+ Nếu môi trường đó là trong suốt và không đồng tính hoặc đồng tính nhưng không trong suốt thì ánh sáng không truyền đi theo đường thẳngC. - Ánh sáng truyền đi trong hai môi trường: Nếu[r]
Trang 1Bài 1: Nhận biết ánh sáng - Nguồn sáng và vật sáng
I TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1 Khi nào ta nhận biết được ánh sáng?
⇨ Ta nhận biết được ánh sáng khi có ánh sáng truyền vào mắt ta
2 Khi nào ta nhìn thấy một vật?
⇨ Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng truyền từ vật đó vào mắt ta
3 Nguồn sáng và vật sáng
- Nguồn sáng là vật tự nó phát ra ánh sáng
Ví dụ: Ngọn nến đang cháy, bóng đèn đang phát sáng, Mặt Trời,
- Vật sáng bao gồm nguồn sáng và những vật hắt lại ánh sáng chiếu vào nó
Ví dụ: Quyển sách, bàn ghế, cây cối vào ban ngày
Lưu ý: Vật đen là vật không tự phát ra ánh sáng và cũng không hắt lại ánh sáng
chiếu vào nó Sở dĩ ta nhận ra được vật đen vì nó đặt bên cạnh những vật sáng khác
Những chiếc chai nhựa màu đen không tự phát ra ánh sáng và không hắt lại ánh sáng Ta nhìn thấy những chiếc chai nhựa màu đen đó vì nó được đặt cạnh những vật sáng khác (ghế, chậu cây, bức tường )
Trang 2II PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
1 Điều kiện nhìn thấy vật
Để nhìn thấy được một vật cần phải có hai điều kiện:
- Phải có ánh sáng từ vật đó phát ra
- Ánh sáng từ vật phát ra đó phải truyền được đến mắt ta
Nếu thiếu một trong hai điều kiện trên thì ta không thể nhìn thấy được vật
2 Nhận biết, phân biệt nguồn sáng và vật sáng
a) Nhận biết
* Nguồn sáng
Căn cứ vào nguồn gốc ta có thể xếp thành hai loại nguồn sáng:
- Nguồn sáng tự nhiên: Mặt Trời, núi lửa đang hoạt động, con đom đóm
- Nguồn sáng nhân tạo: Bếp ga đang cháy, que diêm đang cháy
* Vật sáng
Ta có thể chia vật sáng thành hai loại:
- Nguồn sáng
- Vật hắt lại ánh sáng: Những vật không tự phát ra ánh sáng nhưng hắt lại ánh sáng khi có ánh sáng chiếu vào nó
b) Phân biệt nguồn sáng và vật sáng
* Giống nhau: Cả nguồn sáng và vật sáng đều có ánh sáng từ nó phát ra
* Khác nhau:
- Nguồn sáng: Là những vật tự nó phát ra ánh sáng
- Vật sáng: Có thể là những vật không tự phát ra ánh sáng mà chỉ hắt lại ánh sáng khi được nguồn sáng khác chiếu vào
BÀI TẬP LUYỆN TẬP Câu 1: Nguồn sáng có đặc điểm gì?
A Truyền ánh sáng đến mắt ta
B Tự nó phát ra ánh sáng
Trang 3C Phản chiếu ánh sáng.
D Chiếu sáng các vật xung quanh
Câu 2 Hãy chỉ ra vật nào dưới đây không phải là nguồn sáng?
A Ngọn nến đang cháy
B Vỏ chai sáng chói dưới trời nắng
C Mặt trời
D Đèn ống đang sáng
Câu 3 Khi nào ta nhận biết được ánh sáng?
A Khi ta mở mắt
B Khi có ánh sáng đi ngang qua mắt ta
C Khi có ánh sáng lọt vào mắt ta
D Khi đặt một nguồn sáng trước mắt
Câu 4 Khi nào ta nhìn thấy một vật?
A Khi vật được chiếu sáng
B Khi ta mở mắt hướng về phía vật
C Khi vật phát ra ánh sáng
D Khi có ánh sáng từ vật đến mắt ta
Câu 5 Vật nào dưới đây không phải là nguồn sáng?
A Mặt Trời
B Ngọn nến đang cháy
C Con đom đóm lập lòe
D Mặt Trăng
Câu 6 Ta nhìn thấy bông hoa màu đỏ vì
A Bản thân bông hoa có màu đỏ
B Bông hoa là một vật sáng
C Bông hoa là một nguồn sáng
D Có ánh sáng đỏ từ bông hoa truyền đến mắt ta
Câu 7 Vì sao ta nhìn thấy một vật?
A Vì ta mở mắt hướng về phía vật
B Vì mắt ta phát ra các tia sáng chiếu lên vật
C Vì có ánh sáng từ vật truyền vào mắt ta
D Vì vật được chiếu sáng
Câu 8 Trong thực tế có những trường hợp nào ta không thể nhìn thấy một vật đặt trước mặt? Nguyên nhân chung của các trường hợp đó là gì?
Câu 9 Tìm một ví dụ thực tế chứng tỏ: Nếu từ vật không có ánh sáng tới mắt
ta thì mắt không nhìn thấy vật? Tìm một ví dụ thực tế chứng tỏ: Từ vật có ánh sáng phát ra, nhưng ánh sáng đó không đến được mắt, thì mắt không nhìn thấy vật?
Câu 10 Hãy chọn các từ sau điền vào chỗ trống: Nguồn sáng, vật sáng.
Trang 4Khi xem chiếu phim thì lúc đầu đèn tắt, rạp tối đen Sau đó máy chiếu chiếu hình ảnh lên màn hình Bóng đèn máy chiếu là ……… Màn ảnh là
……… ánh sáng từ màn ảnh chiếu lên ghế, tường Ghế, tường trở thành
……… Một khán giả thình lình mở đèn pin để tìm kiếm một vật bị đánh rơi Đèn pin là ……… còn vật bị đánh rơi là ………
Bài 2: Sự truyền ánh sáng
I TÓM TẮT LÍ THUYẾT
1 Đường truyền của ánh sáng
Định luật truyền thẳng của ánh sáng: Trong môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
2 Tia sáng và chùm sáng
a) Tia sáng
Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng có hướng gọi
là tia sáng
Biểu diễn tia sáng:
b) Chùm sáng
- Chùm sáng gồm nhiều tia sáng hợp thành
- Có ba loại chùm sáng:
+ Chùm sáng hội tụ gồm các tia sáng giao nhau trên đường truyền của chúng
+ Chùm sáng phân kì gồm các tia sáng loe rộng ra trên đường truyền của chúng
Trang 5+ Chùm sáng song song gồm các tia sáng không giao nhau trên đường truyền của chúng
Lưu ý: Ánh sáng truyền đi trong không khí với vận tốc rất lớn, gần bằng 300000 km/s Có nghĩa là cứ mỗi giây ánh sáng đi được khoảng 300000 km
II PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
1 Giải thích khi nào nhìn thấy được vật
Để giải thích tại sao khi mắt ta mở và vật là một nguồn sáng nhưng ta vẫn không nhìn thấy vật Căn cứ vào ánh sáng truyền theo đường thẳng, ta kẻ một đường thẳng từ mắt đến vật đó Nếu:
- Đường thẳng đó gặp vật cản là vật chắn sáng thì ta không thể nhìn thấy vật
- Đường thẳng đó không gặp vật cản là vật chắn sáng thì ta nhìn thấy vật
2 Giải bài tập ánh sáng truyền đi trong các môi trường
Căn cứ vào định luật truyền thẳng của ánh sáng để giải thích:
- Ánh sáng truyền đi trong một môi trường:
+ Nếu môi trường đó là trong suốt và đồng tính thì ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
+ Nếu môi trường đó là trong suốt và không đồng tính hoặc đồng tính nhưng không trong suốt thì ánh sáng không truyền đi theo đường thẳng
- Ánh sáng truyền đi trong hai môi trường: Nếu cả hai môi trường đều trong suốt
và đồng tính thì ánh sáng truyền đi theo hai nửa đường thẳng bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường đó
BÀI TẬP LUYỆN TẬP Bài 1: Chiếu một chùm ánh sáng hẹp vào mặt một tấm gỗ phẳng Hiện tượng nào sau đây sẽ xảy ra?
Trang 6A Ánh sáng truyền xuyên qua tấm gỗ.
B Ánh sáng đi vòng qua tấm gỗ theo đường cong
C Ánh sáng đi vòng qua tấm gỗ theo đường gấp khúc
D Ánh sáng không truyền qua được tấm gỗ
Bài 2: Chùm sáng………… gồm các tia sáng…… trên đường truyền của chúng Chọn các cụm từ cho sau đây, điền vào chỗ trống của câu trên theo thứ
tự cho đầy đủ.
A Phân kỳ; giao nhau B Hội tụ; loe rộng ra
C Phân kỳ; loe rộng ra D Song song; giao nhau
Bài 3: Chọn một phát biểu không đúng về đường truyền của tia sáng:
A Trong môi trường trong suốt nhưng không đồng tính, ánh sáng không truyền theo đường thẳng
B Trong môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
C Trong môi trường đồng tính nhưng không trong suốt, ánh sáng không truyền theo đường thẳng
D Trong môi trường trong suốt nhưng không đồng tính, ánh sáng luôn truyền theo đường thẳng
Bài 4: Chọn câu đúng trong các câu sau:
A Ánh sáng truyền đi theo một đường thẳng
B Chùm sáng hội tụ là chùm trong đó các tia sáng xuất phát từ cùng một điểm
C Chùm sáng sau khi hội tụ sẽ trở thành chùm sáng phân kì
D Người ta quy ước biểu diễn đường truyền của ánh sáng bằng một đường thẳng
Bài 5: Tại sao vào những ngày nắng nóng gay gắt của mùa hè, lúc gần trưa hoặc đầu buổi chiều, mặt đường nhựa có lúc trông loang loáng như vũng nước.
Bài 6: Làm thế nào để đóng đươc 3 cái cọc cho thẳng hàng mà không cần dùng thước hoặc một vật nào khác để gióng hàng? Tại sao lại có thể làm như vậy?