Ngoài hiện tượng các mùa, sự chuyển động của TĐ quanh MT cũn sinh ra hiện tượng ngày đêm dài ngắn ở các vĩ độ khác nhau và hiện tượng số ngày có ngày , đêm dài suốt 24 h ở các miền cực [r]
Trang 1Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý 9.
Hình dạng, kích thước Trái Đất Các vận động của Trái Đất
( 6 tiết)
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thu Nhài
I - Mục tiêu bài học:
Sau bài học này, học sinh cần khắc sâu được:
- Vị trí, hình dạng, kích thước của Trái đất trong Hệ Mặt Trời
- Sự chuyển động của Trái đất quanh trục và quanh Mặt Trời sinh ra các hệ quả
- Giải thích được một số hiện tượng xảy ra trên bề mặt Trái đất do các vận động
tự quay của Trái đất gây nên
- Cách tính giờ trên thế giới
II - Các thiết bị dạy học cần thiết:
- Quả địa cầu
- Mô hình Hệ Mặt Trời, băng hình Hệ Mặt Trời
- Sách giáo khoa địa lí 6
* thời gian bồi dưỡng: 6 tiết
III - Tiến trình bài học:
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Nội dung bài học:
t
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính
HĐ: Sử dụng quả địa cầu
B1: Tìm hiểu vị trí, hình dạng, kích
thước của Trái đất
- Giáo viên cho học sinh xem băng
hình mô hình Hệ Mặt Trời
- Giáo viên cung cấp: ngày 24/8/2006,
các nhà thiên văn học đã tước danh
hiệu Diêm Vương tinh và đã loại hành
tinh này ra khỏi Hệ Mặt Trời, hiện nay
gọi là sao lùn
B2: Tìm hiểu mô hình quả địa cầu
- Xác định các đường kinh tuyến gốc,
vĩ tuyến gốc, nữa cầu Bắc - Nam, Đông
- Tây?
- Xác định các chí tuyến, vòng cực
- Tìm hiểu kinh tuyến đổi ngày?
I - Vị trí, hình dạng, kích thước của Trái đất Qủa địa cầu.
- Trái đất nằm ở vị trí thứ 3 trong Hệ Mặt Trời có 8 hành tinh theo thứ tự xa dần
- Tìm hiểu mô hình Trái đất:
+ Kinh tuyến gốc + Vĩ tuyến gốc
+ Kinh tuyến đổi ngày: 1800
Các vận động của Trái Đất.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính
HĐ1: Sử dụng quả địa cầu và tranh
về hướng quay của Trái đất.
B1: Xác định hướng chuyển động của
I - Sự vận động của Trái đất quanh trục:
- Trái đất tự quay quanh một trục
Trang 2Trái đất quanh trục?
GV mở rộng:
- Thời gian quay một vòng thực tế là:
23giờ 56phút 4giây (ngày thiên văn)
- Còn 3phút 56 giây là thời gian Trái
đất phải quay thêm để thấy được vị trí
xuất hiện ban đầu của Mặt trời
B2: Tính tốc độ tự quay quanh trục của
Trái đất?
3600: 24h = 150/h 60’: 150 = 4’/độ
(nghĩa là mỗi giờ quay được 150 kinh
tuyến quy ước là một khu vực giờ, cứ 4
phút Trái đất quay quanh mình nó được
10 kinh tuyến, mà 10Kt = 111,324km ở
khu vực xích đạo)
111km: 4’ = 27,8km/phút
cứ 1 giờ Trái đất quay quanh mình nó
được 1668 km
B3: Sự phân chia bề mặt Trái đất thành
24 khu vực giờ có ý nghĩa gì?
- GV bổ sung:
- Từ kv giờ gốc đi về phía Đông là các
khu vực có số thứ tự tăng dần và giờ
cũng sớm hơn giờ ở khu vực phía Tây
và ngược lại
- Việt Nam lấy giờ chính thức là giờ
của kinh tuyến 1050Đ đi qua chính giữa
kv giờ số 7
- Nếu nước rộng có nhiều múi giờ thì
lấy múi giờ đi qua thủ đô nước đó làm
giờ chung cho quốc gia đó, gọi là giờ
hình chính
HĐ2: tìm hiểu các hệ quả dựa vào
quả địa cầu và mô hình hệ Mặt trời.
B1: Giả sử TĐ không quay quanh trục
thì có hiện tượng ngày đêm không?
B2: Nêu ý nghĩa của sự vận động tự
quay quanh trục?
GV giảng thêm
tưởng tượng nối liền hai cực và nghiêng 66033’ trên mặt phẳng quỷ đạo
- Hướng tự quay của TĐ từ Tây sang Đông
- Thời gian tự quay một vòng 24 giờ (một ngày đêm)
- Trên Trái đất chia ra 24 khu vực giờ, mỗi khu vực giờ cách nhau 1 giờ
- Sự phân chia bề mặt Trái đất thành
24 khu vực giờ có ý nghĩa: Thuận lợi trong việc sinh hoạt vì được thống nhất
về mặt thời gian mà không bị chi nhỏ
ra mỗi kinh tuyến là 1 giờ sẽ rất phức tạp vì có nhiều giờ khác nhau
- Giờ gốc (GMT): lấy khu vự giờ có kinh tuyến gốc đi qua chính giữa tại đài thiên văn Grinuýt - nước Anh, gọi
là giờ quốc tế Khu vực giờ này nằm trong phạm vi từ kinh tuyến 7039’T đến kinh tuyến 7030’Đ
- Phía Đông có giờ sớm hơn phía Tây
- Kinh tuyến 1800 là đường đổi ngày Quốc tế
II - hệ quả của sự vận động tự quay quanh trục của Trái đất:
- Hiện tượng ngày đêm
- Các vật chuyển động trên bề mặt Trái đất đều bị lệch hướng
* ý nghĩa của sự vận động tự quay quanh trục:
Trang 3B3: liên hệ thực tế đến các hiện tượng
tự nhiên do sự lệch hướng của các vật
chuyển động trên bề mặt Trái đất?
- Với hình dạng khối cầu, khi quay TĐ tạo ra sự phân bố nhiệt không đều từ
xđ về phía hai cực gây nên sự chênh lệch khí áp, tạo ra hệ thống các loại gió điều hoà nhiệt độ TĐ
- Với tốc độ quay nhanh và trong nhân
TĐ chứa sắt và niken, TĐ đã tạo quanh mình một từ trường cực mạnh
mà không một hành tinh nào trong Hệ
MT có được Địa từ trường bao phủ không gian quanh TĐ ngăn chặn mọi tia vũ trụ có hại cho sự sống, không cho bay vào bề mặt TĐ
HĐ3: Tìm hiểu sự chuyển động của Trái đất quanh Mặt Trời qua Mô hình.
a Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
- TĐ chuyển động quanh Mặt Trời theo hướng từ Tây sang Đông.Trên quỹ đạo
có hỡnh elip gần trũn
- Thời gian Trái Đất chuyển động trọn một vũng trờn quỹ đạo là 365 ngày 6 giờ (Năm thiên văn )
- Năm lịch là 365 ngày Cứ bốn năm có một năm nhuận
b Hiện tượng các mùa :
- Khi chuyển động trên quỹ đạo, trục T§ bao giờ cũng có một độ nghiêng ko đổi
và hướng về một phía
- Hai nửa cầu luõn phiờn nhau ngó gần và chếch xa Mặt Trời sinh ra cỏc mựa
- Sự phân bố lượng nhiệt, ánh sáng và cách tính mùa ở hai nửa cầu hoàn toàn
trái ngược nhau.
- Cách tính mùa theo dương lịch và âm lịch có khác nhau về thời gian
Trang 4Ngoài hiện tượng các mùa, sự chuyển động của TĐ quanh MT cũn sinh ra hiện tượng ngày đêm dài ngắn ở các vĩ độ khác nhau và hiện tượng số ngày có ngày , đêm dài suốt 24h ở các miền cực thay đổi theo mùa
Ngày
22/6
Địa điểm bán cầu
và ánh sáng
Trái Đất ngã gần và chếch xa Mặt Trời
Đông chí
Mùa
Nửa cầu Bắc
Hạ chí
Ngã gần nhất Nóng( Hạ) Chếch xa nhất
Đông(Lạnh)
Hạ chí
Nhận ít Nhận nhiều
Chuyển nóng sang lạnh
Chuyển lạnh sang nóng
Lượng nhiệt và ánh sáng nhận được như nhau
Đông chí
22/12
Xuân phân
23/9
Thu phân
21/3 Xuân phân Hai nửa cầu hướngvề Mặt trời như nhau
Thu phân
Nửa cầu Nam
Nửa cầu Nam
Nửa cầu Nam
Nửa cầu Nam
Nửa cầu Bắc
Nửa cầu Bắc
Nửa cầu Bắc
Chếch xa nhất Ngã gần nhất
Hai nửa cầu hướng
về Mặt trời như nhau Lượng nhiệt và
ánh sáng nhận được như nhau
Nhận ít Nhận nhiều
Đông(Lạnh)
Nóng( Hạ)
Chuyển lạnh sang nóng
Chuyển nóng sang lạnh
c Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa
* Hiện tượng ngày, đêm dài gắn trên các vĩ độ khác nhau trên Trái Đất
- Do trục Trái Đất nghiêng nên trục nghiêng của Trái Đất và đường phân chia sáng tối ko trùng nhau -> các địa điểm trên bề nặt Trái Đất có hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau
+ Mọi địa điểm trên dường xích đạo có ngày và đêm như nhau
+ Từ xích đao về hai cực thời gian chênh lệch giữa ngày và dêm càng lớn
* ở miền cực số ngày có ngày, đêm dài suốt 24 h thay đổi theo mùa
- Vào ngày 22-6 và 22-12 các địa điểm ở:
+ Vĩ tuyến 66033’b
+ Vĩ tuyến 66033’N
Có một ngày hoặc một đêm dài suốt 24 h
- Từ vòng cực đến cực ở hai bán cầu số ngày hoặc đêm dài suốt 24 h tăng lên
- ở hai cực có ngày đêm dài suốt 6
tháng
+ Vào ngày 21-3 ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với vĩ tuyến bao nhiêu ? Vĩ tuyến đó được gọi là đường gì ?
(Vào ngày 22-6 ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với vĩ tuyến 23027’B Đây là giới hạn cuối cùng ánh sáng mặt trời tạo được một góc vuông xuống nửa cầu bắc
vĩ tuyến này được gọi là chí tuyến bắc )
Trang 5+ Vào ngày 22-12 (Đông chí ) ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc với vi tuyến bao nhiêu ? Vĩ tuyến đó có tên gọi là gì ?
(giới hạn cuối cùng mà ánh sáng mặt trời tạo được một góc vuông xuông nửa
cầu nam là vĩ tuyên 23027’N đường đó được gọi là chí tuyến nam )
* Vào các ngày 22-6 và ngày 22-12 ở các vĩ độ 66033’ bắc và nam có hiện tượng ngày đêm dài suốt 24 h
- Vĩ tuyến 66033’B là giới hạn cuối cùng mà ánh snág mặt trời chiếu được xuông mặt đất của nửa cầu Bắc vào ngày 22-12 và đường này gọi là vòng cực bắc
- Vĩ tuyến 6603’N là giới hạn cuói cùng mà ánh sáng mt có thể chiếu xuông được bề mạt trỏi đất vào ngày 22-6 và vĩ tuyến đó gọi là vòng cực nam
3 Bài tập vận dụng:
học sinh trao đổi theo nhóm học tập để giải quyết một số bài tập sau:
* Bài tập 1: hãy tính giờ của Nhật Bản, Mĩ, Cu ba, Pháp, ấn Độ khi giờ gốc là
7h, 20h, 22h?
Trả lời: Nhật Bản: 16h và 7 giờ của ngày hôm sau, Mĩ: 2h và 15 giờ, Cu Ba: 2h
và 15 giờ, Pháp: 7h và 20h, ấn Độ: 12h và 1h của ngày hôn sau
* Bài tập 2: Giả sử có một trận đấu bóng đá quốc tế diễn ra ở Thủ đô Pa - ri
của nước Pháp vào hồi 14giờ 30 phút giờ GMT ngày 22/6 Hỏi ở Hà Nội (Việt Nam), Niu Đê - li (ấn Độ), Bắc Kinh (Trung Quốc), La ha ba na (Cu Ba) sẽ xem truyền hình trực tiếp vào lúc mấy giờ, ngày nào?
Trả lời:
Theo đề ra, ta sẽ tính được các địa điểm xem truyền hình trực tiếp các trận đấu bóng đá ở Pa - ri (Pháp) là: ở Việt Nam vào lúc 21h 30 phút ngày 22/6,
ở Niu đêli vào lúc 19h 30phút ngày 22/6,
ở Bắc kinh (Trung Quốc) vào lúc 22h 30 phút 22/6,
ở La ha ba na (Cu Ba) vào lúc 9h 30 phút ngày 22/6