Dạy kĩ năng sống trong nhà trườngphổ thông để các em biết sống hòa nhập trong xã hội, biết tự trọng và tôn trọngmọi người, biết cách ứng xử và giao tiếp… Kĩ năng sống còn rèn luyện cho c
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO DUY XUYÊN
TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 2 NAM PHƯỚC
ĐỂ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH LỚP 5 C THÔNG QUA MỘT SỐ MÔN HỌC
Trang 2LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH LỚP 5C
THÔNG QUA MỘT SỐ MÔN HỌC
2 Đặt vấn đề
“Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho
sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩnăng cơ bản” (Luật Giáo dục, Điều 27, khoản 2) Nhân cách của học sinh đượchình thành qua hai con đường cơ bản trong nhà trường là con đường dạy học vàhoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đượchình thành qua hai con đường cơ bản đó Trong nhà trường phổ thông, việc giáodục kĩ năng sống cho học sinh là việc làm hết sức quan trọng nhằm giúp cho họcsinh giải quyết hoặc đáp ứng các nhu cầu cụ thể, trong suốt quá trình hình thành
và phát triển trong cuộc sống của các em Dạy kĩ năng sống trong nhà trườngphổ thông để các em biết sống hòa nhập trong xã hội, biết tự trọng và tôn trọngmọi người, biết cách ứng xử và giao tiếp… Kĩ năng sống còn rèn luyện cho các
em cách ứng xử hợp lí với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kĩ nănglàm việc, sinh hoạt theo nhóm, rèn luyện và bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng,chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác, kĩ năngứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội.Đối với học sinh tiểu học, các em còn nhỏ, sự nhận thức các em còn nonnớt, chưa phân biệt một cách lí tính trong giao tiếp, quan hệ với cuộc sống xãhội, trong ứng xử, những nguy hiểm rủi ro dẫn đến hậu quả tiêu cực có thể đếnvới các em bất cứ lúc nào Với học sinh lớp 5C Trường Tiểu học Số 2 NamPhước cũng không ngoài những lí do trên nên tôi đã chon đề tài thực hiện
“Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5C thông qua một số môn học”
* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Học sinh lớp 5C Trường Tiểu học Số 2 Nam Phước
- Các môn học Tiếng Việt, Toán, Khoa học
3 Cơ sở lý luận
Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầucho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ vàcác kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở
Kĩ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất giúp các em giải quyếthoặc đáp ứng các nhu cầu cụ thể trong suốt quá trình tồn tại và phát triển củacon người Kĩ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duytrong não bộ Kĩ năng sống có thể hình thành một cách tự nhiên, thông qua giáodục hoặc rèn luyện Kĩ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người,khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứngphó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Người có kĩ năng sống phùhợp sẽ luôn vững vàng, bản lĩnh trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử,giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp Ngược lại người thiếu kĩ năngsống thường bị vấp ngã, dễ bị thất bại trong cuộc sống
Trang 3Chỉ thị Số 40/2008/CT-BGDĐT Về việc phát động phong trào thi đua “Xâydựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giaiđoạn 2008-2013 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã đưa nội dung giáo dục kĩnăng sống vào giáo dục, rèn luyện cho học sinh.
4 Cơ sở thực tiễn
Thực tế đầu năm học này, lớp 5C do tôi phụ trách có một số em trong giaotiếp với bạn bè còn thiếu hoà nhã; các hành vi ứng xử đôi lúc chưa thật sự vănminh, lịch sự Nhiều em còn rụt rè, chưa mạnh dạn tự tin; còn e dè thụ độngtrong học tập và sinh hoạt chung Một số em chưa biết cách diễn đạt, trình bày,ứng xử có phần còn mang tính “tuỳ tiện” Có một số tình huống, thử thách rấtđơn giản nhưng với lứa tuổi các em có lúc giải quyết rất tiêu cực Ví dụ: Bị mấtmột quyển sách em Nguyễn Đăng Minh đâm ra lo sợ và nói dối với cô giáo Một
số em nam ra đường thì không tuân theo Luật giao thông để xảy ra mất an toànkhi tham gia giao thông (em Ngô Nhật Thịnh bị té xe gây trầy xước khắpngười); gây gổ với bạn chỉ vì một va chạm nhỏ (em Nguyễn Viết Quang); có emsống tự kỉ không muốn giao tiếp với mọi người (em Vũ Thanh Hiền) ; Trongthảo luận nhóm, nhiều em chưa biết hợp tác, chưa có kĩ năng giải quyết vấn đề,
đa số chỉ làm việc cá nhân trong sinh hoạt nhóm
Từ thực tế trên, tôi nhận thấy việc rèn luyện kĩ năng sống thông qua cácmôn học là rất cần thiết nhằm hình thành nhân cách, kĩ năng sống để giáo dụctoàn diện cho các em về đức, trí, thể, mĩ
5 Nội dung nghiên cứu
Sau khi tìm hiểu tôi xác định những kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh
Xác định các môn học, bài học có kĩ năng cần giáo dục:
- Môn Tiếng Việt:
+ Phân môn Tập đọc: 10 bài
+ Phân môn Tập làm văn: 16 bài
+ Phân môn Kể chuyện: 7 bài
- Môn Toán: 18 bài
- Môn Khoa học: 27 bài
Trang 4(Tên bài cụ thể ở phần phụ lục)
a) Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống thông qua môn Tiếng Việt
Môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh
kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trongmôi trường hoạt động của lứa tuổi Kĩ năng đặc thù, thể hiện ưu thế của TiếngViệt là kĩ năng giao tiếp, sau đó là kĩ năng nhận thức, bao gồm nhận thức thếgiới xung quanh, tự nhận thức, ra quyết định…Giáo dục kĩ năng sống trong mônTiếng Việt giúp học sinh bước đầu hình thành và rèn luyện cho các em các kĩnăng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi, giúp các em nhận biết được những giátrị tốt đẹp trong cuộc sống, biết tự nhìn nhận đánh giá đúng về bản thân để tựtin, tự trọng và không ngừng vươn lên trong cuộc sống, biết ứng xử phù hợptrong các mối quan hệ với người thân, với cộng đồng và với môi trường tựnhiên, biết sống tích cực, chủ động trong mọi điều kiện, mọi hoàn cảnh
Ở mônTiếng Việt tôi đã lồng ghép giáo dục những kĩ năng sống cho các em
đó là kĩ năng giao tiếp, ứng xử phù hợp, tư duy sáng tạo như: viết đơn, tập viếtđoạn đối thoại, làm biên bản cuộc họp, luyện tập thuyết trình tranh luận ở phânmôn Tập làm văn; Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia; nêu ý kiến trướctập thể ở một số bài Tập đọc “Những con sếu bằng giấy”, “Một vụ đắm tàu” Bên cạnh đó, tôi đã rèn cho các em một số kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng lắngnghe tích cực qua các bài tập đọc “Trí dũng song toàn”, “Một vụ đắm tàu”, “Congái”; kĩ năng ra quyết định, biết cảm thông chia sẻ, đảm nhận trách nhiệm, hợptác và kĩ năng tự tin qua các bài tập đọc như “Người gác rừng tí hon”, các bàiTập làm văn như “Luyện tập làm báo cáo thống kê”, “Luyện tập làm đơn”,
“Thuyết trình tranh luận”, “Làm biên bản”, “Lập chương trình hoạt động” , haycác tiết kể chuyện Để hình thành những kiến thức và rèn luyện kĩ năng sống chohọc sinh qua môn Tiếng Việt, tôi đã vận dụng nhiều phương pháp dạy phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: thực hành giao tiếp, đóngvai, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổchức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi đáp,…Thông qua các hoạt động họctập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóngvai,…các em có được cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cần thiết
Ví dụ 1: Bài “Những con sếu bằng giấy” (Tuần 4)
Sau khi thực hiện xong phần tìm hiểu bài, tôi giáo dục các em bằng câu hỏitình huống: Có một bạn học sinh bị bệnh rất nặng phải nghỉ học để chữa trị vàrất cần sự động viên, giúp đỡ của mọi người, biết được tin đó em nên làm gì?Học sinh đã có rất nhiều câu trả lời:
+ Em viết thư động viên bạn
+ Em sẽ xin tiền ba mẹ để gửi cho bạn
+ Em sẽ gửi một bài hát thật hay cho bạn nghe
Như vậy, qua bài học ngoài việc rèn kĩ năng giao tiếp, tự tin phát biểu, các
em đã được rèn luyện kĩ năng biết cảm thông, chia sẻ với bạn bè, với những bạn
có hoàn cảnh khó khăn, bất hạnh
Trang 5Ví dụ 2: Bài “Người gác rừng tí hon” (Tuần 13)
Sau khi cho học sinh thảo luận nhóm 4 trao đổi và trả lời về nội dung câuhỏi số 3:
+ Vì sao bạn nhỏ tự nguyện tham gia bắt bọn trộm gỗ?
Các em đã thảo luận và nêu được việc cần làm một cách tự tin, như vậy các
em đã biết ứng phó với tình huống và biết được trách nhiệm của một học sinhđối với trường, lớp và trách nhiệm của một công dân đối với đất nước
Ví dụ 3: Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia
Đề bài: Hãy kể một câu chuyện em đã nghe hay đã đọc nói về những ngườibiết sống đẹp, biết mang lại niềm vui, hạnh phúc cho người khác (Tuần 17)Khi dạy tiết này tôi đã tiến hành như sau:
+ Cho các em tự xác định, chọn và giới thiệu câu chuyện mình sẽ kể theođúng yêu cầu đề bài Qua đó, rèn cho các em kĩ năng xác định lựa chọn phù hợp.+ Xếp các em có cùng câu chuyện kể vào một nhóm (3 đến 5 em tùy vào sốlượng học sinh có cùng câu chuyện), cho các em phân công nhóm trưởng, tổchức kể trong nhóm theo phân vai, rút ra ý nghĩa câu chuyện kể nhằm giúp các
em rèn kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng làm việc cùng đồng đội
+ Tổ chức các nhóm kể trước lớp, với hoạt động này các em dần dần thểhiện tốt sự tự tin, khả năng thể hiện của bản thân và sự hợp tác
+ Cả lớp tham gia nhận xét, bình chọn nhóm kể hay nhất Đây là hoạt động
mà ở các tiết đầu, nhiều em rất ái ngại, không dám nhận xét, bày tỏ ý kiến trướctập thể Nhưng với sự động viên của tôi, dần dần các em thực hiện rất tốt, khôngcòn những cái nhìn ái ngại mà thay vào đó là những cánh tay tự tin cùng nhữngcâu nói rõ ràng, chắc gọn, mạnh dạn hơn
Ví dụ 4: Tiết Tập làm văn Luyện tập thuyết trình tranh luận (Tuần 9)
Bài tập 1: Dựa vào ý kiến của một nhân vật trong mẫu chuyện dưới đây emhãy mở rộng lí lẽ và dẫn chứng để thuyết trình, tranh luận cùng các bạn:
Đất, Nước, Không Khí, Ánh Sáng đều tự cho mình là người cần nhất đốivới cây xanh
Trang 6Còn Ánh Sáng nhẹ nhàng nói:
- Cây cối dù có đủ đất, nước, không khí nhưng thiếu ánh sáng thì sẽ không
có màu xanh Không có màu xanh thì còn gọi là cây xanh sao được!
Tôi chỉ định 8 em học sinh giỏi là nhóm trưởng của mỗi nhóm và chọnthành viên của mình theo bắt thăm (tôi đã ghi tên mỗi cái thăm 4 em có cả HSkhá, HS trung bình)
Yêu cầu các nhóm tổ chức thảo luận, chọn ý tranh luận cho hay và có sứcthuyết phục, phân công đóng vai để tham gia trước lớp
Tổ chức cho một số nhóm thuyết trình trước lớp, các nhóm còn lại theo dõinhận xét, bổ sung
Ở bài tập này, các em nhóm trưởng đã thể hiện tốt kĩ năng điều hành, các
em được phân công đóng vai đảm nhiệm tốt vai trò của mình, đồng thời các emthể hiện tốt sự tự tin khi thuyết trình cũng như tinh thần hợp tác với các bạncùng nhóm tìm ý hay khi trình bày và biết lắng nghe tích cực để nhận xét
Đến bài tập 2: Hãy trình bày ý kiến của em nhằm thuyết phục mọi ngườithấy rõ sự cần thiết của cả trăng và đèn trong bài ca dao sau:
Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng
Đèn ra trước gió còn chăng hỡi đènTrăng khoe trăng tỏ hơn đèn
Cớ sao trăng phải chịu luồn đám mây?
Bài tập này tôi cho các em thảo luận nhóm đôi sau đó trình bày cá nhântheo gợi ý:Nếu chỉ có đèn chuyện gì sẽ xảy ra? Đèn đem lại lợi ích gì cho cuộcsống chúng ta? Nếu chỉ có trăng thì chuyện gì sẽ xảy ra? Trăng làm cho cuộcsống đẹp như thế nào? Các em làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói đượctiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin mạnh dạn.Việc rèn luyện các kĩ năng này đã tạo ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi
em, các em tham gia một cách chủ động tích cực vào quá trình học tập, tạo điềukiện cho các em chia sẻ những kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đềnào đó
b) Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống thông qua môn Toán
Môn Toán tiểu học nhằm rèn cho học sinh kĩ năng nhận thức, kĩ năng thựchành và kĩ năng tự kiểm tra đánh giá Kĩ năng nhận thức trong môn Toán đó lànắm vững khái niệm, quy tắc, công thức Cần rèn cho học sinh hiểu được cácdấu hiệu đặc trưng của một khái niệm, trên cơ sở đó, các em có thể hiểu đượchay rút ra được quan hệ giữa các khái niệm, công thức, quy tắc đồng thời ápdụng thực hành tính toán Để hình thành những kĩ năng này tôi đã sử dụng cácphương pháp nhằm phát huy tính tích cực, tư duy của học sinh phương pháp nêu
và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏiđáp
Ví dụ 1: Nhân một số thập phân với 10,100,1000,
Nhằm giúp học sinh tự rút ra được quy tắc tôi đã thực hiện các bước như sau:
Trang 7Nhân môt số thập phân với 10
- Tôi nêu ví dụ, ghi bảng: 27,867 x 10 = ?
- Yêu cầu học sinh đặt và thực hiện phép tính ở bảng con rồi nêu kết quả
- Tôi ghi bảng: 27,867 x 10 = 278,67
- Tôi nêu câu hỏi:
+ Em có nhận xét gì về hai số thập phân 27,867 và 278,67
+ Nếu ta chuyển dấu phẩy của số 27,867 sang bên phải một chữ số thì ta
được số nào? (Học sinh trả lời: Nếu ta chuyển dấu phẩy của số 27,867 sang bên
phải một chữ số ta cũng được 278,67).
- Tôi nêu câu hỏi:
+ Dựa vào nhận xét trên em hãy cho biết là thế nào để có được ngay tích27,867 x 10 mà không cần thực hiện phép tính? (Học sinh trả lời: chuyển dấuphẩy của 27,867 sang bên phải một chữ số là được tích 278,67)
+ Vậy muốn nhân một số thập phân với 10 ta làm thế nào? (Học sinh trảlời: Muốn nhân một số thập phân với 10 ta chuyển dấu phẩy của số đó sang bênphải 1 chữ số)
Nhân một số thập phân với 100
+ Muốn nhân một số thập phận với 100 ta làm thế nào?
- Gọi học sinh trình bày
Nhân một số thập phân với 1000
Tôi tiếp tục nêu ví dụ: 2,0267 x 1000 = ? và gọi học sinh nếu kết quả Từ 2
ví dụ trên, các em đã áp dụng và nêu đúng kết quả của phép tính là 2026,7
- Cuối cùng, tôi nêu câu hỏi để học sinh tự rút ra quy tắc:
+ Muốn nhân một số TP với 10, 100, 1000, … ta làm như thế nào? (Muốn
nhân một số thập phân với 10, 100, 1000, … ta chỉ việc chuyển dấu phẩy của số
đó lần lượt sang bên phải một, hai, ba, … chữ số.)
+ Từ việc nắm được quy tắc, các em thực hành làm bài tập 1 nhanh và đúng
+ Một lớp có: 20 x 16 = 320 (hình lập phương 1cm3)
+ 10 lớp có: 320 x 10 = 3200 (hình lập phương 1cm3)
+ Vậy thể tích hình hộp chữ nhật là: 20 x 16 x 10 = 3200 cm3
Trang 8Để học sinh rút ra được công thức tính thể tích hình hộp chữ nhật tôi yêucầu học sinh thảo luận với gợi ý: 20, 16 và 10 là gì của hình hộp chữ nhật đãcho Từ đó các em đã trao đổi xây dựng công thức, hiểu và vận dụng tính thểtích trong phần thực hành luyện tập.
Ví dụ 3: Bài thể tích hình lập phương
Bài toán: Tính thể tích hình lập phương có cạnh 3cm
Để xây dựng công thức tính thể tích hình lập phương tôi yêu cầu học sinhdựa vào hình vẽ (phần phụ lục) và cách tính thể tích hình hộp chữ nhật đã học ởtiết trước thảo luận nhóm để tìm ra cách tính thể tích hình lập phương
Gợi ý: Ba cạnh của hình lập phương tương ứng với các kích thước nào củahình hộp chữ nhật
Dựa vào đó, học sinh đã rút ra được cách tính thể tích hình lập phương làlấy cạnh nhân cạnh rồi nhân với cạnh
c) Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống thông qua môn Khoa học
Giáo dục kĩ năng sống trong môn Khoa học nhằm trang bị cho học sinhnhững kiến thức, giá trị, thái độ, kĩ năng phù hợp Hình thành cho học sinhnhững hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quentiêu cực Giúp học sinh có khả năng ứng phó phù hợp và linh hoạt trong các tìnhhuống của cuộc sống hàng ngày, vận dụng tốt kiến thức đã học, làm tăng tínhthực hành Đồng thời tạo cơ hội thuận lợi để các em thực hiện tốt quyền, bổnphận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đứcnhư
+ Tự nhận thức về bản thân, về tự nhiên, xã hội
+ Giao tiếp và ứng xử thích hợp trong một số tình huống có liên quan đếnsức khỏe của bản thân
+ Tư duy, phân tích và bình luận về các biểu tượng, sự vật đơn giản trong
tự nhiên
+ Ra quyết định phù hợp và giải quyết vấn đề hiệu quả, thích hợp với tìnhhuống
+ Đặt mục tiêu, quản lí thời gian và cam kết thực hiện
+ Ứng phó phù hợp trong thực tiễn cuộc sống;
+ Cam kết thực hiện những hành vi tích cực cho bản thân, gia đình và môitrường xung quanh
+ Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, chăm sóc sức khỏe của bản thân,gia đình và cộng đồng
Nội dung bài học chỉ chuyển thành kĩ năng sống ở học sinh nếu các emtham gia tích cực vào các hoạt động học tập Con người chỉ hình thành, pháttriển kĩ năng qua hoạt động; chỉ làm chủ được kiến thức khi chiếm lĩnh nó bằnghoạt động có ý thức; tư tưởng, tình cảm và nhân cách tốt đẹp cũng chỉ được hìnhthành qua rèn luyện Chính vì thế, tôi đã thực hiện lồng ghép giáo dục kĩ năngsống cho học sinh thông qua các hoạt động đóng vai xử lí tình huống, tham giatrò chơi, với các nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em trongbầu không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho
Trang 9các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc họcnhóm.
Ví dụ 1: Bài Cần làm gì để cả mẹ và em bé đều khỏe?
Nhằm giúp các em có ý thức giúp đỡ phụ nữ có thai, phần liên hệ thực tếtôi tổ chức cho các em tham gia đóng vai, tôi chia lớp thành 6 nhóm, giao chonhóm 1,2,3 tình huống 1; giao cho nhóm 4,5,6 tình huống 2 Yêu cầu các nhómthảo luận, tìm cách giải quyết, chọn vai và diễn trong nhóm, sau đó trình diễntrước lớp
+ Tình huống 1: Em đang trên đường đi học và rất vội vì hôm nay em dậymuộn thì gặp cô Mai đi chợ về Cô Mai mang bầu lại xách rất nhiều đồ trên tay
Em làm gì khi đó?
+ Tình huống 2: Em cùng ba mẹ đi Đà Nẵng Ngày chủ nhật nên xe buýt rấtđông khách Đi được một đoạn thì có một phụ nữ mang thai bước lên xe, chị tìmchỗ ngồi nhưng không còn Em sẽ làm gì lúc đó?
Phần củng cố tôi cho các em tham gia trò chơi ”Đi chợ”
Tôi chuẩn bị 3 cái hộp Trong mỗi hộp có đủ 20 miếng bìa, mỗi miếng bìaghi tên một loại thức ăn sau: Đậu phộng, mè, dầu nành, thịt lợn, thịt gà, thịt bò,tôm, cua, cá, trứng, nghêu, đu đủ, chuối, cà rốt, bắp cải, cà chua, rau ngót, bắp(ngô), khoai lang, sắn
Yêu cầu: 3 nhóm tham gia ( mỗi nhóm 2 em) đi chợ trong 1 phút phải mua
đủ 4 nhóm thức ăn cần thiết cho một bữa ăn Qua hoạt động này, các em đượcnâng cao kĩ năng chọn thức ăn cho bữa ăn để đảm bảo sức khỏe cho người mang
thai và cho cả gia đình
Ví dụ 2: Bài Thực hành: ”Nói Không!” đối với các chất gây Tiết 2 (Tuần 5)
nghiện-Giúp học sinh phát huy kĩ năng giao tiếp, tự tin, hợp tác và ứng xử phù hợpvới tình huống trong thực tế tôi tổ chức hoạt động: Đóng vai
Tôi chia lớp thành 6 nhóm Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm: thảo luận xâydựng một tiểu phẩm ngắn, phân vai để thể hiện tiểu phẩm theo tình huống tronghình ( phần phụ lục) và nội dung gợi ý
Trang 10- Lời đối thoại của các nhân vật trong tình huống phải dễ hiểu, thể hiện đầy
đủ nội dung của tình huống
- Khuyến khích các nhóm càng nhiều lời thoại càng hay nhưng lời thoại cầnđảm bảo nội dung
Sau 10 phút thảo luận, các nhóm thực hiện đóng vai xử lí tình huống trướclớp Một số nhóm thực hiện rất xuất sắc như nhóm của em Khanh (tình huống1), nhóm của em Minh (tình huống 2) hay nhóm của em Duyên (tình huống 3).Phần củng cố, tôi tổ chức trò chơi: Em là tuyên truyền viên giỏi
Mục tiêu: Giúp cho các em có kĩ năng tuyên truyền, không tham gia sửdụng các chất gây nghiện
Tôi chuẩn bị 6 câu hỏi gắn trên lọ hoa, yêu cầu mỗi nhóm cử một bạn ( bạnnày không tham gia diễn trong tiểu phẩm) lên hái hoa và trả lời, cả lớp theo dõi,nhận xét và bình chọn tuyên truyền viên xuất sắc
1 Mỗi khi ăn cơm xong, ba em thường hút thuốc lá Em nói gì để ba mìnhkhông hút thuốc lá nữa
2 Trong gia đình em có một người hay uống rượu, em có muốn người đó
bỏ rượu không? Em sẽ thuyết phục người đó như thế nào?
3 Nếu em thấy một người đang sử dụng ma túy, em nên làm gì?
4 Em đi dự sinh nhật ở nhà bạn Anh của bạn mời em uống bia Em sẽ nói
gì với người đó?
5 Một người anh họ mời em hút thuốc, em sẽ nói gì?
6 Xóm em tổ chức họp xóm, bác tổ trưởng mời em tuyên truyền về tác hạicủa ma túy Em sẽ tuyên truyền những gì?
Khi tham gia tuyên truyền các em đều nói về tác hại của rượu bia, thuốc lá,
ma túy và khuyên mọi người không nên sử dụng Riêng trường hợp ở câu hỏi số
3 tôi nêu cho các em thấy sự nguy hiểm nếu các em đến khuyên người đang sửdụng ma túy, các em nên tránh xa và hãy báo cho người lớn hoặc tổ dân phố đểnhững người có trách nhiệm giáo dục họ
Ví dụ 3: Bài Phòng tránh bị xâm hại (Tuần 9)
Giúp các em có kĩ năng ứng phó với nguy cơ bị xâm hại, tôi tổ chức tròchơi: Tiểu phẩm hay
Cách tiến hành: Tôi chia lớp thành 3 nhóm, phát cho mỗi nhóm một tìnhhuống, yêu cầu mỗi nhóm xây dựng lời thoại để có một tiểu phẩm hay, nêu đượccách ứng phó trước nguy cơ bị xâm hại Sau đó diễn tiểu phẩm trước lớp
+ Tình huống 1 (nhóm em Minh): Huy đến nhà Minh cùng giải bài tập Gần
9 giờ tối, Huy đứng dậy ra về thì Minh rủ ở lại xem đĩa phim hoạt hình ba Minhmới mua về Huy sẽ làm gì khi đó?
+ Tình huống 2 (nhóm em Xuân Duyên): Trời mùa hè nắng chang chang.Hôm nay mẹ đi công tác nên Huệ phải đi bộ về nhà Đang đi trên đường thì mộtchú đi xe máy dừng lại bảo Huệ lên xe chú cho đi nhờ Huệ làm gì khi đó?
+ Tình huống 3 (nhóm em Khanh): Trâm đang học bài thì nghe tiếng gọingoài cổng Trâm mở cửa nhìn ra thì thấy một người rất lạ nói là bạn của bamuốn vào nhà chơi Trâm sẽ làm gì khi đó?
Trang 11Ví dụ 4: Bài phòng tránh tai nạn giao thông đường bộ (Tuần 9)
Giúp các em hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông và cách phòngtránh tai nạn giao thông, trong phần liên hệ thực tế tôi đã nêu câu hỏi:
+ Lớp ta từ đầu năm học đến nay có bạn nào bị tai nạn giao thông không?(Học sinh trả lời có bạn Thịnh)
+ Nguyên nhân nào bạn Thịnh bị tai nạn? (Do bạn Thịnh đi nhanh quá)+ Nếu bạn Thịnh không đi nhanh quá thì có xảy ra tai nạn đó không?
+ Ngoài việc đi nhanh, các em đi như thế nào sẽ dẫn đến bị tai nạn?
+ Sau trường hợp bạn Thịnh, có em nào bị tai nạn nữa không?
+ Các em tham gia giao thông như thế nào để đảm bảo an toàn?
Việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống đạt hiệu quả hơn khi lớp học có mốiquan hệ Thân thiện – Hợp tác giữa thầy giáo và học sinh, giữa học sinh với họcsinh Chính vì vậy, ngay từ đầu năm học tôi đã chú ý xây dựng mối quan hệ này
để mọi học sinh đều được làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói được tiếngnói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin, mạnh dạn Trongcác tiết học, tôi luôn khuyến khích học sinh trao đổi, đặt câu hỏi, thảo luận, phátbiểu ý kiến, thể hiện quan điểm cảm xúc riêng của mình Đồng thời, tôi xâydựng cho các em cách hoạt động hợp tác Lúc đầu, khi phân chia nhóm, tôi chọn
em có năng lực, mạnh dạn làm nhóm trưởng Sau đó tổ chức cho các nhóm đề
cử các bạn luôn phiên thay nhau làm nhóm trưởng và luôn phiên thay nhau trìnhbày trước lớp để tất cả các em đều được thể hiện khả năng của mình, nâng caonăng lực tự tin, khả năng giao tiếp và hành vi ứng xử
7 Kết quả nghiên cứu
Qua việc thực hiện các biện pháp trên, bản thân nhận thấy các em có tiến
bộ rõ rệt Đa số các em đều có ý thức tốt trong việc rèn luyện các kĩ năng, đượcthể hiện rõ qua: Việc sinh hoạt hằng ngày trên lớp, trong nhiều nghi thức lời nói,các em biết vận dụng những lời nói thân thiện vào thực tế, những lời chào, cảm
ơn hay xin lỗi, những yêu cầu, đề nghị lịch sự, đã trở thành thói quen được các
em vận dụng hằng ngày Các em làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói đượctiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin mạnh dạn
Em Hiền không còn rụt rè mà tích cực tham gia phát biểu xây dựng bài, trongđợt công diễn văn nghệ của trường, em đã tham gia cùng các bạn diễn một tiếtmục Em Nguyễn Đăng Minh, em Nguyễn Viết Quang đoàn kết, hòa đồng cùngbạn bè Các em tham gia giao thông đảm bảo an toàn, không còn tình trạng đinhanh hay đùa giỡn trên đường như trước đây.Việc rèn luyện các kĩ năng này đãtạo ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi em, các em tham gia một cách chủđộng tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em chia sẻ những kinhnghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó
Hiệu quả đào tạo kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con sốchính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: các em có ý thức,thái độ khác với mọi người trong gia đình; luôn hoà đồng với bạn bè; tự tin khinói năng đó chính là hiệu quả từ đào tạo kĩ năng sống Việc sinh hoạt theonhóm tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp
Trang 12thông qua các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên Các em trở nên thânthiện, từ đó giúp bầu không khí học tập, lao động trở nên sôi động hơn Thamgia sinh hoạt theo nhóm giúp các em học sinh hưng phấn hơn trong học tập vàtạo nên cách ứng xử hợp lý trong mọi tình huống Khi sinh hoạt nhóm phải luônđưa ra nhiều tình huống tạo sự phát triển tư duy cho các em Đó cũng là cách tạo
sự gần gũi giữa các em với nhau
7 Kết luận
Trẻ em trong lứa tuổi tiểu học rất hồn nhiên ngây thơ trong trắng Vốn kiếnthức, vốn kinh nghiệm sống của các em mới có rất ít Vì vậy muốn đạt đượcmục tiêu giáo dục phát triển toàn diện của nhà trường, các thầy cô giáo cần phảikiên trì, nhiệt tình, có tâm huyết với nghề, bên cạnh kiến thức về chuyên mônnghiệp vụ, người giáo viên phải có vốn kiến thức tâm lý học, hiểu được tâm sinh
lý của trẻ Từ đó sẽ tìm ra được những phương pháp hiệu quả để giáo dục trẻ.Việc dạy “chữ” cần luôn song hành với việc dạy “làm người”, và phải được xuấtphát ngay từ những tình huống, những việc làm nhỏ nhất trong cuộc sống thực tếcủa học sinh Ngay trong những giờ học ngoài việc đảm bảo mục tiêu kiến thức
kĩ năng của bài, giáo viên cần chú ý đến rèn kĩ năng sống cho học sinh Học sinhđược rèn kĩ năng sống qua nội dung kiến thức của bài, qua lĩnh hội kiến thứcpháp luật, qua tham gia các hoạt động học tập trong lớp, hoạt động ngoài giờ dogiáo viên tổ chức Tích cực đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cựcchủ động của học sinh là giúp học sinh có nhiều cơ hội để rèn kĩ năng sống, tạođiều kiện cho học sinh tích lũy có thêm kĩ năng sống và rèn kĩ năng sống đượctốt hơn
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của
xã hội, các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyệnnhững kĩ năng sống qua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh, an toàn,tích cực, vui vẻ Việc giáo dục kĩ năng sống ngay từ lớp nhỏ sẽ rút ngắn thờigian để trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để làm hànhtrang bước vào đời Chính vì vậy, các thầy cô giáo tiểu học luôn giữ vai trò vôcùng quan trọng Vì thế theo bản thân để làm tốt việc rèn kĩ năng sống cho họcsinh, mỗi thầy cô giáo cần phải:
Xác định rõ tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Nắm vững những đặc trưng về phương pháp và hình thức tổ chức dạy các kĩnăng giao tiếp, ứng xử vào các môn học và các hoạt động khác
Tập trung vào việc đầu tư sọan giảng, lồng ghép kĩ năng sống vào các mônhọc
Luôn tạo mọi điều kiện để các em có thể bày tỏ, thể hiện mình, tham gia tốtcác hoạt động học tập
Điều quan trọng là mỗi thầy cô giáo phải rèn cho mình tác phong sinh hoạtchuẩn mực, phải hết lòng thương yêu, gần gũi với học sinh
8 Đề nghị