Tuy nhiên việc vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, thiết kế tiến trình dạy học các bài học hoặc chủ đề dạy học đảm bảo các yêu cầu về phương pháp dạy học, cách xây dựn[r]
Trang 1
Năm học 2019-2020
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI LỘC
TRƯỜNG THCS PHÙ ĐỔNG
CHUYÊN ĐỀ
TỔ CHỨC TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
THCS
Thực hiện: Nhóm Sử
CHUYÊN ĐỀ
Trang 2TỔ CHỨC TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
Xã hội ngày càng hiện đại, việc giáo dục nói chung và công tác giảng dạy nói riêng cần phải đổi mới để phù hợp xu hướng của thời đại
Hiện nay, hướng học tập của học sinh có nhiều thay đổi, các em còn ít say
mê với việc học tập, nhiều em cò lơ là không có ý thức học tập Nhiệm vụ quan trọng của việc dạy học là làm sao giúp các em tìm lại hứng thú, đam mê với môn học Giúp các em đạt được khả năng chủ động, tư duy, chiếm lĩnh kiến thức
Căn cứ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khóa XI về đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các
yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất năng lực của người học”; “Tập trung trí tuệ , thể chất hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.
Xuất phát từ những lý do trên tôi nhận thấy: Đổi mới các phương pháp trong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng là rất quan trọng và cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử Qua dạy học thực tế, nghiên cứu các tài liệu bồi dưỡng chuyên môn, trao đổi với đồng nghiệp, nhóm sử trường THCS Phù Đổng xin được trình bày chuyên đề “Tổ chức tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động trong bộ môn lịch sử ở trường THCS”
II/ THỰC TRẠNG:
Trong thực tế giảng dạy bộ môn lịch sử ở nhà trường phổ thông, người giáo viên đã vận dụng nhiều phương pháp nhằm tối ưu hóa việc nắm bắt kiến thức lịch
sử của học sinh Tuy nhiên việc vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, thiết kế tiến trình dạy học các bài học hoặc chủ đề dạy học đảm bảo các yêu cầu về phương pháp dạy học, cách xây dựng, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá chuỗi các hoạt động học theo sự định hướng phát triển năng lực người học là rất cần thiết đối với giáo viên nhưng trong quá trình vận dụng vào soạn bài theo yêu cầu định hướng phát triển năng lực còn gặp nhiều khó khăn, tốn nhiều thời gian
Một giờ học tốt phải là một giờ học phải phát huy được tính tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng cho học sinh năng lực học vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đem lại cảm giác hứng thú trong quá trình học tập Các hoạt động dạy học phải bám sát mục tiêu giáo dục, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh Chú trọng học kết hợp nâng cao tri thức, rèn luyện ứng dụng các phương tiện, các thiết bị dạy học công nghệ thông tin vào bài giảng
III/ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
Trang 31/ Hoạt động dạy học là gì:
Hoạt động dạy học là hoạt động được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế, tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành
và phát triển phẩm chất, năng lực của người học
Giáo viên xây dựng, thiết kế hoạt động dạy học một cách đầy đủ và cụ thể bao nhiêu thì công việc dạy học càng hiệu quả bấy nhiêu Hầu hết giáo viên đều mong muốn đạt được thành công trong các giờ dạy mà họ thường bỏ qua việc xây dựng chiến lược hoạt động của thầy một cách lôgic, khoa học và có định hướng Khi nói về hoạt động dạy của giáo viên, người ta dễ nghĩ đến sự hoàn chỉnh có tính đơn phương của nó Từ thực tế này dẫn đến tình trạng, nhiều giờ học trở nên nhàm chán, sa vào truyền thụ tri thức một chiều, không đáp ứng được nhu cầu cá nhân người học
2/ Thiết kế tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động:
Thiết kế tiến trình dạy học theo các bước:
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
2 Kĩ năng:
3 Thái độ:
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung:
- Năng lực chuyên biệt:
II.PHƯƠNG PHÁP
III.PHƯƠNG TIỆN
IV CHUẨN BỊ
V TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
Tình huống xuất phát
Hình thành kiến thức mới
Hình thành kĩ năng mới (luyện tập)
Vận dụng, tìm tòi, mở rộng kiến thức
I MỤC TIÊU: là đảm bảo các yêu cầu sau:
1 Về kiến thức: yêu cầu học sinh phải nhớ, nắm vững, hiểu rõ các kiến thức cơ
bản trong một nội dung, một chủ đề lịch sử trong chương trình, sách giáo khoa làm nền tảng để có thể phát triển năng lực ở cấp cao hơn
2 Về kĩ năng: biết vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi, giải bài tập, làm
thực hành; có kĩ năng tính toán, vẽ hình, dựng biểu đồ, lập niên biểu
3 Về thái độ: có lòng yêu quê hương, đất nước gắn liền với chủ nghĩa xã hội, lòng
tự hào dân tộc và trân trọng đối với những di sản lịch sử trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước
Biết trân trọng các dân tộc, các nền văn hóa trên thế giới, có tinh thần quốc
tế chân chính, yêu chuộng hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc
Hình thành niềm tin từ thấp đến cao, từ lạc hậu đến văn minh của lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới
Có thái độ yêu ghét rõ ràng nhằm hình thành phẩm chất cần thiết của người công dân; sống nhân ái có ý thức chấp hành pháp luật, yêu lao động, cống hiến công sức xây dựng quê hương đất nước
Trang 44 Định hướng phát triển nặng lực:
- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo,
làm việc nhóm, giao tiếp làm chủ ngôn ngữ, tính toán, đọc-viết, truyền thông
- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tái hiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, năng lực
thực hành bộ môn lịch sử, xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện lịch sử với nhau, năng lực so sánh, phân tích, phản biện, khái quát hóa, năng lực nhận xét đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề lịch sử nhân vật, năng lực vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra
II PHƯƠNG PHÁP:
1 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử
- Nhóm đồ dùng trực quan hiện vật;
- Nhóm đồ dùng trực quan tạo hình;
- Nhóm đồ dùng trực quan quy ước;
2 Dạy học nêu vấn đề (dạy học nêu và giải quyết vấn đề)
3 Dạy học theo dự án (làm việc nhóm là dạng tổ chức hoạt động chủ yếu)
4 Phương pháp tự học của học sinh (là phương pháp hiệu quả trong việc hình thành năng lực học sinh)
5 Sử dụng di sản trong dạy học (Di sản văn hóa vật thể và Di sản văn hóa phi vật thể)
III PHƯƠNG TIỆN:
- Bài giảng điện tử
- Các phương tiện kĩ thuật ( ra-di-ô; máy ghi âm; video, tivi, máy tính, projecter ;)
- Bản đồ, lược đồ;
- Tranh ảnh,tài liệu liên quan đến nội dung bài học
IV CHUẨN BỊ:
GV: SGK-SGV, phiếu bài tập, bài tập
HS: Nghiên cứu SGK, tài liệu tham khảo, tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến bài học
V TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:
1 Ổn định điểm danh: (Đây điều kiện bắt buộc nhằm quản lý học sinh)
2 Kiểm tra bài cũ: GV kết hợp linh hoạt.
Tuy nhiên nếu có thời gian giáo viên nên ra câu hỏi kiểm tra trắc nghiệm theo 4 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao
3 Bài mới:
3.1 Hoạt động khởi động/Tình huống xuất phát: Giáo viên (GV) cần bố trí thời
gian hợp cho mỗi hoạt động
- Mục tiêu: Tạo tâm thế, ý thức học tập, gây hứng thú để học sinh (HS) vào bài
mới Giáo viên cần: Nêu vấn đề tìm hiểu của bài học khi khởi động gắn liền với hoạt động tiếp nối là hình thành kiến thức mà đã có trong tài liệu, SGK của bài học; coi hoạt động này là một hoạt động học tập, có mục đích, thời gian hoạt động
và sản phẩm hoạt động; bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày tỏ quan điểm cũng như sản phẩm của hoạt động
Trang 5- Phương thức: Giáo viên chuẩn bị các thiết bị (tranh ảnh, mô hình, bản đồ, lược
đồ ) các phương tiện và tài liệu, tư liệu lịch sử để phục vụ bài học) Giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài học, đồ dùng học tập cần thiết)
- Dự kiến sản phẩm (nội dung): Đây là nội dung chính của hoạt động.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức mới:
Được thể hiện hai phần – Hoạt động của thầy- trò- Dự kiến sản phẩm (nội dung)
(NỘI DUNG) Hoat động 1: (thời gian)
- Mục tiêu:
- Phương thức tiến hành:
- Tổ chức hoạt động:
Lưu ý trong một hoạt động học giáo viên
cần thể hiện các bước:
+ Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
cần thể hiện trên giáo án là nhiệm vụ gì?
- Nhiệm vụ rõ ràng, phù hợp với khả năng
của học sinh
- Hình thức giao lưu phải sinh động
+ Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ
học tập
- Giáo viên khuyến khích học sinh hợp tác
với nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV theo dõi, giúp đỡ, hỗ trợ thích hợp
nhưng không làm thay cho HS
+ Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động.
- Khuyến khích HS trình bày kết quả hoạt
động
- Xử lý tình huống sư phạm hợp lý nếu có
+ Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập
- HS nhận xét, phân tích, đánh giá, kết quả
nhiệm vụ học tập của bạn
- GV bổ sung phần phân tích nhận xét,
đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của
học sinh (Trường hợp cần thiết)
- Chính xác hóa các kiến thức đã hình
thành cho học sinh
- Có các phương án đánh giá kết quả hợp
lý
Hoat động 2:… (thời gian)
- Mục tiêu:
- Phương thức tiến hành:
- Tổ chức hoạt động:
Nội dung của Hoạt động 1 (theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và không thực hiện phần giảm tải)
Nội dung của Hoạt động 2 (theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và không thực hiện phần giảm tải)
Trang 6Hoat động 3:… (thời gian)
- Mục tiêu:
- Phương thức tiến hành:
- Tổ chức hoạt động:
Nội dung của Hoạt động 3 (theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và không thực hiện phần giảm tải)
3.3 Hoạt động luyện tập: (thời gian)
- Mục tiêu: GV hướng dẫn HS củng cố, khắc sâu kiến thức, kĩ năng, thái độ đạt
được mục tiêu của bài học đảm bảo chuẩn kiến thức, kĩ năng theo quy định
- Phương thức tiến hành: Các hình thức và phương pháp tổ chức.
- Dự kiến sản phẩm: Nội dung của hoạt động
Trong hoạt động luyện tập cần đảm bảo theo quy trình GV hướng dẫn HS củng cố, khắc sâu kiến thức, kĩ năng, thái độ đã có thông qua hoạt động thực hành
có tính hệ thống hóa với nhiều hình thức khác nhau sao cho đạt được mục tiêu của bài học đảm bảo chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông quy định
3.4 Hoạt động tìm tòi mở rộng và vận dụng: (thời gian)
- Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học liên hệ với thực tiễn cuộc sống
- Phương thức tiến hành: Giao câu hỏi, bài tập liên quan đến nhân vật lịch sử
hoặc một sự kiện lịch sử
- Dự kiến sản phẩm: Nội dung kiến thức lịch sử đã học có liên quan đến thực tiễn
cuộc sống
Đối với hoạt động tìm tòi mở rộng và vận dụng phải có hai phần: Tìm tòi mở rộng, vận dụng và chuẩn bị bài mới; do đó, GV phải giao nhiệm vụ cho HS về tìm hiểu bài mới đây là một khâu quan trọng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng một giờ học lịch sử Nếu có chuẩn bị về những kiến thức trước khi học bài mới thì HS
sẽ chủ động tiếp thu kiến thức mới, ngoài ra còn có tác dụng ý thức trách nhiệm và kích thích hứng thú học tập của HS đối với môn học Vì vậy, GV cần rèn luyện cho
HS thói quen và kĩ năng chuẩn bị bài mới như:
- Đọc qua một lượt để có cái nhìn khái quát cả bài, sau đó tìm hiểu nội dung và mối quan hệ với bài học trước như thế nào?
- Chú ý đi sâu tìm hiểu những điểm quan trọng, cơ bản theo sự hướng dẫn của GV
để có thể trả lời những câu hỏi mà SGK đặt ra
- Cần ghi lại những khái niệm khó, những vấn đề phức tạp chưa rõ để phản ánh với giáo viên, yêu cầu GV giải thích
- HS cần rèn luyện phương pháp tự nghiên cứu tài liệu lịch sử ngoài SGK để mở rộng và hiểu sâu sắt các sự kiện lịch sử để làm phong phú vốn tri thức, phục vụ cho công việc học tập sau này
3/ Ví dụ minh họa:
Baì 9 tiết 11: NHẬT BẢN
I Mục tiêu
1 Kiến thức: Sau khi học xong bài, học sinh
Trang 7- Biết được tình hình và những cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai
- Trình bày được sự phát triển kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh và nguyên nhân của sự phát triển đó Giải thích nguyên nhân sự phát triển "thần kì" của kinh tế Nhật Bản
- Biết được chính sách đối ngoại của Nhật Bản sau chiến tranh
2 Kỹ năng
- Rèn luyện phương pháp tư duy, khái quát, tổng hợp, kĩ năng sử dụng
bản đồ …
3 Thái độ
- HS nhận thức rõ ý chí vươn lên tự cường, lao động hết mình và tôn trọng
kỷ luật của người Nhật Bản Hiểu được quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt – Nhật ngày nay
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt:
+ Tái hiện kiến thức lịch sử, xác định mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện
tượng lịch sử
+ Vận dụng kiến thức về những nguyên nhân giúp nền kinh tế Nhật Bản để rút ra được bài học cho bản thân cũng như của Việt Nam
II Phương pháp: Trực quan, phát vấn, thuyết trình, nhóm, phân tích, tổng hợp … III Phương tiện:
- Ti vi
- Máy vi tính
IV Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Giáo án word và Powerpoint
- Tranh ảnh về Nhật Bản
- Bản đồ châu Á
Trang 82 Chuẩn bị của học sinh
- Đọc trước sách giáo khoa và hoàn thành các nhiệm vụ được giao
- Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh về Nhật Bản
V Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ : Cho biết vì sao sau chiến tranh nước Mĩ trở thành nước TB
giàu mạnh nhất thế giới?
3 Bài mới:
3.1 Hoạt động khởi động
- Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản bước đầu của bài
học cần đạt được đó là nhận xét được sơ lược về đất nước Nhật Bản qua một số hình ảnh, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
- Phương pháp: Trực quan, phát vấn.
- Thời gian: 3 phút.
- Tổ chức hoạt động: GV trực quan một số tranh ảnh về đất nước Nhật Bản.
Yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
+ Hình ảnh này cho các em liên tưởng đến quốc gia nào?
Em hiểu gì về đất nước Nhật Bản?
+ Qua hình ảnh này em thấy nền kinh tế Nhật Bản ra sao sau chiến tranh?
- Dự kiến sản phẩm: Đó là những hình ảnh về Nhật Bản, Nhật Bản có nhiều thiên
tai,
- Nằm trong vành đai lửa, tài nguyên thiên nhiên khan hiếm, thường xuyên phải hứng chịu động đất, …
Trang 9Bước ra khỏi cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, là một nước bại trận, kinh tế gặp rất nhiều khó khăn, nhưng Nhật Bản đã vươn lên nhanh chóng trở thành một siêu cường về kinh tế, đứng thứ 2 TG (sau Mĩ) Nguyên nhân nào dẫn đến sự phát triển thần kì của đất nước Nhật Bản? Chúng ta sẽ tìm hiểu những nội dung này trong bài học hôm nay
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
1 Hoạt động 1: 1 Tình hình Nhật Bản sau chiến tranh
- Mục tiêu: Trình bày được tình hình và những cải cách dân chủ ở Nhật Bản
sau Chiến tranh thế giới thứ hai Quan sát lược đồ 17 Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai SGK, xác định vị trí một số thành phố lớn
- Phương pháp: Trực quan, phát vấn, thuyết trình, cá nhân
- Thời gian: 10 phút
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
Bước 1.GV giao nhiệm vụ
- HS đọc SGK mục 1
GV giới thiệu vài nét về Nhật Bản và chỉ trên
lược đồ
Diện tích:377,973km2 ds: 126,8 triệu người……
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu
GV giới thiệu vài nét về Nhật Bản và chỉ trên
lược đồ
? Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản ở
trong tình trạng như thế nào?
? Nhật đã làm gì để giải quyết khó khăn
? Em có nhận xét gì về cải cách của Nhật Bản
- Những cải cách toàn diện cả về kinh tế, chính trị
và xã hội
1 Hoàn cảnh
- Nhật là nuớc bại trận, bị quân đội nuớc ngoài chiếm đóng
- Mất hết thuộc địa;
- Kinh tế bị tàn phá nặng nề Khó khăn bao trùm đất nưuớc
2 Cải cách dân chủ:
- Nội dung:
+ Ban hành Hiến pháp mới + Cải cách ruộng đất
+ Xoá bỏ quân phiệt, giải gáp lực lượng vũ trang + Giải thể các công ty độc
Trang 10? Cải cách đó có ý nghĩa như thế nào?
(Đem lại một luồng không khí mới đối với nhân
dân, đó là nhân tố quan trọng giúp Nhật Bản phát
triển mạnh)
Quan sát lược đồ 17, xác định vị trí một số thành
phố lớn
Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động
- HS trình bày
Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
tập
HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá,
kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh
Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho
học sinh
quyền lớn + Ban hành quyền tự do dân chủ
* Những cải cách này đã trở thành nhân tố quan trọng giúp Nhật Bản phát triển mạnh mẽ sau này
2 Hoạt động 2 2 Nhật Bản khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh
- Mục tiêu: Trình bày được sự phát triển kinh tế của Nhật Bản sau chiến
tranh và nguyên nhân của sự phát triển đó Giải thích nguyên nhân sự phát triển
"thần kì" của kinh tế Nhật ản
- Phương pháp: Trực quan, phát vấn, nhóm.cá nhân
- Thời gian: 15 phút.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
Bước 1 GV giao nhiệm vụ học tập
- HS đọc SGK
- Chia lớp thành4 nhóm thảo luận:
+ Nhóm chẵn: Trình bày được sự phát triển kinh tế của
Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai
+ Nhóm lẻ: Giải thích nguyên nhân sự phát triển "thần kì"
của kinh tế Nhật Bản
N 2,4.? Điều kiện thuận lợi cơ bản nào đã giúp NB phục
hồi và phát triển nhanh chóng sau chiến tranh?nêu những
thành tựu kinh tế NB từ năm 50 đến đầu những năm 70
-Từ đầu những năm
50 đến đầu những năm 70
của thế kỷ XX kinh
tế tăng trưởng mạnh
mẽ được coi là sự phát triển thần kì: Công nghiệp tăng trưởng 15%, GDP tăng từ 20 tỉ USD (1950) lên 183 tỷ USD (1968) đứng