skkn đổi mới phương pháp dạy học của mình nhằm tăng hứng thú học tập của học sinh bằng cách lồng ghép hiện tượng thực tiễn vào bài giảng hóa học 9

ĐẶT VẤN ĐỀ I/ LỜI MỞ ĐẦU:Theo tinh thần nghị quyết IX của Đảng đối với giáo dục đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực tự giác,chủ động sáng tạo của

A ĐẶT VẤN ĐỀ I/ LỜI MỞ ĐẦU:

Theo tinh thần nghị quyết IX của Đảng đối với giáo dục đã chỉ rõ:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực tự giác,chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từngmôn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tậpcho học sinh” Để đạt được những điều đó cùng với sự thay đổi về nội dung,hình thức tổ chức dạy học cần hình thành cho học sinh kĩ năng phân tích, tổnghợp, tạo cho học sinh năng lực tự học, tự rèn luyện bồi dưỡng kiến thức chomình là việc vô cùng quan trọng

Đổi mới phương pháp dạy học trong từng tiết dạy là một trong nhữngphương pháp dạy học tích cực mà mỗi giáo viên không ngừng đổi mới theotừng năm học, theo từng lớp học, từng tiết học, từng đối tượng học sinh cụ thể

để từ đó các em có hứng thú với tiết học, chủ động chiếm lĩnh, lĩnh hội kiếnthức một cách tự giác và hiệu quả cao hơn

Trong số các môn khoa học tự nhiên mà học sinh được học trong chươngtrình THCS thì Hoá học là môn khoa học mà học sinh được tiếp cận muộnnhất Tới năm lớp 8, học sinh mới bắt đầu làm quen với Hoá học trong thờigian ngắn (2 năm), mà lượng kiến thức tương đối nhiều nên Hoá học là mộttrong những môn học được học sinh coi là khó Với tâm lí học Hoá học khónên nhiều học sinh ngại học, tuy nhiên nó lại là một môn khoa học thựcnghiệm, có nhiều ứng dụng trong thực tiễn đời sống và sản xuất

Vì vậy trong quá trình giảng dạy bộ môn tôi đã đổi mới phương pháp dạyhọc của mình nhằm tăng hứng thú học tập của học sinh bằng cách lồng ghéphiện tượng thực tiễn vào bài giảng giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức mộtcách chủ động, tích cực

II/ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

Thạch sơn là một xã có truyền thống hiếu học, các bậc phụ huynh rất quantâm đến việc dạy học của giáo viên và học sinh Trong những năm qua,đượcban giám hiệu phân công trực tiếp giảng dạy môn Hoá học lớp 9 nên có nhiềuthuận lợi cho tôi thực hiện việc “Đưa thực tế vào bài giảng Hoá Học 9”

Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn đang còn gặp phải một số hạn chế như trình độdân trí còn thấp, thiếu va chạm xã hội, đời sống nhân dân còn nhiều khó khănchưa có đủ điều kiện tốt nhất cho con em họ học tập, cơ sở hạ tầng chưa đầy

đủ vẫn còn thiếu phòng học chức năng phòng thư viện và quan trọng nhất với

bộ môn Hoá Học đấy chính là chưa có phòng thí nghiệm Hoá Học riêng biệt,hiện tại phải dùng chung phòng thí nghiệm với các bộ môn khác, không gianchật trội hoá chất ẩm mốc và bị hư nhiều không còn sử dụng được nữa nênchất lượng dạy cũng bị ảnh hưởng

Hiện tại là một giáo viên đang giảng dạy trực tiếp trong nhà trường tôinhận thấy ở các em học sinh mặc dù đã học tới năm học cuối cấp nhưng khảnăng tư duy logic của học sinh chưa cao, tính ỉ lại lớn, kiến thức cơ bản nắmchưa vững, khả năng vặn dụng những hiểu biết của các em trong thực tế đểliên hệ với bài học hoặc ngược lại vận dụng kiến thức đã học vào thực tế hầunhư là rất ít trong tất cả các môn học nói chung và bộ môn Hoá Học nói riêng.Trong khi đó Hoá học lại là một môn khoa học có thể giải thích được nhiềuhiện tượng xảy ra trong thực tế

Với những năm kinh nghiệm từ những lớp học sinh đã đi qua tôi nhậnthấy rằng học sinh dù khả năng tư duy của các em có cao tới bao nhiêu đi nữathì vẫn rất ngại những bài học khô khan mang tính lí thuyết mà trái lại các em

tỏ ra hứng thú với những bài giảng có tính thực tế cao, mỗi khi giáo viên đặt

ra những hiện tượng thực tế trong đời sống hàng ngày xung quanh mình các

em tỏ ra tò mò, hiếu kì muốn tìm ngay lời giải đáp và tập trung vào bài họcrất cao Để khẳng đinh cho suy nghĩ của mình trong năm học 2010 – 2011 tôi

đã tiến hành dạy thử nghiệm ngay với khối lớp 9 mình đang giảng dạy

Đặc điểm tình hình khối gồm 5 lớp: - 9A1 (lớp chọn)

tế liên quan trong bài học để tìm câu trả lời và đặc biệt hơn là học sinh đã chủđộng lĩnh hội kiến thức biến nó thành của mình chứ không phải “học vẹt” dễquên như trước nữa Qua việc thử nghiệm 1 tháng này tôi thiết nghĩ việc đưathực tế vào bài giảng là thiết yếu cần thiết và cấp bách do đó tôi đã áp dụngngay với cả 5 lớp 9 hiện tại mình giảng dạy.

Để chia sẻ với các đồng nghiệp của mình tôi đã mạnh dạn viết sáng kiếnkinh nghiệm :“ Đưa thực tế vào bài giảng môn Hoá học 9” trong phạm vi sángkiến kinh nghiệm này tôi không có tham vọng giải quyết mọi vấn đề trongthực tế chỉ nêu lên một vài suy nghĩ của cá nhân coi đó là kinh nghiệm thực tế

để các đồng nghiệp tham khảo và có thể áp dụng nếu thấy hợp lí

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

I/ CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

Qua thực trạng đã phân tích ở trên để có thể “ Đưa thực tế vào bài giảngHoá học 9” tôi có đưa ra những giải pháp thực hiện sau đây:

- Bước 1: Tìm các hiện tượng thực tế tương ứng với mỗi bài trong chươngtrình Hoá học 9

- Bước 2: Giải thích các hiện tượng thức tế trong phạm vi kiến thức của họcsinh THCS Vì cấp độ bộ môn Hoá ở THCS chưa tìm hiểu sâu quá trình diễnbiến của sự việc hay hiện tượng

- Bước 3: Soạn giáo án đưa các hiện tượng thực tế đã tích hợp được vào bàigiảng cho phù hợp:

+ Đưa vào đầu bài giảng (Tiết dạy có gây sự chú ý của học sinh hay

không nhờ vào người hướng dẫn là giáo viên rất nhiều, trong đó phần đầu đặc biệt quan trọng, nếu ta biết đặt một tình huống thực tiễn hoặc một tình huống giả định yêu cầu học sinh cùng tìm hiểu, giải thích qua bài học sẽ cuốn hút được sự chú ý của học sinh, khích thích năng lực khám phá lôi kéo học sinh vào bài giảng )

+ Đưa vào trong từng phần của bài giảng ( Tính chất vật lí, tính chất

hoá học, ứng dụng tích hợp môi trường, điều chế …Học sinh thấy hứng thú

và dễ nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày Rất nhiều kiến thức hoá học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta.)

+ Đưa vào sau khi kết thúc bài giảng (Khi học xong vấn đề gì học sinh

thấy có ứng dụng thực tiễn cho cuộc sống thì các em sẽ chú ý hơn, tìm tòi, chủ động tư duy để tìm hiểu, để nhớ hơn)

II/ CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

* Để tổ chức thực hiện được việc đưa hiện tượng thực tế vào bài giảng giáoviên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều cách như: bằng lời giải thích, hìnhảnh…có thể tiến hành dạy trong hoàn cảnh dùng máy chiếu, không dùng máychiếu, dùng kênh hình…Điều này cần phụ thuộc nhiều vào điều kiện ở mỗi

truờng, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phong cách dạy khác nhau để huyđộng tối đa Vì phong cách dạy nó như tính cách của mỗi người không aigiống ai nhưng phải đảm bảo được nội dung dạy học theo yêu cầu của chươngtrình.

* Trong quá trình thực hiện tôi đã xây dựng hệ thống câu hỏi và đáp án củacác hiện tượng thực tế liên quan đến bài học.Tuy nhiên do phạm vi của sángkiến kinh nghiệm tôi chỉ có thể đưa ra một vài minh họa cụ thể cho việc liên

hệ các hiện tượng thực tế vào bài học cho ba Chương I- CÁC LOẠI HỢPCHẤT VÔ CƠ, Chương II-KIM LOẠI, Chương III- PHI KIM, SƠ LƯỢC

VỀ BẢNG TUẦN HOÀN NTHH của chương trình Hoá Học 9:

Chương I: CÁC LOẠI HỢP CHẤT VÔ CƠ

Ví dụ 1: ? Em hãy tái hiện lại hiện tượng tôi vôi diễn ra như thế nào ?

- Cho vôi sống vào nước, CaO tan dần có phản ứng xảy ra:

CaO + H2O → Ca(OH)2

Phản ứng toả rất nhiều nhiệt nên làm nước sôi lên và bốc hơi đem theo cảnhững hạt Ca(OH)2 rất nhỏ tạo thành như khói mù trắng Do nhiệt toả ra lớnnên cần tránh xa hố vôi mới tôi gây nguy hiểm đến tính mạng

Ví dụ 2: ? Hiện tượng gì xảy ra khi để lâu CaO một thời gian mà không sử dụng?

- Để vôi sống 1 thời gian ngoài không khí mà không sử dụng nó sẽ bị kémchất lượng vì CaO có phản ứng với oxit axit CO2 trong không khí tạo thànhmuối CaCO3 : CaO + CO2 → CaCO3

Ví dụ 3: ? Tại sao CaO được dùng để khử chua đất trồng trọt?

- Trong đất chua có chứa axit Muốn khử chua đất trồng trọt cần bón CaOvào đất để tác dụng với axit

Ví dụ 4: ? Trong thực tế người ta sản xuất CaO như thế nào ?

- Từ đá vôi đem nung trong các lò nung CaCO3 t0

  CaO + CO2

Áp dụng: BÀI 2: MỘT SỐ OXIT QUAN TRỌNG ( TIẾT 1 )

Do CaO trong phòng thí nghiệm để lâu ngày trong môi trường ẩm đã bịkém chất lượng do vậy khi dạy “ Một số oxit quan trọng ” không thể tiến hànhthí nghiệm trên lớp học được tuy nhiên có thể liên hệ thực tế dễ dàng gần gủivới học sinh mà các em có thể tái hiện lại chúng:

Phần I/ Canxi oxit có những tính chất nào?

? Em hãy liên hệ thực tế:

- Trạng thái tồn tại của vôi sống ? Màu

sắc?

?Em hãy tái hiện lại hiện tượng tôi vôi

diễn ra như thế nào ?

?Hiện tượng gì xảy ra khi để lâu CaO

một thời gian mà không sử dụng?

?Tại sao CaO được dùng để khử chua

đất trồng trọt?

- Tự rút ra được tính chất vật lícủa CaO

- Tái hiện, viết PTHH, rút tínhchất hoá học của CaO:

+ Tác dụng với Nước

+ Tác dụng oxit axit

+ Tác dụng với axit

Phần II/ Canxi oxit có những ứng dụng gì?

? Trong thực tế em biết CaO có những

ứng dụng quan trọng nào?

Tự tái hiện lại và đưa ra ứngdụng

Phần III/ Sản xuất canxi oxit như thế nào?

?Trong thực tế người ta sản xuất CaO

Phần I/ Lưu huỳnh đioxit có những ứng dụng gì?

? Hiện tượng gì xảy ra khi cho ống dẫn

khí SO 2 tiếp xúc với cánh hoa hồng?

- Giới thiệu khả năng làm mất màu của

SO2

- Ứng dụng làm chất tẩy trắng bột gỗ

trong công nghiệp

- Học sinh băn khoăn suy nghĩ,hiếu kì tìm câu trả lời

- Khắc sâu kiến thức

Ví dụ 6: ? Khi tiến hành thí nghiệm hoá học có axit hoặc ở gia đình khi tra axit vào bình acquy xe chẳng may em bị rớt axit vào tay em phải làm như thế nào để không bị bỏng axit.

- Khi bị bỏng ngoài da do axit người ta thường dùng nước vôi loãng, dungdịch natri hiđrocacbonat loãng, nước xà phòng, kem đánh răng để ngâm , rửahoặc bôi lên vết bỏng Nhưng để trung hoà axit do uống nhầm người ta lạithường uống nước vôi loãng hoặc nước pha lòng trắng trứng(có tính kiềm) màkhông dùng dung dịch natri hiđrocacbonat

Áp dụng: BÀI 4: MỘT SỐ AXIT QUAN TRỌNG

Phần Hệ thống kiến thức và củng cố cuối bài

? Khi tiến hành thí nghiệm hoá học có

axit hoặc ở gia đình khi tra axit vào

bình acquy xe chẳng may em bị rớt axit

vào tay em phải làm như thế nào để

không bị bỏng axit.

- Học sinh dựa vào tính chất hoáhọc của axit vừa học trong bàitìm đáp an tối ưu nhất

- Lưu ý an toàn khi sử dụng axittrong quá trình thí nghiệm vàtrong thực tế

Ví dụ 7 ? Tại sao cầm 1 nắm xà phòng trong tay ướt chúng ta sẽ cảm thấy nóng?

- Vì trong thành phần của xà phòng vẫn còn dư NaOH trong quá trình điềuchế khi xà phòng tan trong nước thì NaOH cũng tan ra đồng thời toả nhiệtlàm cho tay chúng ta cảm thấy nóng

Ví dụ 8 ? Vôi tôi dùng để quét ve ở trạng thái lỏng nhưng sau khi quét lên tường lại khô và cứng lại ?

Tại sao hố vôi để lâu ngày lại tạo lớp màng cứng trên bề mặt ?

Hiện tượng gì xảy ra khi chúng ta thổi hơi thở vào cốc đựng nước vôi trong?

- Vì vôi tôi Ca(OH)2 có thể tác dụng với oxit axit CO2 có trong không khí tạothành chất rắn CaCO3 Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O

Áp dụng: BÀI 8: MỘT SỐ BAZƠ QUAN TRỌNG

Phần A Natri hiđroxit I/ Tính chất vật lí

+ Tan trong nước toả nhiệt

+ dd NaOH nhờn, ăn mòn da

Phần B Canxi hiđroxit – thang pH

I/ Tính chất

? Tại sao hố vôi để lâu ngày lại tạo lớp

màng cứng trên bề mặt ?

? Vôi tôi dùng để quét ve ở trạng thái

lỏng nhưng sau khi quét lên tường lại

- Tái hiện lại hiện tượng thực tế

- Tìm ra câu trả lời rút ra tínhchất hoá học của Ca(OH)2 tác

khô và cứng lại ?

? Hiện tượng gì xảy ra khi chúng ta

thổi hơi thở vào cốc đựng nước vôi

trong?

dụng với oxit axit

- Nhớ câu nói dùng để nhận biết: “ CO2 làm đục nước vôi trong ”

Ví dụ 9 ? Vì sao (NH 4 ) 2 CO 3 được dùng làm bột nở?

- (NH4)2CO3 được dùng làm bột nở vì khi trộn thêm vào bột mì, lúc nướngbánh thì (NH4)2CO3 sẽ bị phân huỷ thành các chất khí bay hơi nên làm chobánh xốp và nở hơn

(NH4)2CO3 t0

Ví dụ 10 ? Vì sao AgNO 3 lại được bảo quản trong lọ nghiệm màu da cam ? Sau khi pha chế dung dịch AgNO 3 nếu để một thời gian sau sẽ thấy trong

lọ nghiệm có chất rắn màu đen ?

- AgNO3 dễ bị phân huỷ khi tiếp xúc với ánh sáng tạo chất rắn màu đen: 2AgNO3 as

  2Ag + 2NO2 + O2

Do vậy phải bảo vệ AgNO3 bằng cách đựng trong lọ nghiệm màu da cam,tránh hấp thụ ánh sáng

Áp dụng: BÀI 9: TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA MUỐI

Tính chất thứ 5 để làm thí nghiệm tại lớp học cho học sinh quan sát sẽ rấtlâu, giáo viên có thể liên hệ thực tế hiện tượng nung “đá vôi” hoặc “bột nở ”

Phần I/ Tính chất hoá học của muối 5/ Phản ứng phân huỷ muối

?Vì sao (NH 4 ) 2 CO 3 được dùng làm bột

nở?

? Vì sao AgNO 3 lại được bảo quản

trong lọ nghiệm màu da cam ?

Sau khi pha chế dung dịch AgNO 3 nếu

- Tái hiện thực tế, rút tính chấtmuối bị phân huỷ

- Hướng học sinh có ý thứckhám phá, tìm hiểu, giải thích

để một thời gian sau sẽ thấy trong lọ

nghiệm có chất rắn màu đen ?

các hiện tượng Hoá Học

Ví dụ 11: ? Tại sao muối ăn lại hay bị chảy nước?

- Muối ăn khi khai thác từ nước biển, mỏ muối, hồ muối thường có lẫn nhiềutạp chất như MgCl2 , CaCl2 … Là những chất ưa nước nên làm cho muối dễ

bị ướt

Ví dụ 12: ?Vì sao khi luộc rau muống nên cho vào trước một ít muối NaCl?

- Do nhiệt độ sôi của nước ở áp suất 1at là 1000 C, nếu ta thêm NaCl thì lúc

đó làm cho nhiệt độ của nước muối khi sôi ( dung dịch NaCl loãng ) là lớnhơn 1000C Do nhiệt độ sôi của nước muối cao hơn của nước nên rau chínnhanh hơn, thời gian luộc rau không lâu nên rau ít mất vitamin Khi đó raumuống sẽ mềm hơn và xanh hơn

Ví dụ 13: ? Thợ đi biển thường bảo quản Hải sản như thế nào?

- Thường bảo quản trong những thùng đá có bỏ thêm muối vào Vì muối cóthể làm hạ thấp nhiệt độ của đá xuống – 80C, - 100C thậm chí – 180C

Ví dụ 14: ?Tại sao khi trời tuyết người ta phải rắc muối lên trên mặt đường?

- Tại các nước có tuyết rơi để hạn chế việc đóng tuyết trên đường làm trơntrượt người ta rắc muối lên mặt đường làm tan chảy tuyết Khi có thêm muốivào tuyết phải – 50 C mới có thể đóng băng được Nhưng nếu ngày giá lạnhkhoảng -200C đến -300C việc thêm muối sẽ không còn hiệu quả

Ví dụ 15: ?Vì sao nước mắt lại mặn?

- Vì trong nước mắt có 6 g muối Nước mắt được sinh ra từ tuyến lệ có tácdụng bôi trơn nhãn cầu làm cho nhãn cầu không bị khô, bị xước và vì có muốinên có tác dụng hạn chế bớt sự phát triển của vi khuẩn trong mắt Và cũng vìvậy mà thuốc đau mắt có thành phần muối NaCl

Ví dụ 16 : ? Pháo hoa có cấu tạo như thế nào?

- Cấu tạo của quả pháo hoa gồm hai phần chính : phần đầu và phần đáy.

*Trong phần đáy có nhồi thuốc súng đen và được nối với dây dẫn

*Trong phần đầu có:

-thuốc nhồi cháy ( C, S, KNO3)

-thuốc trợ cháy (KNO3, Ba(NO3)2)

-chất phát ánh sáng trắng: bột Al, Mg

-chất phát màu là hỗn hợp muối của các kim loại như:

LiNO3 , Sr(NO3)2 : cho màu đỏ

CuCO3 , Cu(NO3)2 : cho màu xanh

KNO3 : cho màu tím

Muối của natri cho màu vàng

Áp dụng: BÀI 10: MỘT SỐ MUỐI QUAN TRỌNG

Sau khi học song nội dung bài học còn thời gian giáo viên có thể đưa ra một

số câu hỏi liên quan đến thực tế giúp cho học sinh có thêm một số kinhnghiệm thực tế và một vài hiểu biết về tầm quan trọng của muối NaCl, cũngnhư ứng dụng thực tiễn KNO3 đã mang lại như thế nào cho học sinh tìm hiểu

Phần Hệ thống kiến thức và củng cố cuối bài

? Tại sao muối ăn lại hay bị chảy nước?

?Vì sao khi luộc rau muống nên cho

vào trước một ít muối NaCl?

? Thợ đi biển thường bảo quản Hải sản

như thế nào?

?Tại sao khi trời tuyết người ta phải rắc

muối lên trên mặt đường?

? Vì sao nước mắt lại mặn?

Ra câu hỏi về nhà cho học sinh tìm hiểu

- Dựa vào trạng thái tự nhiên,tính chất vật lí tìm ra đáp án

- Tăng hiểu biết thực tế về muốiNaCl

- Tái hiện, phân tích, thảo luậnthấy rõ vai trò quan trọng củaNaCl đối với con người

- Trả lời trong bài học tiếp theo

thực tế?

? Pháo hoa có cấu tạo như thế nào?

Ví dụ 17: ? Trong thực tế gia đình chúng ta làm nông nghiệp thường bón những loại phân nào?

- Phân Đạm, phân Lân, phân Kali, Phân NPK, phân 3 màu, phân chuồng,nước tiểu, tro bếp

Ví dụ 18: ? Tại sao khi nông nghiệp phát triển thì các vi khuẩn, nấm, giun tròn sống trong đất, nước giảm đi rất nhiều thậm trí nhiều nơi không còn nữa

- Một số phân bón có thể tiêu diệt các loại sinh vật có hại này Ví dụ trước khitrồng khoai tây một tuần người ta đưa vào đất một lượng Ure ( 1,5 kg /m2 ) thìcác mầm bệnh bị tiêu diệt hoàn toàn Hiện tượng dễ thấy là không còn đỉatrong nước nhiều như ngày trước nữa

Ví dụ 19 ? Tại sao khi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng người ta thấy có mùi khai?

- Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu đạm như nướctiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ thì lượng urê trong các chất hữu cơ nàysinh ra nhiều Dưới tác dụng của men có trong các vi sinh vật thì urê bị phânhuỷ tiếp thành CO2 và NH3: (NH2)2CO + H2O  CO2 + 2NH3

NH3 sinh ra hoà tan trong nước sông, hồ dưới dạng một cân bằng động Nhưvậy khi trời nắng ( nhiệt độ cao ), NH3 sinh ra do các phản ứng phân huỷ urechứa trong nước sẽ không hoà tan vào nước mà bị tách ra bay vào không khílàm cho không khí xung quanh sông, hồ có mùi khai khó chịu Cũng vì vậyngười dân có thể làm mạ ở nhà bằng bùn ao và bỏ tro bếp lên trên

Ví dụ 20: ? Ca dao Việt Nam có câu: “ Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên” Câu ca này mang hàm nghĩa khoa học như thế nào?