Bởi lẽ, những nghiên cứu này không chi đặt nền tảng lý luận mà còn chỉ ra những con đường, phương thức hiệu quả giúp các nhà quản lý nguồn nhân lực trong thực tế có thể quản lý m ộ[r]
Trang 1QUẢN LÝ NGUỖN NHÂN Lực • TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC - • • •
HƯỚNG NGHIÊN cứu LIÊN NGÀNH ĐANG PHÁT TRIỂN Ở VIỆT NAM
ThS Nguyễn Anh Thư*
Mở đẩu
K h ô n g th ể p h ủ n h ận tác đ ộ n g tất yếu của các nhân tố m ôi trư ờ n g như to àn cần hóa,
sự p h á t triển của in te rn e t và công nghệ truyền thông mới hay sự p h á t triển của kinh tế tri
thứ c đang gây n ê n biến đổi lớn m ọ i m ặt đời sống của nhân loại, tro n g đó có lĩnh vực giáo
dục đại học T ấ t cả nh ữ n g yếu tố này đòi hỏi hệ thống giáo dục đại h ọ c của m ọi quốc gia
phải th ay đổi cả về cấu trúc, thê’ chế, cơ chê' vận hành và từ ng th à n h tố đẻ’ thích ứng
C h u ẩn bị trư ớ c h o ặ c so n g h àn h với những biến đổi dó, các n h à ng h iên cứu giáo dục đã
phải quan tâm đ ế n n h ữ n g tiếp cận liên ngành giữa quản lý và giáo dục
N g h iên cứu liên ng àn h tro n g giáo dục đại học thề h iện ở việc tích hợp các tiếp cận
quản lý vào kh u vực giáo dục đại học Q uá trình này đã diễn ra từ khá lâu và tạo nên các
hư ớng nghiên cứ u m ới về Q u ản lý giáo d ục đại học N h ữ ng công trìn h nghiên cứu vế
Q uản lý giáo d ụ c đại h ọ c k h ô n g chi m ang giá trị lý luận th u ầ n tú y m à còn đ ó n g góp sầu
sắc vào sự p h á t triển , th ay đổi của các thể ch ế giáo dục đại h ọc trê n khắp th ế giới C hính
vì vậy, ch uyên n g à n h Q u ản lý giáo dục, tro n g đó có hướng chuyên sâu Q ụản lý giáo dục
dại h ọc ngày càn g p h át triể n m ạ n h mẽ; thu h ú t sự quan tâm của n h iề u n hà nghiên cứu
T ro n g lĩnh vực Q ụản lý, Q uản lý nguổn nhân lực là m ột chủ để quan trọng, m ột hoạt
dộng phổ biến và thiết yếu trong m ọi loại hình tổ chức Do đó, vai trò của nó là không thê’ phủ
* Khoa Khoa học Q uan lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhản văn, Đ H Q G H N
Trang 2nhận trong các tổ chức th u ộ c khu vực giáo dục đại học Sự p h át triển thực tế của khu vực giáo dục đại học ở cả các nước p h át triển và đang phát triển đ ểu đặt ra n h u cầu cẩp thiết đối với các nghiên cứu về Q ụản lý ngu ồ n nhân lực trong giáo dục đại học Bởi lẽ, những nghiên cứu này không chi đặt nền tảng lý luận mà còn chỉ ra những con đường, phương thức hiệu quả giúp các nhà quản lý nguồn nhân lực trong thực tế có thể quản lý m ộ t cách hiệu quả đội ngũ nhân lực của các cơ sở giáo dục đại học Vì thế, trên bình diện th ế giới, các nghiên cứu về chủ đế này rất phong phú, có bể dày và được vận dụng triệt để T rong khi đó, ở nước ta, dù đã có những công trình về m ột số chủ đề sâu của quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục đại học nhưng vẫn còn
bỏ ngỏ nhiều khía cạnh quan trọng, hứa hẹn nhiểu đóng góp có giá trị khoa học và thực tiễn Điéu này đòi hỏi các học giả V iệt N am cần tiếp tục tìm kiếm và vận dụng các hướng nghiên cứu mới vể Q ụản lý nguổn n h ân lực vào trong bối cảnh giáo dục đại học nước nhà
Xuất phát từ những lý d o nêu trên, bài viết này n h ằm m ụ c đích h ệ th ố n g hóa lại những hướng nghiên cứu chính, p h ổ biến vể Q ụản lý ngu ồ n n h ân lực tro n g giáo dục đại học trên
th ế giới và ở Việt N am T ừ đó, bài viết sẽ gợi ý m ộ t số hư ớng nghiên cứu m ới trên cơ sở vận dụng tiếp cận Q ụản lý ngu ổ n nhân lực trong tổ chức nói chung và m ở rộng những hướng nghiên cứu đã có trê n th ế giới vào khu vực giáo dục đại h ọ c ở V iệt N am
N g h iên cứu này là m ộ t n ghiên cứu định tính Vì vậy, tác giả sử d ụ n g chủ yếu phư ơng
ph áp p h ân tích tài liệu đ ể th u th ập th ô n g tin từ các c ô n g trìn h đ ã c ô n g b ố n h ằm h ệ thống
h ó a lại n hữ ng h ư ớ n g n g h iên cứu đã có tro n g nước và ở nư ớc ngoài vể chủ để này cũng
n h ư tổ n g hợp lại các để x u ất vể n h ữ n g hư ớng n g h iê n cứu m ới m à các tác giả tro n g và ngoài nước đã khuyến nghị
Bên cạnh đó, p h ư ơ n g p h á p quan sát cũng được sử d ụ n g đ ể th u th ập các dữ liệu thực
tế vế công tác quản lý n g u ổ n nhân ỉực ở m ộ t số trư ờ n g đại h ọ c V iệt N a m n h ằm đề xuất các hư ớng n ghiên cứu m ới về quản lý n g uồn n h â n lực tro n g giáo dục đại h ọ c m à cỏ m ức
độ khả thi và p h ù h ợ p cao với V iệt N am
1 Tổng quan các chủ đề nghiên cứu chính về quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục đại học trên thế giới và ở Việt Nam
1.1 Tmh hình nghiên cứu trên th ế giới
C ác nghiên cứu trê n th ế giới vể quản lý n g u ổ n n h â n lực tro n g giáo dục đ ại học để cập đến nhiều chủ để rất p h o n g phú; đa dạng
Trang 3QUẢN LÝ N6UỔN NHẨN Lưc TRONG GIÁO DỤC ĐAI HOC - HƯỚNG NGHIÊN c ứ u 7 1 1
T rư ớ c h ế t, có thể kê’ đến các nghiên cứu vế tiếp cận chiến lược với công tác quản lý nguổn nhân lực tro n g giáo dục đại học H ư ớng nghịên cứu này đ ặ t ra yêu cẩu vế tính khớp
nối giữa chiến lược h o ạ t đ ộ n g của tổ chức với chiến lược quản lý n g u ồ n n h ân lực (Sarip &
R oyo 2 0 i4 ) C ụ th ể là; xuất p h á t từ việc p h ân tích kỹ m ôi trường b ê n tro n g và bên ngoài giáo dục đại học, các n h à q u ản lý cấp cao của các cơ sở giáo dục đại h ọ c sẽ xác định m ục tiêu chiến lược cho tổ chức của m ình tro n g m ột th ờ i kỳ xác đ ịnh T ừ m ục tiêu đó, các phư ơ n g án h à n h đ ộ n g chiến lược sẽ được phác thảo, trong đ ó có p h ư ơ n g án quản lý
n g uồn n h â n lực để giúp tổ chức có được số lượng, chất lượng và cơ cấu n h ân lực phù hợp cho việc đ ạ t đư ợc m ụ c tiêu ch iến lược của nó (O k e n d u 2012)
M ộ t h ư ớ n g n g h iên cứu k h ác là tổ n g quan về chức năng, vai trò, ảnh hưởng của công tác quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục đại học (Arslan, A kdem ir & Kasli 2013, Dulm i, Celo
& G olem i 2013, X IN G 2009) T h e o đó, các nhà nghiên cứu k h ẳn g định, tro n g các tổ chức nói chung, cơ sở giáo dục đại h ọ c nói riêng; quản lý nguổn n h â n lực có b ố n vai trò
cơ bản: 1 T h à n h viên b a n đ iều h à n h chiến lược cùa tổ chức (S trateg ic P artn e r); 2 D ẫn đầu th ay đổi (C h a n g e A g e n t); 3 Đ ại diện cho nhân viên (E m ploỵee C h a m p io n ); và 4
Q uản trị các vấn để tác n ghiệp vể n g uồn n h ân lực (A dm inistrative E xpert) N h ư vậy, có
th ể thấy, q u án lý n g u ồ n n h â n lực vừa đóng góp vào các hoạt đ ộ n g ch iến lược của tổ chức (h o ạ c h định ch iến lược, q u ản lý th ay đối, th ú c đẩy n h ân viền), vừa chịu trách nhiệm vế
h o ạt đ ộ n g tác n ghiệp ch u y ên m ô n sâu của lĩnh vực này (quản lý q u a n h ệ lao động, tuyển dụng, đào tạo và p h á t triển , đ án h giá h o ạt động, đãi ngộ) Bởi vậy, người làm công tác quản lý n g u ổ n n h ân lực có thê’ xác định rất rõ k h u ô n khồ h à n h đ ộ n g và đối tượng tác động của m ìn h tro n g tồ chức
Bên cạnh đó, các tác giả nước ngoài hướng sự quan tâm riêng đ ến đặc trưng của những đổi tượng nhân viên rất cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học như giảng viên, nhà quản lý,
nhân viên th ư viện của các trư ờ ng đại học c h ẳ n g hạn như tác giả S hattock (2000), trong
cuốn sách M anaging Academic S tạ ffin Changing University Systems International Trends and Comparisons đã so sánh h o ạt đ ộng quản lý đội ngũ giảng viên tro n g các trường đại học ở
khá nhiều nư ớc trên th ế giới đê’ cung cấp cái nhìn toàn cảnh vế n hữ ng khác biệt; thách thức đổi với h o ạt đ ộ n g này tro n g giai đ o ạn biến động m ạn h mẽ của h ầ u h ế t các h ệ thống đại học; h o ặc tác giả cô n g trìn h “Staffìng trends in college and university libraries” (dịch:
N hững xu hướng xây dựng đội ngủ nhân lực trong thư viện các trường đại học và cao đẳng) năm
2013 đ ã chi ra sáu xu h ư ớ n g p h á t triển đội ngủ th ủ thư và thư viện các trường đại học ở M ỹ
Trang 4n h ư vai trò của th ủ thư chuyền từ p h ụ c vụ trực tiếp là chủ yếu sang h ỗ trợ chuyên m ôn cho người đọc, xu hư ớng tự đ ộ n g hóa, th u ê ngoài các dịch vụ kỹ th u ật của th ư viện, v.v để các
n h à quản lý th ư viện trường đại học th am khảo và điểu chỉnh chiến lược quản lý nhân viên
th ư viện của m ình; hay có tác giả lại chỉ tập trung vào làm rõ nhữ ng khía cạnh của năng lực
q uản lý chiến lược của các trưởng p h ò n g nhân sự tại các trường đại h ọ c cộng đổng của m ột nước (S teadham 2006)
N ổ i b ật tro n g các nghiên cứu về quản lý n g u ồ n n h â n lực tro n g giáo dục đại h ọ c là
chủ để quản ỉý hoạt ảộng và đánh giá nguồn nhân lực trong giáo dục đại học R ất nh iểu công
trìn h để cập đ ến cả những vấn đề ch u n g n h ư tính tấ t yếu của h ệ th ố n g quản lý và đánh giá
cô n g việc của n h ân viên tro n g giáo dục đại h ọ c (ví dụ: “P erfo rm an ce Evaluation o f
H ig h e r E d u catio n : A N ecessity ” (dịch: Đánh giá hoạt động trong giáo dục đại học Sự cân thiết) của Jalaliyoon và T a h e rd o o st 2012), triết lý tiếp cận chức n ăn g của hệ th ố n g này (ví dụ: “Perform ance M an a g e m e n t in H igher E d u c a tio n - D ev e lo p m en t versus C o n tro l”
(dịch: Quản lý hoạt động trong giáo dục đại học - P h á t triển hay Kiểm soát) cùa M orris,
S tan to n và Y oung 2 0 0 7 ), n h ữ n g tác đ ộ n g b ên ngoài tớ i sự vận h à n h của hệ th ố n g này (ví dụ: “E xtem al pressures aíỉecting th e ad o p tio n o f em ployee p e ríò rm a n c e m an ag em en t in
h ig h er ed u catio n in stitu tio n s” (dịch: Á p lực bên ngoài ảnh hưởng tới sự thừa nhận hệ thống quản ỉý hoạt động nhân viên trong các cơ sở giáo dục đại học) của D ecram er, Sm olders và
V a n d erstraeten 2012) cho đến n h ữ n g tác đ ộ n g của h ệ th ố n g đ án h giá này tới chính sách đãi ngộ của các cơ sở giáo dục đại học (ví dụ: “P erío rm a n c e appraisal and the
co m p en satio n o f academ ic staff in th e U niversity o f T a r tu ” (dịch: Đ ánh giá hoạt động và đãi ngộ giảng viên ở trường Đ ại học T a rtu ) của T ủ rk 2 0 0 8 ) h ay tác đ ộ n g đ ến sự hài lòng và
năng suất làm việc của đội ngũ giảng viên đại h ọ c (ví dụ: "P erío rm an ce A ppraisal System
Im pact on U niversity A cadem ic S taff Jo b S atisfaction an d P ro d u ctiv ity ”, (dịch: Ảnh hưởng của hệ thống đánh giá hoạt động lên sự hài lòng với công việc và năng suất lao động của giảng viên đại học) của Y ustina và M u íủ n d a 2 0 06).
N goài ra, những n ghiên cứu gần đây vể quản lý n g u ổ n n h ân lực tro n g lĩnh vực giáo
dục đại học ở các nước trê n th ế giới còn tập trung vào những vấn để rất cụ thề của lĩnh vực
này như,- Đ ộ n g lực làm việc, sự hài lòng với công việc của n h ân lực tro n g cơ sở giáo dục đại h ọ c (R ash eed 2010; T ai & C h u an g 2014; Khalid, Irsh ad & M a h m o o d 2012); tỷ lệ
th ô i việc của n h â n lực trin h độ cao tro n g các cơ sở giáo dục đại h ọ c (N agow ski 2006); quan điềm của đội ngủ cán b ộ quản lý trư ờng đại h ọ c vể quản lý n g u ồ n n h ân lực trong giáo dục đại h ọ c (C o n v e rtin o 2 0 0 8 )
Trang 5QUẢN LÝ NGUỒN NHÃN Lự c TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC - HƯỚNG NGHIÊN cứu 713
Khái q u át lại; có thê’ nó i việc nghiên cứu về Q uản lý n g u ổ n n h ân lực tro n g giáo dục đại học ở các n ư ớ c trê n th ế giới đã có m ộ t bể dày phát triển từ rất lâu N h ờ đó, các công trìn h n g h iên cứu vể lĩnh vực n ày đã đ ó n g góp không nhỏ vào sự p h á t triể n thực tế của các
h ệ th ố n g đại h ọ c trê n th ế giới C h ín h vì vậy, giứi nghiên cứu cũng n h ư các nhà quản lý giáo dục đại h ọ c V iệt N am rất cán tìm hiểu đê’ vận dụng, tìm ra n h ữ n g hư ớ n g đi mới p hù
h ợ p với th ự c tiễ n V iệt N a m đ ể th ú c đầy sự p h át triển của m ộ t h ệ th ố n g đại học hiện đại;
h iệ u quả cho n ư ớ c nhà
7 2 Tinh hình nghiên cứu trong nước
Ở V iệt N a m , có thê’ th ấy nghiên cứu về quản lý n g u ồ n n h ân lự c /c ô n g tác cán bộ tro n g giáo d ụ c đại h ọ c tập tru n g chủ yếu ở chức nàng đào tạo, bổi d ư ỡ n g và phát triển
n ăn g lực của g iản g viên và n g h iên cứu viên H àng loạt luận vàn, luận án và các bài báo đã được cô n g b ố đ ể u tập tru n g ch ín h vào chức năng này T iêu biểu là các đ ề tài “Các biện
p h á p p h á t triể n đ ộ i ngũ giảng viên của H ọ c viện T h a n h th iếu niên V iệt N a m trong giai
đ o ạn h iện n a y ” (lu ậ n văn th ạc sĩ G iáo dục h ọ c của Đ ỗ T h ị T h u H ằn g n ă m 2008); “Biện
p h áp p h á t triển đ ội ngũ cán b ộ quản lý cùa H ọ c viện H àn h ch ín h th u ộ c H ọ c viện C hính trị - H à n h c h ín h Q ụ ố c gia” (luận văn thạc sĩ Giáo dục h ọ c của N g u y ễn M in h H ải năm
2 0 0 8 ); “Đ ào tạ o và p h á t triển n g u ổ n nhân lực giảng dạy tại trư ờ ng Đ ại học Kinh tế -
Đ H Q G H N ” (lu ậ n vãn th ạc sĩ K inh d o an h và quản lý của T rịn h T h ị Kim A nh năm
2 0 1 2 ); “P h á t triể n đội n gũ n ữ cán b ộ quản lý các trường đại h ọ c Y V iệt N a m th eo quan điểm b ìn h đ ẳn g g iớ i” (lu ận án tiến sĩ Giáo dục học của Lương H o ài N g a n ăm 2012)
T ro n g chứ c n ăn g p h á t triển n g u ồ n n h ân lực, nhiều n h à nghiên cứu quan tâm đến
n h ữ n g n ăn g lực cụ th ể của n h ó m lao động th en chốt tro n g các cơ sở giáo dục đại học - giảng viên C ầ u h ỏ i ch ín h được tập trung trả lời là: Đ ào tạo cái gì và đ ào tạ o như th ế nào cho giảng viên? H ư ớ n g n g h iên cứu này dường như th u h ú t n h iề u h ọ c giả V iệt N am h ơ n là các h ọ c giả n ư ớ c ngoài M ộ t số nghiên cứu tập trung sâu vào m ộ t loại n ăn g lực của giảng viên, ví dụ n h ư “Đ ào tạo và p h á t triể n nguồn nhân lực th eo nhữ ng n ă n g lực cần th iết -
M ộ t p h ư ơ n g p h á p m ới n ân g cao năng lực giảng dạy cho giảng v iên ” Bài viết này của tác giả N g u y ễn T h ù y D u n g đã triể n khai phư ơ n g pháp đào tạo dựa trê n n ă n g lực đê’ cung cấp cho các cơ sở giáo dục đại h ọ c V iệt N am m ộ t tiếp cận cập n h ậ t của th ế giới giúp nâng cao
p h ấn n ăn g lực giảng d ạy của giảng viên T ro n g khi đó, n h iều n ghiên cứu khác lại tập tru n g vào b ộ n â n g lực c ố t lõi của m ộ t giảng viên bậc đại học đó là n ăn g lực chuyên m ôn, năng lực n g h iê n cứu, n ăn g lực giảng dạy và các năng lực khác h ơ n là chi m ộ t năng lực
Trang 6Đ iển h ìn h cho h ư ớ n g nghiên cứu b ộ năng lực này là luận án tiế n sĩ của tác giả N g u y ễn
T h ị M ai P h ư ơ n g “P ro m o tin g academ ic staff capacity in V ietn a m h ig h er ed u catio n :
T o w ard an efFective an d sustainable d ev elo p m en t m o d e l” (d ịch : Thúc đẩy năng lực giảng viên trong hệ thống giáo dục đại học Việt N am : H ưởng tới mô hình p h á t triển hiệu quả và bên vững) và bài viết “P h á t triển năng lực giảng viên n h ằm n ân g cao chất lượng giáo dục và
đào tạo tro n g các trư ờ n g đại học, cao đẳng tro n g điểu k iện to à n cầu h ó a và b ù n g n ổ tri
th ứ c” của TS N g u y ễn H ữ u Lam C ác công trìn h này đã p h â n tích sấu sác, có n h ữ n g so sánh h o ạt đ ộ n g p h á t triển nguồn n h â n lực của đại h ọ c V iệt N a m với các trư ờng đại h ọ c tiên tiến trê n th ế giới, có khảo sát chi tiết giảng viên và các n h à q u ản lý của n h iề u trư ờ n g đại h ọ c ở V iệt N a m để đề xuất n h ữ n g giải p h áp khá cụ th ể n h ằ m n ân g cao bộ n ăn g lực của giảng viên n êu trê n và m ột số giải pháp p h ụ trợ n h ư đ iều ch ỉn h ch ế đ ộ đãi ngộ, đ ầu tư
th ê m cơ sở vật chất, tài chính, v.v
C ó m ộ t số ít cô n g trìn h n ghiên cứu to à n diện, tất cả các chức n ăn g của h o ạ t động quản lý n g u ồ n n h â n lực tro n g khối đại h ọ c đê’ để xuất các giài p h á p th iế t thực cho việc
n âng cao chất lư ợng h o ạ t động q u ản lý n g u ổ n n h â n lực của các trư ờ n g đại h ọ c h o ặc của lĩnh vực giáo d ụ c /g iá o d ụ c đại h ọ c nói chung Đ ó là các cô n g trìn h : “Q ụ ản lý đ ội ngũ giảng viên tro n g đ ại h ọ c đ a ngành, đa lĩnh vực ở V iệt N a m th e o q u an điểm tự chủ và trách n h iệm xã h ộ i” (luận án tiến sĩ G iáo dục h ọ c của P h ạm V ăn T h u ẩ n năm 2 0 0 9 ); bài viết “Q u ản lý n g u ổ n n h ân lực nâng cao ch ất lượng đào tạ o tại Đ ại h ọ c C ô n g nghiệp H à
N ộ i” công b ố trê n T ạ p chí C ông nghiệp n ăm 2009 của th ạ c sĩ Bùi T h ị N g ân và th ạc sĩ
N gu y ễn A nh T u ấ n và đ ể tài n ghiên cứu cấp n h à nư ớc KX 05.11 d o PG S.T S P hạm
T h à n h N ghị chủ trì với tiê u để “N g h iên cứu và để xuất giải p h áp n â n g cao h iệu quả quản
lý và sử d ụ n g n g u ổ n n h â n lực tro n g quá trìn h cô n g n g h iệp hóa, h iệ n đại hóa đ ất nư ớc” (N h á n h 4: n g h iên cứ u quản lý n g u ồ n nhân lực tro n g giáo dục - đ ào tạ o ) N h ữ n g công trìn h này đã làm rõ các khái niệm công cụ, b ản ch ất lao đ ộ n g n h à g iá o /n h â n lực giáo dục đào tạo, cũng n h ư cách tiếp cận nghiên cứu ch u n g và tiếp cận tự ch ủ và trách n h iệm xâ hội tro n g n ghiên cứ u h o ạ t động q u ản lý giảng viên của các trư ờ n g đại học; làm sáng tỏ kinh nghiệm th ế giới vể quản lý đội ngủ giảng viên tro n g các trư ờ n g đại học, đặc b iệt là đại học đa ngành, đ a lĩnh vực; p h ân tích th ự c trạng đội ngũ, th ự c trạ n g quản lý giáo viên
và cán b ộ tro n g h ệ th ố n g giáo dục nó i chung và giáo dục đại h ọ c nói riêng; p h ân tích hiện trạng chính sách đ ố i với giáo viên và cán b ộ giáo dục; n ê u kinh n g h iệm quốc tế và m ô
h ìn h quản lý n g u ổ n n h ân lực tro n g giáo dục m ầm non, giáo dục p h ổ thông, giáo dục kỹ
th u ật - dạy n ghế và giáo dục đại học C uối cùng; các cô n g trìn h náy đã để xuất n hữ ng giải
Trang 7QUẢN LÝ NGUỖN NHẪN L ự c TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC - HƯỚNG NGHIÊN c ứ u 7 1 5
p h áp quản lý n g uồn n h ân lực giáo dục đào tạo nói chung và n h â n lực cho các trường đại
h ọ c đa ngành, đa lĩnh vực tro n g xu hư ớng phát triển hiện nay T u y nhiên, tác giả của
n h ữ n g công trìn h n ày chưa đi sâu vào nhữ ng chức năng q u a n trọ n g n h ư quản lý chiến lược n g u ổ n n h â n lực của tổ chức và đ án h giá thực hiện công việc của n h â n lực trong các
cơ sở giáo d ụ c đại h ọ c cù n g với n hữ ng tiếp cận và phư ơng p h á p q u ản lý n g u ồ n nhân lực
m ới cập n h ậ t trên th ế giới
T ó m lại, n h ìn vào tổ n g q u an tìn h h ìn h nghiên cứu trên, có th ể thấy, các nhà nghiên cứu vế quản lý n g uồn n h ân lực tro n g giáo dục đại h ọ c ở Việt N a m đã ngày càng quan tâm
đ ến n h iếu tổ n g th ể h ệ th ố n g và từ ng chức năng cụ th ể của q u ản lý n g u ồ n n h ân lực D ù vậy,
so với các hư ớng nghiên cứu m à các tác giả nước ngoài đã triển khai, còn rất nhiếu chủ để hấp dẫn và h ữ u ích đê’ các n h à nghiên cứu V iệt N am đào sâu, xem xét tro n g bối cảnh m ột
n ển giáo d ụ c đại h ọ c chuyển đổi, nh iểu đặc thù và biến động của nước ta hiện nay
2 Những định hướng nghiên cứu liên ngành mới về quản lý nguồn nhân lực trong giáo dục đại học ở nước ta
2 7 Các định hướng nghiên cứu mới dành cho Việt Nam trên cơ s ở m ờ rộng các hướng nghiên cứu v ề quản lý nguồn nhân lực trong giáo dụ c đại học trên th ế giới
C ác đ ịn h h ư ớ n g n g h iên cứu của các học giả trê n th ế giới tổ n g hợp ở p h ẩn trước đã gợi m ở m ộ t số h ư ớ n g m ới m à các n h à nghiên cứu Việt N a m có th ể triển khai đê’ làm
p h o n g p h ú th ê m và đ ó n g góp sâu sắc h ơ n cho sự p h á t triển th ự c tế của cô n g tác quản lý
n g u ồ n n h â n lực tro n g h ệ th ố n g giáo dục đại học V iệt N am
T rư ớ c h ết, có th ể đ ề cập đ ế n hư ớng nghiên cứu về tiếp cận chiến lược đối với quản lý nguổn nhân lực/công tác tổ chức - cán bộ của các tố chức giáo dục đại học Việt N am H ướng
n ghiên cứu n ày có th ể th ú c đầy các để xuất về quy trình q u ản lý chiến lược chuỗi hoạt
đ ộ n g chức n ăn g của q u àn lý n g u ồ n nhân lực (từ h o ạch định, th ự c thi đ ến đ án h giá chiến lược n g u ổ n n h â n lực của các tồ chức giáo dục đại học Đ iều n ày sẽ giúp các nhà quản lý tro n g các tổ chức này (ví dụ: trư ờ n g đại h ọ c) h ìn h dung ra sự k hớ p n ối chặt chẽ giữa chiến lược p h á t triển chung của trư ờ n g m ìn h với chiến lược n g u ồ n n h ân lực cẩn đáp ứng đê’ h o à n th à n h ch iến lược p h á t triể n chung T rê n thự c tế, chưa n h iể u n h à quản lý trường đại h ọ c /c ơ sở giáo dục đại h ọ c ở V iệt N a m quan tâm đến v ấn đ ể chiến lược p h át triển bển vững (1 0 năm , 20 n ăm trở lê n ) nên rất cần n ề n tảng lý lu ậ n p h ù h ợ p với bối cảnh
V iệt N am về vấn đế này để h ỗ trợ cho họ
Trang 8H ư ớng n ghiên cứu th ứ hai được đề xuất là làm rõ các vai trò; ản h hư ở n g của Q u ản lý ngu ồ n n h ân lực tro n g bố i cảnh giáo dục đại học chuyển b iến m ạn h mẽ, nh iều thách thứ c
và ràng b u ộ c n h ư ở V iệt N am C ụ th ể là, n h à Q u ả n lý n g u ồ n n h â n lực tro n g n hữ ng tổ chức giáo dục đại h ọ c ở V iệt N a m k h ô n g chỉ đảm n h iệm các vai trò là người quản lý h à n h chính các công việc vế n h ân sự và h ồ sơ n h ân viên h ay đại diện cho người lao động với
d an h nghĩa của C ô n g đ o à n chủ yếu tổ chức các h o ạ t đ ộ n g đãi n gộ b ù đắp do lãnh đạo cấp cao của các tổ chức này giao cho T ro n g b ố i cản h giáo dục đại h ọ c V iệt N am hiện nay, các nhà n ghiên cứu cẩn đi sâu p h â n tích vai trò đ ồ n g h à n h ch iến lược và đại diện cho
sự thay đổi của n h à q u ản lý n g u ổ n n h â n lực tro n g các tổ chức giáo d ụ c đại h ọ c và cách
thức để h iện th ự c h ó a các vai trò này C ó n h ư thế, Q u ản lý n g u ổ n n h â n lực m ới thực sự
có tác đ ộ n g b ề n vững tới sự p h á t triể n của tổ chức
T rư ớ c yêu cầu cấp th iết về đổ i m ới h ệ th ố n g q u ản trị đại h ọ c nư ớc ta, từ tiếp cận
chiến lược, m ộ t h ư ớ n g nghiên cứu có th ể đi sâu vào là những biến đổi của quản lý nguồn nhân lực trước xu hướng đổi mới quản trị đại học ở Việt N a m V ới h ư ớ n g nghiên cứu này,
các h ọ c giả có thẻ’ p h á t triển các m ô h ìn h quản trị đại h ọ c m ới p h ù h ợ p với nước ta và đi kèm với nó là hệ th ố n g quản lý n g u ồ n n h ân lực tư ơ n g th íc h với từ n g m ô hình, từng cấp
độ quản trị đại h ọ c đ ể đ ảm bảo sự vận h àn h h iệu quả của các m ô h ình
N ghiên cứu về các đối tượng người lao động trong các tổ chức giáo dục đại học gợi ý
m ột hướng đi cho các h ọ c giả V iệt N am trong việc tìm hiểu sâu hơn đặc trưng của các nhóm nhân lực trong các tổ chức này gổm: cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên hành chính - dịch vụ, nhân viên thư viện và giảng viên/nghiên cứu viên Đ ồng thời, bên cạnh những giải pháp m à
nhiểu học giả trong nước đã đề xuất để đào tạo và p h át triển đội ngũ giảng viên, cán bộ quản
lý giáo dục đại học V iệt N am , n hữ ng nghiên cứu th eo hướng này n ên tập trung th êm vào các giải pháp cụ thể về đào tạo và p h át triển các nhóm đối tượng khác n h ư n h ân viên hành chính
- dịch vụ, nhân viên thư viện vì đây là những n h ó m nhân tố có vai trò kết nối quan trọng sự thành công của nhữ ng n h ân tố còn lại trong các cơ sở giáo dục đại học
Các n ghiên cứu vể việc đ á n h giá giáo dục đại h ọ c nư ớc ta h iện đ an g tập trung vào các chủ để đ án h giá chương trìn h đào tạo, phư ơ n g p h áp giảng dạy, đ á n h giá tổ n g thể để xếp h ạn g trư ờng đại học C h ín h vì vậy, m ột hư ớng n g h iên cứu đư ợc đề xuất tiếp th eo từ việc m ở rộng các n ghiên cứu về đ á n h giá đội ngũ n h ân lực tro n g các cơ sở giáo dục đại
học nước ngoài chính là đánh giá thực hiện công việc và quản lý hoạt động của nhân viên trong các tổ chức giáo dục đại học Việt N am Các công trìn h th eo h ư ớ n g này nên tập trung
Trang 9QUẢN LÝ NGUỔN NHẪN Lực TRONG GIÁO DỤC ĐAI HỌC - HƯỚNG NGHIÊN cứu 7 1 7
vào các p h ư ơ n g p h áp đ á n h giá mới m à giới quản lý nguồn n h â n lực tro n g các doanh nghiệp, tổ chức trê n th ế giới và ở V iệt N am đã áp dụng n h ư quản lý th eo m ục tiêu (M B O ), thẻ điểm cần b ằn g (B S C ), chỉ số h o à n th àn h công việc cố t yếu (K P I), v.v Điều quan trọng là, các n h à n g h iên cứu cần tìm ra hướng áp dụng p h ù h ợ p với đối tượng nhân lực đặc biệt là giảng viên, n g h iên cứu viên tro n g h o ạt động đặc th ù liên quan đến giảng dạy, nghiên cứu k h o a h ọ c ở bậc đại h ọ c trong bối cảnh V iệt N a m h iện nay
2.2 Các hướng nghiên cứu m ới trên cơ sở vận dụng tri thức v ề quản lý nguồn nhân lực trong tổ chức vào các tổ chức giáo dục đại học ở Việt Nam
T rê n b ìn h diện k h o a h ọ c vế Q u ản lý nói chung và Q uản lý n g u ổ n n h ân lực trong tổ chức nói riêng, còn rất n h iều đ ịn h hư ớng m ới m à các nhà n ghiên cứu nước ta có thể tìm hiểu đê’ tích h ợ p vào quản lý n g u ổ n n h ân lực tro n g giáo dục đại h ọ c V iệt N am Có thể gợi
ý m ộ t số h ư ớ n g n g h iên cứu sau:
- Quản lý nhân tài (T a ỉen t M anagem ent) trong các tổ chức giáo dục đại học Việt N am
C h ủ để này k h ô n g m ới trê n th ế giới Ở V iệt N am , đã xuất h iện m ộ t số nghiên cứu vé
Q u ản lý n h ân tài nó i chung song chưa có nh iểu nghiến cứu ắi sâu vào Q ụản lý nhân tài tro n g các tổ chức giáo dục đại học C h ủ để này đặc b iệt có ý nghĩa bởi tro n g các nhóm
n h ân lực của k h u vực giáo dục đại học, giảng viên và nghiên cứ u viên có th ể xem là đối tượng tinh h o a /n h ầ n tài của đ ất nước Sự p h á t triể n của n h ó m n h ân tài này cùng với nhân tài tro n g các n h ó m n h â n lực quản lý, h à n h chính - dịch vụ đ ặt ra vấn đề: n ếu không
có các biện p h áp b ể n vững đê’ th u hút, giữ chân và p h át triển n h â n tài thì các cơ sở giáo dục đại học (c h ủ yếu là đại h ọ c công) sẽ phải đổi m ặt với hiện tư ợ n g chảy m áu chất xám sâu sắc và nhữ ng h ệ lụy của nó n h iều hơn nữa
- Q ụ ản lý tri th ứ c (K now ledge M an ag em en t) và xây’’ dựng tổ chức biết học (L earning O rg a n iz atio n ) tro n g khu vực giáo dục đại học của V iệt N am T ổ chức trong lĩnh vực giáo dục đại học là m ộ t loại h ìn h tổ chức rất đặc b iệt vì n ó tập hợp đông đảo đội ngũ n h â n lực trìn h đ ộ cao của xã hội Vì thế, nếu khô n g phát triể n được văn hóa học tập
và quản lý d ò n g tri th ứ c h iệu quả th ì tri thức không thê’ trở th à n h công cụ hữu hiệu thúc đẩy sự p h át triển của các tổ chức này, từ đó n h â n rộng ra th ú c đẩy sự p h át triển của toàn
xã hội Việc n g h iên cứu ch ủ để này sẽ th ú c đẩy cả các nghiên cứu liên n g ành giữa Q ụản lý giáo dục, Q u ản lý n g u ồ n n h â n lực và V ăn hóa tổ chức
- Liên q u an đ ến vấn đề tạo động ỉực cho các nhón: nhân lực trong tổ chức giáo dục đại học Việt N am , m ộ t số đ ịn h hư ớ ng nghiên cứu có thể đưa ra là: sự gắn kết với công việc
Trang 10(job en g ag em en t) của giảng viên, nhân viên h àn h chính, n h à quản lý; sự cam kết với tổ chức (o rg an izatio n al c o m m itm e n t); sự hài lòng với cô n g việc (jo b satisfaction) và tỷ lệ thôi việc (la b o u r tu rn o v e r) của người lao đ ộ n g tro n g các cơ sở giáo dục đại h ọ c V iệt
N am N h ữ n g n g h iên cứu th eo hướng này sẽ liên n g àn h với lĩnh vực h à n h vi tổ chức (organizational b eh av io r) - vốn đã là m ộ t lĩnh vực liên n g àn h giữa tầm lý h ọ c và khoa học tổ chức C ác n g h iên cứu n ày sẽ giúp các n h à quản lý n g u ồ n n h â n lực giáo dục đại h ọ c
V iệt N am nắm được các điều kiện, n h ân tố tác đ ộ n g tới sự gắn kết với cô n g việc, hài lòng với công việc, v.v của đội ngũ n h â n viên tro n g tổ chức của h ọ và tìm ra đư ợc n h ữ n g giải
p h á p /c h ín h sách n g u ồ n n h ân lực p h ù h ợ p đê’ tác đ ộ n g tích cực tới đời số n g tâm lý của
nh ân viên tro n g tổ chức
- Đi sâu vào nhóm nhân lực quản lý trong các tổ chức giáo dục đại học Việt N a m , các
chủ đề th ú vị và h ữ u ích m à các n h à nghiên cứu có th ể khai th ác gồm : p h o n g cách lãnh đạo của các n h à q u ản lý /n h à q u ản lý n g u ổ n n h â n lực tro n g các tổ chức này; k h u n g năng lực lãnh đ ạ o /q u ả n lý đối với h ọ khi h o ạt đ ộ n g tro n g m ộ t loại h ìn h tổ chức đặc th ù với
n h ó m n h â n viên có trìn h đ ộ cao N h ữ n g n ghiên cứu n à y sẽ góp p h ẩ n chỉ ra các cách thức khác n h au từ p h ía các n h à quản lý đẻ’ tác đ ộ n g vào sự th a y đổi và hiệu quả của h o ạ t đ ộ n g quản lý n g u ồ n n h â n lực tro n g các tổ chức giáo d ụ c đại học
N h ìn chung, n hữ ng hư ớ n g nghiên cứu được gợi m ở trê n đ ều là các hư ớ n g liên ngành Vì vậy, nó đò i h ỏi n h à n g h iên cứu cẩn có kiến th ứ c to àn diện và p h ù h ợ p với chủ
đề nghiên cứu m à m ìn h sẽ lựa chọn
Kết luận
Với n h ữ n g gì đã trìn h bày, có thê’ nói; Q u ản lý n g u ồ n n h ân lực tro n g giáo dục đại học
là m ộ t chủ để rộ n g lớn C ác h ọ c giả trên th ế giới đã đào sâu và p h á t triển ch ủ để này theo
sự p h á t triế n của các lý th u y ết vể Q u ản lý n g uồn n h ân lực nói ch u n g từ q u ả n lý các cồng việc h àn h chính liên quan đến ngu ổ n n h ân lực đến quản lý chiến lược n g uổn n h ân lực và quản lý n h ản tài,
Ở V iệt N am , chủ đế này đã từng bước th u h ú t được sự quan tầm n h iều h ơ n của các nhà nghiên cứu vể quản lý và vế giáo dục đại học T u y nhiên, n h u cẩu thực tiễn từ việc phát triển m ộ t nển giáo dục đại học đại chúng với các cơ sở giáo dục đại học có đ ủ năng lực tự chủ và đảm bảo trách nhiệm xã h ội vẫn đang đặt ra n h iều vấn đế bức xúc đòi hỏi các nhà nghiên cứu về Q ụản lý giáo dục nói chung, Q ụản lý giáo dục đại học V iệt N a m nó i riêng phải tiến h àn h nghiên cứu đê’ khái quát th ành lý luận p h ù hợp với thực tiễn V iệt N am