Hoạt động báo cáo: Có 3 lần báo cáo kết quả trong một bài học như sau: Sau HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC và HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP sẽ có báo cáo với thầy/cô kết quả những việc làm của các[r]
Trang 1PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN 6 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Xu thế của nền giáo dục nước ta là phải thay đổi hình thức giáo dục để tạo ra một lớp người mới năng động, tự tin, làm chủ chính mình và biết hợp tác Trên thế giới việc thay đổi phương thức giáo dục đã diễn ra từ lâu và mang lại nhiều thành công Hình thức giáo dục mới này chuyển từ cách dạy học truyền thống thầy dạy trò nghe, ghi chép thụ động sang hình thức giáo dục hiện đại trò làm việc trải nghiệm chiếm lĩnh kiến thức, thầy quan sát giúp đỡ Nổi bật ở hình thức dạy học này còn là cách tổ chức chỗ ngồi, HS được ngồi theo nhóm, được tự do thảo luận đưa ra ý kiến của mình
Phương pháp dạy học mới là: Coi quá trình tự học của HS là trung tâm hoạt động giáo dục, giáo viên là người hướng dẫn, đồng hành với HS, giúp HS tự tìm hiểu
và lĩnh hội kiến thức Là hình thức dạy học đặt HS vào môi trường học tập tích cực, trong đó HS được tổ chức thành nhóm học tập một cách thích hợp Cách học này giúp các em rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho
HS học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác
Đối với cấp THCS, việc rèn cho các em các kỹ năng học hợp tác là hết sức cần thiết, tạo điều kiện để các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho HS
Môn toán là môn học đặc trưng chiếm thời lượng rất nhiều trong tất cả các môn học Môn toán đòi hỏi tư duy logic và sự tập trung cao độ HS gặp nhiều khó khăn trong quá trình trải nghiệm, thực hành, chiếm lĩnh kiến thức Xuất phát từ thực tế này
và với mong muốn hoàn thiện các phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng
dạy học môn toán, tôi xin trình bày chuyên đề “Phương pháp dạy học Toán 6 theo định hướng phát triển năng lực HS”.
PHẦN 2: NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lý luận
Theo các kết quả nghiên cứu về đổi mới giáo dục đổi mới phương pháp dạy học
là đổi mới cách dạy hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động “Tích cực” trong phương pháp được dùng với nghĩa chủ động hoạt động, trái nghĩa với bị động, chứ không dùng theo trái nghĩa với tiêu cực Phương pháp dạy học mới đòi hỏi phát huy tính tích cực của cả người dạy và người học
Phương pháp dạy học này thể hiện ở các dấu hiệu đặc trưng như:
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của HS: HS là chủ thể của hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa biết chứ không phải là thụ động tiếp thu những tri thức đã được sắp đặt sẵn HS được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, trực tiếp quan sát, làm thí nghiệm, thảo luận, giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ cá nhân, từ đó vừa nắm được kiến thức mới, kĩ năng mới vừa được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo của mình
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học Nếu rèn luyện cho HS có được phương
Trang 2pháp, kĩ năng, thói quen tự học, biết vận dụng linh hoạt những điều đã học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn thì sẽ tạo cho các em sự ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có của các em
- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động thuần tuý cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp thầy-trò, trò-trò, tạo nên mối quan
hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường đi tới những tri thức mới
Mọi hoạt động học hầu như diễn ra ở nhóm Mỗi nhóm học tập có từ 4 đến 6 HS, chia thành 2 hoặc 3 cặp đôi Nhóm trưởng là người nhận nhiệm vụ từ giáo viên, điều hành hoạt động của nhóm và báo cáo kết quả học tập của nhóm với giáo viên
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng học tập để điều chỉnh hoạt động học của học trò mà còn đồng thời tạo điều kiện để điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Việc HS tham gia đánh giá lẫn nhau sẽ có tác dụng tích cực để HS tự học và điều chỉnh bản thân
Tóm lại, trong phương pháp dạy học theo Phương pháp dạy học mới, người được giáo dục trở thành người tự giáo dục, là nhân vật tự giác, chủ động có ý thức về
sự giáo dục bản thân mình
2 Cơ sở thực tiễn
- Vấn đề thứ nhất: Tài liệu giảng dạy thay đổi.
Mỗi bài học được biên soạn theo chủ đề tích hợp để có thể tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực của HS theo các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực và chia thành 5 hoạt động: "Khởi động", "Hình thành kiến thức", "Luyện tập", "Vận dụng",
"Tìm tòi, mở rộng"
Trong đó hoạt động học của HS trong mỗi bài học cần được thực hiện một cách linh hoạt ở trong lớp, ngoài lớp, ở nhà và cộng đồng Các hoạt động học của HS được
tổ chức trên lớp, cùng với các hoạt động học ở ngoài lớp học tạo thành chuỗi hoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử dụng
Hoạt động "Vận dụng" và "Tìm tòi, mở rộng" là các hoạt động chủ yếu giao cho
HS thực hiện ở ngoài lớp học, không tổ chức dạy học hoàn toàn trên lớp Các hoạt động này hết sức cần thiết và quan trọng, giúp cho việc phát triển năng lực và phẩm chất của HS, cần phải tổ chức thực hiện đầy đủ và hiệu quả nhưng không yêu cầu tất
cả HS thực hiện như nhau, sản phẩm học tập của mỗi HS trong các hoạt động này cũng không giống nhau
Trên thực tế, chúng ta đang sử dụng SGK hiện hành và chúng ta đã tổ chức sinh hoạt chuyên môn tiếp cận với phương pháp giáo dục mới theo hướng phát huy năng lực của HS Do đó, chúng ta cần nắm bắt tinh thần của sự thay đổi phương pháp dạy học mới để khỏi phải bỡ ngỡ khi SGK được thay đổi
- Vấn đề thứ hai: Cách dạy và cách học thay đổi.
Lớp học được bố trí thành các nhóm, không gian lớp học cũng thay đổi, HS không còn ngồi đối diện với bảng đen và giáo viên nữa Có nghĩa việc “trình bày bảng” của giáo viên không còn là vấn đề quan trọng nữa Sự thay đổi này tạo nên sự khó thích nghi đối với HS, đối với giáo viên không phải chỉ trong thời gian ngắn có thể làm quen được
Môn toán là môn có những đặc thù riêng, được xem là môn khó học nhất về kiến thức và là môn cơ bản nhất để rèn luyện kĩ năng HS Trong một tiết học toán
Trang 3Phương pháp dạy học mới giáo viên phải làm việc gấp nhiều lần so với tiết dạy hiện hành Từ đó đòi hỏi sự linh hoạt của người giáo viên cũng phải thay đổi theo
Tóm lại, với sự thay đổi về cách dạy và cách học theo Phương pháp dạy học mới đòi hỏi giáo viên phải thích ứng và nhanh chóng hoàn thiện phương pháp, kĩ thuật dạy học mới có thể đáp ứng được
- Vấn đề thứ ba: Môi trường giáo dục thân thiện – HS tích cực.
Trường học có môi trường giáo dục thân thiện, là bước tiến của ngành HS nhận thấy mình được tôn trọng, tìm được niềm vui, sự tin tưởng, đoàn kết, tình bạn trong sáng, trân trọng tình thầy trò HS biết tích cực hoạt động trong học tập, bước đầu rèn luyện kĩ năng sống đó là: “Học để biết Học để làm Học để tự khẳng định mình Học
để cùng chung sống” Giáo viên ngoài dạy kiến thức còn giáo dục tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước cho HS
II THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN 6
1 Thực trạng việc lựa chọn phương pháp dạy học môn toán 6 trường học hiện nay
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã được đặt ra đối với tất cả các cấp học trong hệ thống giáo dục Đặc biệt, khi chúng ta tiến hành đổi mới chương trình và sách giáo khoa thì vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành một yêu cầu cấp thiết Tuy nhiên đổi mới phương pháp dạy học theo Phương pháp dạy học mới chưa được thực hiện một cách đồng bộ và còn mới ở các trường học, cấp học, các vùng miền trong cả nước
Việc sử dụng phối hợp các phương pháp, các kỹ thuật dạy học để phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS còn hạn chế Việc gắn nội dung dạy học với các tình huống thực tiễn cũng như để giải quyết các chủ đề phức hợp của thực tiễn chưa được chú trọng
Với những tiết dạy thông thường hiện nay, giáo viên có thể đã định hướng và chọn lựa một số phương pháp cho tiết học Nếu có thay đổi ngay trong lúc giảng bài thì sự thay đổi là không lớn Nhưng với tiết dạy theo Phương pháp dạy học mới giáo viên sẽ gặp khó khăn và hoàn toàn bỡ ngỡ cho việc lựa chọn phương pháp dạy học như thế nào để phù hợp trong một tiết dạy với cùng một lúc ở nhiều nhóm học khác nhau và tiến độ học tập khác nhau Phấn trắng bảng đen không còn là điều bắt buộc, thay vào đó chỉ cần một tờ giấy nháp, một chiếc bảng con cũng có thể truyền đạt kiến thức mong muốn; thay vì nói một lần cho cả lớp nghe thì phải nói nhiều lần cho nhiều nhóm khác nhau
2 Những thuận lợi và khó khăn:
2.1 Thuận lợi:
- Việc thực hiện xã hội hóa giáo dục đã đi vào chiều sâu
- Chúng ta đã thực hiện đổi mới phương pháp dạy học qua nhiều năm và có nhiều kết quả tích cực
- Cơ sở vật chất trường lớp được đầu tư ngày càng tương đối khang trang Lớp học có đầy đủ hệ thống bóng đèn điện, máy quạt, cửa sổ, cửa chính cung cấp đủ ánh sáng cho các em học tập Môi trường học tập sạch sẽ, thân thiện
- Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, hết lòng vì HS thân yêu
- Đa số HS chăm ngoan, có ý thức học tập tốt
Trang 4- Đa số phụ huynh nhiệt tình rất quan tâm đến việc học tập của con em mình, mua sắm đầy đủ đồ dùng học tập cho HS Thường xuyên phối kết hợp với giáo viên trong công tác giảng dạy
- HS được giáo viên quan tâm giúp đỡ cụ thể sâu sát
2.2 Khó khăn:
- Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS giáo viên vừa thực hiện vừa trải nghiệm, vừa rút kinh nghiệm chắc chắn không tránh khỏi bỡ ngỡ, lúng túng
- Giáo viên mất rất nhiều thời gian vào việc chuẩn bị đồ dùng học tập như: phiếu bài tập (cá nhân, nhóm, phiếu thống nhất),… Và góc học tập môn toán chưa thật
sự phong phú, chưa thu hút được HS
- Do đặc thù dạy theo Phương pháp dạy học mới là “dạy theo nhóm”, khi phân chia nhóm giáo viên phải chia đều các đối tượng HS chậm tiếp thu chậm nhớ vào đều các nhóm Vì thế trong một tiết dạy giáo viên phải đi lại thường xuyên và giảng giải nhiều cho từng cá nhân HS nên rất vất vả trong cả tiết dạy
- Trong lớp học có nhiều HS chưa chăm, không có ý thức tự học, phụ huynh không quan tâm, các em không ôn bài ở nhà nên đến lớp làm bài chậm, không hoàn thành được các bài tập như sách yêu cầu
- Đối với HS được phân công làm nhóm trưởng nhiều em năng lực còn hạn chế nên nhiều lúc không biết bạn mình làm như vậy đúng hay sai dẫn đến đánh giá còn sai lệch
- Trong hoạt động luyện tập, đa số các bài tập thường hoạt động cá nhân Chính
vì vậy mà có nhiều em chậm hiểu giáo viên phải đi đến từng nhóm để giảng giải cho từng em rất tốn thời gian và phải nói rất nhiều lần rất vất vả
- Vì khả năng đánh giá đúng/sai của một số em chưa tốt, có nhiều bài toán theo suy nghĩ của các em là đúng nên an tâm và chủ quan nên có ảnh hưởng đến việc nắm kiến thức ở một số em
- Việc đổi mới phương pháp dạy học đối với sách giáo khoa hiện nay có những tiết nội dung kiến thức nhiều nên khó thực hiện
III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN 6 THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MỚI
1 Quy trình dạy học 5 bước.
Trong Phương pháp dạy học mới, cần thiết kế theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS, khuyến khích sử dụng kiểu dạy học thông qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá, phát hiện của HS và thiết kế theo quy trình dạy học 5 bước
Bước1: Gợi động cơ, tạo hứng thú
Bước2: Trải nghiệm
Bước3: Phân tích, khám phá, rút ra bài học
Bước4: Thực hành
Bước5: Vận dụng
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
E HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, MỞ RỘNG
1.1 Bước 1: Gợi động cơ, tạo hứng thú
Tạo cho HS một động cơ, một ham muốn tìm ra con đường đi tới đích, tìm cách chiếm lĩnh kiến thức mới Từ đó khêu gợi trí tò mò khoa học, sự hứng thú khám phá
Trang 5cái mới Đây chính là một biện pháp quan trọng để phát huy tính tự giác, chủ động trong học tập của HS
Kết quả cần đạt được trong bước 1:
- Kích thích sự tò mò, khơi dậy hứng thú của HS về chủ đề sẽ học; HS cảm thấy vấn đề nêu lên rất gần gũi với mình
- Không khí lớp học vui, tò mò, chờ đợi, thích thú
Cách làm: Đặt câu hỏi; Đố vui; Kể chuyện; Đặt một tình huống; Tổ chức trò
chơi… Có thể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ, hoặc cá nhân từng HS
Trong một bài học Toán 6 theo Phương pháp dạy học mới, bước 1 này chính là hoạt động khởi động Ở đây ta hiểu KHỞI ĐỘNG có 2 mục đích cần đạt khi tổ chức
tiết học:
+ Tạo ra các hoạt động vui chơi, giải trí với mục đích vận động thân thể để
HS có một tâm lý thoải mái trước khi bước vào một bài học.
+ Tạo ra một tình huống có vấn đề về kiến thức chưa được học, đòi hỏi người học phải tìm cách giải quyết nó, muốn làm điều đó phải tìm một công cụ mới.
Ví dụ 1: Tổ chức các hoạt động trò chơi vận động thân thể nhằm tạo ra tình
huống có vấn đề ngay trong trò chơi để dẫn dắt vào bài học mới
Chẳng hạn trong “§1: Tập hợp Phần tử của tập hợp”
Khởi động bằng trò chơi thu thập đồ vật: Một bạn trong nhóm thu thập tất cả
bút viết các bạn trong nhóm, bạn khác thu thập tất cả các cuốn sách giáo khoa các bạn trong nhóm
Ví dụ 2: Tổ chức các hoạt động trò chơi nhằm tạo ra tâm lý thoải mái và tình
huống có vấn đề ngay trong hoạt động khởi động Chẳng hạn trong bài “Tập hợp các
số tự nhiên”
Khởi động bằng trò chơi đố bạn viết số:
- Thực hiện cho nhóm đôi: Một bạn viết số tự nhiên nào đó và yêu cầu bạn kia viết số liền sau hoặc liền trước, sau đó đổi vai cho nhau
- Hãy viết tất cả các số tự nhiên gồm 10 số tự nhiên đầu tiên
Ví dụ 3: Tạo ra một tình huống có vấn đề về kiến thức chưa được học, đòi hỏi
người học phải tìm cách giải quyết nó, muốn làm điều đó phải tìm một công cụ mới
Khởi động bằng việc thực hiện một bài toán:
a) Hãy cho biết các tập hợp sau có bao nhiêu phần tử:
A = {3}; B = {x; y}; C = {1; 2; 3; 4; 5;…}
b) Tìm số tự nhiên x biết: x + 5 = 2
Cần lưu ý:
- Trong ví dụ 3 bài tập “tìm số tự nhiên x mà x + 5 = 2” là tình huống có vấn đề
rõ ràng và HS hoàn toàn bỡ ngỡ vì không có cách nào giải được, giáo viên cần phải tận dụng tình huống để kích thích sự tò mò, hứng thú của HS
- Khi bài học không có thiết kế trò chơi thì giáo viên có thể thiết kế trò chơi khác có liên quan bài học để thu hút HS
- Có nhiều bài học không có hoạt động khởi động thì giáo viên tổ chức các hoạt động (không nhất thiết phải gắn với bài học) nhằm mục đích vui chơi, vận động thân thể như hát, chơi trò chơi tập thể, …
Trang 6- Hoạt động với mục đích vận động thân thể thường rất lôi cuốn HS, giáo viên cần chấm dứt hoạt động đúng lúc cần thiết để không làm mất thời gian tiết học
1.2 Bước 2: Trải nghiệm
Để nhận thức được về một đối tượng, một sự việc hay một vấn đề nào đó, người học phải dựa trên vốn kiến thức, vốn kinh nghiệm đã có từ trước Nếu HS không có vốn kiến thức cần thiết, hoặc không có những trải nghiệm nhất định thì không thể hình thành được kiến thức mới Hơn nữa, trong dạy học môn toán, kiến thức hình thành trước thường là cơ sở để hình thành, phát triển những kiến thức tiếp theo Do đó, trong dạy học, người giáo viên cần phải tìm hiểu vốn kinh nghiệm và những hiểu biết sẵn có của HS trước khi học một kiến thức mới và tổ chức cho HS trải nghiệm Sự định hướng và tổ chức các hoạt động của giáo viên là quan trọng, nhưng vốn kiến thức của
HS, những trải nghiệm của HS vẫn là yếu tố quyết định trong việc hình thành kiến thức mới
Kết quả cần đạt trong bước 2:
- Huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm có sẵn của HS để chuẩn bị học bài mới
- HS trải qua tình huống có vấn đề, trong đó chứa đựng những nội dung kiến thức, những thao tác, kĩ năng để làm nảy sinh kiến thức mới
Cách làm: Tổ chức các hình thức trải nghiệm gần gũi với HS Nếu là tình
huống diễn tả bằng lời văn, thì câu văn phải đơn giản, gần gũi với HS Có thể thực hiện với toàn lớp, nhóm nhỏ, hoặc cá nhân từng HS
Ví dụ 1: - Trong bài “Tập hợp Phần tử của tập hợp” thì hoạt động trò chơi “Thu thập đồ vật” là một hoạt động trải nghiệm cho kiến thức mới về tập hợp
- Trong bài “Tập hợp các số tự nhiên” thì trò chơi “1 Đố bạn viết số” và bài tập
“2 Thực hiện các hoạt động” là hoạt động trải nghiệm về tập hợp chỉ có các số tự nhiên, từ đó đặt ra câu hỏi “Tập hợp đó là gì? Tên gọi? Kí hiệu?”
- Trong bài “Số phần tử của một tập hợp Tập hợp con” thì bài toán “tìm số tự nhiện x biết x + 5 = 2” là một trải nghiệm bài toán thực tế mà không có đáp số, từ đó đặt ra câu hỏi “vậy những phần tử x này là cái gì? Gọi nó thế nào? Kí hiệu ra sao?”
Ví dụ 2: Đối với môn hình học 6 thì hoạt động trải nghiệm thường dễ nhận biết thông qua các yêu cầu “Thực hiện các hoạt động sau” như: Quan sát và nhận xét, Đọc
và làm theo, em vẽ, em viết,…
1.3 Bước 3: Phân tích, khám phá – Rút ra bài học
Là quá trình xem xét, nhìn nhận, tìm hiểu đối tượng, sự việc, phát hiện đặc điểm, ý nghĩa của chúng, trên cơ sở đó tìm tòi, khám phá ý tưởng mới Đúc rút thành bài học, khái niệm, quy tắc lí thuyết hay thực hành mới
Kết quả cần đạt được ở bước 3:
- Rút ra được kiến thức, khái niệm hay quy tắc lí thuyết, thực hành mới
- Nếu là một dạng toán mới thì HS phải nhận biết được dấu hiệu, đặc điểm và nêu được các bước giải dạng toán này
Cách làm:
- Dùng các câu hỏi gợi mở, câu hỏi phân tích, đánh giá để giúp HS thực hiện
tiến trình phân tích và rút ra bài học
- Có thể sử dụng các hình thức thảo luận cặp đôi, thảo luận theo nhóm, hoặc các hình thức sáng tạo khác nhằm kích thích trí tò mò, sự ham thích tìm tòi, khám phá phát hiện của HS
Trang 7Trong một bài học Toán 6 theo Phương pháp dạy học mới, bước 3 này chính là hoạt động HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Ở bước này giáo viên cố gắng nêu ra các câu hỏi từ bước 2 để HS có nhu cầu về tìm hiểu kiến thức mới và tìm hiểu nó
Chú ý:
- Nên soạn những câu hỏi thích hợp giúp HS đi vào tiến trình phân tích thuận lợi và hiệu quả
- Vì HS học theo tiến độ cá nhân nên giáo viên không phải lo “chạy” giáo án,
do đó cần giành một ít thời gian thích hợp để các em trong nhóm kiểm tra chéo nhau phần kiến thức mới
- Khuyến khích HS đặt câu hỏi tình huống đối với giáo viên hoặc với bạn để nâng cao khả năng tìm tòi, khám phá và nắm sâu kiến thức mới hơn
- Sau khi HS báo cáo kết quả và thảo luận xong có nghĩa bước 3 (trong tiết đang dạy) đã kết thúc, đây là lúc mà giáo viên cần chốt lại những kiến thức cần thiết của bài học
1.4 Bước 4: Thực hành
Ở bước này yêu cầu HS phải vận dụng những kiến thức vừa tiếp thu được để giải quyết những nhiệm vụ cụ thể, qua đó giáo viên xem HS đã nắm được kiến thức hay chưa và nắm được ở mức độ nào Đây là những hoạt động như trình bày, luyện tập, bài thực hành,… giúp cho các em thực hiện tất cả những hiểu biết ở trên lớp và biến những kiến thức thành kĩ năng
Kết quả cần đạt được ở bước 4:
- HS nhớ dạng cơ bản một cách vững chắc; làm được các bài tập áp dụng dạng
cơ bản theo đúng quy trình
- HS biết chú ý tránh những sai lầm điển hình thường mắc trong quá trình giải bài toán dạng cơ bản
Cách làm:
- Thông qua việc giải những bài tập rất cơ bản để HS rèn luyện việc nhận dạng,
áp dụng các bước giải và công thức cơ bản Giáo viên quan sát giúp HS nhận ra khó khăn của mình, nhấn mạnh lại quy tắc, thao tác, cách thực hiện
- Tiếp tục ra các bài tập với mức độ khó dần lên phù hợp với khả năng của HS Giáo viên tiếp tục giúp các em giải quyết khó khăn bằng cách liên hệ lại với các quy tắc, công thức, cách làm, thao tác cơ bản đã rút ra ở trên
Trong một bài học Toán 6 theo Phương pháp dạy học mới, bước này là hoạt
động nhóm để các em học tập lẫn nhau, tự sửa lỗi cho nhau, giúp cho quá trình học tập hiệu quả hơn
Ví dụ: Trong bài “Quy tắc dấu ngoặc”
1 Tính
a) 25 + ( -12 + 7 ) b) 7 - ( 43 -12 )
2 Tính nhanh:
a) (2736 – 75) - 2736 b) (-2002) – (57 - 2002)
3 Bỏ dấu ngoặc rồi tính:
a) (27 + 65) + (346 – 27 - 65) b) (42 – 69 + 17) – (42 + 17)
Chú ý: - Có thể giao bài tập áp dụng cho cả lớp, cho từng cá nhân, hoặc theo
nhóm, theo cặp đôi, theo bàn, theo tổ
Trang 8- Các bài tập trong hoạt động luyện tập thường được thiết kế theo theo 3 mức: Thấp, trung bình, nâng cao Tùy đối tượng HS mà giáo viên yêu cầu mức độ cần đạt được ngay tại lớp hoặc ra thêm bài tập để nâng cao hơn
1.5 Bước 5: VẬN DỤNG
Vận dụng điều đã học để giải quyết các tình huống trong thực hành, giải thích các hiện tượng trong cuộc sống hoặc thay đổi cách làm cũ
Kết quả cần đạt được ở bước 5:
- HS củng cố, nắm vững các nội dung kiến thức trong bài đã học
- HS biết vận dụng kiến thức đã học trong hoàn cảnh mới, đặc biệt trong những tình huống gắn với thực tế đời sống hàng ngày
- Cảm thấy tự tin khi lĩnh hội và vận dụng kiến thức mới
Cách làm:
- HS thực hành, vận dụng từng phần, từng đơn vị kiến thức cơ bản của nội dung bài đã học
- Giáo viên giúp HS thấy được ý nghĩa thực tế của các tri thức toán học, từ đó khắc sâu kiến thức đã học
- Khuyến khích HS diễn đạt theo ngôn ngữ, cách hiểu của chính các em, tập phát biểu, tập diễn đạt bước đầu có lí lẽ, có lập luận
Bước này là hoạt động VẬN DỤNG và TÌM TÒI, MỞ RỘNG Ở bước này giáo viên yêu cầu HS hoạt động với sự trợ giúp của cộng đồng, cha mẹ, bạn bè, tất cả các nguồn học liệu mà các em có thể tìm được như sách báo, internet,
Kết quả của bước này sẽ được các em chia sẻ với nhau và báo cáo kết quả với thầy cô
Ví dụ: Trong tiết “Ba điểm thẳng hàng”, GV cho HS tìm hiểu làm thế nào để trồng các cây trụ rào thẳng hàng, hiện tượng nhật thực toàn phần và nguyệt thực toàn phần… Như vậy các em biết thêm các hiện tượng trong thực tế, có kiến thức về thực tế
Chú ý: - Tuy không yêu cầu các em phải hoàn thành hết tất cả các hoạt động
này, nhưng giáo viên nên khuyến khích và động viên các em để nhằm mục đích rèn luyện và hình thành dần kĩ năng sống
1.6 Một số lưu ý khi giảng dạy
- Có thể hiểu “Quy trình 5 bước lên lớp” chính là phương pháp dạy học “bàn tay nặn bột” được áp dụng vào trường hợp giảng dạy cụ thể là môn Toán Quy trình dạy học 5 bước và 5 hoạt động chỉ mang tính tương đối, cho nên kế hoạch bài dạy cần phải được thiết kế linh hoạt và thực hiện mềm dẻo trong quá trình dạy học Ở bước 4
và bước 5 xét trong phạm vi tổ chức một tiết/bài dạy, cũng có thể chia hai bước này cùng lúc với 3 hoạt động C, D, E
- Các hoạt động có thể kết hợp với nhau hoặc bớt đi một, hai hoạt động tùy đặc trưng của bài dạy, nhưng hoạt động có tính chất vui chơi, vận động không nên bớt đi
mà cần sắp xếp thời gian thêm vào trong mỗi tiết dạy Nếu bài dạy có 2 tiết dạy liền nhau thì nên có thời gian vui chơi giữa 2 tiết
- Trong mỗi bài học, các hoạt động học tập cần rèn luyện kĩ năng cho mỗi HS, luôn ý thức được mình phải bắt đầu và kết thúc hoạt động học tập như thế nào, không cần chờ đến sự nhắc nhở của giáo viên
2 Một số kĩ thuật tổ chức hoạt động học và tiến trình các bước lên lớp
2.1 Kĩ thuật tổ chức hoạt động học theo kí hiệu
Trang 9Chúng ta cần thiết kế mỗi hoạt động học đều được kí hiệu cách học (Các kí hiệu được thể hiện trên giáo án điện tử hoặc đính trên góc bảng đen):
Hoạt động cá nhân Hoạt động cặp đôi Hoạt động nhóm
Hoạt động cả lớp Hoạt động cộng đồng
Trước khi bước vào một tiết học giáo viên yêu cầu nhóm trưởng kiểm tra các dụng cụ hỗ trợ học tập của các thành viên như giấy nháp, bút, thước kẻ,
a Hoạt động nhóm : Khi gặp kí hiệu này thì giáo viên yêu cầu HS thực hiện hoạt động theo nhóm theo nguyên tắc: Cá nhân -> Cặp đôi -> Nhóm chung Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng theo nguyên tắc trên mà tùy bài tập, thông thường thì
cả nhóm thảo luận và thống nhất chung luôn, bỏ qua làm việc cá nhân và cặp đôi Nếu hoạt động có nhiều bài tập thì nhóm trưởng chia cho các cặp để giải quyết riêng rồi sau đó thống nhất chung
Yêu cầu trong hoạt động này là:
- Thư ký nhóm phải ghi kết quả thảo luận chung
- Nhóm trưởng phải đảm bảo các thành viên trong nhóm hiểu nội dung đang học
- Nhóm trưởng đưa bảng báo cáo và các nhóm phải cử người kiểm tra chéo kết quả của nhau
b Hoạt động cặp đôi : Khi gặp kí hiệu này thì nhóm trưởng chia cặp (2 hoặc 3 bạn) thảo luận
Yêu cầu của hoạt động này:
- 2 bạn quay mặt lại với nhau cùng giải quyết bài tập (đổi vai cho nhau)
- Từng cặp phải ghi kết quả chung của mình
- Nhóm trưởng kiểm tra kết quả lần lượt của các cặp
- Thư ký nhóm ghi thống nhất kết quả chung của từng nội dung hoạt động
- Nhóm trưởng đưa bảng báo cáo và các nhóm cử người kiểm tra chéo nhau
c Hoạt động chung cả lớp : Thông thường đến hoạt động này giáo viên nên ngừng lớp học lại, yêu cầu tất cả HS chú ý vào nội dung hoạt động
Cách tổ chức hoạt động:
- Giáo viên mời 1 hoặc 2 bạn đọc nội dung hoạt động (thường đây là phần kiến thức mới cần ghi nhớ), tất cả HS phải chú ý vào nội dung không làm việc riêng
- Giáo viên giải thích thêm hoặc đặt thêm câu hỏi để làm rõ nội dung kiến thức
- Dành một ít thời gian để từng HS đọc lại thật kĩ nội dung
- Cho các em trong cùng nhóm hoặc khác nhóm kiểm tra chéo nhau phần kiến thức mới (nên khuyến khích đặt câu hỏi liên quan đến kiến thức mới hoặc cho ví dụ)
Chú ý:
Trang 10- Thông thường hoạt động này là phần nội dung kiến thức mới được ghi trong
khung và diễn ra ngay trong hoạt động HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Nếu bài học
có bao nhiêu kiến thức mới cần học thì sẽ có bây nhiêu hoạt động chung cả lớp
- Vì HS học theo tiến độ, có nghĩa sẽ có nhóm chưa hoàn thành để đến hoạt động chung tiếp theo Do đó giáo viên cần tìm cách đảm bảo tiến độ chung cho cả lớp để tránh phải trình bày cùng một nội dung kiến thức ở từng nhóm riêng lẻ
Thường thì đây là hoạt động cặp đôi hoặc nhóm với những bài tập không khó như phần luyện tập mà rất đơn giản bám sát kiến thức mới, nên rất dễ để đảm bảo tiến
độ chung các nhóm
d Hoạt động cá nhân : Cá nhân tự làm các bài tập rồi báo cáo kết quả với thầy/cô giáo Sự phân hóa khả năng HS thể hiện rõ nhất trong hoạt động này Lúc này
là lúc mà giáo viên phải chú ý đến hai đối tượng là HS yếu và khá giỏi
Chú ý:
- Mặc dù là hoạt động cá nhân để làm các bài tập nhưng giáo viên nên yêu cầu nhóm cùng tham gia vào bài tập và đảm bảo tiến độ chung theo cả nhóm Hiểu “nôm na” là gắn tiến độ cá nhân là trách nhiệm chung của nhóm
- Phải rèn được ý thức “Cá nhân tự giác yêu cầu trợ giúp từ bạn, từ thầy cô”
- Vì thời gian tiết học hạn chế nên giáo viên không thể trợ giúp hết tất cả HS yếu, nên cần áp dụng chia các cặp hỗ trợ học tập để những em học lực khá giỏi hướng dẫn cho các bạn yếu hơn hoàn thành bài tập
- Cũng có thể bỏ qua thiết kế bài tập của sách mà chỉ chọn một vài bài đặc trưng nhất cho những bạn học yếu hoàn thành, phần còn lại về nhà các em hoàn thành tiếp
- Chuẩn bị các bài tập khó hơn cho các em HS khá giỏi (nếu thật sự cần)
e Hoạt động báo cáo: Có 3 lần báo cáo kết quả trong một bài học như sau:
Sau HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC và HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP sẽ có báo cáo với thầy/cô kết quả những việc làm của các em.
- Sau khi HS báo cáo kết quả trong phần HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC và HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP, lúc này là lúc giáo viên chốt lại phần lý
thuyết là những kiến thức chính của bài học Cần rèn cho HS cách trả lời và kiểm tra bằng cách bám vào mục tiêu bài học Có nghĩa mục tiêu có bao nhiêu ý thì trả lời bấy nhiêu ý Để khắc sâu hơn giáo viên có thể chuẩn bị nội dung này trên máy chiếu để chiếu cho HS nắm lại một lần nữa những vấn đề chính Phần chốt kiến thức này trong chương trình dạy hiện hành thường để cuối giờ học, đối với chương trình mới thì chốt kiến thức ngay để các em nắm và áp dụng vào luyện tập
Sau HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI MỞ RỘNG sẽ có nhận xét và ghi nhận kết quả học tập của HS Thường phần này là kiểm tra các hoạt động cho về nhà gồm các hoạt động D, E và ghi nhận xét vào vở bài tập các em hoặc phiếu kiểm tra tiến độ học tập hoặc nhật ký riêng của giáo viên
Chú ý:
- Trong một tiết dạy giáo viên cố gắng tổ chức đến hoạt động C Luyện tập, không có nghĩa là phải hết hoạt động C Thực tế, khi giảng dạy chỉ có thể hoàn thành một phần của hoạt động C., như vậy các bài tập còn lại phải cho HS về nhà hoàn
thành tiếp Nên giáo viên cần lựa chọn bài tập phù hợp cho HS luyện tập tại lớp
- Giáo viên thường có tâm lý cho bài tập nâng cao trong tiết học, điều này không nên vì đối tượng khá giỏi đã có những giờ học bồi dưỡng để nâng cao, mà chủ yếu là