Những thách thức của việc tổ chức lễ hội với du khách: Lễ hội thánh Antonio, Mamoiada, Sardinia, Italy

Bài viết cũng sẽ mô tả tầm quan trọng của một số thiết chế chủ yếu và vai trò của những người địa phương đã được quốc tế hóa trong sự phát triển của du lịch.. Bài viết c[r]

NHŨNG THÁCH THỨC CỦA VIỆC TÒ CHỨC

LẺ HỘI VỚI DU KHÁCH: LẺ HỘI THÁNH ANTONIO, MAMOIADA, SARDINIA, ITALY

Geoffrey W air Monica Iorio

1 Lòi mở đầu

Lễ hội và các sự kiện tương tự có nhiều hỉnh thức khác nhau Chúng khác nhau về mức độ lớn, tần suất được tổ chức và độ dài thời gian lễ hội Một số lỗ hội khá lớn, thu hút sự quan tâm của quốc tế, trong khi một số sự kiện khác nhó và chỉ thu hút mối quan tâm của người địa phương Chu kỳ lễ hội được tổ chức cũng rất khác biệt: một số dược lổ chức thường xuyên, một số khác thì hiếm khi, xảy ra một lần hoặc theo dịp nhất định Một số lễ hội diễn ra trong giai đoạn rất ngắn, một số khác lại kéo dài vài tuần, thậm chí cả năm Một số lễ hội có vẻ như xuất• " • • • phát một cách tự phát từ truyền thống lâu dài và đã thấm sâu vào văn hóa địa phương, trong khi những lc hội khác thì lại được tạo ra với nhữnu mục đích đặc biệt, hoặc được những người chủ tổ chức tìm kiếm

và “nhập khẩu” một cách thành công, ví dụ như trường hợp thi thể thao Olympic, Giải bóng đá World Cup Hơn thế nữa, các sự kiện còn xảy ra

ở các địa điểm hết sức đa dạng, từ thành phố lớn trên thế giới đến những vùng nông thôn hẻo lánh Mỗi yếu tổ trên đều ảnh hường đến khả năng

và kết quả của sự phát triển du lịch, và thực sự, người ta có thể tìm kiếm

sự kích cầu du lịch như một sản phẩm phụ hoặc như một tác dụng phụ không mong đợi Do đó, việc khái quát hóa lễ hội là không hề dễ dàng

Bài viết này đề cập đến một lễ hội cộng đồng ở Sardinia, Italy Đó

là một lễ hội thường niên xảy ra ở một cộng đồng nhở với ý định lúc ban

‘ TS Phòng Địa lý và Ọuản lý môi trường Khoa Môi trường, Đại học Waterloo.

** TS Phòng Nghiên cứu Xã hội và Kinh tế Khoa Khoa học Chính trị Đại học Cagliari Cagliari, Sardinia, ltaly.

đầu là chỉ dành cho cư dân địa phương Tuy nhiên, sự kiện này và sáng kiến dựa theo đó, ví dụ như việc xây dựng một bảo tàng, ngày càng thu hút được sự quan tâm của người ngoài Du lịch bắt đầu diễn ra nhưng hiện tại còn ở mức độ thấp và có thể quản lý được Dù thế, nó cũng giúp kích thích nền kinh tế địa phương phát triển và sinh ra niềm tự hào ở một nơi mà trước đó thường mất đi những người trẻ tuổi, những người muôn có các cơ hội kinh tế tốt hơn những người phải chịu điều tiếng do lịch sử hận thù giữa các gia đình để lại Tuy nhiên, sự phát triển du lịch thành công có vẻ sẽ làm thay đổi bản chất của cộng đồng và lễ hội, biến một trải nghiệm vốn hiện nay miễn phí thành một thứ hàng hóa Nó cũng dẫn tới khả năng mức độ quản lý địa phương đổi với lễ hội bị giảm

đi, bởi lễ hội này sẽ được tổ chức không chỉ dành cho dân địa phương

mà còn cho cả du khách Vì thế, nhiều khả năng, cộng đồng sẽ phải đối mặt với thách thức của việc cố gắng thu được lợi ích kinh tế và các lợi ích khác từ du lịch, đồng thời cố gắng duy trì sự kiểm soát đối với những biểu hiện của văn hóa dân gian, sự phát triển và quảng cáo dựa trên những biểu hiện đó

Với bối cảnh như vậy, bài viết này mô tả lễ hội Thánh Antonio ở Mamoiada, Sardinia, Italy Hiện tại, sự kiện này vẫn chưa thu hút lượng

du khách lớn, nhưng nó ngày càng trở nên nổi tiếng và có thể trong tương lai lễ hội này sẽ thu hút rất nhiều du khách Mamoiada và sự kiện

lễ hội ở đây sẽ được sử dụng để đề cập đến bản chất của du lịch dựa trên cộng đồng, và thu hút sự chú ý tới một số vấn đề thực tiễn gắn liền với

nó Bài viết đưa ra giải thích rằng, ngoài truyền thổng lễ hội sử dụng mặt nạ, Mamoiada là một thị trấn khá nhỏ và như mọi thị trấn khác Bài viết cũng sẽ mô tả tầm quan trọng của một số thiết chế chủ yếu và vai trò của những người địa phương đã được quốc tế hóa trong sự phát triển của du lịch Bài viết chỉ ra một số thách thức nhiều khả năng sẽ xảy ra nếu du lịch phát triển nhanh chóng, và qua đó, đặt ra các câu hỏi về việc liệu người ta có thể sử dụng truyền thống dân gian ở mức độ nào để giải quyết những nhu cầu phát triển của làng thông qua du lịch

2 Những khái niệm chính

Cộng đồng, dù định nghĩa thế nào, không bao giờ tĩnh tại mà luôn phát triển từ cả hai quá trình nội sinh và ngoại sinh Quá trình nội sinh là

những thay đôi từ bên trong, ví dụ như những thay đôi vê câu trúc và sô thành viên trong gia đình, trong khi đó, quá trình ngoại sinh là kết quả

từ tác động của các vếu tố bên ngoài Tuy nhiên, hiếm khi người ta có thể phân biệt rạch ròi giữa hai quá trình Rất ít cộng đồng, mà có lẽ chẳng có cộng đồng nào, lại hoàn toàn biệt lập đến mức họ không chịu tác động của những tương tác với thế giới bên ngoài qua các thế hệ Điều này dẫn đến một loạt các câu hói Ví dụ, du khách, theo định nghĩa, là những người từ nơi khác đến, và như vậy, du lịch nhất thiết sẽ kéo theo sự liên lạc với thế giới bên ngoài Liệu có một khu định cư biệt lập nghèo đói nào, nơi chẳng mấy người dân ở đó có cơ hội đế trở thành khách du lịch, lại tham gia một cách thành công (dù thành công được hiểu theo nghĩa nào chăng nữa) vào du lịch mà không có sự trợ giúp bên ngoài?

Rất khó khăn đế một khu vực nhỏ, xa xôi hẻo lánh, có thể tham gia vào du lịch Phần lớn những người ở đó bị hạn chế về cơ hội tiếp xúc với du lịch, và có thổ bản thân họ cũng chưa hao giờ là khách du lịch Vì thế, họ khá chậm trong việc nhìn thấy cơ hội, và ngay cả nếu họ có nhận thấy, họ cũng không có vốn dể đầu tư những cơ sở hạ tầng cơ bản cũng chẳng có những mối quan hệ bên ngoài để thu hút du khách - theo định nghĩa, là những nguời đến từ nơi khác Do vậy, thường người ngoài nhìn thấy và nắm giữ cơ hội trước Việc này đôi khi có lợi cho người dân địa phuơng, nhưng thường nó mang đến tồn hại cho họ Vì thể, có rất ít những trường hợp du lịch dựa trên cộng đồng được bắt nguồn từ sáng kiến của cộng đồng, và vấn đề đầu tư được đặt dưới sự kiếm soát của địa phương Thậm chí cả khi du lịch được khởi đầu ờ địa phương,

để thành công, có thể người ta cũng phái tìm kiếm nguồn tài trợ hên ngoài, như quỹ của chính phù chẳng hạn

Một trường hợp ngoại lệ đối với vấn đề này xảy ra khi một người địa phương được tiếp xúc với thế giới bên ngoài, nhận ra những cơ hội ở ngay bên cạnh họ Một ví dụ đặc biệt thú vị của mối liên hệ hên trong-bên ngoài là “người địa phương đã được quốc tế hóa” (cosmopolitan local) Họ là những người gốc địa phương Họ đã rời cộng đồng nhưng vẫn duy trì mối dây gắn kết và đã quay trở lại Họ được tiếp xúc với các ý tưởng mới khi đi xa và cảm nhận được sự thích

hợp có thê của những ý tưởng này dối với quê hương mình Khi quav trờ về họ trở thành chất xúc tác cho sự thay đối, bới họ quay về quê gốc

cũ và biết tận dụng tri thức tích lũy được, những mối liên kết và sự hiểu biết bên trong và bên ngoài để dưa ra những ý tưởng mới Nói một cách ngăn gọn, những người địa phương đã được quốc tế hóa là những người dân dịa phương có tầm nhìn và sụ trải nghiệm ớ thế giới bên ngoài, những người nhìn thấy tiềm năng ở quc hương mình thông qua sự tiếp xúc với bên ngoài, và quay trở làm đầu tàu Họ là những nhà cải cách

Bây giờ chúng tôi sẽ tháo luận về Mamoiada, một làng ở Sardinia Italy Chúng tôi sẽ nói về địa điểm, tài nguyên và các sự kiện đã tạo điều kiện cho nơi này trớ thành một địa điểm du lịch, mặc dù ngôi làng vẫn đ.ing ở trong giai đoạn phát triển ban đầu Bằng cách như vậy, chúng tôi

hi vọng khơi gợi những suy nghĩ về bản chất của sự phát triển du lịch dựa trên truyền thống dân gian như lề hội Chúng tôi sẽ mô tả các đặc trưng chung của nhiều vùng ở miền trung Sardinia, cũng như các đặc điếm khiến Mamoiada trở nên đặc biệt và mang lại cho thị trấn này lợi thế cạnh tranh Chúng tôi cũng sẽ dự đoán tương lại của du lịch ở Mamoiada

Hình ỉ

3 Trưòng họp nghiên cứu: Mamoiada

3.1 VỊ trí của Mamoiada

Mamoiada nằm ở Barbagia, ở vùng núi miền Trung của Sardinia (Hình 1) Đó là một khu vực khá xa xôi, và sự xa xôi hẻo lánh này đã giúp cho việc bảo tồn truyền thống Những năm gần đây, người ta có thể đến đây theo những con đường cao tốc đi ngang qua phía tây Sardinia Dù thế, vẫn mất tới vài tiếng để đi từ thành phố chính, Cagliari đến Mamoiada, và ở đoạn cuối của hành trình này người ta vẫn phải đi qua những con đường nhỏ hẹp liên tục lên xuống và xuyên qua những ngọn núi Barbagia được cá trong và ngoài Sarđinia biết đến là một nơi nghèo đói và lộn xộn Ví dụ, những cuốn tiểu thuyết của tác giả địa phương giành giải Nobel, Deledda, lấy bối cảnh ở vùng này và nói đến

những đặc điểm tự nhiên này, bao gồm cả tác phẩm Cenere (Tro) xuất

bản lần đầu tiên năm 1904 Tác giả Lavvrence cũng viết một cách chê

bai về Barbagia trong Sea and Sardinia (Biến cả và Sardina) vào những

năm 1920 Hon thế nữa, trong phần lớn nửa sau của thế kỷ XX, Mamoiada chịu đựng sự “hận thù” giữa các dòng họ, và hậu quả là rất nhiều cái chết đã xảy ra, phần lớn là đàn ông (Anghcleddu và Zurbon, 2002; Esu, 2001) Việc chém giết chỉ kết thúc vào những năm cuối của

thế kỷ trước, và đã được mô tả trong bộ phim năm 2003 La destinazione

Như vậy, Mamoiada nổi tiếng là một nơi khó khăn chứ không phải là một nơi dành cho du khách

Mamoiada là một làng chật chội với dân số khoảng 2.600 người Ngôi làng nằm giữa những ngọn đồi, bao quanh là vườn nho và đồng cỏ, những thứ làm nên nền tảng kinh tế ờ đây trong nhiều thế hệ Tuy nhiên, đời sống người dân không hề dễ dàng bởi vì Sardinia, rất đặc trưng cho các vùng nông thôn châu Âu, đã phải chịu đựng một loạt những cuộc khủng hoảng nông nghiệp Giống như nhiều thứ khác ở trên hòn đảo, nhà thờ Công giáo đóng một tầm quan trọng nhưng tầm quan trọng đó đang bị suy giảm Những tiện nghi trong làng ít ỏi, chỉ có vài cửa hàng, hai hiệu ăn, hai quán bar, và một vài nơi để người ngoài có thể ở lại qua đêm, hai cơ sở du lịch nông nghiệp, bốn nhà trọ có ăn sáng và một ngôi nhà trước là phòng khám, giờ được sửa chữa thành nhà trọ với khoảng

20 giường Tuy nhiên, đây là một nơi hấp dẫn, đặc biệt ở những khu vực

cô ơ trung tâm làng, và di dạo theo những con đường nhỏ hẹp vắt qua sườn dốc mang đến cho người ta một trải nghiệm dễ chịu

3.2 P hu ong plíáp nghiên cứu

Đây là một nghiên cứu hợp tác kết hợp giữa một nhà địa lý Sardinia và một chuyên gia nghiên cứu du lịch ớ nơi khác Nhà địa lý là người Sardinia, mặc dù không phải từ chính Barbagia, và đang làm việc tại đại học Cagliari Bà nói thành thạo tiếng Sardinian, tiếng Ý và tiếng Anh Bà đã đến thăm Mamoiada trong nhiều dịp, tham gia vào nhiều sự kiện trong làng và đã thiết lập được một mạng lưới quan hệ ở địa phương Bà tiến hành nghiên cứu kết hợp với Bảo tàng Mặt nạ Dịa Trung Hải đặt ở Mamoiada Tác giả thứ hai đã thực hiện nghiên cứu nhiều khía cạnh của du lịch ở các cộng đồng nhỏ, đặc biệt là ở châu Á Ông đã đến Mamoiada hai lần Chuyến thăm đầu tiên ngắn ngủi và là một phần của chuyến di điền dã sinh viên, nhưng cũng đủ đế ông có cảm giác về nơi này, đến thăm bảo tàng và thiết lập mối quan hệ với phòng tổ chức cán bộ ở đó Chuyến đi thứ hai kéo dài vài ngày, vào dịp

lễ hội Thánh Antonio tháng 1 -2009 Với sự trợ giúp của tác giả thứ nhất, ông đã gặp rất nhiều dân làng, phần lớn trong các tình huống xã hội, được chứng kiến và tham dự sự kiện cộng đồng thường niên quan trọng nhất trong làng Vì thế, nghiên cứu này chủ yếu dựa vào các cuộc hội thoại ngẫu nhiên và sự quan sát cùng tham gia Các cuộc trò chuyện dài ngắn khác nhau và có tầm quan trọng khác nhau, tùy thuộc vào tác giả Mặc dù đến từ thành phố, tác giả thứ nhất có những đặc điểm của một người trong cuộc, trong khi đó tác giả thứ hai gần giống như một du khách, mặc dù đã có nhiều năm nghiên cứu về du lịch

3.3 Đặc tru n g địa p hư ơ ng

Mamoiada sẽ được miêu tả dưới một số đề mục: Tài nguyên, Lễ hội Thánh Antonio 2009, thiết chế và tổ chức, người địa phương đã dược quốc tế hóa, mối quan hệ quyền lực, suy ngẫm và tương lai của du lịch Mamoiada

3.3.1 Tài nguyên

Mamoaida có một môi trường dễ chịu nằm trong bốl cảnh nông thôn đẹp, nhưng những đặc điểm này không phải là ngoại lệ ở Sardinia

Ngôi làng có nguồn gốc cố xưa và lịch sử lâu đời với các di sán vật thể

và phi vật thể đầy ấn tượng, đặc biệt là truyền thong cổ xưa về Mamuthones, Issohadores và mặt nạ của họ Truyền thống này khiến Mamoiada mang nét riêng biệt và quan trọng và sẽ được thảo luận chi tiết dưới đây

Tài nguyên nông nghiệp của Mamoiada mặc dù không dồi dào nếu đặt trong bối cảnh toàn cầu, cũng giúp sản sinh ra những sản phẩm chất lượng cao, ví dụ như rượu và phomát tuyệt hảo, và dặc biệt là loại bánh mỳ giòn đặc trưng của Sardinia Cũng giống như nhiều vùng khác

ở Sardinia, Mamoiada có truyền thống nướng bánh tại nhà, bao gồm nhiều loại bánh qui và các sán phâm nướng khác Vì vậy, mặc dù không giàu có, nhưng cộng đồng ở đây tự hào sở hữu một nền am thực mà họ

có thể chia sẻ với du khách Họ còn có kiến thức về việc sản xuất các sản phấm khác từ nguyên liệu thô của dịa phương bàng phương thức truyền thống, ví dụ như làm mặt nạ đồ gỗ, sản phấm dệt đan và các đồ thủ công khác Những kiến thức đó, mặc dù đôi khi bị xem là lỗi thời, ngày càng được trân trọng trong một thế giới thay đổi nhanh chóng, nơi những kỹ năng như vậy trở nên hiếm hơn Những kỹ năng và truyền thống này vẫn còn tồn tại ớ nhiều nơi trong vùng Sardinia

3.3.2 L ễ hội Thánh Antonio 2009

Bây giờ chúng ta sẽ quay sang tháo luận về lễ hội khiến cho Mamoiada nổi tiếng Mặc dù có những sự kiện khác, diễn ra vào các

thời điểm khác nhau trong năm, ví dụ như lễ hội Carnevale, lễ hội lớn

và trung tâm của bài viết này là lễ hội Thánh Antonia, diễn ra vào ngày

16 và 17 tháng 1 hàng năm Mặc dù sự kiện này chủ yếu do người địa phương tổ chức và cho chính họ, lễ hội Thánh Antonia thu hút một số lượng lớn người ngoài đến thăm Mamoiada Ở khía cạnh này, nó chính

là nguồn vốn cho du lịch Đây là một sự kiện khiến cho Mamoiada trở nên độc đáo, tạo nên lợi thế cạnh tranh cho du lịch, bới vì mặc dù nhiều nơi khác ở Sardinia cũng có những ngày lễ khác, như lễ hội Orotelli, Ottana và Sarnugheo, lễ hội Mamuthones (từ tiếng Sarđinia: mommoti

= quỉ sứ) và Issohadores (người đàn ông với dây thòng lọng, soha = dây thòng lọng), thu hút sự quan tâm của người ngoài hơn cả

Hình 3.

Nguồn gốc và ý nghĩa ban đầu của sự kiện và những người tham

dự đã thất lạc trong tình trạng cổ xưa Sức hấp dẫn chính là các Mamuthone (Hình 1) và Issohadore (Hình 2) - các nhân vật nam đeo mặt nạ Mamuthones đeo mặt nạ đen với những khuôn mặt bị biến dạng,

mũ được buộc dưới cằm bởi một dải vải, làn da cừu sẫm màu, quần đen

và những đôi ủng nặng nề Những Mamuthones trang trí quanh người bởi một loạt những dây thắt lưng nặng trịch và khi họ diễu hành nhịp nhàng, những chiếc thắt lưng này reo vang cùng một nhịp Họ tạo nên cảm giác bí ẩn, sức mạnh và quỉ sứ

Hộ tống họ là các Issohadores, những người có một vẻ ngoài trái ngược, thậm chí khá nữ tính với mặt nạ trắng, áo đỏ, quần trắng và khăn buộc khá điệu ở eo, ủng đen, cao, bóng lộn Họ cũng diễu hành đồng nhịp với các Mamuthones và mang theo dây thòng lọng, cái để họ “bắt giữ” những kẻ quan sát đáng tin - tốt nhất là những cô gái đẹp! Cùng nhau, các Mamuthone và Issohadore tạo nên một khung cảnh đẹp, những trình diễn của họ đầy màu sắc và nhịp điệu Người ta có thể tìm thấy một loạt những trình diễn này trên Youtube Chúng ta nên xem trực tiếp để có thể hiểu rõ hơn sự tuyệt vời này, điều khó có thể miêu tả thành lời Cũng có một “cộng đồng” Mamuthones trên mạng xã hội

/acebook với khoảng 500 thành viên, và ở đây ta sẽ được cung cấp

những bức ảnh tuyệt đẹp

Vào ngày 16-1-2009, người ta đốt lừa ở khắp trong làng và đây

là những tụ điểm của các hoạt động lễ hội trong khu vực N ăm 2009, người ta đốt 37 đám lửa, chủ yếu bằng các gốc cây được đào lên ở các khu rừng thưa thớt xung quanh (vì gỗ là nguồn tài nguyên có giá trị được sừ dụng cho các mục đích khác) Những đống lửa rải rác trong làng, ở những không gian nhỏ giữa các ngôi nhà - do việc bô trí đường phố không đều và thực tế là nhà cửa ở đây được làm bàng gạch

và đá chứ không bằng gỗ Người ta nhóm lửa lên vào buổi chiều tối

và duy trì chúng trong vài ngày, cho đến khi chúng lụi đi sau khi lễ hội đã kết thúc

Đêm đầu tiên chủ yếu dành cho người địa phương và chỉ có rất ít người ngoài đến dự Đây cũng là dịp để củng cố và tạo ra các mối quan

hệ xã hội Mọi người tụ tập quanh đống lửa, nói chuyện, hát hò, đôi khi

còn nhảy, ăn đô ăn nhẹ và uống rượu vang Những người tham dự đi bộ

từ đống lửa này sang đống lửa khác và ở mỗi nơi họ lại được chào đón băng các cuộc chuyện trò và rượu vang Từ già đen trẻ, cả nam và nữ đều tham gia đến tận đêm, hoặc đến tận sáng sớm Ở một đống lửa, người ta đã lại gần một trong hai tác giả của bài viết này và nói rõ ràng bằng tiếng Anh ràng, việc này chỉ dành cho người địa phương và không được phép chụp ảnh hay quay video Sự đón tiếp thay đối khi tác giả giải thích rằng ông không có những thứ đó rằng trước đây ông đã đến Mamoiada rồi, và ràng ờ Sardinia, tác giả được thông báo rằng ông là khách của bảo tàng mặt nạ và đang giúp đỡ để thiết lập những mối quan

hệ quốc tế cho họ Khi đó, người ta mời ông một cốc rượu vang và bánh

mỳ kẹp Sau một cuộc trò chuyện thân tình, người ta bảo tác giả thứ hai ràng ông luôn được chào đón khi quay lại vào năm sau, nhưng ông nên nói tiếng Sardinia - tiếng Ý không quan trọng lắm!”

Vào ngày thứ 2, 17-1, cộng đồng bắt đầu mở cửa cho du khách Mặc dù lượng du khách nước ngoài ngày càng tăng (theo số liệu về du khách đến bảo tàng ngày 17-1) và có cả các phương tiện truyền thông, nhưng phần lớn du khách đến từ Sardinia, dặc biệt là từ các làng lân cận Tuy vậy, không có đủ nhà trọ cho nhiều người từ xa đến Đám đông tụ tập cả ngày cho đến khi các Mamuthone và Issohadore sẵn sàng xuất hiện Mọi người chen chúc tim vị trí tốt để chụp ảnh và đi theo sau một trong hai nhóm Mamuthones và Issohadores (một nhóm đi lên làng trên

và một nhóm đi xuống làng dưới), vì các nhóm này sẽ di chuyển từ đống lửa này sang đống lửa khác để biểu diễn theo lệ thường Sau mồi phần biểu diễn, người ta mang rượu và thức ăn ra mời tất cả những người có mặt Luôn có một khoảng nghỉ để mọi người trò chuyện, trong khi đó các Mamuthone nghỉ ngơi và hồi phục sức khỏe trước khi tiếp tạc di chuyển tới đống lửa tiếp theo Vào buổi tối và ban đêm, khi mà phần lớn du khách đã về, chu trình giống đêm hôm trước lại diễn ra với những cuộc trò chuyện, âm nhạc, nhảy múa, rượu vang đỏ và thức ăn địa phương, tất cả đều được người làng hào phóng mời mọc

Ý nghĩa cá nhân và văn hóa của nghi lễ này và tầm quan trọng của

nó đối với những người kỷ niệm, bộc lộ trong lời tuyên bố của một Mamuthone đối với một tác giả của bài viết này: “Khi tôi chết, tôi muốn