Để thực hiện tốt mục tiêu của môn Tiếng Việt, người giáo viên phải thựchiện đổi mới các phương pháp dạy học theo mô hình học tập kiểu mới VNEN, saocho học sinh là người chủ động nắm bắt
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài.
Môn Tiếng Việt là môn học có tầm quan trọng bậc nhất trong các môn học ởTiểu học ( được xem là môn học công cụ).Bởi lẽ Tiếng Việt không những dạy chocác em biết kiến thức về ngôn ngữ trong giao tiếp mà còn giúp các em giữ gìn tiếng
mẹ đẻ,Tiếng Việt có nhiệm vụ làm giàu vốn từ cho học sinh và trang bị cho các emmột số kiến thức về từ, câu, cách sử dụng ngôn ngữ trong giao Tiếng việt là mộtthứ tiếng giàu đẹp và trong sáng mà lịch sử đã chứng minh rằng “ Tiếng Việt trởthành vũ khí của dân tộc Việt Nam”
Nhằm để đào tạo những con người đáp ứng yêu cầu của xã hội trong thời kỳmới, đó là nhiệm vụ của ngành giáo dục, trong đó bậc Tiểu học là bậc học đóng vaitrò làm nền móng Cùng với những môn học khác, môn Tiếng Việt ở tiểu học giữmột vị trí hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân cách, phát triển năng lực trítuệ cho học sinh Nó trang bị cho học sinh những kiến thức cần thiết nhằm phục vụđời sống và phát triển của xã hội Môn Tiếng Việt ở lớp 2 và lớp 3 là cơ sở ban đầu
có tính quyết định cho việc dạy học Tiếng Việt sau này của học sinh
Để thực hiện tốt mục tiêu của môn Tiếng Việt, người giáo viên phải thựchiện đổi mới các phương pháp dạy học theo mô hình học tập kiểu mới VNEN, saocho học sinh là người chủ động nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực,sáng tạo góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tự phát hiện và tựgiải quyết vấn đề đặt ra trong bài học.Từ đó chiếm lĩnh nội dung mới của bài học,môn học Giáo viên là người theo dõi quan sát và giúp đỡ các em thực hiện mụctiêu đó
Từ những lí do trên cộng với kinh nghiệm đứng lớp, tôi đã thường xuyên ápdụng trò chơi vào các tiết học Tiếng Việt.Tôi thấy những trò chơi ấy thật sự có hiệuquả cao trong giờ học, lại dễ tổ chức, dễ thực hiện, tiết học lại sôi nổi gây hứng thú
cho học sinh Vì thế tôi đã chọn và nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm: “Một số
Trang 2biện pháp tổ chức trò chơi nhằm gây hứng thú cho học sinh học môn Tiếng Việt lớp 3- Theo mô hình trường học mới VNEN”.
Để thực hiện được nội dung sáng kiến trên bản thân tôi nhận thấy ngay từđầu năm nhận lớp chủ nhiệm cần phải nghiên cứu cách tổ chức học tập theo môhình VNEN, nội dung chương trình hướng dẫn học Tiếng Việt 3.Cùng với việcnghiên cứu chương trình bản thân tôi còn phải kiểm tra đánh giá phân loại học sinhcũng như mở rộng các nội dung kiến thức mang tính đặc thù của môn học.Chính vìvậy mà tôi đã lập kế hoạch cũng như giới hạn nghiên cứu ngay trên thực tế giảngdạy lớp mình và dạy thực nghiệm một số tiết của các lớp trong khối
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
2.1.Mục tiêu:
Góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt ở tiểu học theohướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, tăng cường hoạtđộng cá thể phối hợp với học tập giao lưu Hình thành và rèn luyện kĩ năng vậndụng kiến thức vào thực tiễn.Điều đó dẫn đến những đổi mới về nội dung vàphương pháp dạy học Chương trình mới chú ý đến phương pháp dạy học nhằmthúc đẩy quá trình tự học của học sinh, tạo cho học sinh những cơ bản ban đầu kỹnăng và thói quen tự học để có thể học tập lên và học tập suốt đời
2.2 Nhiệm vụ của đề tài:
Trò chơi học tập là một hình thức hoạt động thường được đông đảo học sinhhứng thú tham gia trong và ngoài lớp học Trò chơi học tập môn Tiếng Việt nhằmtạo điều kiện cho các em học sinh thực hành rèn luyện các kĩ năng nghe, nói, đọc,viết đồng thời tiếp thu kiến thức môn học một cách tự giác sáng tạo Tham gia vàocác trò chơi học tập, học sinh còn được rèn luyện, phát triển về cả trí tuệ, thể lực vànhân cách, đáp ứng mục tiêu môn học Theo hướng đổi mới VNEN đó là lấy họcsinh làm trung tâm, học sinh tự lĩnh hội và chiếm lĩnh kiến thức- người giáo viênchỉ là giúp đỡ các em thông qua các hoạt động học
Trang 33 Đối tượng nghiên cứu:
Sáng kiến kinh nghiệm này được thực hiện cho học sinh lớp 3A – TrườngTiểu học Quyết Thắng
4.Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này tôi tập trung nghiên cứu“Một
số biện pháp tổ chức trò chơi nhằm gây hứng thú cho học sinh học môn Tiếng Việt
lớp 3- Theo mô hình trường học mới VNEN” Tại trường Tiểu học Quyết Thắng
5 Phương pháp nghiên cứu:
Môn Tiếng Việt theo chương trình trường tiểu học mới VNEN có một vị trí
quan trọng trong giáo dục ở Tiểu học, điều đó được thể hiện ở thời lượng giảng dạytrong từng khối lớp và nó làm công cụ để học các môn học khác Mục tiêu của mônTiếng Việt ở tiểu học là:
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt ( nghe,nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi.Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt theo chương trình trường tiểu học mới
VNEN góp phần rèn luyện cho học sinh các thao tác của tư duy.
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và nhữnghiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học của ViệtNam và nước ngoài
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước và hình thành thói quen giữ gìn sựtrong sáng của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách của người Việt Nam xãhội chủ nghĩa
Trang 4Để thực hiện tốt mục tiêu của môn Tiếng Việt, người giáo viên phải thựchiện đổi mới các phương pháp dạy học theo mô hình học tập kiểu mới VNEN, saocho học sinh là người chủ động nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực,sáng tạo góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tự phát hiện và tựgiải quyết vấn đề đặt ra trong bài học Từ đó chiếm lĩnh nội dung mới của bài học,môn học.
+ Giáo viên dễ dàng hơn khi tổ chức dạy học trên lớp, khắc phục được tìnhtrạng truyền thụ kiến thức Dựa vào thời lượng, có thể soạn bài bổ sung hoặc điềuchỉnh nội dung, phương pháp dạy học cho phù hợp đối tượng học sinh, đặc điểm,
- Đối với giáo viên :
+ Giáo viên chưa linh hoạt và làm chủ thời gian trong việc hỗ trợ từng cánhân, từng nhóm để em nào cũng cảm thấy mình được thầy cô quan tâm
Trang 5+ Giáo viên chưa điều hành hợp lí hoạt động giữa các cá nhân, các nhóm họcsinh Chính vì vậy mà nhịp độ học tập có độ chênh lệch nhau.
- Đối với học sinh:
+ Học sinh còn quen phong cách chờ đợi giáo viên hướng dẫn từng thao tác,từng nhiệm vụ học tập, rất khó quen với tài liệu tự học + Một số em chưa đủ mạnh dạn để hỏi thầy cô những nội dung, yêu cầu chưahiểu trong tài liệu, các em sẽ không làm việc dẫn đến hiệu quả thảo luận trong cácnhóm chưa cao
+ Một số học sinh ( nhóm trưởng) không đủ mạnh dạn để đặt các câu hỏi gợi
mở cho các bạn trong nhóm, chưa đủ tự tin để bảo nhau điều hành hoạt động nhóm
- Đối với phụ huynh:
+ Một số phụ huynh học sinh chưa thực sự vào cuộc và chưa có nhiều hiểubiết về mô hình trường học mới VNEN Chính vì vậy khi học sinh chia sẻ các bàitập ứng dụng với người thân thì kết quả chưa cao, còn mang tính đại khái
2.2 Các nguyên nhân:
Trong quá trình giảng dạy và dự giờ các đồng nghiệp trong trường Tôinhận thấy rằng giáo viên chưa thường xuyên tổ chức các trò chơi Tiếng Việt chohọc sinh trong giờ dạy do một số nguyên nhân sau đây:
- Giáo viên ngại vận dụng và tổ chức trò chơi vì thời gian của mỗi tiết học là
có hạn, cơ sở vật chất không đáp ứng tốt cho việc tổ chức trò chơi
- Để chuẩn bị cho một trò chơi trong tiết học người giáo viên phải chuẩn bịrất nhiều( đồ dùng học tập, các thiết bị dạy học, hình thức tổ chức, cách tổchức….)
Vì vậy mỗi giáo viên khi tiến hành dạy học đều ngại vận dụng hơn
- Khi tổ chức trò chơi giáo viên chưa hiểu hết mục đích của trò chơi ấymang lại ý nghĩa gì? Vận dụng kiến thức gì cho môn học Khi tổ chức các trò chơithì giáo viên giao việc cho học sinh chưa rõ ràng, cụ thể Thời gian quy định chomỗi hoạt động chơi chưa rõ ràng
Trang 6- HS chưa nắm được cách chơi, luật chơi, học sinh chưa mạnh dạn, tự tin đểtham gia trò chơi
Chính vì những nguyên nhân đó bản thân tôi cần nhận thấy phải có nhữngphương pháp dạy học phù hợp hơn trong quá trình giảng dạy môn Tiếng Việt 3theo mô hình trường học mới VNEN
3 Giải pháp, biện pháp:
3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
Lấy học sinh làm trung tâm, học sinh được học theo khả năng của riêngmình tự quản, hợp tác và tự giác cao trong học tập Nội dung học gắn bó chặt chẽvới đời sống hằng ngày của học sinh Từ đó góp phần hình thành nhân cách, giá trịdân chủ, ý thức tập thể theo xu hướng thời đại cho học sinh
HS phải tham gia các hoạt động học tập một cách tích cực, hứng thú, tự tin
và tự nhiên Tạo cho học sinh tính tự giác, tích cực trong học tập.Nhóm trưởngđóng vai trò chính trong tiết học hướng dẫn, điều hành tiết học hướng dẫn nhẹnhàng dưới sự trợ giúp đúng mức, đúng lúc của giáo viên, sách giáo khoa, đồ dùngdạy học Tiếng Việt, để từng học sinh (từng nhóm học sinh) tự phát hiện, phân tích
và tự giải quyết vấn đề của bài học, tự chiếm lĩnh nội dung kiến thức và có thể vậndụng được kiến thức đó vào luyện tập thực hành, giúp cho việc phát triển năng lực
cá nhân học sinh
Giáo viên cần linh hoạt về nhịp độ học tập tùy theo đối tượng học sinh Phụ huynh và cộng đồng phối hợp chặt chẽ với giáo viên giúp đỡ học sinhmột cách thiết thực trong các hoạt động giáo dục; tham gia giám sát việc học tậpcủa con em mình
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng trường học kiểu mới VNEN.Thay thế các phương pháp dạy học đơn điệu ít tác dụng bằng các phương tiện kĩthuật hiện đại Giúp học sinh hứng thú trong học tập, hiểu sâu, nhớ lâu kiến thức
Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các qui tắc gắn với kiếnthức kĩ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung bài học, giúp học
Trang 7sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh đượcvận dụng các kiến thức kĩ năng đã học vào các tình huống trò chơi và do đó họcsinh được luyện tập thực hành củng cố, mở rộng kiến thức, kĩ năng đã học.
Trò chơi học tập làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh, tạo ra bầukhông khí dễ chịu thoải mái trong giờ học,giúp học sinh tiếp thu kiến thức mộtcách tự giác tích cực.Giúp học sinh rèn luyện củng cố kiến thức đồng thời pháttriển vốn kinh nghiệm được tích luỹ qua hoạt động chơi
Trò chơi học tập rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ, nhờ sửdụng trò chơi học tập mà quá trình dạy học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫnhơn, cơ hội học tập đa dạng hơn
Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục NhưBác Hồ đã nói: “Trong lúc học cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần chochúng học”
3.2: Nội dung và các cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.
3.2.1 Nội dung chương trình, tài liệu học tập 3 trong 1 ở các bài A, B, C môn Tiếng Việt lớp 3:
1 Thời lượng hướng dẫn học tập Tiếng Việt 3- Bài A (Thời lượng 2 tiết):
- Đọc và hiểu một văn bản (văn bản đọc dạy trong 1,5 tiết của SGK TV 3 hiệnhành)
- Luyện tập kĩ năng nói về chủ điểm mới
2 Thời lượng hướng dẫn học tập Tiếng Việt 3- Bài B (Thời lượng 3 tiết):
- Kể chuyện (kể câu chuyện đã đọc ở bài A)
- Củng cố chữ viết hoa: chữ cái, từ ngữ, câu
- Nghe viết, nhớ viết đoạn văn,thơ
3.Thời lượng hướng dẫn học tập Tiếng Việt 3- Bài C (Thời lượng 3 tiết):
- Đọc và hiểu một văn bản (văn bản đọc dạy trong 1 tiết của SGK TV 2 hiện hành)
- Luyện tập về từ và câu
- Luyện nói theo chủ điểm mới để chuẩn bị cho bài viết đoạn văn
Trang 8- Viết đoạn văn về chủ điểm mới.
- Luyện tập viết từ đúng quy tắc chính tả
3.2.2.Nội dung học tập ở các bài A,B, C :
- Mỗi hoạt động học tập là một đơn vị bài học Tiếng Việt
- Mỗi cụm bài học dùng trong 1 tuần gồm 3 bài với 3 hoạt động học tập (Ví dụ :bài 1A, 1B, 1C)
- Mỗi hoạt động học tập gồm 2 phần :
+ Phần Mục tiêu : nêu yêu cầu về kiến thức, kĩ năng học sinh cần đạt sau khi học
xong bài
+ Phần Hoạt động bao gồm 3 loại hoạt động :
A Hoạt động cơ bản với các chức năng :
- Khơi dậy hứng thú, đam mê của học sinh với bài mới
- Giúp học sinh tái hiện những kiến thức và kĩ năng học sinh đã có
- Giúp học sinh kết nối những kiến thức, kĩ năng đã có với kiến thức, kĩ năng mới
- Giúp học sinh thu nhận kiến thức, kĩ năng mới qua các hoạt động cụ thể như :quan sát, thảo luận,phân tích
- Giúp học sinh củng cố kiến thức, kĩ năng mới một cách thú vị qua các trò chơi,qua đọc sáng tạo, qua chia sẻ kinh nghiệm và vốn sống của cá nhân
B Hoạt động thực hành với chức năng : củng cố kiến thức, kĩ năng mới
bằng cách quan sát để nhận diện kiến thức, kĩ năng mới trong bối cảnh khác
C Hoạt động ứng dụng với chức năng : hướng dẫn học sinh áp dụng những
kiến thức, kĩ năng mới vào cuộc sống thực của các em tại gia đình, cộng đồng
3.2.3 Cách hình thức dạy học theo mô hình VNEN:
Trong dạy học Tiếng Việt người giáo viên cần biết vận dụng linh hoạt và lựachọn các phương pháp vào từng hoạt động của các dạng bài học, để hướng dẫn họcsinh tự tìm tòi chiếm lĩnh kiến thức mới, hướng dẫn học sinh thực hành hình thành
và rèn luyện kĩ năng Tiếng Việt, hướng dẫn học sinh giảng giải kết hợp việc vận
Trang 9dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, hay trò chơi Tiếng Việt, nhằmđáp ứng nhu cầu đổi mới trong dạy học Tiếng Việt 3
Tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động là mấu chốtcủa vấn đề đổi mới.Vì vậy khi giảng dạy giáo viên cần kết hợp các hình thức tổchức dạy học:
1 Qui trình 5 bước dạy của giáo viên:
Bước 1: Tạo hứng thú cho học sinh
Bước 2 Tổ chức cho học sinh trải nghiệm
Bước 3 Phân tích khám phá rút ra kiến thức mới
Bước 4 Thực hành
Bước 5 Ứng dụng
2 10 Bước học tập của học sinh:
+ Bước 1 Chúng em làm việc nhóm Nhóm trưởng lấy tài liệu và đồ dùng học tập
cho cả nhóm
+ Bước 2 Em đọc tên bài học rồi viết tên bài học vào vở ô li (lưu ý không được
viết vào sách)
+ Bước 3 Em đọc mục tiêu của bài học.
+ Bước 4 Em bắt đầu hoạt động cơ bản (nhớ xem phải làm việc cá nhân hay theo
nhóm)
+ Bước 5 Kết thúc hoạt động cơ bản em gọi thầy, cô giáo để báo cáo những gì em
đã làm được để thầy, cô ghi vào bảng đo tiến độ
+ Bước 6 Em thực hiện hoạt động thực hành:
- Đầu tiên em làm việc cá nhân
- Em chia sẻ với bạn ngồi cùng bàn (giúp nhau sửa chữa những bài làm cònsai sót)
- Em trao đổi với cả nhóm Chúng em sửa cho nhau, luân phiên nhau đọc (lưu ý không làm ảnh hưởng đến nhóm khác)
+ Bước 7 Hoạt động ứng dụng (gắn liền với gia đình và địa phương).
Trang 10+ Bước 8 Chúng em đánh giá cùng thầy, cô giáo.
+ Bước 9 Kết thúc bài, em viết vào bảng đánh giá (nhớ suy nghĩ kĩ khi viết và lưu
ý về đánh giá của thầy, cô giáo)
+ Bước 10 Em đã học xong bài mới hoặc em phải học lại phần nào.
3.2.4 Một số nguyên tắc thiết kế trò chơi học tập
Tổ chức trò chơi học tập mỗi chúng ta phải dựa vào nội dung bài học, điềukiện thời gian trong mỗi tiết học cụ thể để đưa ra các trò chơi cho phù hợp, songmuốn tổ chức được trò chơi trong dạy luyện từ và câu có hiệu quả cao thì đòi hỏimỗi giáo viên phải có kế hoạch chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ, cặn kẽ và đảm bảo các yêucầu sau:
- Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục
- Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học
- Trò chơi phải phù hợp với tâm sinh lí của học sinh lớp, phù hợp với khảnăng người hướng dẫn và cơ sở vật chất của nhà trường
- Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú
- Trò chơi phải chuẩn bị chu đáo
- Trò chơi phải gây hứng thú với học sinh
3.2.5.Cấu trúc của trò chơi học tập.
- Tên trò chơi
- Mục đích: Nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiến thức,
kĩ năng nào Mục đích của trò chơi sẽ qui định hành động chơi được thiết kế trongtrò chơi
- Đồ dùng, đồ chơi: Mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong trò chơi họctập
- Nêu lên luật chơi: Chỉ rõ qui tắc của hành động chơi qui định đối với ngườichơi, qui định thắng thua của trò chơi
- Số người tham gia chơi: Cần chỉ rõ số người tham gia chơi
Trang 112.3.6.Cách tổ chức chơi:
- Thời gian tiến hành thường từ 5-7 phút.( tiến hành ngay đầu tiết học hoặc
có thể lồng ghép trong mỗi bài tập, cuối bài học) nhằm thu hút sự chú ý và củng cốkiến thức một cách vững chắc hơn qua mỗi loại bài tập tương ứng với mỗi loạikiến thức
- Đầu tiên là giới thiệu trò chơi :
+ Nêu tên trò chơi
+ Hướng dẫn trò chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ qui địnhchơi
- Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi
3.2.7 Một số trò chơi được áp dụng trong quá trình học môn Tiếng Việt 3
- Số đội chơi: Chơi theo vị trí nhóm của mô hình VNEN.
- Thời gian chơi: 3-5 phút
- Cách chơi:
+ Nhóm trưởng nhận bảng nhóm và bộ tranh rời từ góc học tập