skkn BIỆN PHÁP HƯỚNG dẫn học SINH lớp 4 QUY ĐỒNG mẫu số các PHÂN số để vận DỤNG THỰC HIỆN CỘNG, TRỪ các PHÂN số KHÁC mẫu số TRONG mô HÌNH TRƯỜNG học mới VNEN có HIỆU QUẢ

Những năm gần đây, tôi được trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi thấy khi dạy phần phân số học sinh rất trừu tượng thế nhưng giáo viên tổ chức dạy học và hướng dẫn học sinh “Quy đồng mẫu số cá

Trang 1

A ĐẶT VẤN ĐỀ.

Việc nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường là một trong những việc làm quan trọng góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Chính vì vậy trong những năm học qua Giáo dục không ngừng đổi mới và phát triển cả về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cũng như tài liệu hướng dẫn học của học sinh và giáo viên Như chúng ta đã biết toán học có khả năng giáo dục nhiều mặt rất to lớn, nó là tiền

đề để phát triển tư duy lôgic đồng thời bồi dưỡng và phát triển những thao tác mang tính chất trí tuệ để nhận thức thế giới hiện thực như: Trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích, tổng hợp, dự đoán, chứng minh… Học toán giúp học sinh rèn luyện phương pháp suy luận, giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, toàn diện, chính xác Toán học có nhiều tác dụng trong việc phát triển trí thông minh, tư duy độc lập, linh hoạt, sáng tạo, góp phần giáo dục ý chí và những đức tính tốt như cần cù, nhẫn nại của con người

Vì vậy, là giáo viên chúng tôi luôn trăn trở, suy nghĩ, nghiên cứu, tìm tòi những sáng kiến mới, những kinh nghiệm hay trong quá trình dạy học nhằm giúp các em học tập một cách tự giác, nhẹ nhàng, tự nhiên mà hiệu quả

Những năm gần đây, tôi được trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi thấy khi dạy phần phân số học sinh rất trừu tượng thế nhưng giáo viên tổ chức dạy học và hướng dẫn học sinh “Quy đồng mẫu số các phân số“ tốt thì khi học sinh vận dụng để so sánh phân số hay thực hiện cộng, trừ phân số rất thuận lợi, tạo hứng thú cho các em trong học tập ở chương trình dạy học toán hiện hành đặc biệt trong chương trình dạy học VNEN

“Quy đồng mẫu số các phân số” là nội dung học toán mới trong chương trình toán 4

đầu học kỳ II Từ bài 67 – Tuần 22 (Tài liệu Hướng dẫn học toán 4- Dự án Mô hình trường học mới Việt Nam) Khái niệm này này mới và khá trừu tượng đối với học sinh, các bài tập vận dụng đa dạng phong phú Đòi hỏi học sinh phải tư duy phân định rõ ràng mới có thể giải được các bài tập này nhanh và đúng

- Nội dung dạy học “ Quy đồng mẫu số các phân số ” ở lớp 4 có thể chia thành các

dạng sau:

+ Dạng 1: Chọn Mẫu số chung theo cách thông thường.

+ Dạng 2: Chọn 1 trong 2 mẫu số làm Mẫu số chung.

+ Dạng 3: Chọn Mẫu số chung nhỏ nhất chia hết cho các mẫu số.

Trang 2

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lý luận:

Lứa tuổi học sinh tiểu học, tư duy các em đang hình thành và phát triển Vì vậy toán học trở thành nhu cầu cần thiết đối với các em Môn toán là cánh cửa mở rộng giúp các em nhìn ra thế giới đầy sự kỳ diệu mới lạ và hấp dẫn gây hứng thú và kích thích sự tò mò trong đầu óc non nớt của trẻ Nó là cơ sở giúp các em thích khám phá khoa học và thế giới xung quanh mình

Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn Toán rất to lớn, nó là tiền đề để phát triển tư duy lôgic đồng thời bồi dưỡng và phát triển những thao tác mang tính chất trí tuệ để nhận thức thế giới hiện thực như: Trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích, tổng hợp, dự đoán, chứng minh Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy luận, giải quyết vấn

đề có căn cứ khoa học, toàn diện, chính xác; nó có nhiều tác dụng trong việc phát triển trí thông minh, tư duy độc lập, linh hoạt, sáng tạo, góp phần giáo dục ý chí và những đức tính tốt như cần cù, nhẫn nại của con người

Từ những nhận thức trên cùng với những điều đã học hỏi của đồng nghiệp và những kinh nghiệm của bản thân, tôi đã quyết định nghiên cứu, áp dụng vào giảng dạy Theo mô

hình trường học mới VNEN phần “ Quy đồng mẫu số các phân số ” ở lớp 4 Nhằm giúp học

sinh biết vận dụng để thực hiện tốt cộng, trừ phân số khác mẫu số trong quá trình học toán theo mô hình VNEN

II Cơ sở thực tiễn:

1 Về học sinh

Ở chương trình môn toán lớp 4, nội dung dạy học “Quy đồng mẫu số các phân số ”

đưa vào dạy từ tuần 22 ( Bài 67 -Tài liệu HƯỚNG DẪN HỌC TOÁN 4 - Dự án Mô hình trường học mới Việt Nam)

Học sinh vừa làm quen với kiến thức toán mới các em vừa vận dụng để giải quyết các bài tập liên quan một cách linh hoạt nên các em cảm thấy đây là một nội dung khó, khi thực hiện các bài tập về phần này, đặc biệt nhiều em không phân biệt, nhận biết các dạng rõ ràng nên vận dụng giải quyết các bài tập còn chậm, chưa linh hoạt

Ví dụ: Quy đồng mẫu số hai phân số

Trang 3

;

Quy đồng mẫu số hai phân số được hai phân số

*Đối với bài : Quy đồng mẫu số hai phân số

Học sinh cũng lấy tích hai mẫu số làm mẫu số chung

*Đặc biệt đối với quy đồng mẫu số ba phân số, trong tài liệu HƯỚNG DẪN HỌC

hướng dẫn Quy đồng mẫu số các phân số ;

Lấy tích: 3 x 4 x 5 = 60 làm mẫu số chung

Quy đồng mẫu số các phân số ; được các phân số ;

thế là những trường hợp khác học sinh cũng theo mẫu như vậy làm nên khá rườm rà

2 Về giáo viên

- Trong các giờ học nói chung và giờ học toán nói riêng thì học sinh phải là “trung tâm của quá trình dạy - học” Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn và mọi học sinh đều

được hoạt động

- Do mục đích của môn học là dạy cho các em trở thành người linh hoạt, sáng tạo, làm theo mẫu chuẩn nên mỗi khi có nội dung học mới, dạy bài tập mới cần có những mẫu chuẩn

(Gắn vào chuẩn kiến thức kĩ năng cơ bản) để có tác dụng hướng dẫn sự suy nghĩ, tìm tòi lời

giải và trình bày bài giải chuẩn mực nhất, phù hợp nhất

- Để học sinh có kĩ năng làm toán tốt, giáo viên cần cho học sinh thực hành nhiều bài tập trong một dạng bài Cần sử dụng nhiều hình thức và phương pháp dạy học để thu hút mọi học sinh vào hoạt động học tập Giáo viên cần phải sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học Mặt khác, giáo viên cần hướng dẫn học sinh vận dụng một cách linh hoạt, lựa chọn cách thực hiện nhanh nhất , gọn nhất

Trang 4

- Phương pháp tổ chức dạy học “ Quy đồng mẫu số các phân số ” cần phải phân dạng

rõ ràng phù hợp với nhận thức và trình độ của học sinh Để gây được hứng thú và sự say mê, tìm tòi, khám phá trong học toán cho các em, giáo viên cần tổ chức học sinh làm các bài tập

đa dạng , phân luồng dạng các bài tập và cho học sinh thực hành nhiều bài tập ở mỗi dạng thành kĩ năng , kỉ xảo thì mới hy vọng có hiệu quả tốt

3 Kết quả khảo sát chất lượng học sinh

Bài tập “Quy đồng mẫu số các phân số” bước đầu được học sinh giải quyết với kết

quả như sau:

Tổng

số

HS

khảo sát

Số

HS thực hiện tốt

Tỷ lệ

Số

HS thực hiện còn chậm

Tỷ lệ

Số

HS thực hiện chưa tốt

Tỷ lệ

Trước thực trạng trên tôi rất băn khoăn và trăn trở Vậy làm thế nào để giúp học sinh tìm nhanh mẫu số chung nhỏ nhất khi quy đồng mẫu số các phân số phù hợp từng dạng bài cụ thể ? Để vận dụng tốt khi thực hiện cộng, trừ các phân số khác mẫu số

III Một số biện pháp thực hiện đề tài:

Qua nhiều năm thực hiện giảng dạy ở lớp 4, tôi đã tìm phương pháp hay nhất để hướng dẫn học sinh thực hiện quy đồng mẫu số theo một quy trình nhất định, tôi thấy khá hài lòng với công việc của mình Năm nay , tôi thực hiện chương trình Mô hình trường học mới VNEN Tôi nghiên cứu kĩ tài liệu HƯỚNG DẪN HỌC với các hoạt động và logo hướng dẫn hoạt động học từ Bài 67: Quy đồng mẫu số các phân số cho đến Bài 76: Phép trừ phân số Tôi

đã mạnh dạn thay đổi một số chi tiết đưa ra những dạng cơ bản để trong quá trình thực hiện học sinh dễ vận dụng, không rườm rà

1 Tổ chức dạy học Hướng dẫn học sinh thực hiện Quy đồng mẫu số các phân số Dạng 1: Chọn Mẫu số chung theo cách thông thường:

* Kiến thức cần ghi nhớ:

Trang 5

Khi thực hiện các bài tập, các em quan sát mẫu số các phân số phải nhận dạng được

muốn “Quy đồng mẫu số các phân số” phải chọn mẫu số chung nhỏ nhất phù hợp ở dạng này

là tích các mẫu số của các phân số đã cho và vận dụng để làm toán

Bài toán: Hình thành khái niệm và cách làm:

Thực hiện lần lượt các hoạt động sau

a, Thảo luận cách giải bài toán : Cho hai phân số Hãy tìm hai phân số mới có

cùng mẫu số lần lượt bằng hai phân số đã cho

*Học sinh nói với nhau :

b, Đọc kĩ nội dung sau và nghe thầy/ cô giáo hướng dẫn:

Trang 6

· Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau”,

ta có:

;

· Hai phân số mới có cùng mẫu số là 6 và hai phân số

này lần lượt bằng hai phân số đã cho là

· Ta nói rằng: Quy đồng mẫu số hai phân số

được hai phân số

· Mẫu số chung là 6 chia hết cho mẫu số của hai phân

Kết luận: Muốn quy đồng mẫu số các phân số

- Bước 1: Chọn mẫu số chung nhỏ nhất (Tích của hai mẫu số)

- Bước 2: Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau” Tìm các phân số mới lần lượt bằng hai phân sô đã cho.

Trang 7

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

1 Quy đồng mẫu số hai phân số:

a, b, c,

3 Quy đồng mẫu số các phân số:

a, b,

Trang 8

*Đối với bài quy đồng mẫu số ba phân số, tôi hướng dẫn như sau :

Quy đồng mẫu số các phân số:

-Chọn mẫu số chung nhỏ nhất là: 30 (vì 30 là số nhỏ nhất chia hết cho 2,3 và 5)

-Tìm số tự nhiên để lấy cả tử số và mẫu số của mỗi phân số cùng nhân là Mẫu số chung chia cho mẫu số của phân số đó.

(vì 30 : 2 = 15)

(vì 30 : 3 = 10)

(vì 30 : 5 = 6)

Quy đồng mẫu số các phân số ; được các phân số ;

Cách làm như thế này tôi thấy gọn hơn và vận dụng được ở tất cả các trường hợp chọn mẫu số chung nhỏ nhất ở dạng 2 và dạng 3 và khi tìm phân số mới không lúng túng

Dạng 2: Chọn 1 trong 2 mẫu số làm Mẫu số chung

là một mẫu số của các phân số đã cho và vận dụng để làm toán

Dạng 2 a: Hình thành cách làm:

* Đọc ví dụ sau và nhận xét cách quy đồng mẫu số các phân số.

Ví dụ 1: Quy đồng mẫu số hai phân số

Nhận xét: 8 chia hết cho 4

Chon Mẫu số chung nhỏ nhất là 8

Trang 9

Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau”

Ta thực hiện: Quy đồng mẫu số hai phân số như sau:

và giữ nguyên phân số

Như vậy: Quy đồng mẫu số hai phân số được hai phân số

* Nói với bạn cách quy đồng mẫu số trong ví dụ trên.

Dạng 2 b: Hình thành cách làm:

Nhận xét: Tứ số và mẫu số của phân số cùng chia hết cho 2 và 8 chia 2 bằng 4.(4

là mẫu số của phân số kia)

Chọn Mẫu số chung nhỏ nhất là 4

Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau”

và giữ nguyên phân số

Kết luận: Muốn quy đồng mẫu số các phân số.(Dạng 2)

- Bước 1: Chọn mẫu số chung nhỏ nhất.(Một trong hai mẫu số)

- Bước 2: Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau” Tìm các phân số mới

Trang 10

a, b,

a, b, c,

a, b,

Ghi chú: Khi làm bài, học sinh có thể làm bằng các cách nhưng phải quan sát mẫu số của các phân số để lựa chọn mẫu số chung phù hợp từng dạng bài đã học để có cách làm gọn nhất

Dạng 3: Chọn Mẫu số chung nhỏ nhất chia hết cho các mẫu số

là một số tự nhiên nhỏ nhất cùng chia hết cho các mẫu số mà không phải là tích của các mẫu

số đã cho và vận dụng để làm toán

Bài toán: Hình thành cách làm:

Trang 11

Nhận xét:

- Ta thấy 12 chia hết cho 4 và 6

- Ta chọn 12 làm mẫu số chung nhỏ nhất.(chứ không phải là 4 x6 = 24) Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau”

Kết luận: Muốn quy đồng mẫu số các phân số.(Dạng 3)

- Bước 1: Chọn mẫu số chung nhỏ nhất.( Một số tự nhiên nhỏ nhất cùng chia hết cho các mẫu số mà không phải là tích của các mẫu số đã cho)

- Bước 2: Dựa vào tính chất cơ bản của phân số “Phân số bằng nhau” Tìm các phân số mới

Lưu ý: Cách tìm số tự nhiên để lấy cả tử số và mẫu số của mỗi phân số cùng nhân

là lấy mẫu số chung chia cho mẫu số của phân số đó

Trang 12

a, b,

a, b, c, d,

a, b,

c, d,

Ghi chú: Khi làm bài, học sinh có thể làm bằng các cách nhưng phải quan sát mẫu số của các phân số để lựa chọn mẫu số chung phù hợp từng dạng bài đã học để có cách làm gọn nhất

2 Vận dụng Quy đồng mẫu số các phân số để thực hiện phép cộng và phép trừ các phân số khác mẫu số:

Sau khi học sinh đã thực hiện thành thạo các dạng khi quy đồng mẫu số các phân số thì việc vận dung vào thực hiện phép cộng và phép trừ các phân số khác mẫu số phải thực hiện bước quy đồng mẫu số nhẩm và chọn mẫu số phù hợp từng dạng khi quy đồng mẫu số

a,Thảo luận với bạn cách giải bài toán sau:

Có một băng giấy màu, bạn Linh lấy băng giấy, bạn Bình lấy băng giấy Hỏi cả hai bạn lấy bao nhiêu phần băng giấy màu ?

b, Đọc kĩ hướng dẫn sau:

Ta thực hiện phép tính :

Hai phân số này chưa có cùng mẫu số vậy ta phải quy đồng mẫu số

Trang 13

- Quy đồng mẫu số hai phân số (theo dạng 1)

- Cộng hai phân số:

=

c, Đọc kĩ nội dung sau và nghe thầy/ cô giáo hướng dẫn:

Trang 14

1.Tính (theo mẫu):

a,

Tôi thấy phần hướng dẫn mẫu này rườm rà trong khi học sinh có thể nhẩm quy đồng mẫu số nên tôi mạnh dạn sửa lại mẫu như sau:

*Lưu ý: Bước quy đồng mẫu số hai phân số ta làm nhẩm hoặc làm ở nháp.

Chọn mẫu số chung phù hợp với mỗi dạng và cách tìm số tự nhiên để lấy cả tử số và mẫu số của mỗi phân số để nhân nhẩm

Trang 15

b,

c,

2.Rút gọn rồi tính (theo mẫu):

Trang 16

a, b,

Đối với phép trừ các phân số khác mẫu số cũng được vận dụng tương tự như phép cộng.

Trong quá trình thực hiện các hoạt động của học sinh cần có sự hướng dẫn chu đáo của giáo viên Đặc biệt ở hoạt động thực hành, học sinh làm việc cá nhân, sau đó trao đổi trong nhóm để thống nhất phương pháp hay nhất Nếu trong nhóm không thống nhất được thì giáo viên phải kịp thời giúp đỡ học sinh

Tiểu kết: Trong quá trình học sinh vận dụng thực hành thường bộc lộ rõ yếu điểm như: một số em không phân biệt được từng dạng rõ ràng để vận dụng nên thường làm theo một cách rập khuôn ở dạng 1, cho nên trong quá trình dạy học chúng ta nên theo dõi, kịp thời phát hiện để hướng dẫn, gợi ý để học sinh có các cách làm phù hợp và nhanh chóng tìm đúng kết quả

IV Kết quả thực hiện đề tài

Sau một thời gian nghiên cứu và dạy cho học sinh lớp 4 “ Quy đồng mẫu số các phân số ” để vận dụng vào thực hiện cộng, trừ các phân số khác mẫu số kết quả cho thấy khá

khả quan:

- Giáo viên đã củng cố cho học sinh vững chắc hơn các kiến thức thực hiện các dạng bài cơ bản Khi các em hiểu kiến thức một cách có hệ thống, từ đó vận dụng vào từng nhóm bài tập một cách dễ dàng Làm được các bài tập mà không vướng mắc, không lúng túng Khi học sinh nhận biết dạng bài cơ bản đã học, phân chia bài theo dạng và có cách làm phù hợp thì việc vận dụng nhanh và có kết quả chính xác

- Ngoài ra các em còn rất hứng thú và yêu thích học toán, nhất là các bài tập liên quan đến các dạng bài tập, nhiều em có kỉ năng, kỉ xảo làm toán tốt

Kết quả cụ thể: Sau khi học sinh được luyện tập nhiều các bài tập ở các dạng bài tập

“ Quy đồng mẫu số các phân số ” các em vận dụng cộng, trừ các phân số khác mẫu số có kết

quả khá khả quan:

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	141,01 KB