GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG HOẠT ĐỘNG TH Ư VIỆN TRƯỜNG ĐHMTTP.HỐ CHÍ MINH N h ư tôi đã trao đổi ờ trên hiện tại các th ư viện đang tự tiến h àn h số hóa các tài liệu c[r]
Trang 1THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG HOẠT ĐỘNG
CUA THƯ VIỆN TRƯỜNG Đh! m ỹ t h u ậ t TP h ổ c h í m i n h
Đặng Thanh Quyên1
1 ĐẶT VÂN ĐẾ
N g à y nay, cuộc cách m ạn g công n g h ệ 4.0 đ ã d ẫ n đ êh việc áp d ụ n g C ông nghệ
th ô n g tin và tru y ền th ô n g (CNTT&TT) tro n g h o ạ t đ ộ n g th ư viện Đ ây là sự đòi hỏi tất yếu, xu h ư ớ n g n ày đ ặ t ra cho n h à hoạch đ ịn h chính sách về h o ạt đ ộ n g th ư viện cần p h ải có n h ữ n g h ư ớ n g p h á t triển m ới về đ ịn h hư ớ ng, chính sách và quy định
h o ạ t đ ộ n g của th ư viện p h ù h ợ p với sự tiên tiến của nó; đ ặ t ra cho cán bộ th ư viện
n h ữ n g đ ò i hỏi về trìn h độ, h iểu b iết đ ể vận h à n h và đ ư a vào h ư ớ n g d ẫn khai thác
sử d ụ n g cho người d ù n g tin tiếp cận tài liệu m à th ư viện q u ả n lý; đ ặ t ra cho tài liệu n h iều h ìn h thứ c x u ất b ản (n h ư x u ất b ản tru y ền thống, x uất b ản online ); đ ặt
ra cho n g ư ờ i sử d ụ n g n h iều lự a chọn tro n g khai thác sử d ụ n g các n g u ồ n tin Vì đó
là n h ữ n g cơ hội và thách th ứ c cho n h à hoạch đ ịn h chính sách, cán bộ th ư viện, x u ất bản, b ạn đọc n h ữ n g kỹ n ă n g và kiến th ứ c n h ấ t đ ịn h đ ể tổ chức, q u ả n lý, khai thác
và sử d ụ n g n g u ồ n tin tro n g thờ i kỳ cách m ạn g công n g h ệ 4.0 m ộ t cách hiệu quả
2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT TP Hố CHÍ MINH
H o ạt đ ộ n g th ư viện tại Việt N am nói chung và của trư ờ n g Đại học Mỹ th u ật TP
HỒ C hí M inh (ĐHMT TP.HCM ) nói riêng v ẫn đ an g từ n g bước xây d ự n g th ư viện số,
số hóa tài liệu Song song với v ấn đề đó cuộc Cách m ạng công ng h ệ 4.0 lại đư a thư viện vào m ộ t cách thức mới, đó là làm th ế nào đ ể đ ư a Cuộc cách m ạng công n g h ệ 4.0 vào sâu rộ n g trong h o ạt đ ộ n g th ư viện như: xây d ự n g và đư a vào sử d ụ n g có hiệu
q u ả th ư viện điện tử; tạo lập m ạn g lưới th ư viện điện tử tạo ra sự kết nối sâu rộng
về h o ạt đ ộ n g n g h iệp vụ th ư viện - tạo lập cơ sở d ữ liệu số hóa d ù n g chung tro n g hệ
th ố n g các th ư viện - sử d ụ n g công nghệ vào h o ạt đ ộ n g chia sẻ n g u ồ n lực thông tin - tạo lập n g u ồ n học liệu mở Vậy n ên chăng cần p h ải n h ìn n h ậ n thực trạn g hoạt động
th ư viện của trư ờ n g ĐH M TTP.H CM từ đó rú t ra kinh nghiệm thúc đẩy th ư viện p h á t triển bắt k ịp cách m ạn g công n g h ệ 4.0 trong giai đ o ạn hiện nay
1 Phụ trách Thư viện Trường Đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh
Trang 288 HỘI THẢO PHÁTTRIỂN THƯ VIỆN ĐIÊN TỬ Ở V IỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CÕNG NGHIỆP 4.0
Thực trạng cơ sở v ậ t ch ấ t trang th iế t bị, vốn tà i liệu của th ư viện trường Đ H M T
TP H C M
Theo số liệu báo cáo thống kê của th ư viện trư ờng ĐHM T TP.HCM tổng diện tích của T hư viện là: 300 m 2 ph ò n g đọc, phòng làm việc, kho sách (trong đó phòng đọc có
40 chỗ ngồi); M áy vi tính 12 máy; M áy photo: 1 máy; M áy Scan: 1 máy; Máy in: 1 m áy; Server: 0 m áy (hiện đ an g sử d ụ n g tạm 1 m áy tính tại phòng IT làm m áy chù và th ư ờ n g
bị lỗi); Vốn tài liệu hiện có là: 16285 (bản sách; sách trong nước; sách nước ngoài); 2862 (bản LV Thạc sĩ và TNĐH); 51196 ảnh (Scan ảnh sách C huyên n g àn h mỹ thuật); Tạp chí đóng cuốn (968 bản); T hư viện T rường ĐHM T TP HCM có thêm p h ần số hóa toàn văn sách lý luận m ỹ thuật, tạp chí chuyên ngành m ỹ th u ật phục vụ cho học viên cao học và sinh viên nghiên cứu về lý lu ận m ỹ thuật
So với n h ữ n g n ăm trước, việc xây d ự n g tổ chức vốn tài liệu đã có rất n h iều tiến
bộ, kho sách đ ã lớn m ạn h về số lượng, n h ư n g chất lượng chưa đồng đều, th ư v iện có
n h iều sách về m ỹ th u ật ứ n g d ụ n g và kiến trúc, n h ư n g các loại sách về hội họa và các trư ờ n g phái m ỹ th u ậ t (lý luận) còn thiếu, việc số hóa vẫn chưa đủ vì n h u cầu còn cần rất nhiều, n h ất là p h ầ n d a n h họa, họa sĩ, p h ầ n toàn văn về lý lu ận m ỹ thuật
Đối với hệ th ố n g đ iều h àn h th ư viện điện tử: th ư viện sử d ụ n g p h ầ n m ềm Libol 6.0 do công ty T inh V ân cu n g cấp, đã đ ảm bảo n h ữ n g tính n ăn g cần thiết cho m ộ t th ư viện điện tử hiện đại n h ư sự tích hợp
H ệ thống q u ản lý trên m ột p h ầ n m ềm (đó là q u ản lý th ư viện tru y ền th ố n g và
q u ản lý th ư viện đ iện từ trên m ột p h ầ n m ềm ) H ệ thống m áy tính phục vụ cho việc tra cứu được b ố trí đ ầy đ ủ p h ò n g đọc 12 m áy, p h ò n g nghiệp v ụ 4 máy, n h ư vậy đ ây
là đ iều kiện cơ b ản bước đ ầu đ ảm bảo việc h iện đại hóa h o ạt đ ộ n g th ư viện tro n g
T rư ờng ĐHM T TP HCM
Với thực tế trên, n h ìn chung, th ư viện trư ờ n g Đ H M T còn chưa đư ợ c đ ầ u tư
thích h ợ p hoặc sự đầu tư chưa d iễn ra đ ồ n g đ ều về cơ sở vật chất trang thiết bị, vốn
sách báo lẫn p h ư ơ n g th ứ c h o ạt đ ộ n g và p h ụ c vụ Đ ầu tư n g ân sách cho h o ạt đ ộ n g
th ư viện còn ít, chưa tư ơ n g xứ ng với chức năng, n h iệm v ụ đư ợ c giao
- ứ n g d ụ n g công n g h ệ 4.0 tro n g h o ạt đ ộ n g của th ư viện là theo xu h ư ớ n g p h á t triển của xã hội H iện n ay có rất n h iều th ư viện đ ã và đ an g từ n g bước ứ n g d ụ n g công
n g h ệ 4.0 vào h o ạt đ ộ n g th ư viện
- Tự động hóa ữ o n g quá trình lun thông tài liệu: các thư viện đã và đang tiến hành dịch chuyển công nghệ barcode và tem từ thành chip radio RFID đ ể tiến hành q u ả n lý
và triển khai m ư ợ n trả tự động(T hư viện Đ H Thái Nguyên, Thư viện ĐH N ha Trang )
- M ột số thư viện cũng đã tiến hành đ ầu tư các thiết bị quét (máy Scan) đ ể số hóa các tài nguyên đang có của th ư viện đê đưa ra phục vụ bạn đọc trên cộng đồng m ạng
Trang 3HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIÊN ĐIÊN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4.0 8 9
- Q ua đó cho thấy việc ứ n g d ụ n g c ô n g nghệ 4.0 đ ã và đ an g đ ư a vào các lĩnh vực
p h ụ c vụ cua th ư viện và xu h ư ớ n g ngày càng p h át triển Tuy n h iên trong p h ạm vi bài thảo lu ận này, tôi đề cập đ ến vấn đề ứ n g d ụ n g công nghệ 4.0 trong vấn đề tổng
h ợ p n g u ồ n lực tài nguyên của các th ư viện nh ằm tiến tới xây d ự n g m ột kho d ữ liệu
số d ù n g chung cho các th ư viện n h ằ m m ục đích giảm thiểu chi phí đ ầu tư cho tù n g
th ư viện n h ư n g v ẫn ph ụ c vụ tốt các yêu cầu của b ạn đọc
3 GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG HOẠT ĐỘNG TH Ư VIỆN TRƯỜNG ĐHMTTP.HỐ CHÍ MINH
N h ư tôi đã trao đổi ờ trên hiện tại các th ư viện đang tự tiến h àn h số hóa các tài liệu của m ình C ùng m ột tài liệu số, các th ư viện đ ều tiến h àn h số hóa d ẫn đến việc lãng
p h í nhân lực và tài nguyên của các thư viện Tôi đề nghị xây d ụ n g m ột cổng thông tin tập hợ p các tài nguyên của các th ư viện lại đ ể bạn đọc có thể tra cún và tìm được thông tin m ột cách n h an h chóng và dễ dàng Đ ể làm được việc này, phải ứ ng d ụ n g CNTT
v ào việc tổng hợp n g u ồ n thông tin số hóa của các th ư viện và thỏa m ãn các điều kiện:
o Dữ liệu SỐ hóa khi đư ợ c đ ư a vào cổng d ù n g chung phải được bảo m ật riêng
o Có cơ chế h o ạt động cho các th ư viện th am gia
o Tiến h àn h xã hội hóa tro n g vấn đề tìm nhà cung câp giải p h á p ứ ng d ụ n g
C N TT đ ể cùng các th ư viện triển khai cổng thông tin d ù n g chung CSDL số
- Tôi xin đề xuất p h ư ơ n g án tổng h ợ p n g u ồ n tài nguyên của các th ư viện lại vói
n h a u theo p h ư ơ n g án sau:
Sơ đồ trên trích từ giải p h á p tài liệu số
Trang 490 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIẼN ĐIÊN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4 0
M Ụ CTIÊU CHUNG
Theo Bách khoa toàn th ư m ở W ikipedia"C ách m ạng công nghệ 4.0 là xu h ư ớ n g hiện thời trong việc tự đ ộ n g h ó a và trao đôi d ử liệu trong công n g h iệp sản xuất N ó
bao gồm các hệ th ố n g k h ô n g thự c - ảo (cyber-physical system), Internet V ạn Vật và đ iện toán đ ám m ây và điện toán n h ậ n thứ c (cognitive computing).
Cách m ạng công n g h ệ 4.0, qua Internet Vạn vật, các hệ thống thực-ảo giao tiếp và cộng tác với n h a u và với con ngư ờ i tro n g thời gian thực và với sự hô trợ của In tern et Dịch vụ, dịch v ụ nội h àm và dịch vụ xuyên tổ chức đư ợ c cung cấp cho các bên th am gia chuỗi giá trị sử dụng
- C huẩn hóa các quy trình nghiệp vụ, ứ n g d ụ n g ph ần m ềm và các thiết bị công nghệ cao vào tự đ ộ n g hóa các k h âu n g h iệp vụ trong T hư viện
- N ân g cao chất lư ợ ng p h ụ c vụ đảm bảo sự n h a n h chóng tiện lợi, th ô n g tin cập
n h ật cho n h ân dân, cán bộ, giảng viên, sinh viên, học sinh Đem lại khả n ăn g tru y cập TTTL th ư v iện m ọi lúc m ọi nơi
- Tăng cường khá n ă n g chia sẻ tài nguyên th ư viện, liên thông với các th ư viện khác tro n g n g àn h và cả nước, đ em lại nhiều thông tin cho cán bộ, giảng viên, sinh viên, học sinh và n g ư ờ i d ân tro n g tỉnh
- Xây d ự n g và cung cấp kho tài n g u y ên được số hóa, hỗ trợ chia sẻ các n g u ồ n tài
n g u y ên và làm nơi bảo tồn các công trìn h số hóa này
- Cung cấp hệ thống thông túi số có khả năng tồ chức, phân loại, biên mục, chú dẫn
+ Kết hợ p với m ột d o a n h n g h iệp p h á t triển ứ n g d ụ n g công n g h ệ th ô n g tin đ ể
đ ơ n vị đó có thể:
s Đ ầu tư xây d ự n g cơ sở v ật chất và tran g thiết bị đ áp ứ n g n h u cầu n g ày càng
tăn g của người sử d ụng Xây d ự n g cơ sở hạ tầng bao gồm tran g web, đ ư ờ n g truyền;
s TỔ chức điều h à n h v à d u y trì h o ạt đ ộ n g tran g th ư viện điện tử liên kết Xây
d ự n g giải p h áp CNTT đ ể đ ả m bảo tín h bảo m ật cho các tài nguyên của các th ư viện tham gia Xây d ự n g cơ ch ế k h ai thác tài liệu và chịu trách n h iệm th an h to án lại cho các th ư viện các chi phí khai thác đư ợ c từ việc khai thác tài liệu số d ù n g ch u n g đ ế các
th ư viện có n g u ồ n kinh p h í tiếp tục số hóa các tài liệu của m ình
•S TỔ chức sản xuất thẻ thành viên/tài khoản truy cập khai thác nguồn học liệu số.
- Đối với các th ư viện th am gia sẽ:
s TỔ chức cung cấp n g u ồ n học liệu số nội sinh và n h ập liệu lên hệ th ố n g th ư
viện điện tử liên kết;
s C hịu trách n h iệm p h á p lý về qu y ền sở h ữ u trí tuệ của n g u ồ n học liệu số cập
n h ậ t lên hệ thống th ư viện đ iện tử;
Trang 5HÔI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỪ ở VIÊT NAM 0Á P ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CỔNG NGHIỆP 4.0 9 1
s C hịu trách nhiệm th an h toán tiền bản quyền cho tác giả và cho chủ sở h ữ u tác
ph ẩm từ nguồn kin h phí m à bên B th an h toán cho bên A;
s Hỗ trợ bên B p h át h à n h thẻ/tài khoản truy cập khai thác ng u ồ n học liệu số
tro n g p h ạm vi của bên A;
s Phân công cán bộ chuyên trách về nội d u n g và kỹ th u ật phối hợ p với bên B
tro n g quá trình vận h àn h và khai thác nguồn học liệu số;
♦> G iúp cho việc lưu trữ, truy xuất, chia sẻ, tìm kiếm th ô n g tin dễ d àn g bơn
❖ Linh hoạt tro n g việc chuyển đổi sang các d ạn g d ữ liệu số khác n h au
❖ Giảm tối đa chi phí q u ản lý, tiết kiệm không gian lưu trữ
❖ Có khả n ăn g chỉnh sửa và tái tạo d ữ liệu
4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
- T rường Đại học Mỹ th u ật TP H ồ Chí M inh có bề dày lịch sử và là nơi đào tạo
m ỹ th u ật có tính học th u ật uy tín tại phía Nam Trên cơ sở bề dày này, trư ờ ng phải trở
th àn h m ột tru n g tâm đào tạo về m ỹ th u ật có qui m ô lớn của th àn h p h ố và cả nước
- T hư viện là m ộ t trong n h ữ n g th àn h phần q u an trọng p h ụ c vụ công tác học tập và giảng dạy trong trư ờ n g đại học và là m ột trong n h ữ n g điều kiện đ ể đổi mới
p h ư ơ n g ph áp dạy và học hiện nay
- Đặc thù của th ư viện trư ờ ng ĐHM T là tran h ảnh; sách ngoại văn có giá trị rất cao, n g u ồ n bô su n g th ư ờ n g xuyên không đ áp ứ n g n h u cầu bạn đọc và là tài liệu
đư ợ c bổ sung 1 bản nên việc đ ư a ra khai thác dễ bị rách n át và th ất lạc Việc số hóa
sẽ g iú p thư viện có th ể phục v ụ n h iều b ạn đọc cùng m ột lúc và giữ được bản gốc
k h ô n g bị th ất lạc, rách nát
- T hư viện được trang bị cơ sở vật chất hiện đại giúp cho khả năng p h ụ c vụ bạn đọc của thư viện được nâng cao d ẫn đ ến khả n ăn g học tập, nghiên cứu khoa học và giảng dạy của n h à trư ờ n g n ân g cao
- Việc triển khai th àn h công hoàn toàn p h ụ thuộc vào đơ n vị CNTT đ ầu tư ban
đ ầ u về công nghệ, tran g thiết bị, m áy móc, n h ân sự thực hiện
- Triển khai sử d ụ n g còn gặp khó k h ăn trong việc h ư ớ n g d ẫn đồng bộ và có
hệ th ố n g do các th ư viện chưa có chính sách liên thông cho việc chia sẻ n g u ồ n tài nguyên của th ư viện m ình đ an g có
- Cán bộ th ư viện được tran g bị các thiết bị hiện đại đ ể nân g cao trìn h độ công
n g h ệ thông tin cho cán bộ th ư viện, th ư ờ n g xuyên cử cán bộ th ư viện tham gia các lớp tập h u ấn về th ư viện số ,
Trang 69 2 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN TH ƯVIỆN ĐIÊN ĩ ử ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNGYÊU CẨU CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4 0
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Thực trạng hoạt động T hư viện T rư ờng Đại học M ỹ th u ậ t Tp H ồ Chí Minh.
2 Giải p h áp q u ản lý tài liệu số của Cty T N H H m ột th àn h viên Công N ghệ P hạm H uỳnh.
3 Tạ bá H ưng P hát triển nội d u n g số ở Việt Nam // Tạp chí Thông tin tư liệu - 2000 - Số 1
4 Lê Đức Thắng Q uy trình tổ chức số hóa tài liệu thư viện // Tạp chí Thư viện Việt N am - 2009 - số 3