skkn một số biện pháp giúp trẻ 25 36 tháng tuổi nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc

Vì vậy việc dạy trẻ 25-36 thángtuổi nói đúng cấu trúc câu tiếng việt, lời nói có nội dung thông báo rõ ràng, dễhiểu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp là một việc làm vô cùng quan trọng giú

A - ĐẶT VẤN ĐỀ

I - LỜI MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết ngôn ngữ là chìa khoá để tư duy, ngôn ngữ là ơng tiện để giao tiếp, ngôn ngữ còn là điều kiện không thể thiếu được của xãhội loài người Mác – Lê Nin đã nói: “ ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quantrọng nhất của con người” Thật đúng như vậy ngôn ngữ là phương tiện phảnánh hiện thực khách quan, không có ngôn ngữ thì không phản ánh được đặctrưng tâm lý xã hội của con người Mặt khác ngôn ngữ còn ảnh hưởng đếnviệc hình thành tất cả các yếu tố tâm lý của con người

Giáo dục mầm non có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành

và phát triển nhân cách trẻ em Trong đó phát triển ngôn ngữ cho trẻ là mộtnhiệm vụ không thể thiếu đối với các trường mầm non

Ngôn ngữ được ví như cơm ăn nước uống hàng ngày đối với trẻ Nếuthiếu ngôn ngữ trẻ sẽ không giao tiếp được với những người xung quanh vàngôn ngữ còn giúp trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động nhận thức, giúp trẻcủng cố các biểu tượng làm phát triển nhận thức đặt nền móng cho sự pháttriển của trẻ sau này

Cha ông ta từng nói: "trẻ lên ba cả nhà học nói" câu nói đó hoàn toànđúng bởi nó chứng minh cho sự phát triển ngôn ngữ nhất là ngôn ngữ nói ở trẻtuổi vườn trẻ Đặc biệt là trẻ 25-36 tháng tuổi, trẻ ở giai đoạn này vùng ngônngữ được hình thành tương đối ổn định, vốn từ của trẻ phát triển rất nhanh, trẻ

có khoảng 500-700 từ Trẻ biết tập trung chú ý nghe và hiểu được lời ngườikhác nói và đặc biệt hơn trẻ đã biết trả lời câu hỏi của người lớn và nói đượccác câu đơn giản Tuy nhiên trong quá trình sử dụng từ, câu của trẻ chưa đượcchính xác, trẻ chưa biết dùng từ đúng với nội dung cần diễn đạt, sử dụng câuthiếu thành phần ngữ pháp, còn sai nhiều về lỗi phát âm như nói ngọng, nóilắp

Ngôn ngữ là phương tiện nhận thức thế giới xung quanh, trẻ luôn có nhucầu muốn tìm hiểu, tiếp thu và khám phá thế giới xung quanh là nhờ sự giúp

đỡ của người lớn Hơn thế nữa sự phát triển ngôn ngữ của trẻ ở tuổi ấu nhiqua ảnh hưởng của hoạt động đồ vật Trong độ tuổi này hoạt động với đồ vật

là hoạt động chủ đạo, việc nắm vững hoạt động với đồ vật và việc giao tiếpvới người lớn tạo ra sự biến đổi đáng kể trong quá trình giao tiếp giữa trẻ vớinhững người xung quanh Khi trẻ tiếp xúc với đồ vật, sự vật, hiện tượng kếthợp với lời nói của người lớn trẻ nắm được khái niệm bản chất của sự vật,hiện tượng đó trong thế giới xung quanh từ đó trẻ thoả mãn về mặt tinh thần

Có thể khẳng định ngôn ngữ có ý nghĩa vô cùng quan trọng, vấn đề đặt ra làngười lớn phải giúp trẻ nói đúng ngữ pháp Vì vậy việc dạy trẻ 25-36 thángtuổi nói đúng cấu trúc câu tiếng việt, lời nói có nội dung thông báo rõ ràng, dễhiểu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp là một việc làm vô cùng quan trọng giúptrẻ phát âm đúng tiếng mẹ đẻ, nói rõ ràng mạch lạc, từ đó làm giàu vốn từ chotrẻ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tốt hơn ở lứa tuổi tiếp theo Hiểu được ngônngữ có ý nghĩa, vị trí quan trọng như vậy, là một giáo viên mầm non trực tiếp

chăm sóc, giáo dục trẻ 25-36 tháng tuổi bản thân đã vận dụng: “Một số biện pháp giúp trẻ 25-36 tháng tuổi nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc” góp phần

nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ tại trường mầm non

II THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ DẠY TRẺ NÓI ĐÚNG NGỮ PHÁP, NÓI MẠCH Ở NHÓM TRẺ 25 - 36 THÁNG TUỔI CỦA TRƯỜNG MẦM NON THỊ TRẤN VẠN HÀ, THIỆU HÓA, THANH HÓA.

1 Thuận lợi:

Số trẻ trong lớp cùng độ tuổi đa số các cháu không nói ngọng, nói lắp.Môi trường tiếp xúc của trẻ rộng đa dạng, sinh động, số trẻ nói đúng cấu trúcngữ pháp nhiều, trẻ khoẻ mạnh, phát triển thể lực và trí tuệ tốt nên việc dạy trẻnói đúng ngữ pháp cũng gặp nhiều thuận lợi

Phần lớn các bậc phụ huynh đều hiểu rõ về tầm quan trọng của việcphát triển ngôn ngữ cho trẻ là rất cần thiết nên việc kết hợp giữa cô và phụhuynh về việc dạy trẻ nói đúng ngữ pháp rất hiệu quả và thiết thực.

Hơn thế nữa bản thân là người yêu nghề mến trẻ, ở lớp có phòng họcriêng, thoáng mát, sạch sẽ, ngăn nắp, gọn gàng, bàn ghế và mọi đồ dùng phục

vụ sinh hoạt của trẻ đầy đủ Cùng với sự quan tâm giúp đỡ của BGH nhàtrường và chị em đồng nghiệp đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt nhiệm vụđược giao

2 Khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi trên còn có những khó khăn đó là: Thị trấnVạn Hà là một thị trấn có tới 90% dân số là nông dân, điều kiện kinh tế khókhăn, bố mẹ trẻ lo làm ăn kinh tế mà không quan tâm đến việc chăm sóc giáodục trẻ Phần lớn trẻ nhóm tôi phụ trách là con nông thôn các thành viên tronggia đình đều nói tiếng địa phương do đó đã ảnh hưởng rất lớn đối với trẻ Một

số trẻ khác do bố mẹ nuông chiều con hoặc không quan tâm và cho rằng cáccon ăn no mặc ấm, đầy đủ về vật chất là được, để mặc trẻ muốn làm gì thìlàm, nên trẻ nói gì họ cũng cho là được

Có những phụ huynh cho rằng trẻ nói ngọng là hay hay, ngộ nghĩnh,đáng yêu nên không sửa sai cho trẻ và không tập cho trẻ nói theo người lớn,theo mẫu câu đúng nên trẻ nói ngọng lại càng nói ngọng thêm, nói lắp lại nóilắp thêm Từ đấy trẻ nói nhiều trở thành thói quen và rất khó sửa sai cho trẻ.Một số phụ huynh chưa hiểu biết về cách chăm sóc và nuôi dạy trẻ, chưa hiểu

về đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ

3 Khảo sát chất lượng ban đầu.

Ngay từ đầu năm học tôi được phân công nuôi dạy cháu nhóm 25-36tháng tuổi, tổng số có 30 cháu trong đó 18 cháu nam và 12 cháu nữ, phần đa

là các cháu lần đầu tiên đi học nên còn khóc và chưa có nề nếp trong sinh

hoạt, trẻ còn nhút nhát, có những trẻ khi đến lớp chỉ ngồi khóc đòi về nhà,không thích chơi với bạn, ngại giao tiếp, thích ngồi chơi một mình

Chính vì vậy ngay từ khi mới nhận lớp tôi đã gặp không ít khó khăntrong việc tổ chức các hoạt động chung, các hoạt động mang tính tập thể vànhất là trong việc phát triển lời nói cho trẻ Tuy là một nhóm trẻ nhưng khảnăng phát âm của trẻ không đồng đều, có cháu đang còn nói ngọng, nói chưa

rõ ràng hoặc chưa diễn đạt được ý tưởng của mình Do vậy mà mỗi khi tổchức hoạt động nhận biết tập nói, thơ, truyện tôi gặp nhiều trở ngại khi sắpxếp chỗ ngồi cho các cháu

Qua thời gian ngắn tiếp xúc với các cháu trong lớp tôi năm được tìnhhình thực tế nên đã tiến hành khảo sát trẻ Cụ thể:

Tổng số

trẻ

Số trẻ nói

đủ từ, đủ câu

Số trẻ nói đủ câu nhưng nói lắp, nói ngọng

Số trẻ chậm nói, ít nói

Số trẻ nói không đúng ngữ pháp

3- Tổ chức tốt các hoạt động giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

4- Phối kết hợp với phụ huynh trong việc chăm sóc giáo dục trẻ

II- MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY TRẺ 25 – 36 THÁNG TUỔI NÓI ĐÚNG NGỮ PHÁP, NÓI MẠCH LẠC.

Xuất phát từ những đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ấu nhi Nhận thứcđược tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ, chúng ta cần phảidạy trẻ nói đúng ngữ pháp, giúp trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động nhằmlĩnh hội, khám phá thế giới xung quanh Để làm tốt được việc này chúng tathực hiện tốt một số biện pháp sau đây:

Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Ngay từ đầu năm học, qua khảo sát tình hình thực tế tại nhóm trẻ đượcphụ trách, tôi đã xây dựng kế hoạch phát triển lời nói cho trẻ trong năm họcnhư sau:

Tháng 9 – 10/ 2010: Phát triển khả năng nghe hiểu cho trẻ, tôi chú ý chọn

những bài tập luyện tai nghe cho trẻ nhằm phát triển thính giác cho trẻ

VD: Cho trẻ nghe những bài hát, những câu chuyện, tôi luyện khả năng chú

ý thính giác cho trẻ bằng các bài tập, trò chơi

VD : Trò chơi tai ai thính, ai đoán giỏi

Tôi cố gắng phát âm đúng, không phát âm sai vì trẻ bắt chước Sửa saicác lỗi phát âm cho trẻ khi phát âm ở mọi lúc mọi nơi trong hoạt động hàngngày

Tháng 11- 12: Phát triển làm phong phú vốn từ cho trẻ

Giáo viên cần nói diễn cảm, rõ ràng, giải thích các từ khó cho trẻ hiểu vànhớ Có những trò chơi phát triển vốn từ cho trẻ

Ví dụ : Trò chơi bắt chước tiếng kêu của con vật

Trò chơi ai đoán nhanh

Trò chơi ai đoán giỏi

Tháng 1-2/2011: Vẫn thực hiện xuyên xuốt hai nhiệm vụ trên đi sâu vào vấn

đề luyện trí nhớ cho trẻ qua các bài thơ đặc biệt là những câu truyện kể đầy lôicuốn và hấp dẫn

Tháng 3-4-5: Tôi xây dựng trò chơi giúp trẻ nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc

VD: Trẻ nói theo mẫu câu của một trò chơi “có một bác gấu dạo chơi trongrừng” hoặc nói “trời nắng trời nắng thỏ đi tắm nắng” trẻ nói “vươn vai vươnvai thỏ rung đôi tai”

Một khi đã có vốn từ phong phú thì trẻ tự tin trong mọi hoạt động

Biện pháp 2: Tìm hiểu kỹ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 25-36 tháng tuổi.

VD: Cô ơi, con ăn cháo Cô ơi, con uống nước

Xuất phát từ những đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, nhận thức được điều đónên chúng ta phải nói đúng ngữ pháp để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và giúptrẻ tích cực tham gia vào các hoạt động nhằm lĩnh hội khám phá thế giới xungquanh

Biện pháp 3: Bảo vệ bộ máy phát âm cho trẻ 25-36 tháng tuổi.

Là người trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ chúng ta cần phải luôn tìm cáchbảo vệ bộ máy phát âm cho trẻ Luôn giữ ấm cho trẻ về mùa đông, mát mẻ vềmùa hè, không mặc quần áo, khăn quàng, mũ, vòng quá chật làm cho trẻ khóvận động và khó phát âm Khi trẻ ngồi học ngủ, ăn không cho trẻ đối diệnvới làn gió của quạt, không bật quạt quá to hoặc ngồi học, ngủ dưới làn giólùa, nhất là vào mùa đông gió bấc, không gây tiếng vang quá to làm nhức taitrẻ hay nói nhỏ quá làm trẻ không nghe được

Luôn kết hợp cùng với gia đình bảo vệ bộ máy phát âm cho trẻ, chămsóc, giáo dục trẻ theo khoa học Không cho trẻ ăn uống thức ăn quá nóng, thức

ăn quá lạnh, quá cay, quá đắng hoặc quá cứng làm tổn thương đến bộ máyphát âm của trẻ Nên cho trẻ ăn uống hợp lý phù hợp với lứa tuổi, thức ăn hợp

vệ sinh, ấm, ngon, mềm cho trẻ ăn các loại thức ăn giàu chất dinh dưỡng vàchế độ ăn uống hợp lý, phù hợp với lứa tuổi nhằm phát triển thể chất và trí tuệcủa trẻ nhằm hoàn thiện và phát triển bộ máy phát âm của trẻ

Luôn kết hợp với gia đình giáo dục, chăm sóc trẻ đảm bảo vệ sinh cánhân, rèn luyện và hình thành nền nếp, thói quen văn minh ở trẻ như: dạy trẻxúc miệng sau khi ăn, khi ngủ dậy, không ăn bánh, kẹo trước khi đi ngủ,không cắn vật cứng đưa đồ chơi, tay bẩn vào miệng

Ngoài ra còn cho trẻ luyện thính giác, ngôn ngữ giúp trẻ nghe âm thanhnói chung và âm ngôn ngữ nói riêng

Luyện cơ quan phát âm cho trẻ như vận động môi, răng, lưỡi chuyển độngnhịp nhàng, linh hoạt Ví dụ: Cho trẻ chơi trò chơi ‘’gọi gà’’ cho trẻ bặm haimôi vào nhau thật chặt và phát âm ‘’bập bập bập” trò chơi này có tác dụngluyện môi và răng

Biện pháp 4 : Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, phát âm đúng, nói mạch lạc

qua xây dựng mẫu câu đơn giản.

Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp là dạy trẻ nói đúng cấu trúc câu tiếng Việt,bởi lời nói có nội dung thông báo rõ ràng, dễ hiểu phù hợp với hoàn cảnh giaotiếp

Ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng đối với quá trình nhận thức Bởi vậymuốn cho trẻ nói đúng ngữ pháp có hiệu quả nhất chúng ta phải có phươngpháp và biện pháp dạy trẻ nói đúng ngữ pháp Nghĩa là người lớn phải sửdụng ngôn ngữ thật rõ ràng, đúng với hoàn cảnh giao tiếp, dễ hiểu gần gũi đốivới trẻ, trước tiên phải truyền thụ kiến thức và giúp trẻ lĩnh hội nền văn hoávăn minh, phải hiểu được thứ tiếng phổ thông để giao tiếp Vậy giọng nói phải

biểu hiện đầy đủ các mặt của âm thanh, ngôn ngữ, giọng nói biểu hiện tìnhcảm của người lớn, luyện giọng cho trẻ là giúp trẻ biểu hiện thái độ, tình cảmcủa mình trong lời nói thủ thỉ, âu yếm, âm vang, trầm bổng

Qua đặc điểm phát âm của trẻ 25-36 tháng tuổi giai đoạn này là ‘phát cảmngôn ngữ” chủ yếu là bắt chước người lớn, vì vậy người lớn nên dạy trẻ nóitheo mẫu câu

Chúng ta hướng dẫn trẻ nói theo mô hình câu tiếng Việt có thể là câu đơn,

có thể là câu ghép cũng có thể là câu phức nhưng câu phức trẻ ấu nhi ít khi sửdụng Bước đầu dạy trẻ, chúng ta phải có giáo cụ trực quan

VD: Cô dạy trẻ nhận biết tập nói về con chim thì phải có tranh con chimđang đậu trên cành cây, cô đưa tranh ra hỏi trẻ: Đây là tranh con gì? Trẻ trả lờitranh con chim, con chim đang làm gì? Trẻ trả lời: Con chim đang hót Câu trảlời của trẻ trong đó: Con chim là chủ ngữ, đang hót là vị ngữ

Vậy mẫu câu đưa ra phải đầy đủ các thành phần chính Nội dung thôngbáo của câu đưa ra phải rõ ràng, đơn giản dần đến phức tạp nhưng phải hợpvới nhận thức của từng độ tuổi trẻ Tuy nhiên ở nhà trẻ chỉ sử dụng mô hìnhcâu đơn là chủ yếu

Cần luyện phát âm đúng và nói mạch lạc cho trẻ vì trẻ 25-36 tháng tuổi bộmáy phát âm chưa hoàn thiện, trẻ nói ngọng nhiều Trong giao tiếp trẻ thườngxuyên diễn đạt ý mình bằng các từ chưa chính xác, các câu chưa mạch lạc, vìvậy phải áp dụng linh hoạt các phương pháp như: Tập phát âm đúng, nói đúngtiếng phổ thông khi giao tiếp với trẻ

VD: Khi phát âm: Cái đuôi - cái đui, con lươn - con lưn, quả chuối - quảchúi…

Để sửa sai chúng ta tăng cường tập cho trẻ nói ở mọi lúc mọi nơi, quacác hoạt động chơi, học, sinh hoạt

Trong giao tiếp hàng ngày giữa cô với trẻ chúng ta phải, gợi mở, kíchthích để trẻ tự kể chuyện và uốn nắn dần câu, từ của trẻ

VD: Khi quan sát cá bơi tôi hỏi: Con gì đây? Nó đang làm gì? Cá bơi ởđâu? nuôi cá để làm gì?

Từ đó giúp trẻ phát triển lời nói vừa mở rộng kiến thức cho trẻ và đây

cũng là bước đầu cho trẻ làm quen với cách diễn đạt bằng lời có hệ thống, cótrình tự rõ ràng, song song với việc cho trẻ nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạccần tạo cho trẻ một môi trường ngôn ngữ lành mạnh

Trẻ ở lứa tuổi này đã nói được khá nhiều từ, có thể nói đây là giai đoạntrẻ làm chủ tiếng nói, không những trẻ tự hiểu lời nói của người lớn mà cònhành động theo lời của người lớn

Muốn cho trẻ 25-36 tháng tuổi nói đúng ngữ pháp, phát âm đúng, nóimạch lạc cô giáo phải xây dựng mẫu câu mà chủ yéu là câu đơn và thườngxuyên cho trẻ tập luyện theo mẫu câu, nếu trẻ nói sai, nói cụt câu thì phải sửasai cho trẻ ngay Dạy trẻ nói theo mẫu câu đơn giản, chúng ta thực hiện nhưsau :

- Xây dựng mẫu câu bằng cách đặt câu hỏi, câu hỏi phải đúng cấu trúc ngữpháp, đúng mô hình từ ngữ rõ ràng, dễ hiểu

- Tập cho trẻ nói theo mẫu câu nhiều lần hoặc trong lúc trả lời câu hỏi vớicác mô hình câu theo nội dung thông báo khác nhau

Khi trẻ mắc lỗi ngữ pháp cần sửa chữa cho trẻ bằng cách: dùng từ đúng nhắctrẻ để trẻ sửa lỗi dùng từ đúng Giảng để trẻ hiểu đúng nghĩa của từ cần dùnghoặc nhắc lại mẫu câu và yêu cầu trẻ nói lại

VD: Cô cho trẻ nhận biết tập nói về con gà trống (có tranh con gà trống).

Cô hỏi: Trẻ trả lời:

Cô có tranh con gì đây? Con gà trống ạ

Trên đầu con gà trống có cái gì đây? Trên đầu con gà trống có cái mào đỏ tươi Nhưng cũng có trẻ nói: Con gà có cái mào đỏ thì cô nhắc lại câu đúng

để trẻ nói đúng câu hoặc trẻ muốn uống nước, trẻ nói: uống nước, cô hỏi ai

uống nước? Và cô phải nói trước câu định trả lời cho trẻ nói theo như: Conphải nói là: Con muốn uống nước và yêu cầu trẻ nhắc lại nhiều lần để lần sautrẻ nói đúng và rõ ràng, đầy đủ thành phần trong câu hơn.

Nội dung dạy trẻ nói đúng ngữ pháp là dạy trẻ nói theo mô hình câu đơn Dạy trẻ nói theo mô hình các cụm từ tiếng việt Nếu trẻ nói tốt cô cho trẻnói theo mô hình câu ghép và câu phức nhưng phải xây dựng mẫu câu bằngcách đặt câu hỏi định hướng mô hình câu và gợi ý trả lời

Nếu là câu đơn cô đưa ra một bộ phận chính trong câu, cô hỏi trẻ để trẻthêm vào thành phần chủ ngữ hoặc vị ngữ trong câu

VD: Con mèo đang làm gì? Trẻ thêm vào con mèo đang ngủ

Nếu cô đưa ra mô hình câu ghép thì cô phải chuẩn bị tranh mang nội dungphong phú để trẻ được tri giác và trả lời

VD: Cô cho trẻ tập nói về đề tài gia đình, cô chỉ vào tranh và hỏi

+ Bố cháu đang làm gì? Trẻ trả lời: Bố cháu đang dạy anh Nam học bài + Còn bé Lan đang làm gì? Bé Lan đang múa cho mẹ xem

Nếu cô đưa ra câu phức cho trẻ tập nói thì tranh và hình ảnh phải phongphú mang nội dung phù hợp với nhận thức của trẻ

VD: Cô cho trẻ nhận biết tập nói về cái đồng hồ, cô đưa cái đồng hồ rahỏi trẻ: Cái đồng hồ này mặt số bị làm sao? Trẻ trả lời: Cái đồng hồ này mặt

số bị ốm

Biện pháp 5: Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc thông qua hoạt

động ngoài giờ học, hoạt động chung, tổ chức các giờ chơi.

1 Thông qua các hoạt động ngoài giờ học.

Muốn dạy trẻ 25-36 tháng tuổi nói đúng ngữ pháp, nói rõ ràng, mạchlạc thì phải lồng tổ chức các loại trò chơi bằng các nội dung phù hợp với lứatuổi, phù hợp với đề tài để từ đó dạy trẻ tập nói theo mẫu câu nhằm làm thayđổi hình thức, gây hứng thú cho trẻ và luyện phát âm, nói đúng ngữ pháp mộtcách dễ dàng đáp ứng được yêu cầu của cô đưa ra