Đó là nền tảng để họcsinh dễ dàng nắm vững các biện pháp kĩ thuật sản xuất nông, lâm nghiệp được họctrong môn Công nghệ lớp 7 và kiến thức Di truyền, Sinh thái ở Sinh học lớp 9; - Giáo v
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:………
1 Tên sáng kiến: “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh bằng
phương pháp thảo luận nhóm ở môn Sinh học 6”.
* Ưu điểm của giải pháp
- Sinh học 6 là phân môn mở đầu trong chương trình môn Sinh cấp THCS
Nó sẽ cung cấp cho các em những kiến thức khoa học về thực vật, giải thích cáchiện tượng thực tế trong sản xuất và đời sống hàng ngày Đó là nền tảng để họcsinh dễ dàng nắm vững các biện pháp kĩ thuật sản xuất nông, lâm nghiệp được họctrong môn Công nghệ lớp 7 và kiến thức Di truyền, Sinh thái ở Sinh học lớp 9;
- Giáo viên đưa ra giải pháp giúp học sinh nắm vững kiến thức và khơidậy khả năng học tập tích cực chủ động ở từng em;
- Nhờ hoạt động nhóm học sinh sẽ tự học tập, nhận xét, đánh giá lẫn nhau;
tự bộc lộ mình; tăng khả năng tự phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức mới;
Trang 2- Tiết học trở nên tự nhiên sinh động, nhẹ nhàng, thoải mái, học sinh cócảm giác như được vui chơi ngay trong giờ học;
- Giải pháp mà đề tài đề cập được rút ra từ thực tế giảng dạy nên phù hợpvới trình độ, tâm lý của học sinh lớp 6;
- Giáo viên tự tin, phấn khởi khi sử dụng giải pháp này vào bài giảng vớiniềm tin là học sinh đạt được kết quả học tập tốt nhất
* Khuyết điểm của giải pháp
Giáo viên có yêu nghề nhưng tinh thần nhiệt quyết, sự chịu thương chịukhó, tính kiên nhẫn trong nghiên cứu tìm tòi phương pháp giảng dạy phù hợpvới năng lực, trình độ học sinh không phải thầy cô nào cũng có được Vì thế việcgiáo viên đầu tư, nghiên cứu sâu cho bài giảng chưa nhiều Bài giảng còn thiếutính sáng tạo, sự đa dạng về hình thức tổ chức dạy học… làm hạn chế sự thu húthọc sinh vào môn học của mình;
Trong giảng dạy giáo viên thực hiện phương pháp thảo luận nhóm chưathường xuyên, đều đặn trong từng tiết học; khi sử dụng thì qua loa, hình thức;chủ yếu sử dụng khi có dự giờ, thao giảng Vì thế hàng ngày giáo viên thườnggiảng giải nhiều, học sinh nghe nhiều, giáo viên chưa tạo điều kiện cho học sinhphát huy vốn hiểu biết của mình, chưa tạo được sự hứng thú cũng như tính sángtạo của các em nên giờ học thường nặng nề, chưa mang lại hiệu quả cao tronggiáo dục;
Trong giờ học giáo viên thường hoạt động nhiều hơn học sinh do sử dụngphương pháp giảng dạy truyền thống;
Trình độ tư duy của học sinh lớp 6 còn thấp; sự mới mẽ về nội dung kiếnthức làm cho các em gặp nhiều khó khăn trong việc lĩnh hội tri thức mới;
Một số học sinh lười biếng, ỉ lại vào sự giúp đỡ của các bạn giỏi hơn nênkhông tham gia hoạt động;
Điều hành thảo luận nhóm không tốt dễ dẫn đến mất đoàn kết, mất trật tựtrong lớp học và lãng phí thời gian;
Trang 3Ở một số phụ huynh và học sinh vẫn còn suy nghĩ môn chính, môn phụ vàquan niệm Sinh học là một trong những môn phụ nên việc học còn thái độ xemthường, lơ là, chưa cố gắng; các em dành thời gian đầu tư cho các môn mà tựcho là quan trọng hơn như Ngữ văn, Toán, Vật lí,…
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến kinh nghiệm
a Mục đích của giải pháp
Cùng với các bộ môn khác thì chương trình SGK Sinh 6 có thông tin từngbài, số lượng câu hỏi, bài tập, sơ đồ,… phù hợp với trình độ các em Mỗi bài họcbên cạnh nội dung dễ nhận biết thì cũng có nội dung trừu tượng cần suy nghĩcũng như trong lớp học thì luôn có sự phân loại học sinh giỏi - khá - trung bình -yếu để giải quyết các vde neu trên Để tất cả các em vừa dễ dàng tiếp thu kiếnthức vừa phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh tronghọc tập thì giáo viên cần lựa chọn và sử dụng các kĩ thuật dạy học cũng nhưphương pháp giảng dạy phù hợp Trong các phương pháp giảng dạy hiện nay, tôithấy phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy họchiệu quả bởi qua đó giáo viên là người tổ chức cho học sinh hoạt động còn họcsinh sẽ biết kết hợp làm việc cá nhân với làm việc theo nhóm, các em vừa lĩnh hộitri thức vừa kích thích tính tích cực chủ động của mình trong học tập Hiện nayphương pháp này không còn xa lạ với giáo viên khi lên lớp Tuy nhiên việc sửdụng phương pháp thảo luận nhóm để đạt hiệu quả tối ưu nhất thì không phảigiáo viên nào cũng thực hiện được nhất là đối với học sinh lớp 6 – lớp mở đầucủa bậc THCS Từ học sinh lớn nhất của trường tiểu học lại trở thành nhỏ nhấtcủa trường THCS nên các em nhút nhát, bỡ ngỡ với trường mới, thầy cô mới,
các em rụt rè, mất tự tin Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc tiếp thu tri thức và kếtquả học tập của các em;
Là một giáo viên giảng dạy Sinh học 6 tôi nghĩ mình cần nghiên cứu lựachọn phương pháp giảng dạy phù hợp để học sinh vừa dễ dàng tiếp thu kiến thứcvừa phát huy tính tích cực cũng như khơi dậy ở các em lòng yêu thích môn học
Trang 4Đó là mục đích để tôi chọn đề tài “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh
bằng phương pháp thảo luận nhóm ở môn Sinh học 6”.
b Nội dung của giải pháp
b.1 Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ
- Nâng cao hiệu quả dạy – học môn Sinh học 6 bằng cách hướng dẫn họcsinh đưa ra suy nghĩ để cùng giải quyết các vấn đề có liên quan đến bài học;
- Tạo sự hiểu biết sâu, rộng về thực vật và phát huy tính chủ động, tự giác,sáng tạo, hứng thú cho học sinh khi học môn Sinh học;
- Giáo viên kiên trì, thực hiện thường xuyên, đều đặn hoạt động thảo luậnnhóm trong từng tiết học giúp học sinh hiểu bài nhanh chóng, hiệu quả;
- Trong hoạt động học tập học sinh thật sự là người tích cực, chủ động tìmtòi lĩnh hội tri thức còn giáo viên là người tổ chức, theo dõi hoạt động của các
em Vì thế học sinh làm việc nhiều hơn giáo viên;
- Tất cả học sinh đều tham gia giải trình, trao đổi, thảo luận về thực hiệnnhiệm vụ học tập Qua đó rèn cho các em tính sáng tạo, kỹ năng thuyết trình,mạnh dạn, tự tin trình bày ý kiến của nhóm mình trước tập thể cũng như nhậnxét, đánh giá ý kiến của nhóm bạn;
- Đề cao sự đóng góp của học sinh yếu - kém dựa vào sự nổ lực của bản thânqua đó giúp học sinh tự tin hơn và tăng cường tình đoàn kết giúp đỡ trong nhóm;
- Rèn kỹ năng nhận xét, đánh giá vấn đề một cách đúng đắn, phân tích có
lí lẽ, giải quyết hợp lý, có dẫn chứng minh họa, phát triển được tư duy khoa học;
- Vận dụng được kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng thực tếtrong sản xuất và đời sống;
- Nêu cao tinh thần trách nhiệm trong học tập ở từng cá nhân học sinh Từ
đó ta có thể đánh giá thái độ của các em tham gia hoạt động nhóm ở mức độ nào
mà có phương pháp điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế.
b.2 Cách thức thực hiện các bước của giải pháp
Trang 5b.2.1 Tìm hiểu rõ vai trò, đặc điểm, ý nghĩa của phương pháp thảo luận nhóm
Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy học tính cực, trong đógiáo viên là người tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm để bàn bạc, traođổi, chia sẻ những thông tin tri thức của bản thân cùng nhau xây dựng nhận thứcmới trong một thời gian nhất định Nó xuất phát từ các yêu cầu đổi mới dạy -học theo hướng phát huy năng lực, tạo tính tích cực của học sinh trong hoạtđộng học tập nhằm hình thành, rèn luyện tính chủ động, tự giác của mỗi cá nhânhọc sinh, đồng thời các em biết giúp đỡ nhau để cùng chiếm lĩnh tri thức;
Sử dụng thảo luận nhóm trong dạy học nhằm tạo điều kiện cho tất cả họcsinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập Tạo cơ hội cho các emchia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đếnnội dung cần tìm hiểu; học sinh được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng hợp tácgiải quyết những nhiệm vụ chung;
Nhờ thảo luận nhóm mà các kĩ năng nói, giao tiếp, tranh luận của từnghọc sinh được ngày cành hoàn thiện hơn;
Thảo luận giúp cho giáo viên biết được sự nhận thức, thái độ, suy nghĩ, xuhướng hành vi của học sinh
b.2.2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
Giáo viên
- Phải xác định rõ ràng, đúng mục tiêu bài học và căn cứ vào nội dung cụ thể
từng phần để sử dụng phương pháp thảo luận nhóm hợp lý; không nên lạm dụng,
áp dụng một cách máy móc, mang tính hình thức sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập
và thời gian bài học;
- Hướng dẫn cho học sinh chuẩn bị những yêu cầu cần thiết khi thảo luậnnhư viết, vở, sách giáo khoa (SGK), bảng phụ, mẫu vật, ;
- Chia nhóm học sinh;
- Chuẩn bị các vấn đề cần thảo luận và dự kiến các tình huống xảy ra cùngcác phương án xử lý;
Trang 6- Lựa chọn nội dung thảo luận đủ khó để thực hiện hoạt động nhóm,không nên tổ chức với nội dung đơn giản, ít khó;
- Câu hỏi thảo luận có nội dung rõ ràng, ngắn gọn, xúc tích dễ hiểu;
- Nội dung công việc phải vừa sức với học sinh Cần phải phù hợp với trình
độ, phù hợp giữa số lượng thành viên trong nhóm với khối lượng công việc;
- Cần giải thích một số từ ngữ dùng trong SGK phù hợp với từ địa phương(Ví dụ (VD): cây sắn, cây dong ta, cây thuốc bỏng, cây dưa chuột, quả chò, quảchi chi…);
- Sắp xếp thời gian đủ để học sinh thảo luận và trình bày kết quả
Học sinh
- Học thuộc bài cũ;
- Chuẩn bị bài mới theo đúng yêu cầu hướng dẫn của giáo viên;
- Chú ý, tích cực, chủ động trong khi thảo luận nhóm;
- Nhận vị trí, nhiệm vụ của mình trong nhóm
b.2.3 Tổ chức nhóm để học sinh thảo luận
- Chia học sinh thành 2 loại nhóm:
+ Nhóm nhỏ:
02 học sinh/nhóm (02 học sinh ngồi cùng bàn hoặc 01 học sinh bàn trênvới 01 học sinh bàn dưới);
Không có nhóm trưởng và thư ký;
Thảo luận khi câu hỏi ngắn, ít nội dung, thời gian ngắn;
Với nhóm học tập này giáo viên thường cho học sinh quan sát hình ảnh,thông tin và rút ra nhận xét
+ Nhóm lớn:
Trang 7Với bài học lý thuyết: thường 04 học sinh/nhóm (nếu lớp có sĩ số lẻ thì sẽ
có một nhóm là 03 học sinh);
Với bài học thực hành: Thường 06 - 08 học sinh/nhóm;
Khi hoạt động, học sinh bàn trên quay xuống bàn dưới hoặc bàn ghếđược sắp xếp lại thành từng nhóm rồi các em ngồi xung quanh đó Các em ngồiđối diện nhau để tạo sự tương tác trong quá trình học tập; tránh học sinh bàn sauchỉ nhìn vào lưng của học sinh bàn trước hay di chuyển nhiều tốn thời gian và
ồn ào mất trật tự;
Có 01 nhóm trưởng và 01 thư ký Nhóm trưởng là người điều khiển tất
cả các thành viên trong nhóm đều tham gia thảo luận; thư ký ghi bảng khi đạidiện nhóm trả lời;
Mỗi nhóm có 01 bảng phụ kích thước cỡ 50cm x 70cm là vừa, có phấntrắng và phấn màu dùng để ghi kết quả thảo luận;
Sẽ thảo luận khi có nhiều câu hỏi khó hay câu hỏi mang tính tổng quát,
b.2.4 Hướng dẫn học sinh hoạt động nhóm
- Giáo viên đưa câu hỏi cần thảo luận trước lớp;
- Mỗi nhóm phải hoành thành câu trả lời cho từng câu hỏi cần thảo luậntrong một khoảng thời gian được qui định (VD: 2 phút, 3 - 4 phút…);
- Khi có lệnh thảo luận phải nhanh chóng gom nhóm, phải biết dựa vàoSGK, kiến thức cũ đã học, kiến thức thực tế… để trao đổi thảo luận Kết thúcthảo luận, các bạn phải thống nhất kết quả chung của nhóm;
Trang 8- Nhóm trưởng phải là người có kết quả học tập tốt, có ý thức giúp đỡ vàbiết tôn trọng ý kiến của các thành viên trong nhóm Phải đảm bảo tất cả các bạntrong nhóm đều tham gia thảo luận, hiểu được vấn đề, tự ghi nhận kết quả thảoluận và có thể thay mặt nhóm lên trình bày trước lớp;
- Yêu cầu thảo luận vừa đủ nghe trong nhóm; không cãi vã ồn ào, đi lạitrong lớp; khi có hiệu lệnh hết thời gian thảo luận thì nhanh chóng quay về vị trí
và tiếp tục chú ý theo dõi để tiếp thu kiến thức hoặc bổ sung thêm ý kiến;
- Mỗi nhóm có thể phân công người đại diện trình bày kết quả thảo luậnhoặc giáo viên sẽ chỉ định bất kỳ thành viên trong nhóm trình bày để xem họcsinh đã biết được gì trong quá trình thảo luận và đặt các em luôn trong tư thế chú
ý, sẵn sàng trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình Như vậy học sinh sẽ tậptrung thảo luận, chú ý tốt và hiệu quả thảo luận sẽ cao hơn, tránh trường hợp chỉ
có cá nhân được phân công hoặc nhóm trưởng chuẩn bị, chú ý;
- Khi trình bày, nếu thành viên trong nhóm thấy chưa đủ ý trả lời có thểgiơ tay phát biểu bổ sung thêm;
- Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, nhận xét và bổ sung ý kiến
b.2.5 Trình bày kết quả thảo luận trước lớp:
- Giáo viên không cắt ngang lời HS, không biểu hiện thái độ khó chịu nếucâu trả lời không đúng với ý mình;
Trang 9- Giáo viên khẳng định lại kết quả thảo luận đúng, chốt các kiến thức cầnđạt và có thể bổ sung, sữa sai (nếu có); lời nhận xét nên ngắn gọn về tình hìnhlàm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thảo luậntốt hơn và rút kinh nghiệm các nhóm làm việc chưa tốt, tránh tình trạng giáoviên nêu lại toàn bộ vấn đề học sinh đã trình bày làm mất thời gian;
- Từng cá nhân tự so sánh, đối chiếu nhận xét của các bạn và kết luận củagiáo viên so với sản phẩm ban đầu của mình Từ đó tự sửa sai, bổ sung, điềuchỉnh những gì cần thiết, tự ghi nội dung bài học
b.2.6 Thiết kế câu hỏi cho học sinh thảo luận
- Câu hỏi đặt ra phải:
- Nếu mỗi nhóm phải thực hiện nhiều câu hỏi thì các câu hỏi đó phải sắpxếp theo một trật tự hợp lí
b.2.7 Thời gian thảo luận nhóm
- Giáo viên sẽ căn cứ vào nội dung thảo luận cũng như đặc điểm lớp học
mà qui định thời gian thảo luận cho phù hợp, rõ ràng để đảm bảo thời gian chotiết học;
- Tránh trường hợp quá lạm dụng phương pháp thảo luận nhóm trong mộttiết học hoặc qui định thời gian dài cho hoạt động nhóm đẫn đến không hoànthành được mục tiêu bài học
b.2.8 Những lưu ý để thảo luận nhóm đạt hiệu quả
Trang 10- Giáo viên hướng dẫn các thành viên trong nhóm bầu nhóm trưởng vàthư kí cho mỗi nhóm phải phù hợp với năng lực của học sinh;
- Học sinh trong nhóm được luân phiên làm người đại diện nhóm để trảlời các nội dung đã thảo luận;
- Yêu cầu học sinh không cười nhạo những câu trả lời sai của bạn;
- Hạn chế ở mức thấp nhất sự thay đổi vị trí của từng thành viên trong nhóm;
- Cần tạo không khí thi đua giữa các nhóm để khuyến khích học tập;
- Giáo viên là người điều khiển, theo dõi, quản lí, hỗ trợ các nhóm học sinhlàm việc Khi hoạt động nhóm có nhiều vấn đề có thể xảy ra nhất là khi quan sátvideo, hình ảnh, làm thí nghiệm… vì vậy giáo viên cần bao quát lớp, đi đến từngnhóm để quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ và lắng nghe ý kiến của học sinh; kịp thờiphát hiện các sai sót mà học sinh mắc phải hay gợi ý, giúp đỡ các em khi cần thiết
để dẫn dắt học sinh đến những cấp độ hiểu biết cao hơn và tuyệt đối không thamgia ý kiến thảo luận, chỉ can thiệp khi cuộc thảo luận đi chệch hướng;
- Đôi lúc giáo viên nên đặt thêm những câu hỏi bổ sung để phát huy tínhtích cực của nhóm;
- Kết thúc thảo luận, giáo viên cần nhấn mạnh các khái niệm, các ý quantrọng của bài học;
- Giáo viên cần thân thiện với học sinh, gần gũi chia sẻ những khó khănvướn mắc mà các em gặp phải trong quá trình thảo luận để khuyến khích, độngviên học sinh kịp thời;
- Cần khen ngợi những thành viên đã đóng góp giúp cho nhóm tiến bộ
Đó sẽ là động lực để học sinh có ý thức học tập tốt và có trách nhiệm hơn trong
b.2.9 Ví dụ một số bài học soạn giảng theo đề tài và có áp dụng biện pháp thực hiện thử nghiệm
* Dạy hàng ngày
Trang 11VÍ DỤ 1 Bài 7 CẤU TẠO TẾ BÀO THỰC VẬT (Chương I TẾ BÀO THỰC VẬT)
Hoạt động 3 MƠ (8 phút)
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
GV chiếu hình 7.5 Một số loại mơ thực
vật
Và lệnh cần thực hiện:
Quan sát hình 7.5 Hãy nhận xét:
(Thảo luận nhĩm nhỏ 3 phút)
1 Cấu tạo, hình dạng các tế bào của
cùng một loại mô, các loại mô khác
nhau như thế nào?
2 Từ đĩ rút ra kết luận: mô là gì ?
- Theo dõi học sinh thảo luận
- Theo dõi học sinh trả lời, nhận xét lẫn
2 Mơ là nhĩm tế bào cĩ hình dạng
cấu tạo giống nhau, cùng thực hiệnmột chức năng chung
- Đại diện nhóm:
+ Lên bảng vừa chỉ trên hình vừatrình bày kết quả thảo luận;