H5* :Trong đoạn văn trên, phép so sánh có tác dụng gì đối với việc miêu tả sự vật , sự việc?. H6:Phép so sánh có tác dụng gì đối với việc thể hiện tư tưởng, tình cảm của người viết?..[r]
Trang 1NGỮ VĂN 6
A HỆ THỐNG CÂU HỎI TÌM HIỂU CHỦ ĐỀ: CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ
BÀI 1: SO SÁNH I.So sánh là gì?
H1: Tìm tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong VD a, b
+ a: Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan
+ b:Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy tường thành vô tận
H2: Trong mỗi phép so sánh trên, những sự vật, sự việc nào được so sánh với nhau?
H3: Vì sao ta có thể so sánhnhư vậy ?
H4: So sánh các sự vật, sự việc với nhau như vậy để làm gì? (so sánh với câu không dùng phép so sánh)
H5: So sánh trong những câu trên có gì khác so với sự so sánh trong các câu sau ?
“Con mèo vằn vào tranh to hơn cả con hổ nhưng nét mặt vô cùng dễ mến”
+ Con mèo được so sánh với con gì ?
+ Hai con vật này có đặc điểm gì giống và khác nhau?
+ Sự so sánh này khác với sự so sánh ở trên như thế nào?
H6: Qua bài tập trên em rút ra nhận xét gì về cơ sở so sánh các sự vật, sự việc và mục đích của việc so sánh?
H7: Em hiểu thế nào là so sánh?
II Cấu tạo của phép so sánh.
Xét Bài tập SGK trang 24
H1: Điền những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong các câu đã dẫn ở phần I vào mô hình phép so sánh?
Vế A
(Sự vật được so
sánh)
Phương diện
so sánh
(Sự vật dùng để so sánh)
H2: Qua việc tìm hiểu bài tập trên, em hãy nêu mô hình cấu tạo đầy đủ của phép
so sánh ?
H3: Nêu tên một số từ so sánh mà em biết?
Trang 2H4: Cấu tạo của phép so sánh trong những câu sau có gì đặc biệt ? (điền vào mô hình cấu tạo phép so sánh rồi nhận xét)
a Trường Sơn: chí lớn ông cha
Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào
b Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất
H5:Từ vídụtrên, emcóthểrútralưuýgì về cấu tạo của phép so sánh?
III.Các kiểu so sánh.
Xét ví dụ trong sgk
H1 : Câu thơ nào trong khổ thơ có sử dụng phép so sánh ?
H2: Dựa vào mô hình cấu tạo phép so sánh mà em đó học ở tiết trước, hãy phân tích cấu tạo của các phép so sánh trong các ví dụ trên ?
Vế A
(Sự vật được so
sánh)
Phương diện
so sánh
(Sự vật dùng để so sánh)
H3:Từ so sánh trong hai phép so sánh trên có gì khác nhau?
+ Từ so sánh trong phép so sánh thứ nhất thể hiện ý nghĩa gì?
+Từ so sánh trong phép so sánh thứ hai thể hiện ý nghĩa gì?
H4: Nêu tác dụng của các từ so sánh đó trong khổ thơ trên?
H5:Tìmthêm các từ ngữ chỉ ý so sánh ngang bằng ? Lấy VD ?
H6:Tìm thêm từ ngữ chỉ ý so sánh không ngang bằng? Lấy VD ?
H7:QuaBT trên, em hãy cho biết có các kiểu so sánh nào ?
IV.Tác dụng của phép so sánh.
Xét đoạn văn trong sgk/
H1: Tìm phép so sánh trong đoạn văntrên ?
H2: Trong đoạn văn trên, sự vật nào được đem ra so sánh ?
H3: Những chiếc lá được so sánh trong hoàn cảnh nào ?
H4 Mỗi lần so sánh tác giả có chú ý đến trạng thái khác nhau của chiếc lá không ? H5* :Trong đoạn văn trên, phép so sánh có tác dụng gì đối với việc miêu tả sự vật ,
sự việc ?
H6:Phép so sánh có tác dụng gì đối với việc thể hiện tư tưởng, tình cảm của người viết?
Trang 3H7: Qua bài tập em rút ra nhận xét gì về tác dụng của phép so sánh?
Trang 4BÀI 2: NHÂN HÓA I.Nhân hóa là gì ?
Xét đoạn thơ trong sgk/
H1 Trong khổ thơ trên những sự vật nào được nói đến? Những sự vật đó được gọi, tả như thế nào ?
H2: Nhận xét về những từ được dùng để gọi hoặc tả những sự vật trong khổ thơ trên ?( những từ đó thường dùng để gọi, tả ai ? Có tác dụng như thế nào ?)
+ Trời được gọi bằng gì ?
+ Đó là từ thường dùng để gọi ai ?
+ Trong đoạn thơ trên, trời được miêu tả có hành động gì ?
+ Còn cây mía làm gì ?
+ Kiến đang làm gì ?
+ Các cụm từ “mặc áo giáp, ra trận, hành quân” thường dùng để miêu tả hành động của ai?
+ Em có nhận xét gì về cách gọi, tả sự vật,cây cối, con vật trong đoạn thơ trên ? H3 Hãy so sánh cách diễn đạt của khổ thơ trên với cách diễn đạt sau và rút ra nhận xét?
- Bầu trời đầy mây đen.
- Muôn nghìn cây mía ngả nghiêng , lá bay phấp phới.
- Kiến bò đầy đường.
H4 Qua việc tìm hiểu các bài tập trên em hiểu thế nào là phép nhân hóa? Sử dụng phép nhân hóa có tác dụng gì ?
II Các kiểu nhân hóa.
Học sinh đọc ví dụ SGK /57 và trả lời các câu hỏi sau :
H1: Hãy tìm những sự vật được nhân hóa trong các ví dụtrên ?
H2: Sự vật trong câu a được tác giả gọi bằng gì ?
H3: Trong câu b “tre” có hành động gì ?đó vốn là hành động của ai?
H4: Câu c từ “ơi” dùng để gọi con gì?
H5: Dựa vào những từ được in đậm SGK và cho biết mỗi sự vật trên được nhân hóa bằng cách nào ? Lựa chọn đáp án đúng:
1.Dùng những từ vốn chỉ hoạt động , tính chất của con người để chỉ hoạt động , tính chất của vật
2.Trò chuyện, xưng hô với vật như với người
3.Dùng những từvốn gọi người để gọi vật
Trang 5H6: Qua những ví dụ trên em hãy cho biết có bao nhiêu kiểu nhân hoá , đó là những kiểu nào ?
Trang 6BÀI 3: ẨN DỤ I.Ẩn dụ là gì ?
Xét ví dụ sgk
H1.Cụm từ “ Người Cha” dùng để chỉ ai ?
H2 :Giải thích vì sao có thể ví Bác Hồ với người cha? Ví như vậy có tác dụng gì?
GV lấy VD :
Người là cha, là bác, là anh
Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
H3 : Câu thơ trên tác giả đó sử dụng biện pháp NT nào?
H4: Cụm từ “Người Cha” ở BT 1(a) và ví dụ trên có gì giống và khác nhau?
Gợi ý: Xem xét bảng sau:
Vế A
(sự vật được so
sánh)
Phương diện
so sánh
Từ so sánh Vế B
(sự vật dùng
để so sánh)
Bác Hồ yêu thương các
anh đội viên
Trong đoạn thơ của Minh Huệ, chỉ xuất hiện Vế B (Người Cha), còn Vế
A (Bác Hồ) được ngầm hiểu Cho nên, người ta còn nói "ẩn dụ là phép so sánh
ngầm", tức là chỉ có sv dùng để so sánh còn sv được so sánh thì ẩn đi Để có thể sử dụng ẩn dụ, giống như so sánh, người viết cũng phải dựa trên mối liên hệ tương đồng giữa các sự vật, sự việc
H5: Từ 2 bài tập trên, em hiểu thế nào là ẩn dụ? Tác dụng của nó?
II.Các kiểu ẩn dụ
Xét ví dụ 1:
Về thăm nhà Bác làng Sen,
Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng.
H1.“Thắp lên lửa hồng”được dùng để chỉ nhữnghiện tượng nào của cây râm
bụt?“Thắp” và “lửa hồng” giống với những gì của hoa râm bụt?Có phải cây râm bụt nở hoamàu đỏ giống như thắp lên những ngọn lửa hồng?
H2.Vì sao có thể ví như vậy? (chỉ ra sự tương đồng giữa các sự vật, hiện tượng)
Đó là kiểu ẩn dụ nào?
Xét ví dụ 2
Trang 7Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng.
(Nguyễn Tuân)
H3.Cách dùng từ in đậm “Nắng giòn tan” có gì đặc biệt so với cách nói thông
thường ?
Gợi ý: - Chúng ta vẫn thấy nắng bằng giác quan nào?
-Giòn tan là sự cảm nhận của giác quan nào?
- Nắng giòn tan là cách ví von kì lạ, là sự chuyển đổi cảm giác như thế nào?
=> Đó là kiểu ẩn dụ nào?
Xét ví dụ ở mục I
H4:“Người Cha” và Bác Hồ có sự tương đồng về phương diện nào?
=> Đó là kiểu ẩn dụ nào?
H5.Qua bài tập trên, em hãy cho biết có mấy kiểu ẩn dụ thường gặp?
Trang 8BÀI 4: HOÁN DỤ
I Hoán dụ là gì ?
Xét ví dụ sgk
Áo nâu liền với áo xanh,
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
H1: Áo nâu và áo xanh gợi cho em liên tưởng đến ai ?
H2: Vì sao nói đến áo nâu, áo xanh ta lại liên tưởng tới người nông dân và người công nhân?
H3*:Nông thôn và thành thị chỉ ai ?
H4: Giữa Áo nâu và áo xanh, Nông thôn và thành thị với sự vật được chỉ có mối quan hệ như thế nào?
H5: Em hãy so sánh cách diễn đạt trên với cách diễn đạt sau:
“ Tất cả nông dân ở nông thôn và công nhân ở thành phố đều đứng lên”.
H6: Vậy việc sử dụng hoán dụ trong văn, thơ có tác dụng gì?
H7: Qua các bài tập trên em hiểu hoán dụ là gì ? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ hoán dụ ?
II Các kiểu hoán dụ
Xét các ví dụ trong sgk và hoàn thành bảng
Cách gọi tên Sự vật, hiện tượng được biểu
thị
Các kiểu hoán dụ
a.Bàntay ta (Bộ phận)
b.- Một
- Ba
(Cụ thể)
c.Đổ máu
( Dấuhiệu)
d Nông thôn,
thị thành
( Vật chứa đựng)
Trang 9H: Bàn tay ta giúp cho em liên tưởng đến sự vật nào? Như vậy tác giả đã dựa vào mối quan hệ nào?
H: Từ “Một” và “Ba” gợi cho em liên tưởng đến cái gì ?
H: Từ “ Đổ máu” gợi cho em liên tưởng đến sự kiện gì? Mối liên hệ giữa từ “ Đổ máu” và hiện tượng mà nó biểu thị?
H: Qua các bài tập ở phần I và II em hãy kể tên một số kiểu quan hệ thường được
sử dụng để tạo ra phép hoán dụ ?
Trang 10B Bài tập
Bài tập1:
a, Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan
(Hồ Chí Minh)
b, Vườn rau của nội có đủ loại, mùa nào thức nấy, quanh năm xanh tươi Mùa cải có cải, em thích nhất là cải thìa, bẹ cải trắng nõn mập căng nước, lại phình
ra ở gốc trông giống như một con búp bê Nga có mái tóc xanh mát dịu, mùa cải bắp có cải bắp Nội còn trồng cả su hào trắng mịn phấn nè Thứ rau ăn nước luộc mùa hè với cà muối thật không còn gì tuyệt hơn
c, Mùa xuân, cây gạo gọi đến bao nhiêu là chim ríu rít Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ […]
(Vũ Tú Nam)
d, Mỗi chiếc lá rụng có một linh hồn riêng, một tâm tính riêng, một cảm giác riêng Có chiếc lá tựa mũi tên nhọn, tự cành cây rơi cắm phập xuống đất như cho xong chuyện Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo mấy vòng trên không
(Khải Hưng)
e, Một trong những người bạn thân thiết nhất với em trong cuộc sống này đó chính là chú mèo nhà em, tên là Mễ Chú Mễ là giống mèo tam thể, với bộ lông mềm như nhung, nổi bật ba màu trắng, nâu, đen Em rất thích vuốt ve tấm lông của chú, mỗi khi được em vuốt, chú lại nằm im, đôi mắt đen, trong, tròn như hai hòn bi
ve lại nhắm hờ hững như đang thư giãn Đôi tai dày, thính khiến cho chú rất nhạy bén mỗi khi bắt chuột, hai hàng ria mép dài,cong càng làm cho gương mặt Mễ thêm yểu điệu và dễ thương Cái đuôi chú dài, lúc nào cũng ngoe nguẩy theo từng nhịp bước chân Mễ có bốn cái chân tuy không quá dài nhưng cũng vô cùng nhanh nhẹn, dưới bàn chân là tấm nệm thịt hồng hồng để chú bước đi một cách êm ái cùng bộ vuốt sắc bén phục vụ cho công việc bắt chuột của mình Chú mèo Mễ nhà
em rất thích tắm nắng, mỗi khi trời có nắng ấm, chú lại chạy ngay ra góc sân, nằm ưỡn người hưởng thụ một cách say mê, khi ấy, bộ lông của chú lại lấp lánh như dát vào những hạt kim tuyến vậy Em rất yêu quý chú mèo Mễ nhà em, em mong chú luôn khỏe mạnh để mãi là người bạn gắn bó với em
Bài tập 2:
a, “Bão bùng thân bọc lấy thân
Tay ôm tay níu tre gần nhau thêm “
Trang 11b, “Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn, trông sao sao mờ
Buồn trông con nhện chăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi, nhện chờ mối ai
Buồn trông chênh chếch sao mai
Sao ơi sao hỡi, nhớ ai sao mờ”
c, Một buổi sáng trong lành, những chị mây dậy sớm dạo chơi, các bé
sương tinh nghịch đang nhảy nhót trên những chiếc lá non xanh, ông mặt trời vươn vai sau một giất dài, chị gió mải miết nhảy múa với những chị hoa, những anh gà trống gáy vang cả một vùng, đúng lúc đó mọi người bắt đầu tỉnh giấc và cũng là một ngày mới tốt lành
d, Bình minh vừa rạng, phương đông ửng hồng Từ phía xa xa, ông mặt trời mặc
bộ xiêm y hoàng bào lộng lẫy từ tư bước lên cao.Trên trời những đám mây màu vàng nhạt lững lờ trôi đi Những chú gà trống oai phong như những chàng hiệp sí dạo lên những khúc kèn hoành tráng: "Ò ó o o", từ xa vọng lại Những chị gió thướt tha mang những luồng khí mát lạnh đến quê huơng tôi.Ngoài đồng, các bác nông dân đang gặt lúa Khung cảnh thật yên bình tuyệt đẹp trong buổi sáng ùa hè trên quê hương tôi !
Em xác định phép so sánh, nhân hóa trong các ví dụ trên
Nêu tác dụng
Em hãy viết một đọan văn ngắn (6-8 câu, chủ đề tự chọn) có sử dụng phép
so sánh và nhân hóa
Bài tập 3:
a, Các em làm bài tập 1,2,3 (SGK, trang 70)
Bài tập 1 (Trang 83)
b, Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.
c, Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Tìm phép ẩn dụ và hoán dụ trong các bài tập trên
Trang 12 Nêu tác dụng.
Viết đoạn văn ngắn (6-8 câu) có sử dụng phép ẩn dụ hoặc hoán dụ