skkn một số biện pháp kể cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi nghe chuyện cổ tích tấm cám theo hướng tích hợp

Những câu chuyện cổ tích có một vai trò rõ ràng trong việc khơi mở trítưởng tượng của trẻ nhỏ, chúng cũng có ích bấy nhiêu khi giúp trẻ nhỏ đối mặt vớicác lo sợ mà các bé chưa thể diễn đ

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẬN CẦU GIẤY

TRƯỜNG MẦM NON MAI DỊCH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỂ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI

Trong chương trình văn học Việt Nam truyện là món ăn tinh thần không thểthiếu đối với trẻ mầm non Truyện giúp các em hiểu được cuộc sống hiện thực củacha ông ta Truyện có ý nghĩa giáo dục lớn, giáo dục về tư tưởng tình cảm, trântrọng những con người lao động, yêu quê hương đất nước, sống trung thực, chămchỉ, ghét cái ác, yêu cái thiện, ở hiền gặp lành Truyện được trẻ em rất yêu thích và

nó góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ

Những câu chuyện cổ tích có một vai trò rõ ràng trong việc khơi mở trítưởng tượng của trẻ nhỏ, chúng cũng có ích bấy nhiêu khi giúp trẻ nhỏ đối mặt vớicác lo sợ mà các bé chưa thể diễn đạt được Nhà nghiên cứu nổi tiếng về tâm lýhọc trẻ em Bruno Bettelheim tin rằng những câu chuyện cổ tích đóng vai trò quantrọng với sự phát triển của trẻ nhỏ bởi nhân vật chính trong các câu chuyện - nhiềutrong số đó chính là trẻ em - giống như 1 hình tượng mô phỏng khả năng vượt quahay thậm chí dành được thành công lớn khi đối mặt với những tình huống khókhăn

Kết quả kiểm nghiệm tốt nhất cho sự thành công của một câu chuyện cho trẻ

em không phải là chúng có những bài học sâu xa không hay chúng có nguồn gốc từđâu, mà là liệu chúng có làm trẻ thích thú và đòi được nghe thêm nữa hay không

Hầu hết các chuyện cổ tích đem lại cho trẻ sự thích thú, dễ chịu, khuyến khích trítưởng tượng của chúng theo những cách riêng mà những tác giả hiện đại chỉ có thể

mơ ước đến chứ không làm nổi Thế cho nên tôi đã chọn đề tài MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỂ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI NGHE CHUYỆN CỔ TÍCH TẤM CÁM THEO HƯỚNG TÍCH HỢP

2 Lý do thực tiễn:

Hiện nay trong chương trình giáo dục mâm non, tác phẩm “Tấm Cám” đãđược thực hiện, nhà trường và giáo viên mầm non đã lên tiết dạy trẻ Tuy nhiêntheo như bản thân tôi thấy các phương pháp dạy trẻ của giáo viên chưa đạt kết quảcao Nên tôi chọn để tài: “ Một số biện pháp kể cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi nghechuyện cổ tích Tấm Cám theo hường tích hợp” nghiên cứu và hi vọng góp tiếngnói nhỏ của mình vào thực tiễn dạy học để cho trẻ nghe chuyện đạt kết quả caohơn

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN KỂ CHO TRẺ 5 –

6 TUỔI NGHE TRUYỆN CỔ TÍCH TẤM CÁM.

I Mục đích điều tra:

Để có cơ sở nghiên cứu các biện pháp kể truyện cho trẻ nghe Chúng tôi tiếnhành điều tra nhắm đánh giá thực trạng chung của việc kể cho trẻ 5 – 6 tuổi nghetruyện cổ tích Tấm Cám theo hướng tích hợp ở một số trường mầm non Trên cơ sở

đó đề xuất một số biện pháp

II Địa bàn điều tra:

Lớp mẫu giáo lớn A2 trường mầm non Mai Dịch, Quận Cầu Giấy, Hà NộiLớp mẫu giáo lớn A1 trường mầm non Mai Dịch, Quận Cầu Giấy, Hà Nội

III Nội dung điều tra:

1 Điều tra, thăm dò nhận thức, ý kiến của giáo viên khi thực hiện tiết học kểcho trẻ 5 – 6 tuổi nghe truyện cổ tích Tầm Cám

2 Điều tra soạn giáo án của giáo viên

3 Dự giờ giáo viên

4 Quan sát trò chuyện với trẻ

IV Phương pháp điều tra

1 Để thăm dò, dùng phương án kép

2 Dự giờ quan sát sư phạm: Xem cách thức tổ chức

3 Ghi chép dự giờ và phân tích kết quả

4 Trao đổi trò chuyện đàm thoại với trẻ

V Phân tích kết quả điều tra:

1 Trả lời phiếu :

Việc thăm dò ý kiến bằng phiếu điều tra nhằm mục đích tìm hiểu nhận thức

và đánh giá của giáo viên mầm non về vấn đề kể truyện cho trẻ nghe

Khi điều tra tôi sử dụng hệ thống câu hỏi sau?

- Chị có thích tổ chức hoạt động kể chuyện cho trẻ nghe không? Vì sao?

- Chị có cảm nhận gì về truyện cổ tích Tấm Cám? Truyện có phù hợp với trẻ

5 – 6 tuổi không?

- Chị đã chuẩn bị những gì khi kể truyện cổ tích cho trẻ nghe

- Chị đã sự dụng những phương pháp gì, biện pháp gì khi tổ chức tiết họcnày?

- Chị gặp những khó khăn và thuận lợi gì khi tổ chức tiết học này?

- Chị có đọc, nghiên cứu tài liệu gì để xây dựng tiết học kể truyện cổ tíchcho trẻ nghe không?

- Với câu hỏi 2: 18/20 (90%) giáo viên thích kể truyện cho trẻ nghe vì trẻchăm chú lắng nghe cô kể chuyện 2/20 (10%) giáo viên không thích kể chuyệncho trẻ nghe vì lý do chủ quan của bản thân như: Kể chuyện cho trẻ nghe cô phải

có giọng kể tốt kết hợp với yếu tố hình thể khác mà bản thân cô giáo không làmđược điều đó

- Với câu hỏi 3: 20/20 (100%) giáo viên cho rằng phù hợp với trẻ 5 – 6 tuổi

- Vơi câu hỏi 4: 20/20 (100%) giáo viên cho rằng để tiết học đạt kết quả cao

cô giáo cần thuộc truyện, hiểu nội dung truyện, chuẩn bị giáo án, tìm mục đích yêucầu của bài và chuẩn bị đồ dùng dạy học Nhìn chung giáo viên đã xác định đượccông việc chuẩn bị cho tiết dạy nhưng chưa ai nhắc đến việc giáo viên cần phải tìmhiểu tư tưởng chủ đề, thể loại truyện gì? Ngoài ra để tiết học được hấp dẫn trẻkhông thấy nhàm chán khi phải nghe lại nhiều lần thì giáo viên phải chuẩn bị cảhình thức biện pháp sẽ áp dụng thực hiện tư thế khi học Tất cả những điều này cầnphải chuẩn bị từ trước

- Với câu hỏi 5: 20/20 giáo viên áp dụng các phương pháp:

Phương pháp trực quan

Phương pháp đọc kể diễn cảm

Phương pháp đàm thoại, trao đổi

Tất cả các giáo viên khi được hỏi câu này đều xác định được phương pháp

cơ bản Tuy nhiên đây chỉ là phương pháp chung, chỉ có 12% (60%) giáo viên chỉ

ra được đâu là phương pháp quan trọng nhất, đó là phương pháp đọc kể diễn cảm

Qua điều tra này ta có thể nhận biết được rằng giáo viên vẫn còn chưa nắm

rõ đâu là phương pháp, biện pháp và phương pháp quan trọng nhất khi tiến hànhthực hiện mỗi tiết học cụ thể

- Với câu hỏi 6:

Thuận lợi:

18/20 (90%) giáo viên cho rằng kể chuyện cổ tích nằm trong chủ để có sẵn,

có gợi ý thực hiện điều này rất thuận lợi cho giáo viên xây dựng nội dung tích hợpkhi dạy trẻ Và hấu hết các giáo viên cho rằng dạy quá trình đọc kể cho trẻ nghetruyện rất quan trọng, những giáo viên này có giọng đọc kể rất tốt

Khó khăn:

6/20 (30%) giáo viên cho rằng trẻ dễ bị phân tán mất tập chung bởi nhiềuyếu tố như chuyện này trẻ đã được nghe từ rất lâu, ông, bà, bố, mẹ kể nên trẻkhông còn hứng thú khi nghe truyện nữa.

12/20 ( 60%) giáo viên cho rằng chuẩn bị tiết dạy ngoài tranh chuyện để thuhút trẻ hơn cần giáo án điện tử power point mất nhiều thời gian và một số cô khôngthành thạo máy tính

- Với câu hỏi 7: 19 (95%) giáo viên nhận xét trẻ hứng thú với tiết học

- Với câu hỏi 8: 20/20 (100%) giáo viên khi được hỏi đến tài liệu đều chorằng tài liệu cho giáo viên mầm non ít, chủ yếu là cuốn “Chương trình chăm sóc vàhướng dẫn thực hiện của Trần Thị Trọng và Phạm Thị Sửu và cuốn “Hướng dẫnthực hiện chương trình đổi mới của Nhà xuất bản giáo dục

20/20 (100%) giáo viên đề xuất cần có lớp đào tạo nghiệp vụ về phươngpháp luận của bộ môn cho giáo viên mầm non

2 Việc soạn giáo án của giáo viên

Qua quá trình điều tra việc soạn giáo án của giáo viên tôi thấy một số vấn đềcần lưu ý:

- Trước hết đó là việc xác định mục đích yêu cầu của giờ học: Hầu hết cácgiáo án đưa ra mục đích yêu cầu chung chung Chủ yếu giáo viên xác định 3 mụcđích yêu cầu sau:

- Trẻ hiểu nội dung truyện

- Trẻ biết cảm xúc và lắng nghe cô kể chuyện

- Trẻ hiểu tính cách và ngôn ngữ khác nhau của từng nhân vật

Trong 20 giáo án thì có 8 giáo án xác định được mục đích yêu cầu sau:

- Trẻ nhận biết tên truyện cổ tích, hiểu nội dung truyện

- Trẻ cảm nhận ý nghĩa nhân hậu của truyện: Người tốt bụng, chăm chỉđược hưởng hạnh phúc

- Trẻ trả lời được các câu hỏi cô nêu ra

- Trẻ nói rõ ràng mạch lạc, biểu cảm, thể hiện cảm xúc biết lắng nghe cô

- Các bươc tiến hành: còn tồn tại nhiều vấn đề, nhiều giáo viên áp dụng máy móc tích hợp các môn học nên nội dung chính cần truyền đạt cho trẻ không rõ ràng

3 Điều tra một số tiết dạy kể cho trẻ nghe truyện:

Tôi điều tra thông qua 2 tiết kể cho trẻ 5 - 6 tuổi nghe chuyện “Tấm Cám” ở

2 lớp khác nhau, kết quả thu được như sau:

a Lớp A2 Trường mầm non Mai Dịch:

Tôi dự giờ tiết dạy của cô Đinh Thúy Hợi tại lớp mẫu giáo lớn A2 ghi lại được như sau:

- Cô cho trẻ trò chuyện về người thân trong gia đình trẻ

- Cô dẫn dắt vào truyện cổ tích “Tấm Cám”

- Cô kể lần 1: kết hợp nét mặt cử chỉ, điệu bộ

- Lần 2: Cô sử dụng tranh minh họa

- Lần 3: Cô kể kết hợp với đàm thoại trích dẫn

Phần đàm thoại trích dẫn cô đặt các câu hỏi giúp trẻ nhớ nội dung truyện.Tiết học của cô chỉ là kể cho trẻ nghe truyện, giúp trẻ nhớ nội dung truyện Chỉ có 15 trẻ biết trả lời các câu hỏi còn những trẻ còn lại chưa trả lời được các câuhỏi cô đặt ra Trẻ chưa nhắc được các lời thoại trong của nhân vật trong truyện Trẻchỉ được nghe mà chưa được trải nghiệm sự hiểu biết của mình Cô chưa có sự tích

hợp trong giờ học, trẻ chưa chú ý lắng nghe Một số trẻ trả lời được các câu hỏi của

cô nhưng chưa nắm được nội dung mà cần có gợi ý của cô Trong tiết học của cô chưa có sự tích hợp, chưa đảm bảo được yêu cầu, nên trong tiết học không gây hứng thú cho trẻ Ở tiết học cô chỉ chú ý đến những trẻ chú ý lắng nghe trong giờ học mà chưa chú ý đến những trẻ nhút nhát, cô chưa chú ý đến việc phát triển ngônngữ cho trẻ và cách thức tổ chức tiết học của mình

b Lớp A1 trường mầm non Mai Dịch

Tại lớp mẫu giáo lớn A1 cô Lê Phương Hằng dạy, tôi đã ghi được như sau:

- Vào bài: Cô tạo tình huống, Chim vàng anh bay vào lớp trò chuyện với cácbạn, sau đó cô hỏi trẻ Vàng Anh là nhân vật trong chuyện gì? Muốn biết được Vàng Anh là nhân vật trong chuyện gì chúng ta cùng lắng nghe cô kể chuyện Tấm Cám thì rõ nhé!

- Cô kể chuyện cho trẻ nghe với giọng khoan thai chậm chạp, thể hiện ngữ điệu, nhịp điệu mang tính chữ tình Sau đó cô đặt câu hỏi đàm thoại với trẻ:

- Tryện có tên là gì?

- Cô Tấm là người như thế nào?

- Mẹ con cô Cám là người như thế nào?

- Con có yêu nhân vật nào nhất? Vì sao?

Cô cho trẻ xem tranh minh họa và đặt câu hỏi đàm thoại với trẻ và giúp trẻnhớ lại, tự tin hơn khi trả lời câu hỏi của cô

Kết thúc giờ học cô cho cả lớp xem diễn dối vở kịch “Tấm Cám”

Tiết học của cô có ưu điểm là giọng kể của cô diễn cảm, cô biết tận dụng thếmạnh của mình để diễn rối cho trẻ Trẻ lớp này số đông các cháu hứng thú với tiết học và một vài trẻ có sáng tạo trong ngôn ngữ khi trả lời các câu hỏi của cô Tuy nhiên trẻ vẫn chưa thể hiện được giọng điệu rõ ràng của từng nhân vật trong

truyện Cô giáo đã động viên khuyến khích trẻ kịp thời Vì vậy mà trẻ đã tự tin hơntrong tiết học và tham gia tích cực trong các hoạt động kể của cô

6 Kết quả điều tra:

Dựa trên những gì đã thu được qua điều tra bằng phiếu Anket, giáo án của giáo viên, dự giờ, trao đổi với trẻ ở một số trường khác nhau tôi đã rút ra được kết quả sau:

1 Ưu điểm:

Về phía cô:

- Các cô đã chú ý đến việc soạn giáo án cho tiết dạy

- Chú ý đến khả năng kể chuyện cho trẻ nghe

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ

- Các cô đều biết gây hứng thú cho trẻ

- Cô đã thực hiện tích hợp các môn khác và giờ học

Về phía trẻ:

- Một số trẻ đã biết thực hiện nhiệm vụ học tập của mình

- Biết chú ý nghe cô kể chuyện và nghe bạn trả lời các câu hỏi của cô

- Trẻ đã chú ý và trả lời các câu hỏi

- Nhìn chung trẻ hứng thú với các hoạt động

2 Nhược điểm:

Về phía cô:

- Các cô soạn giáo án còn chung chung, chủ yếu là soạn dựa vào cuốn

“chương trình chăm sóc và hướng dẫn thực hiện”

- Mục đích yêu cầu của tiết học cũng chung chung., việc soạn giáo án mang tính chất đơn giản rập khuôn chưa cụ thể

- Chưa nhận thức được cơ sở lý luận của môn học

- Chưa nhận thức được vai trò của việc nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận cho tiết học của mình nên cô tổ chức các hoạt động này còn sơ sài

- Trong tiết học cô chưa xác định được cần sử dụng phương pháp biện pháp nào cho phù hợp để giúp trẻ nhận thức tốt

- Khi cô sử dụng biện pháp đàm thoại thì những câu hỏi mà cô đặt ra có câu đơn giản quá, có câu lại quá sức tư duy của trẻ Nhìn chung các câu hỏi của cô đặt

ra cần có sự gợi mở để trẻ dễ hình dung, tưởng tượng và sống với tác phẩm, với câu truyện mà mình được nghe

Vì vậy đòi hỏi mỗi giáo viên khi soạn giáo án cần phải có sáng kiến của mình Các cô mới chú ý đến việc ổn định tổ chức lớp và chú ý đến những trẻ mạnh dạn khi trả lời câu hỏi mà chưa quan tâm đến các cháu nhút nhát khả năng tiếp thu kém

Về phía trẻ: Phần nhỏ một số trẻ chưa chú ý vào tiết học Khả năng trả lời các câu hỏi của trẻ còn kém

3 Nguyên nhân dẫn đến những nhược điểm trên:

Trong quá trình điều tra qua các tiết dạy tôi nhận thấy các cô đểu rơi vàotình trạng kể thuộc truyện, giọng kể của cô đều đều Khi kể cử chỉ điệu bộ của cô chưa thể hiện được rõ ràng, ngữ điện của cô chưa phù hợp với diến biến truyện, chưa thể hiện rõ ràng giọng điệu của từng nhân vật trong truyện, cô kể chưa sáng tạo, chưa có sự tích hợp và chưa diễn cảm

Cô có sử dụng biện pháp đàm thoại những câu hỏi đặt ra chưa phong phú, các cô chưa đặt ra được tầm quan trọng vị trí vai trò của hoạt động văn học nghệ thuật trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ

Trường mầm non là môi trường thuận lợi tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện Vì trẻ có khả năng tự hoạt động nghệ thuật Cách thức tổ chức tiết học cũng có vai trò rất lớn trong quá trình giáo dục trẻ Tổ chức làm sao để phát huy được ở trẻ tính tích cực học tập sáng tạo trong mọi hoạt động, nhất là hoạt động văn học nghệ thuật Qua việc điều tra sơ bộ thực trạng việc tổ chức cho trẻ nghe truyện thần thoại ở trường mầm non, kết hợp với khả năng phát triển ở trẻ Tôi thấyrằng cần thiết phải có các biện pháp để giáo viên sử dụng linh hoạt trong việc tổ

chức kể truyện cho trẻ nghe, kích thích trẻ có sự sáng tạo và phát triển tính tích cực, tư duy và khả năng tự hoạt động của trẻ.

Kết luận: qua điều tra chúng tôi nhận thấy cần trang bị thêm cơ sở lý luận, các biện pháp cụ thể trong từng tiết học đặc biệt là tiết dạy trẻ kể lại truyện cho giáo viên nhằm giúp trẻ lĩnh hội được kiến thức một cách hiệu quả

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỂ CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI NGHE TRUYỆN CỔ TÍCH “TẤM CÁM”

cụ thể” Như mục đích đề tài đã đặt ra ở đề tài này chúng tôi đã hệ thống hóa vàđưa ra một số biện pháp mới dựa trên những cơ sở khoa học liên ngành, cácphương pháp chung cơ bản cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

II Hệ thống các biện pháp dạy trẻ

Tác phẩm văn học nói chung và truyện cổ tích nói riêng góp phần quan trọngvào sự phát triển toàn diện của trẻ mẫu giáo Cho trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc là một môn quan trọng trong trường mầm non Nó được chia làm 2 quá trình

sư phạm:

Quá trình sư phạm thứ nhất: Cô đọc thơ, kể truyện, đọc truyện cho trẻ nghe.Quá trình này hoạt động chủ đạo nghiêng về phía cô, cô giáo chủ động hướng dẫncho trẻ tri giác tác phẩm, động viên khuyến khích trẻ tham gia

Quá trình sư phạm thứ hai: Cô tổ chức cho trẻ tự hoạt động văn học nghệthuật Cô tổ chức cho trẻ đọc thuộc thơ, diễn cảm, kể lại truyện, chơi đóng kịch

Quá tình này hoạt động chủ đạo nghiêng về phía trẻ, cô là người tổ chức hướngdẫn.

Để tiến hành hai quá trình sư phạm này khi cho trẻ làm quen với tác phẩmvăn học, tôi lựa chọn các phương pháp sau:

Phương pháp đọc kể tác phẩm nghệ thuật

Phương pháp trao đổi gợi mở

Phương pháp trao đổi sử dụng các hình thức trực quan

Phương pháp đưa trẻ vào hoạt động văn học nghệ thuật

Có nhiều phương pháp, biện pháp có thể sử dụng trong tiết học kể chuyệncho trẻ nghe Ở đây tôi thực hiện quá trình sư phạm thứ nhất đó là chủ yếu dựa vàophương pháp đọc kể tác phẩm nghệ thuật, và kết hợp một số phương pháp, biệnpháp khác như trao đổi gợi mở sử dụng cách hình tượng trực quan sao cho việc kểchuyện của cô giúp trẻ cảm nhận được cái hay cái đẹp trong nội dung nghệ thuậtcủa truyện cổ tích

1 Biện pháp đọc kể tác phẩm nghệ thuật

Đây là phương pháp chủ đạo, cô cần sử dụng mọi sắc thái, giọng nói củamình cùng với hình thức biểu hiện khác tạo cho tác phẩm một bức tranh âm thanhtương ứng Phương pháp này đòi hỏi mức độ cao, đọc đúng, kể diễn cảm đi vàobản chất nghệ thuật của tác phẩm, người kể hòa trộn ngôn ngữ tác phẩm vào ngônngữ của mình bằng sự cảm thụ riêng và phối hợp với cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, ánhmắt Tạo cho trẻ thâm nhập sâu hơn, hiểu rõ hơn ý nghĩa của truyện Cô là trungtâm để nối tác phẩm với trẻ Phương pháp này đòi hỏi sự giao tiếp giữa cô và trẻ

Từ phương pháp này tôi đưa ra các biện pháp kể truyện cổ tích cho trẻ nghe, baohầm việc đọc và kể diễn cảm truyện Kể diễn cảm kết hợp với hình thức nghệ thuậtkhác

1.1 Biện pháp kể diễn cảm sáng tạo