SẮP KÍP LẠI Cữ CÂU HỆ THÔNG CHÍNH QUYẾN Đô THỊ THEO TINH THẤN NGHỊ QUYẾT HỘI NGHỊ. TRUNG UỮNG 5 KHÓA X CỦA ĐÁNG[r]
Trang 1SẮP KÍP LẠI Cữ CÂU HỆ THÔNG CHÍNH QUYẾN Đô THỊ
THEO TINH THẤN NGHỊ QUYẾT HỘI NGHỊ
TRUNG UỮNG 5 KHÓA X CỦA ĐÁNG
■ ThS PHAN ANH HỔNG ỉ*)
Các đô thị hiện nay đều là trung tâm, đầu tàu thúc đẩy phát triển
kinh tế - văn hóa, xã hội của một
vùng hoặc một địa phương, một khu vực
lãnh thổ nhất định Các đô thị này nhìn
chung đều có tốc độ phát triển tương đối
nhanh, năng động nhưng cũng rất đa dạng,
phức tạp Điều đó đặt ra những thách thức
và yêu cầu, sự chủ động, độc lập của chính
quyền đô thị trong thực hiện chức năng
quản lý nhà nước và tổ chức cung ứng các
dịch vụ công trên địa bàn lãnh thổ đô thị Với
vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở
mỗi vùng, địa phương, các đô thị cần phải
như là bộ phận hạt nhân của các đơn vi
hành chính - lãnh thổ lớn hơn, gắn kết chặt
chẽ với các đơn vị hành chính - lãnh thổ
ngoại vi và các khu vực lân cận thành các
vùng, các khu vực lãnh thổ, mà trong đó,
giữa các đơn vị hành chính - lãnh thổ được
liên kết với nhau để cùng giải quyết những
vấn đề phát triển kinh tế - xã hội, về cung
ứng dịch vụ công và đáp ứng kịp thời với tốc
độ đô thị hóa tại các địa phương
Sự phát triển của các đô thị hiện nay
đang đặt ra những thách thức mới đối với
năng lực của chính quyền đô thị Cụ thể:
- Thách thức trong việc cụ thể hóa và tổ
chức thực hiện chính sách, pháp luật của
Nhà nước liên quan đến phát triển sản xuất -
kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động văn
hóa - xã hội đối với yêu cầu và tiềm năng dồi
dàọ về phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội ở
(*) Học viện Hành chính
đô thị Khả năng của chính quyền đô thị trong việc đáp ứng những yêu cầu chính đáng của doanh nghiệp và công dân, trong việc giải quyết các vấn đề về thể chế, chính sách, môi trường pháp lý cho các hoạt động sản xuất - kinh doanh và cung ứng dịch vụ công cộng đang rất hạn chế với nhiều phiền hà, sách nhiễu, thủ tục rườm rà Cơ chế “xin - cho” trong mối quan hệ giữa chính quyền với tổ chức và công dân chậm được khắc phục
- Thách thức trong việc hoạch định và quản lý thực hiện chiến lược, quy hoạch phát triển đô thị của chính quyền đô thị đối với sự phát triển nhanh chóng, với quy mô ngày càng lớn về kết cấu hạ tầng, nhà đất, công
trình công cộng Sự yếu kém về tầm nhìn,
về hoạch định chính sách, chiến lược phát triển đô thị của chính quyền đô thị dẫn đến tình trạng quy hoạch, kế hoạch phát triển đô thị thường xuyên bị thay đổi, điều chỉnh, phá
vỡ ở hầu hết các loại đô thị Điều này vô hình chung gây ra những tổn thất, lãng phí lớn các nguồn lực của Nhà nước và để lại những hậu quả kinh tế - xã hội nghiêm trọng, lâu dài ở các đô thị
- Thách thức trong việc kiểm tra, kiểm soát và xử lý các vi phạm của chính quyền
đô thị đối với yêu cầu nâng cao kỷ cương phép nước, ý thức chấp hành pháp luật và nhu cầu được bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của người dân Tình trạng kỷ cương phép nước bị buông lỏng đang là vấn
đề đáng báo động, gây ra những bức bối đối với người dân ở nhiều đô thị
- Thách thức giữa năng lực tổ chức cung
Trang 2ứng và quản lý các dịch vụ công của chính
quyền đô thị đối với nhu cầu ngày càng cao
và ngày càng đa dạng về dịch vụ công của
người dân Việc đảm bảo các nhu cầu tối
thiểu về dịch vụ công như giao thông dô thị,
vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, an
ninh trật tự, khám chữa bệnh, học tập, vui
chơi, giải trí, cung cấp nước sạch còn nhiều
yếu kém nhưng chậm được khắc phục
- Thách thức giữa đòi hỏi nâng cao hiệu
lực, hiệu quả quản lý nhà nước, yêu cầu hiện
đại hóa nển hành chính, đổi mới vai trò, chức
năng của chính quyền đô thị, đề cao tính tự
chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô
thị với năng lực thực thi công vụ và ý thức
trách nhiệm, đạo đức công vụ Những yếu
kém về năng lực và đạo đức công chức trong
bộ máy chính quyền đô thị là nguyên nhân
trực tiếp, quan trọng của những hạn chế,
thiếu sót, khuyết điểm trong hoạt động quản
lý nhà nước và phục vụ người dân ở đô thị
Những thách thức này, suy đến cùng vẫn
là do năng lực quản lý và phục vụ yếu kém
của chính quyền đô thị, chưa chuyển biến
kịp với những yêu cầu phát triển đô thị ngày
càng cao Bản thân các đô thị đang đòi hỏi
phải có một bộ máy tổ chức chính quyền đô
thị phù hdp với những yếu tố, điều kiện phát
triển trong điều kiện mới
Sự phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi tổ chức và
hoạt động của chính quyền địa phương nói
chung và chính quyền đô thị nói riêng phải
hướng tới xây dựng được một mô hình tổ
chức và cơ chế vận hành bộ máy chính
quyền phù hợp với đặc điểm, tính chất của
địa phương, phù hợp với xu thế phát triển,
trình độ phát triển của xã hội; từ đó nâng cao
hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất
lượng cung ứng dịch vụ công, đáp ứng tốt
hơn nhu cầu đa dạng, ngày càng cao của
các tầng lớp dân CƯ, nhất là ở các đô thị, góp
phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của
đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa Nghị quyết Trung
ương 5 khóa X của Đảng nêu rõ: "Tổ chức
chính quyền đô thị phải bảo đảm tính thống
nhất và liên thông trên địa bàn về quy hoạch
đô thị, kết cấu hạ tầng (như điện, đường, cấp
thoát nước, xử lý rác thải, bảo vệ mỏi trường)
và đời sống dân cư ", theo đó xác định:
- Cấp đô thị có hội đổng nhân dân là: thành phố trực thuộc Trung ương, thành phố thuộc tỉnh, thị xã Không tổ chức hội đồng nhân dân ở quận và ở phường
- Uỷ ban nhân dân quận, phường là đại diện của cơ quan hành chính cấp trên đặt tại
địa bàn để thực hiện các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật và phân cấp của chính quyển cấp trên
• - uỷ ban nhân dân quận, phường do uỷ ban nhân dân cấp trên bổ nhiệm, miễn nhiệm trên cơ sở xem xét nhân sự do cấp
uỷ, quận, phường giới thiệu và được cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ đồng ý
- Tăng cường hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương về số lượng, chất lượng đại biểu, về cơ sở vật chất, điều kiện làm việc
Như vậy, theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, việc thiết lập hệ thống chính quyền địa phương vừa đảm bảo phân biệt được chính quyền nông thôn với chính quyền đô thị, đồng thời vừa đảm bảo tính chỉnh thể thống nhất, khồng bị chia cắt về mặt lãnh thổ của một đô thị Điều này có thể hiểu là: các đơn vị hành chính trong nội bộ
đô thị (quận, phường) không có ý nghĩa về mặt lãnh thổ, không phải là một đơn vị hành chính - lãnh thổ Các đơn vị hành chính thuần túy trong nội bộ đô thị chỉ có ý nghĩa
về mặt quản lý hành chính, không có ý nghĩa
về kinh tế - xã hội Đây cũng là một trong những điều kiện tiên quyết để xây dựng bộ máy quản lý nhà nước ở đô thị phù hợp với tính chất, đặc điểm của đô thị về mặt hành chính - lãnh thổ, kết cấu hạ tầng, quy hoạch phát triển cũng như về hoạt động kinh tế xã hội, an ninh trật tự và đời sống của cộng đồng dân cư đô thị
Theo Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, các đơn
vị hành chính của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau: nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; tỉnh chia thành huyện, thành phố thuộc tỉnh và thị xã; thành phố trực thuộc Trung ương chia thành quận, huyện và
T ổ chút* nhà num* số 11/2010 ©
Trang 3thị xã; huyện chia thành xã, thị trấn; thành
phố thuộc tỉnh, thị xã chia thành phường và
xã; quận chia thành phường
Để sắp xếp lại cơ cấu hệ thống chính
quyền đô thị theo tinh thần Nghị quyết Trung
Ương 5 khoá X, xin đề xuất một số nội dung
sau:
- Đối với những tỉnh không phải là đô thị
thì việc thiết lập hệ thống chính quyền địa
phương vẫn được tổ chức theo cơ cấu thứ
bậc Tuy nhiên cần tiến hành phân cấp
mạnh hơn, nhiều hơn cho chính quyền cấp
dưới, tạo điểu kiện cho chính quyền địa
phương cấp dưới phát huy được tính tự quản
cao hơn và có thể phát huy được nhiều hơn
khả năng của các địa phương
- Đối với những khu vực lãnh thổ có mức
độ đô thị hóa cao (được gọi là đô thị) cần
thiết lập cơ chế quản lý riêng Sử dụng các
tiêu chí phân loại đối với đô thị để tiến hành
xác lập các đdn vị hành chính đối với những
cộng đổng lãnh thổ đô thị này Đối với
những đô thị có vai trò, chức năng là trung
tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ
thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông,
giao lưu trong tỉnh, vùng liên tỉnh hoặc cả
nước, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh
tế - xã hội của một vùng lãnh thổ liên tỉnh
hoặc một số lĩnh vực đối với cả nước, thỉ cần
thiết phải xác định cấp chính quyền cho các
loại đô thị này là tương đương cấp tỉnh Hiện
nay, theo những quy định của pháp luật hiện
hành thì các đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I
được thiết lập tổ chức chính quyền cấp tỉnh,
có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp
tỉnh, đó là các thành phố trực thuộc Trung
ương.<1)
- Bên cạnh các đô thị loại I trực thuộc
Trung ương, còn có đô thị loại I thuộc tỉnh
được quy định tại Nghị định số 42/2009/NĐ-
CP ngày 7/5/2009 của Chính phủ (nhưng
chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy
định về cơ cấu tổ chức chính quyền đô thị
loại này), c ấ p hành chính cho các đô thị loại
này được xác định là cấp hành chính dưới
cấp tỉnh; nhưng cần thiết phải có những quy
chế, quy định vể tổ chức và hoạt động riêng
Theo những tiêu chí, tiêu chuẩn phân loại
hiện nay, thì tùy thuộc vào quy mô dân số,
mức độ đỏ thị hóa, khả năng đáp ứng các dịch vụ công cho xã hội, mà quy định cho chính quyền những đô thị loại này được thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giống như chính quyền đô thị loại I; trừ một
số chức năng có thể do chính quyền tỉnh thực hiện để có hiệu quả hơn xuất phát từ yêu cầu phải có sự phối hợp của nhiều đơn
vị hoặc phải huy động nhiều nguồn lực ở phạm vi cấp tỉnh
- Các cộng đồng đô thị còn lại, thì tùy theo tính chất, mức độ, tốc độ đô thị hóa, quy
mô dân số và khả năng đáp ứng các dịch vụ công cho xã hội cần áp dụng cơ chế quản
lý tương xứng với vai trò, chức năng của những đô thị này
- Khi thành lập các đơn vị hành chính - lãnh thổ đô thị thì chính quyền đô thị cần được trao những quyền hạn, chức năng, nhiệm vụ cụ thể và phải được ghi rõ trong quyết định thành lập
- Mối quan hệ giữa chính quyền cấp tỉnh với chính quyền đô thị dưới cấp tỉnh nhất thiết phải được xác định rõ ràng Nên nghiên cứu thiết lập các chính quyền đô thị dưới cấp tỉnh theo hướng không nằm trong
hệ thống cơ cấu thứ bậc của tỉnh, nhưng vẫn có những mối liên hệ nhất định trong việc đóng góp vào ngân sách chung của toàn tỉnh Chính quyền tỉnh có thể đưa ra những đề nghị, hướng dẫn cho các chính quyền đô thị hoặc cũng có thể trợ cấp cho chính quyển đô thị nhưng không can thiệp quá sâu vào các hoạt động của chính quyền
đô thị Do các đô thị có vai trò, chức năng thúc đẩy sự phát triển kinh tế cho một vùng, một địa phương, liên tỉnh hoặc cả nước nên cần thiết phải thiết lập cơ chế quản lý riêng nhằm tạo động lực cho các đô thị làm tốt chức năng này
Trong xu thế cải cách hành chính hiện nay, để phát huy vai trò của các đô thị, khắc phục những yếu kém trong công tác quản lý
và kiện toàn bộ máy chính quyền đô thị, Nhà nước cần ban hành một văn bản có tính chất quy phạm chung quy định cơ chế riêng đối với tổ chức và hoạt động của các đô thị Cụ
(Xem tiếp trang 65)
T ổ chức nhà nuróc so 8/20 10