Nhân hoá là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người, làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật, … trở nên gần gũi với con ngư[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN NGỮ VĂN HỌC KỲ 1
LỚP 9 ( 2019-2020)
A CẤU TRÚC ĐỀ KIỂM TRA :
Phần I: Phần câu hỏi (5,0-6,0 điểm)
- Thực hiện dạng câu hỏi “Đọc - hiểu văn bản” ( không giới hạn nội dung)
1.Thuộc lòng- thông hiểu: Có thể hỏi một số dạng :
- Chép thuộc lòng (thơ), điền từ vào chỗ trống trong đoạn văn, hỏi tên tác giả, tác phẩm, nhan đề
- Cho đoạn văn, đoạn thơ (có thể lấy cả bài đọc thêm hoặc giảm tải): hỏi nội dung ý nghĩa, phát hiện các yếu tố ngữ pháp (từ, nghĩa của từ, cụm từ, câu, phép tu từ…)
2.Vận dụng thấp - Viết đoạn văn NLXH Có thể tích hợp kiến thức ngữ pháp phù hợp ở phần này
Phần II: Phần tự luận (4,0-5,0 điểm) – Vận dụng cao
+ Kể chuyện : (Chú ý kết hợp với đối thoại, độc thoại nội tâm, nghị luận)
B NỘI DUNG: Ôn lại những kiến thức cơ bản
I Hệ thống kiến thức phần văn bản
ST
T
Tên văn
bản Vài nét về tác giả Xuất xứ
Kiểu văn bản
Thể
1
Phong
cách Hồ
Chí Minh
( Văn bản
nhật
dụng )
Lê Anh Trà
Trích: “Phong
cách Hồ Chí Minh cái vĩ đại gần với cái giản dị, trong
Hồ Chí Minh
và văn hoá VN”
Nghị luận
Vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống văn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, giữa vĩ đại và giản dị
- Kết hợp kể, bình luận
- Chọn lọc chi tiết tiêu biểu
- Sử dụng nghệ thuật đối lập
Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két ( Gabriel
Garcia
Trích từ tham
luận của
Mác-két tháng 8/
Nguy cơ chiến tranh hạt nhân đang đe doạ toàn thể loài người và sự
- Chứng cứ
cụ thể, xác thực
Trang 2Đấu
tranh cho
một thế
giới hoà
bình
( Văn bản
nhật
dụng )
Marquez ),1928 nhà văn Côlômbia
- Tác giả của nhiều tiểu thuyết và tập truyện ngắn theo khuynh hướnh hiện thực huyền ảo Ông được nhận giải Nô-ben văn học năm 1982
Tác phẩm: Trăm năm
cô đơn (1967 )
1986 (Tuyên
bố kêu gọi chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ tiêu vũ khí hạt nhân) trong cuộc họp với nguyên thủ sáu nước trên thế giới
Nghị luận
sống trên trái đất
Chiến tranh hạt nhân là phản văn minh vì nó tiêu diệt mọi sự sống
Vì vậy đầu tranh cho một thế giới hoà bình, ngăn chặn chiến tranh hạt nhân là nhiệm vụ thiết thân, cấp bách của mỗi người và toàn thể nhân loại
- So sánh rõ ràng giàu sức thuyết phục
- Lập luận chặt chẽ
3
Tuyên bố
TG về sự
sống còn,
quyền
được bảo
vệ và
phát triển
của trẻ
em
(Văn bản nhật dụng) Trích:Tuyên bố
của hội nghị cấp cao thế giới về trẻ em họp tại Liên Hiệp Quốc ngày
30/9/1990
Nghị luận
- Bảo vệ quyền lợi, chăm lo đến sự phát triển của trẻ em là một trong những vấn đề quan trọng, cấp bách có
ý nghĩa toàn cầu
- Sự quan tâm của cộng đồng quốc tế với vấn đề này
4
Chuyện
người con
gái Nam
Xương
Nguyễn Dư (? -? )
Quê quán: Hải Dương
- Ông sống ở thế kỷ XVI, thời kỳ nhà Lê suy tàn Ông học rộng, tài cao nhưng chỉ làm quan được 1 năm rồi về nhà nuôi
mẹ già, viết sách, sống ẩn dật
Trích:
Truyền kỳ mạn lục
Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm
Truyện ngắn
Chuyện người con gái Nam Xương khẳng định nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam, đồng thời thể hiện niềm cảm thương cho số phận của
họ dưới chế độ phong kiến
- Thành công
về mặt dựng truyện, xây dựng nhân vật, kết hợp
tự sự trữ tình
và kịch
Hoàng Lê Ngô Gia văn phái: - Thời điểm Tây Với cảm quan lịch sử Kết hợp hài
Trang 3Nhất
Thống
Chí
( Hồi thứ
14 )
Ngô Thì Chí(1758 –
1788)
Ngô Thì Du
(1772-1840) Quê quán: Hà Tây
Tác phẩm:
Hoàng Lê nhất thống chí
Sơn diệt Trịnh
- Trích:
Hoàng Lê Nhất Thống Chí
Tự sự Miêu tả
Tiểu thuyết lịch sử
và niềm tự hào dân tộc, các tác giả “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” đã tái hiện chân thực, sinh động hình ảnh người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ qua chiến công thần tốc đại phá quân Thanh, sự thảm bại của tướng lĩnh nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống phản nước hại dân
hoà giữa kể với miêu tả chân thực, sinh động
Kiều
Nguyễn Du
(1765-1820)
- Tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên
- Quê quán: HàTĩnh
- Sinh trưởng trong một gia đình đại quý tộc, làm quan nhiều đời và có truyền thống
về văn học Cha là Tiến sĩ Nguyễn Nghiễm làm quan Tể tướng Anh cùng cha khác mẹ là Nguyễn Khản làm quan to dưới triều Lê - Trịnh
Ông sống lưu lạc ở Kinh Bắc 10 năm ( 1786 – 1796 ) rồi về
Dựa theo cốt
truyện Kim
Vân Kiều Truyện của
Thanh Tâm Tài Nhân ( Trung Quốc )
Tự sự Biểu cảm Miêu tả Thơ lục
bát ( chữ Nôm)
- Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo
- Bức tranh hiện thực
về một xã hội bất công tàn bạo, là tiếng nói thương cảm trước số phận bi kịch của con người, tiếng nói lên án,
tố cáo những thế lực xấu xa, tiếng nói khẳng định, đề cao tài năng nhân phẩm và những khát vọng chân chính của con người
- Sự kết tinh thành tựu nghệ thuật văn học dân tộc trên tất cả các phương diện ngôn ngữ, thể loại
- Ngôn ngữ văn học dân tộc và thể thơ lục bát đã đạt
đế đỉnh cao rực rỡ
- Nghệ thuật
tự sự đã có bước phát triển vượt bậc, từ nghệ
Trang 4ở ẩn nơi quê nội Hà Tĩnh Nguyễn Du làm quan bất đắc dĩ dưới triều Nguyễn Năm
1813 – 1814, ông làm chánh sứ sang Trung Quốc Năm 1820, chưa kịp đi sứ lần 2 thì ông mất tại Huế
Tác phẩm:
Gồm có chữ Hán và chữ Nôm
thuật dẫn truyện đến miêu tả thiên nhiên, con người
Thuý
Kiều
Truyện Kiều
Miêu tả Biểu cảm
Thơ lục bát
- Miêu tả vẻ đẹp của hai chị em Thuý Kiều
- Trân trọng, ca ngợi vẻ đẹp con người là một trong những biểu hiện của cảm hứng nhân văn
- Bút pháp nghệ thuật ước lệ cổ điển, dùng điển tích
- An dụ, so sánh
8
Cảnh
ngày
xuân
Nguyễn Du
Trích:
Truyện Kiều
Miêu tả
Tự sự Biểu cảm
Thơ lục bát
Bức tranh thiên nhiên lễ hội mùa xuân tươi đẹp, trong sáng
Từ ngữ, bút pháp giàu chất tạo hình
9
Kiều ở
lầu
Ngưng
Bích
Nguyễn Du
Trích:
Truyện Kiều
Miêu tả Biểu cảm
Tự sự
Thơ lục bát
- Tấm lòng thuỷ chung, nhân hậu của Thuý Kiều
- Tâm trạng của Thuý Kiều ở lầu Ngưng Bích
Là một trong những đoạn tả cảnh ngụ tình thành công nhất trong Truyện Kiều
Lục Vân
Nguyễn Đình Chiểu
(tục gọi là Đồ Chiểu) (1882- 1888)
- Quê quán: Gia Định
Đầu những năm 50 của thế
kỷ XIX
Trích: Truyện
Tự sự Miêu tả Biểu cảm
Thơ lục bát (chữ Nôm)
Đoạn trích thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả và khắc hoạ những phẩm chất đẹp
Đoạn thơ khoáng đạt, giàu cảm xúc, ngôn ngữ
Trang 5Tiên cứu
Kiều
Nguyệt
Nga
- Thi đỗ tú tài năm 21 tuổi Đến kỳ thi năm
1849, ông chưa kịp thi thì nghe tin mẹ mất
Trên đường vê chịu tang, ông bị mù và bị bội hôn Ông về Gia Định làm thầy giáo và bốc thuốc Ông tích cực tham gia kháng chiến chống Pháp, viết văn thơ khích lệ nhân dân cho tới lúc mất
Tác phẩm: Ngư tiều y
thuật vấn đáp, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc,
Lục Vân Tiên….
chính: Lục Vân Tiên tài
ba, dũng cảm trọng nghĩa khinh tài; Kiều Nguyện Nga hiền hậu, nết na, ân tình
bình dị, dân dã
11
Lục Vân
Tiên gặp
nạn
Nguyễn Đình Chiểu
Trích:
Truyện Lục Vân Tiên
Tự sự Biểu cảm
Thơ lục bát
Đoạn thơ trích nói lên
sự đối lập giữa cái thiện
và cái ác, giữa sự cao
cả và những toan tính thấp hèn; đồng thời thể hiện thái độ, tình cảm, lòng tin của tác giả đối với nhân dân lao động
Đoạn thơ khoáng đạt, giàu cảm xúc, ngôn ngữ bình dị, dân dã
12 Đồng chí
Chính Hữu ( Trần
Đình Đắc )
- Năm sinh: 1926
- Quê quán: Hà Tĩnh
- Ông làm thơ từ năm 1947 và hầu như chỉ viết về người lính
và chiến tranh
- Đầu năm
1948 trong thời
kỳ kháng chiến chống Pháp
- Trong tập thơ:
Đầu súng trăng treo.
Tự sự Miêu tả Biểu cảm
Thơ tự do
Tình đồng chí của người lính dựa trên cơ
sở cùng cảnh ngộ và lý tưởng chiến đấu được thể hiện thật tự nhiên, bình dị mà sâu sắc trong mọi hoàn cảnh,
nó góp phần tạo nên
Chi tiết hình ảnh giản dị, chân thực, cô đọng và giàu sức biểu cảm
Trang 6Tác phẩm:
Đầu súng trăng treo
( 1966 )
sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần cho người lính cách mạng
13
Đoàn
thuyền
đánh cá
Huy Cận (Cù Huy
Cận )
- Năm sinh: 1919
- Quê quán: Hà Tĩnh
- Là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào thơ Mới với tập thơ Lửa thiêng Sau Cách mạng tháng Tám, là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam
Giữa năm 1958 khi tác giả có một chuyến đi thực tế về vùng
mỏ Quảng Ninh
Trong tập thơ:
Trời mỗi ngày lại sáng.
Tự sự Miêu tả Biểu cảm
Thơ tự do
Theo hành trình chuyến
ra khơi của đoàn thuyền đánh cá, bài thơ đã khắc hoạ nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ về thiên nhiên
vũ trụ và người lao động, thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người, bộc lộ niềm
tự hào của tác giả trước đất nước và cuộc sống
Bài thơ có nhiều sáng tạo trong xây dựng hình ảnh bằng tưởng tượng, liên tưởng phong phú độc đáo, âm hưởng khoẻ khoắn và lạc quan
14 Bếp lửa
Bằng Việt ( Nguyễn
Việt Bằng ) Năm sinh: 1941 Quê quán: Hà Tây
- Ông bằt đầu làm thơ
từ năm 1960 , thuộc các thế hệ nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ Tác phẩm đầu tay mang tên
“Bếp lửa”
-Tác phẩm:
Bếp lửa ( 1968 ).
Năm 1963 khi đang là sinh viên học ở nước ngoài
Trong tập thơ:
Hương cây- Bếp lửa ( 1968)
Tự sự Miêu tả Biểu cảm Bình luận
Thơ bảy chữ
Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu
đã trưởng thành, bài thơ
đã gợi lại những kỷ niệm đầy xúc động về
bà và tình bà cháu đồng thời thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết
ơn của người cháu đối với bà và cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm
và miêu tả, giữa tự sự và bình luận
- Sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh của người bà, làm điểm tựa khơi gợi mọi
kỷ niệm, cảm xúc và suy nghĩ về bà và tình bàcháu
Trang 715 Bài thơ về
tiểu đội
xe không
kính
Phạm Tiến Duật
- Năm sinh: 1941
- Quê quán: Phú Thọ
Ông là gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước
Thơ của ông có giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên tinh nghịch mà sâu sắc
- Tác phẩm:Vầng
trăng quầng lửa
( 1970 )
Năm 1969 trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
Trong tập thơ:
Vầng trăng quầng lửa.
Biểu cảm Miêu tả
Tự sự
Thơ tự do
Bài thơ đã sáng tạo một hình ảnh độc đáo:
những chiếc xe không kình qua đó khắc hoạ nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn trong thời
kỳ kháng chiến chống
Mỹ cứu nước, với tư thế hiên ngang, tinh thần dũng cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm; niềm vui sôi nổi của tuổi trẻ và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam
Tác giả đã đưa vào bài thơ chất liệu hiện thực sinh động của cuộc sống nơi chiến trường cùng với ngôn ngữ và giọng điệu mang tính khẩu ngữ, khoẻ khoắn
trăng
Nguyễn Duy
(Nguyễn Duy Nhuệ)
- Năm sinh: 1948
- Quê quán:Thanh Hoá
Năm 1966, ông tham gia chiến đấu ở nhiều chiến trường.Từ năm
1977, ông là đại diện thường trú của báo ở thành phố Hồ Chí Minh
Tác phẩm:Tre Việt Nam, Hơi ấm ổ rơm…
Năm 1978 trong thời kỳ đất nước hoà bình
Biểu cảm
Tự sự
Thơ năm chữ
Bài thơ ánh trăng như một lời tự nhắc nhở của tác giả về những năm tháng gian lao đã qua của cuộc đời người lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu Nó có ý nghĩa gợi nhắc, củng cố ở người đọc thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa, thuỷ chung cùng quá khứ
Kết hợp giữa
tự sự và trữ tình
Hình ảnh vầng trăng mang nhiều tầng lớp ý nghĩa
Kim Lân
( Nguyễn Văn Tài ) Năm sinh: 1920
Năm 1948 trong thời kỳ đầu của cuộc
-Tự sự -Biểu cảm
Truyện ngắn
Tình yêu làng quê và lòng yêu nước, tinh thần kháng chiến của
Thành công trong việc xây dựng tình
Trang 817 Làng
- Quê quán: Bắc Ninh
- Ông chuyên viết truyện ngắn , gắn bó
và am hiểu sâu sắc cuộc sống ở nông thôn, ông chỉ viết về sinh hoạt làng quê và cảnh ngộ người nông dân
Tác phẩm:
Gồm có các truyện ngắn,Văn tuyển tập
kháng chiến chống Pháp
Trích:
Văn tuyển tập1945-1956
Miêu tả người nông dân phải rời
làng đi tản cư đã được thể hiện chân thực, sâu sắc và cảm động ở nhân vật ông Hai trong truyện
huống truyện , trong nghệ thuật miêu tả tâm
lý và ngôn ngữ nhân vật
18 Lặng lẽ
Sa Pa
Nguyễn Thành Long
(1925- 1991)
- Quê quán: Quảng Nam
- Ông viết văn từ kháng chiến chống Pháp 1946 – 1954
Ông là cây bút chuyên viết về truyện ngắn và ký
Tác phẩm:
Giữa trong xanh
(1972)
Năm 1970 trong chuyến đi lên Lào Cai vào mùa hè năm đo
Trích:
Giữa trong xanh.
-Tự sự -Biểu cảm -Bình luận
Truyện ngắn
Truyện ngắn “Lặng lẽ
Sa Pa” khắc hoạ thành công hình ảnh đẹp của người lao động bình thường – anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao Qua đó, truyện đã khẳng định vẻ đẹp và ý nghĩa của những công việc thầm lặng
Truyện đã xây dựng được tình huống hợp lý,
có cách kể chuyện tự nhiên từ điểm nhìn của một nhân vật Truyện còn hấp dẫn bởi
sự kết hợp giữa tự sự, trữ tình và bình luận
Chiếc
Nguyễn Quang Sáng
- Năm sinh: 1932 -Quê quán:An Giang
- Hầu như ông chỉ viết về cuộc sống và
Năm 1966 khi tác giả hoạt động ở chiến trường Nam
Bộ trong thời
Tự sự Biểu cảm Miêu tả
Truyện ngắn
Truyện thể hiện thật cảm động tình cha con sâu nặng và cao đẹp trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh
Sáng tạo tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lý, truyện đã
Trang 9lược ngà con người Nam Bộ
trong hai cuộc kháng chiến
Tác phẩm: Nhiều thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch bản phim
Chiếc lược ngà
(1966)
kỳ kháng chiến chống Mỹ
thành công trong việc miêu tả tâm
lý và xây dựng tính cách nhân vật, mà nổi bật là nhân vật bé Thu
Lưu ý : đây là phần hệ thống kiến thức chứ không phải học thuộc lòng các em nhé !
II Hệ thống kiến thức phần Tiếng Việt
a Phương châm về lượng:
Khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung; nội dung của lời nói phải đúng - Nói dông nói dài
Trang 10CÁC PHƯƠNG
CHÂM HỘI
THOẠI
1 Quan hệ giữa
phương châm hội
thoại và tình
huống giao tiếp
2.Những trường
hợp không tuân
thủ phương châm
hội thoại
như yêu cầu của giao tiếp, không thừa, không thiếu.
b Phương châm về chất:
Khi giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác thực.
c Phương châm quan hệ:
Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.
d Phương châm cách thức:
Nói ngắn gọn rành mạch, tránh cách nói mơ hồ
e Phương châm lịch sự:
Khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng người khác
- Nói có sách, mách có chứng.
- Nói trên trời dưới đất
- Nói xa nói gần.
- Lời nói không mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Để tuân thủ các phương châm hội thoại, người nói phải nắm được các đặc điểm của tình huống giao tiếp ( Nói với ai? Nói khi nào? Nói ở đâu? Nói nhằm mục đích gì? )
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giao tiếp
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn
- Người nói muốn gây một sự chú ý, hướng người nghe hiểu câu nói theo một nghĩa hàm ẩn nào đó.
XƯNG HÔ TRONG
HỘI THOẠI
Từ ngữ xưng hô: Tiếng Việt có một hệ thống các từ ngữ xưng hô rất
phong phú và đa dạng.
Việc sử dụng từ ngữ xưng hô
Người nói cần tuỳ thuộc vào tính chất của tình huống giao tiếp và mối quan hệ với người nghe mà lựa chọn từ ngữ xưng hô cho thích hợp.
- tôi, chúng ta, hắn
- con, cháu, anh, em, ông, bà
CÁCH DẪN TRỰC
TIẾP VÀ CÁCH
DẪN GIÁN TIẾP
Cách dẫn trực tiếp
- Nhắc lại nguyên vẹn lời hay ý của người hoặc nhân vật
- Sử dụng dấu hai chấm (:)
để ngăn cách phần được dẫn, thường kèm theo dấu ngoặc kép.
Cách dẫn gián tiếp
- Nhắc lại lời hay ý của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, không giữ nguyên vẹn; không dùng dấu hai chấm, dấu ngoặc kép.
- Có thể có từ “rằng” “là”
- Cô giáo nói: “Ngày mai chúng ta thi văn nghệ”
- Cô giáo nói ngày mai thi văn nghệ
THUẬT NGỮ
1 Thuật ngữ là gì?
Thuật ngữ là từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, kỹ thuật, công nghệ
và thường được dùng trong các văn bản khoa học, kỹ thuật, công nghệ
Ba-zơ, thị trường chứng khoán, phản xạ