THAY THẾ KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN

Đó là chính sách tăng kịch thuế môi trường đối với xăng dầu cụ thể là Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 về Biểu thuế Bảo vệ môi trường của Uỷ Ban thường vụ Quốc hội BÀI LÀM Câu hỏi 1: Hãy trì

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN CHUYÊN NGÀNH CHÍNH SÁCH CÔNG

BÀI TẬP LỚN THAY THẾ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP MÔN: HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN

Giảng viên hướng dẫn: Thạc sĩ Lương Thị Ngọc Hà

Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Duyên

Hà Nội, tháng 4 năm 2020

Câu hỏi 1: Hãy trình bày các nguyên tắc cơ bản của hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (3 điểm)

Câu hỏi 2: Trình bày các công cụ hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (3 điểm)

Câu hỏi 3: Hãy trình bày các yếu tố môi trường tác động tới hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (4 điểm)

Note: ví dụ em trình bày trong bài là ví dụ xuyên suốt cho cả 3 câu hỏi Đó là chính sách tăng kịch thuế môi trường đối với xăng dầu (cụ thể là Nghị quyết

579/2018/UBTVQH14 về Biểu thuế Bảo vệ môi trường của Uỷ Ban thường vụ Quốc hội)

BÀI LÀM Câu hỏi 1: Hãy trình bày các nguyên tắc cơ bản của hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (3 điểm)

* Các nguyên tắc cơ bản của việc hoạch định chính sách phát triển

 Phục vụ lợi ích công cộng: đại diện cho lợi ích chung của cộng đồng thường là lợi ích của đa số trong xã hội hoặc lợi ích từ chính sách có ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển xã hội

 Tập trung dân chủ: có sự tham gia của nhiều người, các nhóm xã hội, của cộng đồng; việc xem xét lựa chọn là quá trình có tính tập trung do người đại diện có thẩm quyền ra quyết định => tập trung dân chủ

 Kế thừa: từ các chính sách đã tồn tại, từ kinh nghiệm quốc tế, từ các báo cáo, nghiên cứu

 Nguyên tắc hệ thống:

- Mỗi chính sách là một bộ phận trong hệ thống chính sách, có sự thống nhất và phù hợp với hệ thống chính sách hiện hành

- Toàn bộ nội dung chính sách phải xem xét và xây dựng như một hệ thống thống nhất, hướng tới mục đích chung của chính sách

- Một số nguyên tắc khác: quản lý bắt buộc của nhà nước, tính thực tiễn (khả thi)

 Ưu tiên và đánh đổi giữa các nguyên tắc:

- Lợi ích tổng thể/bộ phận

- Lợi ích ngắn/ dài hạn

- Tầm nhìn và hiệu quả

Câu hỏi 2: Trình bày các công cụ hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (3 điểm)

* Các công cụ hoạch định chính sách phát triển

Công cụ luật pháp

- Pháp luật là công cụ quản lý vĩ mô điều chỉnh bắt buộc các quan hệ xã hội

- Khi hoạch định chính sách công, các chủ thể phải chấp hành quy trình, thủ tục

và các hoạt động khác theo pháp luật

- Sau khi ban hành, chính sách công được triển khai bằng các văn bản quy phạm phát luật

Công cụ kinh tế

- Nghiên cứu, triển khai hoạch định chính sách

- Các chủ thể khác tham gia xây dựng và phản biện

- Các cá nhân và tổ chức nêu sáng kiến chính sách…hỗ trợ các cơ quan có thẩm quyền hoạch định chính sách công hiệu quả, thuận lợi

Công cụ kỹ thuật

- Các phương pháp phân tích, đánh giá chính sách

- Các phương tiện kỹ thuật truyền thông để chuyển tải và thu thập thông tin Ví dụ: Công thông tin dự thảo luật của chính phủ

- Phương tiện cần thiết để đo lường các mục tiêu và tác động tới các đối tượng tiếp nhận chính sách

Các công cụ khác:

- Cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức

- Các tổ chức kinh tế, xã hội

Dư luận xã hội và các phong trào công chúng để tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục các đối tượng hưởng thụ và thực thi chính sách

Câu hỏi 3: Hãy trình bày các yếu tố môi trường tác động tới hoạch định chính sách phát triển Hãy lấy ví dụ minh họa chính sách cụ thể của Việt Nam (4 điểm)

* Các yếu tố môi trường tác động tới hoạch định chính sách phát triển:

1 Hệ thống chính trị

 Chính sách là sự cụ thể hóa những quan điểm và chỉ đạo của hệ thống chính trị

 Khác biệt về hệ thống chính trị tạo ra sự khác nhau về nội dung và cách thức làm chính sách cho cùng một sự kiện

 Ở Việt Nam: Đảng Cộng Sản đề ra các phương hướng, mục tiêu chung trong các Văn kiện Đại hội Đảng Chính phủ xây dựng chính sách để thể chế hóa những

tư tưởng đó

2 Môi trường xã hội và văn hóa

 Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người: luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, quy ước…

 Môi trường xã hội: phong tục, tập quán, lối sống, xu hướng đạo đứa, ý thức pháp quyền, mặt bằng dân trí, mức độ bảo thủ…

 Hoạch định chính sách không thể tách rời môi trường văn hóa - xã hội đã hình thành nên đặc điểm, niềm tin và giá trị của mỗi cộng đồng

 Môi trường xã hội càng tiến bộ thì càng có thể đề ra các giải pháp dựa trên ý thức tự giác của nhân dân

3 Môi trường kinh tế

 Mỗi chính sách đề ra phải dựa vào hoàn cảnh kinh tế cụ thể

 Hoạch định chính sách chịu sự chi phối của môi trường kinh tế ở khía cạnh:

- Nguồn lực để thực thi chính sách

- Quy định cách thức thực hiện quá trình hoạch định chính sách

4 Môi trường thể chế hành chính Nhà nước

 Bao gồm các cơ quan hành chính Nhà nước và toàn bộ hệ thống các văn bản quy định pháp luật

 Hệ thống pháp luật tạo khuân khổ pháp lý cho hoạch định chính sách và cũng có thể chịu tác động ngược lại của chính sách

5 Môi trường quốc tế

 Bối cảnh thế giới ngày càng mở rộng, hội nhập

 Chính sách của một quốc gia chịu sự tác động của môi trường quốc tế, các hiệp ước quốc tế, công ước, hiệp định, định ước, thỏa thuận, nghị định thư, bản ghi nhớ, công hàm trao đổi hoặc văn kiện có tên gọi khác

 Khái niệm: Nội luật hóa điều ước quốc tế là chuyển hóa các điều ước quốc tế thành quy phạm pháp luật trong nước và thi hành các điều ước quốc tế

Ví dụ chính sách cụ thể: Chính sách tăng kịch thuế môi trường đối với xăng dầu:

Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 về Biểu thuế Bảo vệ môi trường của Uỷ Ban

thường vụ Quốc hội

Vấn đề chính sách:

- Theo bảng xếp hạng của trang web Global Petrol Prices vào ngày 3/4, giá bán lẻ xăng dầu của Việt Nam đang ở mức thấp Cụ thể, trong 180 nước thì giá xăng dầu của Việt Nam đứng thứ 137, thấp hơn 136 nước

- Tỷ lệ thuế gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế VAT, trên giá cơ sở của Việt Nam đang ở mức thấp (37,24% đối với xăng; 21,14% đối với diesel; 11,5% đối với dầu hỏa và 18,4% đối với mazút) so với nhiều nước (Hàn Quốc là 70,3%; Campuchia khoảng 40%; Lào khoảng 56%)

- Trước bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu, rộng, phải thực hiện cắt giảm dần thuế nhập khẩu theo các cam kết quốc tế

- Đồng thời, trước diễn biến khó lường của giá dầu trên thị trường thế giới trong thời gian gần đây, giá dầu thấp, cần điều chỉnh chính sách thuế theo hướng tăng và mở rộng đối tượng để bảo đảm nguồn thu cho ngân sách Nhà nước

Ngày 26 tháng 9 năm 2018, Nghị quyết về Biểu thuế bảo vệ môi trường chính thức được thông qua Theo đó, từ ngày 01/01/2019, mức thuế bảo vệ môi trường sẽ tăng đối với hàng loạt mặt hàng thuộc nhóm xăng – dầu – mỡ nhờn và than đá Cụ thể, thuế bảo

vệ môi trường với mặt hàng xăng tăng từ 3.000 đồng/lít lên mức trần 4.000 đồng/lít, với dầu diesel tăng từ 1.500 đồng/lít lên mức trần 2.000 đồng/lít; dầu mazut, dầu nhờn tăng từ 900 đồng/lít lên mức trần 2.000 đồng/lít; dầu hỏa tăng từ 300 đồng/lít lên mức 1.000 đồng/lít (giảm 1.000 đồng/lít so với đề xuất trước đó)

Nghị quyết về Biểu thuế bảo vệ môi trường đã được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) thông qua với 100% ý kiến tán thành

1 Các nguyên tắc cơ bản của việc hoạch định chính sách phát triển

Nghị quyết đã đáp ứng được các nguyên tắc cơ bản của việc hoạch định chính sách phát triển:

- Phục vụ lợi ích công cộng:

+ Chính sách đưa ra nhằm tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, từ đó tăng chi tiêu cho các hoạt động phục vụ lợi ích công cộng, các chính sách an sinh xã hội, phát triển

cơ sở hạ tầng,

+ Mở rộng đối tượng chịu thuế đối với môi trường để hướng tới phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo vệ môi trường

- Tập chung dân chủ: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật của Luật Bảo vệ môi trường được Bộ Tài chính công khai lấy ý kiến của các bộ, ngành, các tổ chức kinh tế-chính trị, ý kiến của công dân, trên Cổng thông tin điện tư của Bộ Tài chính Trong

đó, 47/77 ý kiến nhất trí hoàn toàn Các ý kiến còn lại cũng được Bộ giải trình, tiếp thu…

- Kế thừa:

+ Biểu thuế môi trường đối với xăng dầu được đưa ra căn cứ vào Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; căn cứ Luật Tổ chức Quốc hội số 57/2014/QH13; căn

cứ Luật Thuế bảo vệ môi trường số 57/2010/QH12

+ Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các nước đã sử dụng chính sách thuế nội địa để thay thế cho thuế nhập khẩu phải cắt giảm theo các cam kết quốc tế

+ Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) khuyến nghị các nước sử dụng thuế nội địa để thực hiện các phương án cắt, giảm thuế nhập khẩu theo các cam kết quốc tế

- Nguyên tắc hệ thống: Biểu thuế bảo vệ môi trường là một bộ phận của Luật Thuế bảo

vệ môi trường số 57/2010/QH12, thống nhất và phù hợp với Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010, Luật Tổ chức Quốc hội số 57/2014/QH13, và một số Luật khác liên quan

- Ưu tiên đánh đổi giữa các nguyên tắc (đánh đổi giữa lợi ích ngắn và dài hạn):

+ Lợi ích ngắn hạn: lợi ích ngắn hạn của các doanh nghiệp sản xuất, vận tải, hộ kinh doanh khi xăng tăng giá gây tăng chi phí cho các hoạt động sản xuất kinh doanh

+ Lợi ích lâu dài: tăng ngân sách Nhà nước và cải thiện chất lượng môi trường

2 Các công cụ hoạch định chính sách

- Công cụ luật pháp:

Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 về Biểu thuế Bảo vệ môi trường của Uỷ Ban

thường vụ Quốc hội được xây dựng theo đúng quy trình của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 Cụ thể khi trình dự thảo Luật Thuế BVMT (sửa đổi), Bộ Tài chính phải hoàn thiện trên cơ sở tổng hợp, giải trình, tiếp thu ý kiến tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp và người dân; đánh giá toàn diện các tác động tích cực, tiêu cực của chính sách đến kinh tế – xã hội trong trước mắt và lâu dài… để báo cáo Chính phủ xem xét, thảo luận trước khi trình Quốc hội quyết định

- Công cụ kinh tế:

Cơ quan ban hành: Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Cơ quan chủ trì: Bộ Tài chính

Các chủ thể tham gia xây dựng và phản biện: Uỷ Ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ,

Bộ Tư pháp, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ

- Các công cụ kỹ thuật:

+ Các phương tiện kỹ thuật truyền thông để chuyển tải và thu thập thông tin: Cổng thông tin dự thảo luật của Chính phủ, cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính

+ Các phương pháp phân tích, đánh giá chính sách: “Báo cáo đánh giá tác động Dự án Nghị quyết về Biểu thuế bảo vệ môi trường” của Chính phủ bao gồm: đánh giá tác động về kinh tế theo phương pháp phân tích chi phí-lợi ích, tác động về xã hội, tác động của thủ tục hành chính, tác động với hệ thống pháp luật Các nội dung được đánh giá theo phương pháp định lượng và phương pháp định tính

- Các công cụ khác:

+ Các cơ quan tham vấn: Uỷ ban Dân tộc, Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ, Bộ Thông tin và Truyền Thông, Bộ Quốc phòng, Thanh tra Chính phủ, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Công

thương, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

+ Ý kiến của các tổ chức, cá nhân khác: Hiệp hội xăng dầu Việt Nam(VINPA), PGS.TS

Lê Xuân Trường - Trưởng khoa Thuế - Hải quan- Học viện Tài chính, ý kiến của các địa phương và ý kiến của các cá nhân, tổ chức, hiệp hội khác

3 Các yếu tố môi trường tác động tới hoạch định chính sách

a, Hệ thống chính trị

Quan điểm, chỉ đạo của hệ thống chính trị: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật của Luật Bảo vệ môi trường dựa trên chủ trương của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là nghị quyết của Bộ Chính trị về giải pháp cơ cấu lại ngân sách đảm bảo an toàn nợ công, đảm bảo nền tài chính quốc gia an toàn bền vững, cùng với đó là Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2016-2020 của Quốc hội, trong đó có một giải pháp là phải hoàn thiện cơ cấu lại nguồn thu ngân sách, khai thác tốt các nguồn thu từ tài sản, tài nguyên và môi trường

b, Môi trường văn hóa – xã hội

Xã hội dân chủ tạo điều kiện cho Bộ Tài chính dễ dàng lấy được ý kiến đóng góp cho

dự thảo luật từ các thành phần xã hội từ các Bộ, ngành, các doanh nghiệp đến ý kiến người dân Từ đó tạo cơ sở để Ủy Ban thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết biểu thuế môi trường đối với xăng dầu với tỷ lệ biểu quyết cao

c, Môi trường kinh tế

*Hoàn cảnh kinh tế:

• Thống kê cho thấy, nửa đầu năm 2018, tổng lượng xăng tiêu thụ nội địa trên cả nước khoảng 4,43 triệu m3 Cơ cấu giá xăng phải chịu 4 sắc thuế gồm thuế nhập khẩu 20%, thuế tiêu thụ đặc biệt 10%, VAT 10% và thuế bảo vệ môi trường là 3.000 đồng/lít

• Tỷ lệ thuế gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế VAT, trên giá cơ sở của Việt Nam đang ở mức thấp (37,24% đối với xăng; 21,14% đối với diesel; 11,5% đối với dầu hỏa và 18,4% đối với mazút) so với nhiều nước (Hàn Quốc là 70,3%; Campuchia khoảng 40%; Lào khoảng 56%)

• Đồng thời, trước diễn biến khó lường của giá dầu trên thị trường thế giới trong thời gian gần đây, giá dầu thấp, cần điều chỉnh chính sách thuế theo hướng tăng và mở rộng đối tượng để bảo đảm nguồn thu cho ngân sách Nhà nước

• Theo bảng xếp hạng của trang web Global Petrol Prices vào ngày 3/4, giá bán

lẻ xăng dầu của Việt Nam đang ở mức thấp Cụ thể, trong 180 nước thì giá xăng dầu của Việt Nam đứng thứ 137, thấp hơn 136 nước

d, Môi trường thể chế hành chính Nhà nước: thể chế hành chính Nhà nước thống nhất, minh bạch, có phân cấp, phân quyền rõ ràng, tạo điều kiện cho Bộ Tài chính đề xuất tăng khung thuế môi trường đối với xăng dầu

e, Môi trường quốc tế: trước bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu, rộng, nước ta phải thực hiện cắt giảm dần thuế nhập khẩu theo các cam kết quốc tế từ các tổ chức thế giới mà Việt Nam là thành viên, từ điều kiện của các hiệp định thương mại như CPTPP, EVFTA, Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các nước đã sử dụng chính sách thuế nội địa

để thay thế cho thuế nhập khẩu phải cắt giảm theo các cam kết quốc tế

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phương Dung (18/5/2018), “Ai đã đồng ý tăng kịch trần thuế môi trường với xăng dầu?”, FICA, Hà Nội

2 Hà My(18/5/2018), “Tăng thuế môi trường xăng dầu: Tác động dai dẳng đến người dân”, Báo Sài Gòn giải phóng Online, TP.Hồ Chí Minh

3 Ph Nhung (16/5/2017), “Sếp Hiệp hội xăng dầu ủng hộ tăng thuế môi trường 8.000 đồng/lít”, Báo Người Lao Động, Hà Nội

4 Hà Loan (17/1/2017), “Đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường quá cao”, Báo An ninh

Thủ đô, Hà Nội

5 Huy Thắng- Phóng viên Cổng thông tin điện tử Chính phủ (31/12/2018), “Tăng thuế môi trường xăng dầu: Bộ Tài chính nói gì?”, PETROLIMEX, Hà Nội

6 Báo Lao động Thủ đô (13/7/2018), “Tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu

là không phù hợp”, Hà Nội

7 Bộ Tài chính The Ministry of Finance (13/2/2018), “Tờ trình Dự án Nghị quyết về biểu thuế bảo vệ môi trường” của Bộ Tài chính gửi Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội

8 Thư viện Pháp luật, “NGHỊ QUYẾT VỀ BIỂU THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI”, Hà Nội

9 Thư viện Pháp luật (2015), “LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT”, Hà Nội