Ngữ văn 7. Tục ngữ về con người và xã hội

- Học thuộc tất cả các câu tục ngữ trong bài và phát biểu được cảm nghĩ của. mình các câu ca dao đó[r]

- Đọc thuộc lòng các câu tục ngữ đã

học trong phần tục ngữ về thiên nhiên và phân tích câu tục ngữ em thích nhất

KIỂM TRA BÀI CŨ

TỤC NGỮ

VỀ CON NGƯỜI

VÀ XÃ HỘI

Bài 18/ Văn học

TỤC NGỮ

VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI

1 Một mặt người bằng mười mặt của

2 Cái răng , cái tóc là góc con người

3 Đói cho sạch , rách cho thơm

4 Học ăn ,học nói ,học gói ,học mở

5 Không thầy đố mày làm nên

6 Học thầy không tày học bạn

7 Thương người như thể thương thân

8 Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

9 Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

-“ mặt người”: chỉ con người (hoán dụ)

- “ mặt của”: chỉ của cải ( nhân hóa)

- “không tày” : không bằng

• -Chú ý đọc

các câu tục ngữ rõ ràng, ngắt nhịp đúng các vế câu

Đọc và cho biết có thể xếp các câu tục ngữ trong văn bản này thành mấy nhóm?

1/ Cõu 1: Một mặt người bằng mười mặt của

• -Nghĩa của cõu này là: người quý hơn của, quý gấp bội lần

• -Nghệ thuật: hoỏn dụ, nhõn húa, so sỏnh Qua đú nhõn dõn ta muốn khẳng định tư tưởng coi trọng con người ,giỏ trị con người

• -Cõu tục ngữ này cú thể sử dụng trong nhiều trường hợp:

Cõu hỏi thảo luận (3 phỳt)

-Chỉ ra nghĩa của cõu tục ngữ

-Nhõn dõn ta đó sử dụng biện phỏp nghệ thuật nào trong cõu tục ngữ? Qua đú nhõn dõn ta muốn khẳng định điều gỡ?

-Cõu tục ngữ này cú thể sử dụng trong trường hợp nào?

+ Phê phán những tr ờng hợp coi của hơn ng ời

+ An ủi, động viên những tr ờng hợp mà nhân dân cho là của đi

thay ng ời

+ Nói về t t ởng đạo lí, triết lí sống của nhân dân ta : đặt con ng ời

lên trên mọi thứ của cải

+ Khuyến khớch sinh nhiều con

* Một số câu tương tự :

- Người sống đống vàng

- Người ta là hoa đất.

- Người như hoa ở đâu thơm đó.

- Người làm ra của chứ của không làm ra

người.

- Lấy của che thân không ai lấy thân che

của.

2/ Cõu 2: Cỏi răng, cỏi túc là gúc con người

Cõu tục ngữ này cú mấy nghĩa ?

Cõu tục ngữ cú 2 nghĩa:

+ Răng và túc phần nào thể hiện

được tỡnh trạng sức khỏe của

• Cõu tục ngữ này cú thể sử dụng

trong cỏc văn cảnh :

+ Khuyờn nhủ nhắc nhở con ng ời

phải biết giữ gìn răng, tóc cho

sạch

+ Thể hiện cách nhìn nhận, đánh

giá, bình phẩm con ng ời của

nhân dân.

* Một số câu tương tự :

- Một thương em giỏi bán buôn

Hai thương búi tóc thơm hương trên đầu… ( Ca dao )

- Một thương tóc xõa mơ màng

Hai thương ăn nói dịu dàng có duyên …

( Ca dao )

- Tiếc cây mía ngọt mà sâu

Tiếc cô gái đẹp trọc đầu khó coi

( Ca dao )

Hoạt động nhúm đụi 3p:

3/ Cõu 3: Đúi cho sạch, rỏch cho thơm.

1,Nhõn dõn ta đó sử dụng biện phỏp nghệ thuật gỡ ở đõy? Tỏc dụng?

2,Qua đú chỳng ta thấy cõu tục ngữ này cú mấy nghĩa? Là những nghĩa nào?

3, Cõu tục ngữ cú thể sử dụng trong văn cảnh nào?

1,Biện pháp ẩn dụ để nhấn mạnh

3, Sử dụng: Khuyờn con người phải

sống sao cho trọn phẩm giỏ, nhõn cỏch,

phải cú lũng tự trọng

* Một số câu có nội dung tương tự :

- Giấy rách phải giữ lấy lề.

- Chết trong sống đục.

- Cọp chết để da, người ta chết để tiếng.

* Một số câu có nội dung trái ngược :

- Đói ăn vụng, túng làm liều.

- Bần cùng sinh đạo tặc.

4/ Học ăn, học núi, học gúi, học mở.

HOẠT ĐỘNG NHểM 4 1.Em thấy cõu này cú mấy

vế ? Mối quan hệ giữa cỏc

vế ?

2,Em hóy chỉ ra biện phỏp nghệ thuật trong cõu trờn ? Tỏc dụng của nú ?

3,Em hiểu nghĩa của cỏc vế cõu này như thế nào?

4, Cõu tục ngữ này khuyờn chỳng ta điều gỡ?

-Cõu này cú 4 vế cỏc vế vừa cú quan hệ

đẳng lập vừa cú quan hệ bổ sung cho

nhau

-Cõu này cú 4 vế cỏc vế vừa cú quan hệ

đẳng lập vừa cú quan hệ bổ sung cho

nhau

- Nghệ thuật: Điệp từ “ học” cú tỏc

dụng nhấn mạnh việc học tỉ mỉ , toàn

diện : Trong giao tiếp , cư xử , cụng việc

- Học ăn, học núi : học ăn cho gọn gàng,

lịch sự, học núi cho góy gọn, cho tế

công việc, biết đối nhân xử thế, tức

là con ng ời văn hoá, nhân cách.

* Một số câu có nội dung tương tự :

- Ăn một miếng, tiếng một đời.

- Ăn coi nồi, ngồi coi hướng.

- Miếng ăn là miếng nhục.

- Ăn cho nên đọi, nói cho nên lời.

- Người không học như ngọc không mài.

- Ngọc bất trác bất thành khí, nhân bất học

bất tri lí

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Học thuộc 4 câu tục ngữ trong bài và phân tích các câu ca dao đó.

- Soạn tiếp 5 câu còn lại

- Đọc thuộc một câu thơ em thích nhất trong 4 câu thơ đã học giờ trước và

phát biểu cảm nghĩ của em về câu đó

KIỂM TRA BÀI CŨ

1 Một mặt người bằng mười mặt của

2 Cái răng , cái tóc là góc con người

3 Đói cho sạch , rách cho thơm

4 Học ăn ,học nói ,học gói ,học mở

5/ Câu 5,6 : - Không thầy đố mày làm nên

- Học thầy không tày học bạn

HĐ cỏ nhõn (2p) 1,Nờu ý nghĩa của mỗi cõu tục ngữ? Kinh

nghiệm đỳc rỳt từ những cõu tục ngữ đú?

2,Theo em những điều khuyờn răn trong hai cõu tục ngữ này mõu thuẫn nhau hay bổ sung cho nhau ? Vỡ sao?

1, í nghĩa, kinh nghiệm trong 2 cõu tục ngữ

* Câu 5: Khẳng định vai trò, công lao của ng ời thầy

Mọi sự thành đạt làm nên của học trò đều có

công sức của thầy.

• -Kinh nghiệm đỳc rỳt: phải biết kính trọng thầy,

tìm thầy mà học.

*Câu 6 : Câu này có 2 vế (học thầy - học bạn), quan

hệ so sánh - đề cao ý nghĩa, vai trò của việc học

bạn

• -Kinh nghiệm đỳc rỳt: Khuyến khớch mở rộng

đối tượng , phạm vi và cỏch học hỏi, khuyờn nhủ

về việc kết bạn, cú tỡnh bạn đẹp

2,

• Hai câu tục ngữ trên nói về 2 vấn đề khác nhau:

câu 5 nhấn mạnh vai trò của ng ời thầy, câu 6 nhấn

mạnh tầm quan trọng của việc học bạn Để cạnh

nhau mới đầu t ởng nh chúng mâu thuẫn, đối lập,

nh ng thực tế chúng bổ sung ý nghĩa cho nhau

Mỗi học sinh cần biết kết hợp cả việc học thầy và

học bạn để nõng cao trỡnh độ.

GV: Lê Thị Xuân Huyền

* Một số câu có nội dung tương tự :

6/ Cõu 7: Thương người như thể thương thõn

Phõn tớch hỡnh thức diễn đạt và nội dung ý nghĩa

Lời khuyờn rỳt ra từ cõu tục ngữ này là gỡ?

=>Khuyờn con ng ời hãy lấy bản thân mình soi vào ng

ời khác, coi ng ời khác nh bản thân mình, để quí

trọng, th ơng yêu đồng loại, sống bằng lòng nhân ái

vị tha

* Một số câu có nội dung tương tự :

- Lá lành đùm lá rách.

- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.

- Một miếng khi đói bằng một gói khi no

- Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn ( Ca dao )

7/ Câu 8: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

1.Giải thích câu tục ngữ trên theo 2 nghĩa

-Nghĩa đen?

-Nghĩa bóng

2,Câu tục ngữ này có thể

sử dụng trong các hoàn cảnh nào?

• - Nghĩa đen : Khi ¨n qu¶ ngon,

tr¸i ngät th× ph¶i nhí tíi c«ng

søc cña ng êi trång c©y.

cháu đối với ông bà, cha mẹ,

tình cảm của học trò với thầy

cô….

* Một số câu có nội dung tương tự :

- Uống nước nhớ nguồn.

- Lá rụng về cội.

- Ăn bát cơm dẻo, nhớ nẻo đường đi.

8/ Cõu 9: Một cõy làm chẳng nờn non

Ba cõy chụm lại nờn hũn nỳi cao

- Một cây : chỉ sự đơn lẻ, ít ỏi

- Ba cây : chỉ số nhiều

- Chụm lại: núi đến sự hội tụ, chung sức

Nhiều cây gộp lại thành rừng rậm, núi cao

- Nhân dân ta dùng nghệ thuật ẩn dụ để muốn nói tới 1 nghĩa

Các từ phiếm chỉ “một cây, ba cây”

v à từ “ chụm lại trong câu ” tục ngữ có ý nghĩa gì ? Xột về mặt từ ngữ

( nghĩa đen) cõu này cú

nghĩa là gỡ ?

Nhõn dõn ta đó sử dụng nghệ thuật gỡ ở cõu này ? Để núi lờn

* Một số câu có nội dung tương tự :

- Góp gió thành bão.

- Đông tay vỗ nên kêu.

- Đoàn kết là sống, chia rẽ là chết.

- Tôn vinh giá trị con người

- Đưa ra nhận xét, lời khuyên về

những phẩm chất và lối sống

mà con người cần phải có

Ghi nhớ :

Tục ngữ về con người và xã hội thường rất giàu hình ảnh so sánh ,ẩn

dụ , hàm súc về nội dung Những câu tục ngữ này luôn chú ý tôn vinh giá trị con người , đưa ra nhận xét , lời khuyên về những phẩm chất và lối sống mà con người cần phải có

Bài tập bổ sung:

Tìm các câu tục ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa với một số câu tục ngữ

trong bài học.