skkn Kinh nghiệm dạy học tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ở Trường THCS Phan Đình Phùng

Xuất phát từ ý nghĩa đó, từ năm học 2010 - 2011, Bộ Giáo dụcvà Đào tạo bắt đầu triển khai thực hiện Chương trình tích hợp nội dung “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tro

Kinh nghiệm dạy học tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức HồChí Minh trong môn Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ở Trường

đã và đang là mối quan tâm lo lắng của mỗi người, mỗi nhà vàtoàn xã hội

Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước đang phát động cuộc vận

động: "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"

một cách sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quântrên phạm vi cả nước Mục đích là để khơi dậy và phát huy cácgiá trị truyền thống đạo đức tốt đẹp, đấu tranh khắc phục sựsuy thoái về đạo đức, lối sống; chặn đứng và đẩy lùi các tệ nạn

xã hội; hình thành và phát triển các giá trị đạo đức của chủnghĩa xã hội, xây dựng con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa cónhân cách tốt đẹp, bản lĩnh chính trị vững vàng, có lối sống vănminh, góp phần làm cho quan hệ xã hội ngày càng lành mạnh,tiến bộ

Xuất phát từ ý nghĩa đó, từ năm học 2010 - 2011, Bộ Giáo dục

và Đào tạo bắt đầu triển khai thực hiện Chương trình tích hợp

nội dung “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong các môn Ngữ văn, Lịch sử, Giáo dục công dân, Mĩ

thuật, Âm nhạc và Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Việctích hợp này được thực hiện theo chương trình của từng cấphọc, bậc học và theo nội dung chương trình của từng môn,thông qua các bài cụ thể, các chủ đề cụ thể, với từng nội dungtích hợp cụ thể

Để đạt được mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước ta,nguyện vọng hoài bão lớn của Bác Hồ, đòi hỏi bất cứ giáo viên

bộ môn nào cũng phải không ngừng nâng cao năng lực chuyênmôn, phẩm chất đạo đức người thầy giáo, luôn cải tiến phươngpháp, nghiệp vụ giảng dạy, đồng hành dạy “chữ” với dạy

“người”

Đối với chương trình Giáo dục công dân trong trường Trung học

cơ sở, là môn học nhằm trang bị cho học sinh những kiến thứcphổ thông, cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh về thế giớiquan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ; về các giá trị đạođức, pháp luật, lối sống Mặt khác, đây là môn học giúp hìnhthành và phát triển ở các em những tình cảm, niềm tin và thóiquen đạo đức, pháp luật, từ đó hình thành ý thức tự giác thựchiện hành vi theo chuẩn mực chung của xã hội

Trong chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 đã đề cập tớihai vấn đề lớn: "Công dân với đạo đức", "Công dân với phápluật" Với nội dung chương trình như vậy việc tích hợp tư tưởng,tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào môn học là hết sức thuậnlợi Vấn đề đặt ra đối với giáo viên giảng dạy môn Giáo dục

công dân là làm thế nào để việc tích hợp đó đạt được hiệu quảnhư mong muốn.

Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn đề tài nghiên

cứu: “Kinh nghiệm dạy học tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ở Trường THCS Phan Đình Phùng”.

2.Mục đích nghiên cứu

Như chúng ta đã biết, Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ kính yêucủa giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam, danh nhân vănhóa thế giới, chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế Tư tưởng và đạo đức của Hồ Chí Minh là sự kếttinh những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta và tinh hoa vănhóa nhân loại Điều quan trọng là các thế hệ sau phải biết họctập và làm theo tấm gương đạo đức của Người phù hợp vớicông việc, lứa tuổi, môi trường sống, học tập và làm việc củabản thân

Đối với học sinh THCS nói chung, học sinh lớp 7 và 8 nói riêng

là những chủ nhân tương lai của đất nước Do đó, việc dạy họctích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh góp phầntrang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạođức Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó các em có được nhận thức, thái

độ và hành vi tích cực theo tấm gương đạo đức của Bác

Giáo dục ý thức quan tâm tới việc học tập, làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; làm cho việc học tập và làmtheo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thói quen vànếp sống của học sinh

Phát triển kĩ năng thực hành, kĩ năng phát hiện và ứng xử tíchcực trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh; thông qua đó góp phần giáo dục học sinh trở thành côngdân tốt, biết sống và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh,

có trách nhiệm đối với gia đình, quê hương, đất nước

Trong phạm vi của đề tài, bản thân tôi mong muốn tìmhiểu thực trạng của việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh trong chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ởtrường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng và từ đó đề xuất một

số kinh nghiệm trong việc tích hợp đạt hiệu quả, chất lượng

3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp, nội dung tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh trong chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ởtrường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng

4.Phạm vi nghiên cứu

Học sinh lớp 7 và 8 ở trường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng

5.Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Đây là nhóm nghiên cứu nhằm thu thập những thông tin liênquan thông qua việc sưu tầm tài liệu, phân tích và tổng hợp cácthông tin

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Đây là phương pháp dựa vào các vấn đề của đời sống xã hộicủa học sinh, giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh thu thậpthông tin liên quan đến nội dung bài học

5.3 Phương pháp trắc nghiệm

Phương pháp này giúp giáo viên nắm bắt những thông tin từhọc sinh để phân tích, tổng hợp theo mục đích nghiên cứu

5.4 Phương pháp phỏng vấn

Giáo viên thu thập các ý kiến của học sinh thông qua các câuhỏi phỏng vấn.

5.5 Phương pháp thống kê phân loại

Đây là phương pháp nghiên cứu thu thập số liệu và thống kêphân tích để phân loại đối tượng học sinh trước và sau khi ápdụng

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Đề tài góp phần vào việc đánh giá hiệu quả của một số phươngpháp trong việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh vào nội dung, chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ởtrường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng

Đề xuất một số kinh nghiệm trong việc tích hợp tư tưởng, tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh vào nội dung, chương trình Giáodục công dân lớp 7 và 8 ở trường Trung học cơ sở Phan ĐìnhPhùng

Đề tài có thể xem như một tư liệu tham khảo cho giáo viêntrong việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minhvào nội dung, chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ởtrường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng

PHẦN B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lí luận

Dạy học là con đường cơ bản nhất giúp người học trong khoảngthời gian ngắn nhất có thể chiếm lĩnh một khối lượng tri thức, kĩnăng có chất lượng và hiệu quả cao nhất Bởi lẽ dạy học là hoạtđộng được tiến hành một cách có tổ chức, có kế hoạch, có nộidung và phương pháp sư phạm của người giáo viên phù hợp với

đặc điểm tâm sinh lí và đặc điểm nhận thức của người học Nhờvậy, học sinh tự giác, tích cực, chủ động lĩnh hội tri thức dễdàng, nhanh chóng Chính hệ thống những tri thức và những kĩnăng, kĩ xảo tương ứng được học sinh nắm vững trên cơ sở tiếnhành những thao tác trí tuệ, đặc biệt là thao tác tư duy độc lập,sáng tạo trong hoạt động nhận thức đối với các tài liệu học tập.Giáo dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải phù hợp vớiđặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh, được triển khai theohướng tích hợp vào các môn học và các hoạt động ngoại khoá,phù hợp với đặc trưng của môn học, không làm thay đổi mụctiêu và nội dung của môn học, bài học, đảm bảo tự nhiên, nhẹnhàng, tránh gây nặng nề, ngược lại góp phần vào việc tạo nên

sự gắn bó nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống

Chính vì vậy, tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minhvào nội dung, chương trình môn học thực chất là việc lồng ghép

tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào từng nội dung,từng bài học cụ thể trong chương trình sách giáo khoa Nhằmgiúp người học vừa lĩnh hội được những kiến thức, kĩ năng cơbản, vừa hình thành ở các em kĩ năng vận dụng những kiếnthức cơ bản đã học vào thực tiễn cuộc sống; đồng thời, vừathấy được những tư tưởng, phẩm chất đạo đức của Hồ Chí Minh,

từ đó giúp học sinh có thêm niềm tin, ý thức, tình cảm và thóiquen học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác

Cụ thể là trong chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 ởTrường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng, việc tích hợp tưtưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào nội dung môn học,chính là việc lồng ghép tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh vào từng nội dung, từng bài học cụ thể Tuy nhiên, với đặc

điểm chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 nặng về líthuyết, do đó việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh vào từng nội dung, từng bài là rất cần thiết và quan trọng.Việc tích hợp đó sẽ có tác dụng làm cho nội dung bài học trởnên nhẹ nhàng, sinh động, bớt tính khô khan, giúp học sinh tiếpthu bài tốt hơn, hứng thú với bài học hơn Vấn đề đặt ra chomỗi giáo viên giảng dạy Giáo dục công dân lớp 7 và 8 là phảitìm ra phương pháp tích hợp khoa học, hiệu quả cho từng bài

cụ thể

Đối với môn Giáo dục công dân, giáo viên có thể tích hợp bằngnhiều phương pháp khác nhau thông qua hệ thống các phươngpháp giảng dạy của môn học Tuy nhiên, việc lựa chọn phươngpháp tích hợp phù hợp với nội dung từng bài và phù hợp với chủ

đề lồng ghép là rất quan trọng, nó quyết định hiệu quả của giờdạy cũng như của việc tích hợp

2 Cơ sở thực tiễn

Trong nhà trường trung học cơ sở, môn Giáo dục công dân cóvai trò quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những kiếnthức phổ thông, cơ bản phù hợp với lứa tuổi học sinh về thế giớiquan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạođức, pháp luật, lối sống qua đó học sinh hình thành và pháttriển nhân cách theo hướng tích cực, đáp ứng yêu cầu của xãhội Tuy nhiên, trong thực tế môn Giáo dục công dân trong nhàtrường phổ thông thường bị học sinh, phụ huynh, thậm chí cảmột số giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục coi đây là môn họcphụ, do đó ít được quan tâm đầu tư như những môn học khác,nhiều học sinh có tâm lí học để đủ điều kiện lên lớp Cho nênnhiều em không có hứng thú với môn học này Mặt khác, một

số giáo viên giảng dạy môn học này chưa thực sự đầu tư đúngmức, ngại đổi mới phương pháp giảng dạy cho phù hợp với nộidung, yêu cầu của từng bài học cụ thể, xem nhẹ việc tích hợp

tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào bài dạy Từ đólàm cho học sinh khó hiểu bài và không gây được hướng thúcho học sinh trong quá trình học tập môn Giáo dục công dân.Trong chương trình môn giáo dục công dân lớp 7 và 8 có một sốbài mang tính trừu tượng, nặng về lí luận với mục đích là trang

bị cho học sinh cơ bản về đạo đức và pháp luật từ đó giúp họcsinh có nhận thức đúng đắn, khoa học để nhìn nhận, xem xét

và đánh giá các vấn đề của thực tiễn cuộc sống đang diễn raxung quanh Qua kinh nghiệm công tác của bản thân, tôi nhậnthấy việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minhvào trong nội dung, chương trình giáo dục công dân lớp 7 và 8

có tác dụng rất lớn trong việc làm "mềm hóa" những kiến thứctrừu tượng, khô khan, làm cho nội dung bài học thêm phongphú, sinh động hơn, gây được sự hứng thú với học sinh hơn.Qua đó, giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách dễ dàng hơn.Mặt khác, giúp học sinh có thêm hiểu biết về tấm gương đạođức của Hồ Chí minh từ đó thôi thúc các em có những hànhđộng tích cực trong việc làm theo tấm gương đạo đức của Báctrong sinh hoạt và học tập hàng ngày của bản thân và nó còn

có tác dụng thu hút, lôi cuốn học sinh, giúp các em thêm yêuthích môn học, tích cực học tập qua đó càng giúp học sinh cónhững nhìn nhận đúng đắn hơn về vai trò, trách nhiệm củamình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

3 Một số yêu cầu trong việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Chúng ta đều biết chương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 cóvai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thứcchính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh.Môn học này có đặc điểm nổi bật là gần gũi với con người và xãhội, gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn sinh động của giađình, nhà trường, xã hội Chính vì thế, việc tích hợp tư tưởng,tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào từng nội dung, từng bàihọc với chủ đề cụ thể là hết sức cần thiết Tuy nhiên, việc tíchhợp vừa có những thuận lợi và khó khăn nhất định:

+ Thuận lợi:

Trong chương trình có nhiều nội dung gần gũi với chủ đề tíchhợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh: Giáo dục bảo vệmôi trường, Giáo dục an toàn giao thông, Giáo dục kĩ năngsống, Giáo dục giới tính

+ Khó khăn:

Trong chương trình Giáo dục công dân lớp 7, 8 chủ yếu là kiếnthức nặng về lí thuyết, đòi hỏi giáo viên phải có sự hiểu biết sâurộng về nội dung của từng bài học cũng như nội dung của chủ

đề cần tích hợp

Hơn nữa, trong một số bài chỉ có một phần hoặc một số nộidung nhỏ có thể tích hợp được, đòi hỏi giáo viên phải nghiêncứu kỹ bài học đồng thời phải có kiến thức sâu, rộng về tưtưởng, tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh

Qua quá trình công tác, tôi nhận thấy để tích hợp tư tưởng, tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh đạt hiệu quả, chất lượng chúng tacần làm tốt những bước sau:

3.1 Xác định đúng mục tiêu của bài học, tiết học và mục tiêu tích hợp

Việc xác định mục tiêu bài học là một yêu cầu tất yếu đối vớimỗi giáo viên Tuy nhiên, trong bài dạy có nội dung tích hợp thìgiáo viên cần phải hết sức chú ý đến việc xác định mục tiêu tíchhợp Vì nếu xác định không đúng mục tiêu tích hợp sẽ dẫn đếnviệc quá coi trọng việc tích hợp hoặc quá xem nhẹ việc tích hợpdẫn đến giáo viên sẽ không xác định đúng nội dung của cácbước tiếp theo, không đạt được mục đích cuối cùng của tiếthọc.

3.1.1 Xác định đúng mục tiêu bài học, tiết học

Việc xác định đúng mục tiêu của bài học, là hết sức quan trọng

và cần thiết Qua đó giúp giáo viên có những căn cứ, cơ sở đểtiến hành các bước tiếp theo

3.1.2 Xác định mục tiêu tích hợp

Như chúng ta đã biết mục tiêu của việc tích hợp tư tưởng, tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh vào trong nội dung bài học củachương trình Giáo dục công dân lớp 7 và 8 là nhằm giúp họcsinh hiểu được một số phẩm chất đạo đức của Hồ Chủ tịch Qua

đó, hình thành ở các em niềm tin và nghị lực để phấn đấu họctập và rèn luyện theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

3.2 Xác định nội dung và lượng kiến thức cần tích hợp

Trên cơ sở mục tiêu và khối lượng kiến thức của bài học giáoviên sẽ có căn cứ để xác định nội dung và lượng kiến thức tíchhợp phù hợp với bài học một cách hợp lí, khoa học, vừa đảmbảo được mục tiêu của bài học, vừa đảm bảo mục tiêu tích hợp.Nếu giáo viên xác định nội dung kiến thức tích hợp không phùhợp với nội dung của bài sẽ dẫn đến làm phá vỡ mục tiêu củabài học cũng như tính lôgic và tính hệ thống kiến thức của bàihọc

Nếu lượng kiến thức quá lớn sẽ quá sức tiếp thu của học sinh từ

đó sẽ không đảm bảo được thời lượng của bài học theo qui định

và không đạt được mục tiêu của bài học

Nếu lượng kiến thức tích hợp quá ít sẽ không thực hiện đượcmục tiêu tích hợp Do đó, việc xác định nội dung và khối lượngkiến thức cần tích hợp giáo viên phải căn cứ vào những nguyêntắc sau:

+ Nội dung tích hợp phải phù hợp với nội dung của bài học

+ Nội dung tích hợp phải đảm bảo được tính logic và tính hệthống của bài học

+ Lượng kiến thức tích hợp phải đảm bảo thời gian của bài họctheo quy định

+ Lượng kiến thức tích hợp phải đảm bảo vừa sức với học sinh.Muốn vậy, giáo viên phải hiểu được mức độ tiếp thu, lĩnh hộikiến thức của đối tượng học sinh trong lớp, trong trường mìnhgiảng dạy

3.3.Xác định trọng tâm kiến thức của bài học và trọng tâm tích hợp

Việc xác định kiến thức trọng tâm của bài học và trọng tâm tíchhợp là rất quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả và chấtlượng của giờ học, bài học Nếu không xác định hoặc xác địnhkhông đúng kiến thức trọng tâm của bài học và trọng tâm tíchhợp sẽ không thể phân chia thời gian hợp lí cho từng nội dungkiến thức từ đó sẽ không thể làm nổi bật được yêu cầu của tiếtbài học

3.4 Giao nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài

ở nhà

Khi đã xác định được nội dung cần tích hợp, giáo viên phải giaonhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị trước ở nhà Mục đích là giúphọc sinh chủ động, tích cực lĩnh hội kiến thức Muốn học sinhchuẩn bị bài có hiệu quả giáo viên cần phải:

+ Hướng dẫn học sinh sưu tập tài liệu và xử lí thông tin Đây làkhâu rất quan trọng, yêu cầu giáo viên phải đưa ra hệ thốngcâu hỏi mang tính gợi mở để học sinh sưu tầm đúng tài liệu và

dễ dàng xử lí thông tin

+ Để kích thích học sinh tích cực, tự giác trong việc chuẩn bịbài ở nhà giáo viên nên ghi điểm những em có sự chuẩn bị chuđáo

4 Lựa chọn phương pháp và nội dung tích hợp

Có nhiều phương pháp dạy học tích hợp học tập và làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn Giáo dục công dântrung học cơ sở nói chung và Giáo dục công dân lớp 7 và 8 nóiriêng, từ các phương pháp truyền thống như: Thuyết trình, đàmthoại, nêu gương… đến các phương pháp hiện đại như: Thảoluận nhóm, động não, nghiên cứu trường hợp điển hình, xử lítình huống… Các phương pháp này có thể được thực hiện quacác hình thức học tập theo lớp, theo nhóm, cá nhân, có thể tổchức học tập trong lớp hoặc tại các địa điểm tham quan dãngoại

Các phương pháp dạy học Giáo dục công dân truyền thống vàhiện đại đã được đề cập tới trong nhiều tài liệu khác nhau, đượcgiáo viên vận dụng thường xuyên trong các bài giảng của mình

Có thể nói việc lựa chọn phương pháp tích hợp là hết sứcquan trọng, nó quyết định đến sự thành công hay thất bại củanội dung tích hợp