→ Mượn cách nói giàu hình ảnh, hàm súc mà chính xác, R.Tagore gửi gắm bài học có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc: Tình yêu thương xuất phát từ sự vị kỉ, áp đặt, muốn biến đối t[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
GIA LAI
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Đề thi có 01 trang)
KÌ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9 CẤP TỈNH
NĂM HỌC 2018 – 2019 Môn: NGỮ VĂN
Thời gian: 150 phút (không kể thời gian phát đề)
Ngày thi: 7/03/2019
Câu 1 Nghị luận xã hội (8,0 điểm)
Tại sao đèn tắt?
Vì tôi lấy áo ngăn gió che đèn
Tại sao hoa úa tàn?
Vì tôi ôm hoa mà lòng áy náy, băn khoăn
Tại sao dòng suối cạn khô?
Vì tôi đắp đập lấy nước mình dùng
Tại sao đàn đứt dây?
Vì tôi ép đàn ngân cung điệu ngoài sức dây tơ
(Bài thơ số 52, Người làm vườn - Rabindranath Tagore -
dịch giả Đỗ Khánh Hoan)
Em suy nghĩ gì về ý nghĩa nhân sinh của bài thơ?
Câu 2 Nghị luận văn học (12,0 điểm)
Nhà phê bình Hoài Thanh từng viết: “Thích một bài thơ trước hết là thích một cách nhìn, một cách nghĩ, một cách xúc cảm, một cách nói, nghĩa là trước hết
là thích một con người”
(Tuyển tập Hoài Thanh, Tập hai, NXB Văn học, Hà Nội, 1982)
Bằng cảm nhận một số tác phẩm thơ mà em yêu thích trong chương trình Ngữ văn lớp 9, hãy làm sáng tỏ ý kiến trên
……… ….Hết ………
(Thí sinh không được sử dụng tài liệu, giám thị không giải thích gì thêm.)
Họ và tên thí sinh Số báo danh Phòng thi
Trang 2SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
GIA LAI
CHÍNH THỨC
KÌ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9 CẤP TỈNH
NĂM HỌC 2018 – 2019 HƯỚNG DẪN CHẤM Môn: NGỮ VĂN
(Gồm 06 trang)
I Yêu cầu chung
Do đặc trưng môn Ngữ văn và tính chất của kì thi, giám khảo chủ động, linh hoạt vận dụng hướng dẫn chấm và chuẩn cho điểm để đánh giá chính xác bài làm của thí sinh Hướng dẫn chấm chỉ xác định những yêu cầu cơ bản, trên cơ sở đó người chấm cần cân nhắc từng trường hợp cụ thể để cho điểm
Những bài viết có sự sáng tạo, có cảm xúc và giàu chất văn cần được khuyến khích Nếu thí sinh làm bài theo cách riêng, khác với đáp án nhưng đáp ứng được yêu cầu cơ bản hoặc trình bày có lí lẽ và thuyết phục thì giám khảo linh động cho điểm
II Đáp án và thang điểm
1
1 Yêu cầu về kĩ năng
- Biết cách làm bài nghị luận xã hội về một vấn đề tư tưởng đạo lí được rút ra từ tác phẩm văn học
- Biết vận dụng kết hợp các thao tác lập luận để làm sáng tỏ vấn đề
- Bố cục và luận điểm rõ ràng, diễn đạt lưu loát, cảm xúc chân thành, có sức thuyết phục, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
2 Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có nhiều cách trình bày suy nghĩ của mình Tuy nhiên, bài
viết cần thể hiện được các nội dung cơ bản sau:
a Giới thiệu vấn đề cần nghị luận (1,0 điểm)
Sự vị kỉ sẽ khiến mọi thứ trong vòng tay dần trở nên tàn phai, khô héo, vụn vỡ, xa lìa
1,0
Trang 3b Giải thích, bình luận, phân tích, chứng minh (3,0 điểm)
- Giải thích, bình luận:
+ Lấy áo ngăn gió che đèn, ôm hoa mà lòng áy náy, băn khoăn, đắp
đập lấy nước mình dùng, ép đàn ngân cung điệu ngoài sức dây tơ: biểu
thị cho sự bảo bọc thái quá, tình yêu vụ lợi, sự áp đặt theo ý muốn chủ
quan
+ Đèn tắt, hoa úa tàn, dòng suối cạn khô, đàn đứt dây: biểu thị sự tàn
lụi, khô héo, tan vỡ, không mang lại kết quả mong muốn
→ Mượn cách nói giàu hình ảnh, hàm súc mà chính xác, R.Tagore
gửi gắm bài học có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc: Tình yêu thương xuất
phát từ sự vị kỉ, áp đặt, muốn biến đối tượng của tình yêu thành vật sở
hữu của riêng mình sẽ không mang lại điều gì tốt đẹp cho bản thân và
những người, những thứ mình yêu thương, thậm chí khiến nó vuột lìa
khỏi tầm tay
- Phân tích, chứng minh bằng lập luận và dẫn chứng cụ thể
1,5
1,5
c Bàn luận, mở rộng vấn đề (2,5 điểm)
- Ý thơ phê phán sự vị kỉ ở mỗi người
- Yêu thương không có nghĩa là bảo bọc thái quá, giữ mọi thứ làm
của riêng, áp đặt mọi thứ theo suy nghĩ, tình cảm chủ quan Đó không
phải là yêu thương mà chỉ là sự vị kỉ
- Biết buông bỏ, sống cho đi, tôn trọng sự khác biệt sẽ khiến cho
mọi thứ quanh ta trở nên tươi đẹp
0,5 1,0
1,0
d Liên hệ bản thân (1,5 điểm)
- Biết lắng nghe, thấu hiểu, cảm thông, yêu thương chân thành, cho
đi những điều tốt đẹp, tôn trọng sự khác biệt, không ích kỉ, vụ lợi
- Có những hành động cụ thể để khẳng định giá trị bản thân và đóng
góp tích cực cho xã hội
0,75
0,75
Trang 42
1 Yêu cầu về kĩ năng
- Hiểu yêu cầu của đề, biết cách làm bài nghị luận một ý kiến bàn về
văn học
- Phát huy đồng thời các năng lực: nắm vững vấn đề nghị luận, biết
giải thích, phân tích, chứng minh, đánh giá vấn đề đó qua khả năng cảm
thụ tác phẩm văn chương tinh tế, sâu sắc
- Bố cục rõ ràng, văn viết mạch lạc, logic, có cảm xúc, không mắc
lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
2 Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có thể trình bày bài làm theo nhiều cách nhưng cần làm rõ
những ý cơ bản sau:
a Xác định vấn đề nghị luận (1,0 điểm)
Sức hấp dẫn, vẻ đẹp của một bài thơ thể hiện trước hết ở sự mới
mẻ, độc đáo trên cả hai phương diện nội dung và hình thức nghệ thuật,
in dấu cá tính sáng tạo của nhà thơ
1,0
b Giải thích, đánh giá ý kiến trên cơ sở lí luận văn học (2,0 điểm)
- Tác phẩm nghệ thuật là sản phẩm của hoạt động sáng tạo Nó đòi
hỏi phải có tính độc đáo, in đậm cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ Cá
tính sáng tạo đó tập trung ở cách nhìn mang tính khám phá, ở cách cảm,
cách nghĩ mới, ở khả năng sử dụng những phương tiện, nguyên tắc,
biện pháp nghệ thuật trong việc biểu đạt hiệu quả những nội dung mới
của đời sống và tư tưởng Chính sự độc đáo ấy tạo nên sức hấp dẫn của
tác phẩm, khiến người đọc say mê, thích thú
1,0
- Mượn cách nói hình ảnh, Hoài Thanh muốn khẳng định: Sức hấp
dẫn, vẻ đẹp của một thi phẩm (thích một bài thơ) thể hiện trước hết ở
những khám phá của nhà thơ trên phương diện nội dung (cách nhìn,
cách nghĩ, cách xúc cảm), những sáng tạo trên phương diện hình thức 1,0
Trang 5nghệ thuật (cách nói), tức nó phải là một tác phẩm in đậm cá tính sáng tạo, phong cách nghệ thuật của nhà thơ (một con người)
→ Bằng năng lực cảm thụ thơ tinh tế, Hoài Thanh thể hiện cái nhìn đúng đắn về vẻ đẹp, sức hấp dẫn của thơ
c Phân tích, chứng minh (8,0 điểm)
Bằng thực tế cảm thụ thơ, thí sinh có thể chọn từ hai đến ba tác phẩm mà mình yêu thích trong chương trình Ngữ văn lớp 9 để phân tích làm sáng tỏ vấn đề
(Đảm bảo dẫn chứng vừa đầy đủ vừa tiêu biểu, nếu phân tích một tác phẩm thì chỉ cho một nửa số điểm của phần này.)
- Giới thiệu khái quát về các tác giả, tác phẩm 1,0
- Phân tích làm rõ vẻ độc đáo, mới mẻ ở phương diện nội dung, tư
tưởng (cách nhìn, cách nghĩ, cách xúc cảm)
4,0
- Phân tích làm rõ những đặc sắc ở phương diện hình thức nghệ
thuật (cách nói)
2,0
- Khái quát chung về vẻ đẹp, sức hấp dẫn của tác phẩm, dấu ấn phong cách của nhà thơ
1,0
(Có thể tham khảo định hướng phân tích một vài tác phẩm bên dưới)
* Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật:
+ Chất thơ của tác phẩm vút lên từ cách nhìn, cách nghĩ, cách xúc
cảm mới lạ về hiện thực chiến trường: xe không kính, không mui, không đèn nhưng chỉ cần trong xe có một trái tim Từ mạch cảm xúc này, bài
thơ vừa phơi bày sự khốc liệt của chiến tranh, vừa tố cáo tội ác của đế quốc Mĩ, vừa ngợi ca tinh thần lạc quan, ý chí kiên cường và tình cảm mãnh liệt của người lính
+ Hình ảnh sáng tạo bất ngờ, ngôn ngữ giản dị, đậm chất văn xuôi,
Trang 6giọng thơ tự nhiên, sôi nổi
→ Tác phẩm khiến người đọc yêu thích bởi chính sự tự nhiên, sống động mà sâu sắc, tinh tế, đậm chất lính - dấu ấn phong cách thơ Phạm
Tiến Duật
* Ánh trăng của Nguyễn Duy
+ Trong cái nhìn của Nguyễn Duy, ánh trăng không đơn thuần là hình ảnh thiên nhiên thơ mộng trữ tình, nó còn là biểu tượng của cội nguồn, quá khứ, là tấm gương soi chiếu tâm hồn Giữa vòng xoáy của cuộc sống hiện đại bộn bề cám dỗ, cái giật mình khi đối diện với trăng khiến con người nhận ra sự vô tình, vô tâm, hờ hững với quá khứ của chính mình Từ đó bài thơ gửi gắm lời nhắc nhủ về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung
+ Nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ là sự kết hợp hài hòa giữa tự
sự và trữ tình, hình ảnh ánh trăng giàu ý nghĩa biểu tượng, giọng điệu
tâm tình mà suy tư sâu lắng, nhịp thơ trôi chảy nhẹ nhàng
→ Quen thuộc mà không nhàm chán, dung dị, nhẹ nhàng mà thấm thía, sâu sắc là cái tạo nên sức hấp dẫn người đọc của bài thơ, hồn thơ Nguyễn Duy
* Nói với con của Y Phương
+ Mượn lời người cha nói với con, nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người; ngợi ca truyền thống văn hóa, phẩm chất cao đẹp, sức sống mạnh mẽ của quê hương, dân tộc mình; nhắc nhủ, ước mong con tự hào, tiếp nối truyền thống quê hương Bài thơ thể hiện độc
đáo, thấm thía tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, xứ sở
+ Hình ảnh thô sơ mà giàu sức khái quát, thể thơ tự do, ngôn ngữ mộc mạc, giọng điệu tự nhiên in đậm cách nói, cách tư duy của “người
đồng mình”
Trang 7→ Bản sắc dân tộc đậm nét, tình yêu tha thiết với quê hương, con người
miền núi là nét đặc trưng làm nên sức hút riêng cho thơ Y Phương
* Con cò của Chế Lan Viên
+ Khai thác hình tượng con cò trong những câu hát ru, bài thơ ca
ngợi tình mẹ và ý nghĩa của lời ru đối với cuộc sống của con người
+ Kết cấu, thể thơ, nhịp điệu gợi âm điệu khúc hát ru, hình ảnh con
cò giàu ý nghĩa biểu tượng, vận dụng sáng tạo ca dao
→ Suy tưởng độc đáo, giàu tính triết lí, cách tân, sáng tạo mà gợi
hồn cốt dân tộc và ngời sáng vẻ đẹp nhân văn là ấn tượng để lại trong
lòng người đọc khi đến với bài thơ cũng như thế giới thơ Chế Lan Viên
* Sang thu của Hữu Thỉnh
+ Thoát ra khỏi những ước lệ thông thường, Sang thu của Hữu
Thỉnh là một khúc giao mùa nhẹ nhàng, thơ mộng, bâng khuâng, gợi
hồn thu đất nước và vương vấn triết lí nhân sinh
+ Hình ảnh thơ đẹp, ngôn từ tinh tế, giàu sức gợi cảm, giọng thơ êm
đềm, sâu lắng
→ Thấm đẫm cảm xúc, tinh tế, tài hoa trong nghệ thuật biểu hiện, ẩn
chứa những suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc về con người, cuộc đời là dấu
ấn sáng tạo của Hữu Thỉnh góp phần đưa bài thơ chạm sâu vào tâm
tưởng người đọc
d Đánh giá chung (1,0 điểm)
- Có nhiều yếu tố làm nên sức hấp dẫn của một bài thơ nhưng cái
tiên quyết vẫn là diện mạo nghệ thuật riêng của nhà thơ trong thi phẩm
0,75
- Ý kiến của Hoài Thanh giúp ta cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của
thơ và trân trọng hơn tài năng của người nghệ sĩ
0,25
Lưu ý: Giám khảo chỉ cho điểm tối đa ở các ý khi thí sinh đảm bảo đúng
kiến thức và đáp ứng tốt các yêu cầu về kĩ năng
……….Hết………