nước
12 Nghề nghiệp Điện thoại búng bay
Trang 5Có thể trồng cây bằng gì?
1+ 2 Thế giới động vật Làm sách tranh về quá trình phát triển
của ếch
3 Thế giới thực vật Quá trình phát triển của cây từ hạt
Nhuộm màu hoa
Trang 62 Sưu tầm làm đồ dùng đồ chơi cho hoạt động học.
- Đối với trẻ mầm non yếu tố số một đó là yếu tố an toàn, tuyệt đối an toàn
cho trẻ, vì thế việc đưa các giáo cụ, đồ dùng đồ chơi phải cân nhắc vệ sinh, đảm bảo an toàn
Dựa vào từng chủ đề tôi tự xây dựng kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi một cách
cụ thể, mỗi chủ đề có một bộ đồ chơi phục vụ cho quá trình giảng dạy và vui chơi, tôi cho trẻ hoạt động với những bộ đồ chơi đó và gợi ý để trẻ có thể tự tạo ra những
đồ chơi làm bằng các vật liệu có sẵn như lá cây khô, giấy vụn, hột hạt, trẻ có thể vẽ
và tô màu những bức tranh, những hình ảnh trẻ sưu tầm, gợi mở cho trẻ sự tưởng tượng để trẻ có thể tự tin nêu lên những hiểu biết của mình
3 Trẻ được thực hành trải nghiệm.
* Trẻ được thao tác với các đồ vật, con vật.
Trẻ mẫu giáo có tính hiếu động, thích tò mò, khám phá đó chính là nhu cầu thiết yếu của trẻ nên trong quá trình dạy trẻ bằng những đồ dùng trực quan cô phải cho trẻ được hành động với đối tượng thông qua những việc làm cụ thể với đối tượng vừa để thoả mãn nhu cầu của trẻ giúp trẻ sẽ có hứng thú Mặt khác, khi cho trẻ hành động với đối tượng sẽ giúp trẻ nắm bắt kiến thức một cách dễ dàng, nhanh chóng và khắc sâu kiến thức cho trẻ
+ Ví dụ: Ví dụ: Khi cho trẻ làm quen với một số con vật Muốn cho trẻ nhận biết được về tập tính như: sự đi lại, chạy, nhảy, cách ăn uống của con vật cô có thể chuẩn bị một số thức ăn cho con vật Cô không nên cho con vật ăn mà cô cho trẻ tự tay đưa thức ăn cho con vật ( cho gà, cá ăn ) Khi trẻ được tự tay đưa thức ăn cho con vật thì trẻ sẽ rất thích thú và chú ý quan sát xem con vật có ăn những thức
ăn đó không, nó ăn như thế nào và trẻ quan sát một cách kỹ lưỡng sẽ thấy con cá
ăn cơm bằng cách đớp mồi, con gà ăn thóc, gạo bằng cách dùng mỏ mổ thức ăn Những tập tính của con vật đã thể hiện ngay ra trước mắt trẻ, trẻ được quan sát một cách trực tiếp sẽ giúp trẻ ghi nhớ một cách sâu sắc hơn
Việc cho trẻ hành động với đối tượng sẽ giúp trẻ cảm thấy thoải mái, thích thú, khích thích được tính tò mò ham hiểu biết ở trẻ từ đó trẻ sẽ dễ dàng nắm bắt được những kiến thức mà cô truyền đạt
Trang 7* Trẻ được làm thớ nghiệm.
Ngày nay khoa học kỹ thuật đã có những bớc tiến quan trọng vì vậy đối với trẻ thì việc trang bị cho mình những kiến thức bao quát và chính xác về các lĩnh vực của tự nhiên và con ngời là rất cần thiết Không phải thí nghiệm nào cũng là một phát minh tuy nhiên không có phát minh nào là không có thí nghiệm Những thí nghiệm nhỏ, đơn giản, dễ tiến hành nhng lại mang hiệu quả vì đem đến cho trẻ những hiểu biết về thế giới xung quanh, từng bớc trẻ sẽ có điều kiện để suy nghĩ, khám phá những bí ẩn của cuộc sống
Cú một số hoạt động học cụ cú thể ỏp dụng một số thớ nghiệm để cho trẻ tỡm hiểu, trẻ được tự mỡnh thực hiện dưới sự hướng dẫn của cụ như: "Sự bốc hơi của nước", " Nến chỏy nhờ khớ gỡ?", "Mưa cú từ đõu", " sự biến đổi màu trong nước",
"Vật chỡm, vật nổi"
Dưới đõy là một thớ nghiệm tụi đó cho trẻ thực hiện và kết quả thực hiện rất tốt, trẻ rất hứng thỳ, say mờ với thớ nghiệm:
*Thí nghiệm : Vật chìm, vật nổi
* Mục đích:
- Giỳp trẻ thỏa món nhu cầu tỡm tũi và khỏm phỏ
- Giỳp trẻ phỏt triển khả năng tỡm tũi, sỏng tạo nghiờn cứu tỡm ra cỏi mới tớch lũy cỏc kiến thức
- Rốn luyện khả năng phõn tớch, tổng hợp và đỏnh giỏ cỏc sự vật, hiện tượng
* Chuẩn bị:
- Cỏc mẫu vật thớ nghiệm như xốp bitis, sỏi, miếng nhựa hỡnh con vịt, miếng sắt, miếng gỗ, bông hoá học, bông y tế, lá cây khô, xốp bọt biển…
- Bảng thí nghiệm:
Vật thớ nghiệm
Kết quả
Hàng chỡm
Trang 8Hàng nổi
- Cỏch chơi:
Cho trẻ chơi theo nhóm hoặc cá nhân, trẻ cho lần lợt cho từng đồ vật vào chậu nớc và quan sát xem vật nào nổi, vật nào chìm sau đó ghi lại kết quả vào bảng
Cỏc thớ nghiệm trờn đều được ỏp dụng vào cỏc hoạt động khỏm phỏ một cỏch
cú hiệu quả, tựy thuộc vào mỗi hoạt động tụi sẽ tỡm cỏc biện phỏp gõy hứng thỳ khỏc nhau
Cụ thể với một hoạt động sau:
Hoạt động : Khám phá khoa học
Đề tài : Ma từ đõu mà cú
Chủ đề : Nớc và một số hiện tợng tự nhiên
* Hoạt động 1: gây hứng thú
+ Cô tạo tình huống:
- Theo cô thì hiện tợng ma xuống là do ông mặt trời có cái miệng rất là rộng và cái bụng rất to nên ông uống rất nhiều nớc Thế rồi đến một ngày ông trời no quá không chịu đợc nữa thì
ông há miệng ra nớc đổ xuống ào ào thành ma đấy, theo các con thì có phải nh vậy không?
- Cô và các bạn mỗi ngời đều có một cách giải thích khác nhau về ma có từ đâu? Vậy thì hôm nay cô và cỏc con sẽ cùng tìm hiểu và khám phá xem ma có từ đâu để tìm ra một cách giải thích chính xác nhất nhé?
* Hoạt động 2: Khám phá mưa từ đõu mà cú.
- Đõy là hoạt động chớnh, tụi sẽ tổ chức cho trẻ tỡm hiểu bằng cỏch làm thớ nghiệm về sự bốc hơi và ngưng tụ của nước, trẻ sẽ rất hứng thỳ với thớ nghiệm này + Cỏch thực hiện: Cụ đổ nước núng vào bỡnh ( cốc) thủy tinh rồi lấy đĩa đậy miệng bỡnh Sau đú cho trẻ quan sỏt xem cú hiện tượng gỡ xảy ra
Trang 9- Qua những gỡ trẻ quan sỏt được cụ sẽ giải thớch hiện tượng, trẻ sẽ ngầm hiểu được hiện tượng này cũng gần giống như hiện tượng mưa
* Hoạt động 3: Củng cố kiến thức.
- Để trẻ hứng thỳ với hoạt động này cụ tổ chức cho trẻ bằng rất nhiều hỡnh thức như hỏt vận động, chơi trũ chơi, đọc thơ
Như vậy trong hoạt động khỏm phỏ khoa học, để cú được sự hứng thỳ, sự tập trung chỳ ý của trẻ thỡ biện phỏp cho trẻ làm thớ nghiệm cũng rất quan trọng và là một phần trong cỏc biện phỏp gõy hứng thỳ mà tụi đó ỏp dụng và đạt kết quả
4 Sử dụng trò chơi
Trẻ mầm non “chơi mà học, học mà chơi ” Trũ chơi cũn cú tỏc dụng củng cố, bổ sung và phỏt triển thờm cỏc tri thức mà trẻ vừa lĩnh hội, tỏi tạo lại biểu tượng học thụng qua những hoạt động thực tiễn Do đú trũ chơi củng cố trong giờ hoạt động khám phá là rất quan trọng Trũ chơi càng phong phỳ đa dạng bao nhiờu thỡ cỏc tri thức trẻ lĩnh hội càng sõu sắc và trẻ càng nhớ lõu bấy nhiờu Dới đây là một số trò chơi tôi đã tổ chức và thu đợc kết quả tốt :
+ Trũ chơi 1: “ Tỡm nhà cho cỏc con vật’’ sử dụng trong cỏc tiết: Một số con
vật nuụi trong gia đỡnh (gia cầm, gia sỳc ,vật nuụi núi chung)
* Chuẩn bị: Bỳt mầu, bàn ghế, mỗi trẻ cú một tờ giấy cú vẽ hỡnh giống mẫu ở
dưới
* Cỏch chơi: Trẻ ngồi theo bàn, mỗi trẻ cú một tờ giấy giống mẫu ở dưới, trẻ
dựng bỳt nối con vật ở giữa tương ứng với ngụi nhà của chỳng rồi tụ màu Sau khi chơi xong cụ nhận xột kết quả.
* Luật chơi: Thi xem ai tỡm được nhiều con đường cho con vật nhất + Trũ chơi 2: “Ghộp hỡnh con cỏ’’ sử dụng trong tiết: Tìm hiểu về con cá
* Chuẩn bị: Cỏc chi tiết con vật như đầu, mỡnh, đuụi, vây, nơi hoạt động, thức
ăn…2 bảng gắn, bàn để chi tiết
* Cỏch chơi: Chia làm hai đội, số lượng trẻ ở mỗi đội bằng nhau Khi cú hiệu
lệnh chơi lần lượt từng trẻ ở mỗi đội chạy lờn tỡm một chi tiết con vật của đội mỡnh
Trang 10gắn lờn bảng Kết thỳc trũ chơi đội nào ghộp được nhiều chi tiết nhất là đội thắng cuộc
* Luật chơi: Chơi theo luật tiếp sức, đội nào ghộp được nhiều chi tiết
nhất là đội thắng cuộc
5 Trẻ được tiếp xúc nhiều với thiên nhiên
Hoạt động ngoài trời trẻ tích luỹ thêm nhiều kiến thức về tự nhiên: Mây, ma , nắng… thì bầu trời thay đổi nh thế nào? thời tiết ra sao? Hoặc trong hoạt động có mục đích” Tìm hiểu về hoa cúc mặt trời” trẻ sẽ biết đợc tại sao hoa lại có tên nh vậy, tôi
đã tìm những bông hoa già có nhị đã kết thành hạt màu đen
và lấy cho trẻ xem để trẻ biết đợc cây đó lớn lên từ hạt Sau đó cho trẻ tìm xem những cây con lớn lên từ hạt mọc ở đâu? Nếu phát hiện ra bồn cây có cỏ thì cho trẻ nhổ cỏ bỏ vào thùng rác Qua hoạt động này không chỉ cung cấp kiến thức cho trẻ mà còn giáo dục trẻ ý thức chăm sóc, bảo vệ cây
Trờng tôi còn xây dựng lịch hoạt động tự chọn cho từng lớp vào thời gian cụ thể Trẻ lớp tôi rất thích những hoạt động đó Mỗi lần tổ chức tôi lại suy nghĩ, tìm tòi ra những hoạt động khác nhau với mục đích cung cấp kiến thức khác nhau làm cho trẻ không chán
+ Ví dụ: Hoạt động chơi với nước ở thỏng 9: Vật thấm nớc, vật không thấm nớc Các góc chơi: Thả thuyền, con vật phun nớc, câu cá, mò cua bắt ốc Nhng tháng 10 thì lại phải tổ chức hoạt động
có mục đích khác nh: Vật chìm vật nổi, các góc chơi khác nh: Gánh nớc tới cây…
+ Hoạt động với cát sỏi: Tháng 3 hoạt động có mục đích là cát đổi màu, cho trẻ làm tranh cát với cát đã đợc nhuộm màu thì trẻ sẽ biết thêm đợc tác dụng của cát không phải chỉ dùng làm nguyên vật liệu xây nhà Các góc chơi khác: Kim kỉm kìm kim,