Những bảo đảm về phương diện pháp lý và tổ chức đối với việc bảo tồn các nền văn hoá dán tộc thiếu số ở Trung Quốc

[r]

Những bao đảm vé phương diện pháp lý và tổ chức đôi với việc bảo tồn

các nền vãn hoá dán tóc thiếu sỏ ở Trung Quốc

J I N G F A N G S H E N

Đa sỏ các quốc gia trên trái đát là những quốc gia có

trên một dân tộc Vì vậy họ có nhu cầu phai giải quyết

những vẩn đổ dân tộc Tuy nhiên, mỗi quốc gia sử dụng

các phương tiện khác nhau, chú yếu là vì mồi quốc gia có

một lịch sư, một kiểu phát triến và m ột bối cánh văn hoá

khác nhau Nhưng nói chung, tất cá đều phải thực hiện sự

hình đáng giữa các tộc người và sự tự trị dàn tộc trong

phạm vi luật pháp và định chế để bảo đảm có sự tôn trọng

lẫn nhau và sự hoà hợp giữa tất cả dân tộc trên khàp lành

thổ quốc gia

_) T heo nguycn tắc bình đắng, tất cả các dân tộc, dù

đa sỏ hay thiếu số, đều có quyền duy trì những giá trị văn

hoá và nếp sông riêng, thực hành niềm lin lôn eiáo riêng,

được sử dụ n s nẹôn ngừ và chữ viết riêng, được chọn một

ngôn ngừ đc giao tiếp với bên ngoài, cũng như được thế

hiện di san vãn hoá và truycn thống riêng của m ình Theo

nguyên tắc tự trị các dân tộc thiêu số nên có quyền được tổ

chức cuộc sống xã hội và nhữnc hoạt động kinh tế, văn

hoá của mình trên lãnh thổ cư trú của mình và tronư phạm

vi pháp lý của quy c h ế tự trị

—I Đẽ minh hoạ, chúng tôi trình bày về tinh hình ở

Trung Q uốc, một quốc gia đa dân tộc mà ờ đó chính phú

đã cô 2ắng giải quvết nhữni! vấn đề dân tộc b à n s các

phương tiện pháp lý và tổ chức Chính vào năm 1949, năm

thành lập nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, hai

nsuyên tác bình đẳng và tự trị dân tộc được kháng định

trong Tuyên bô của Hội nghị chính trị hiệp thương nhân dân Trung Q uốc Theo nhừnii nguyên tác này được ghi trong Hiến pháp 1954, việc cụ thể hoá luật tự trị và các luật khác được cho phép trong những vùng cư trú của các dân tộc thiểu sỏ Sau đó, các cơ quan lự trị ờ nhiéu cáp khác nhau đã được thành lập trên nền tảng những luật lệ và quy định này

_) Trước năm 1980, những định c h ế tự trị ban đầu chưa được hoàn chính C hẳng hạn, chi một phần của chính sách quốc gia vc dán tộc thiểu sô được thực hiện thông qua những cơ quan tự trị và quy ch ế pháp lý về tự trị còn cần được cải thiện Những định chế này đã đem lại cho các dàn tộc thiểu số quyển tự quyết trong việc tố chức cuộc sông xã hội kinh tế và văn hóa của họ ỡ những khu vực trong đó họ sống tập trung Những định ch ế này là những báo đảm quan trọng cho việc thực thi các quyền của họ, cho việc sử dụng neôn ngữ và chữ viết, thực hành niềm tin tôn giáo và bảo tồn những phong tục và truyền thống vãn hoá của họ N hư thế, mặc dù khái niệm di sản vãn hoá phi vật chất lúc đó không được biết đến ớ Trung Q uốc, troniỉ thực tế nhữnơ biếu hiện vãn hoá đà được báo vệ dưới quy

ch ế tự trị như thế chúng là những di sản văn hoá phi vật chất

□ Hiến pháp năm 1982 và Đ ạo luật năm 1984 về các khu tự trị dân tộc đã cải thiện đáng kè những định c h ế này Hai vãn ban pháp lý này tái xác định nguyên tắc bình đẳng

ve quyen lgi cua cac dan toe thieu so va de ra mot so quy

tdc va dieu le cho nhung khu vuc hanh chfnh, co quan tu

tri, quy che tu tri va moi quan he giua cac dan toe da so va

thieu so Theo nhung van ban phap ly neu tren, cac khu tu

tri co the dugc td chuc a ba cap : khu, huyen va hat Theo

so lieu thong ke nam 1990, co 5 vung (Tay T ang, Tan

C uang, N inh Ha, Noi M ong Co va Q uangTay), 30 huyen

va 124 hat tu tri theo cung mot he thong trong ca nuoc

Cac co quan tu tri gom co Hoi dong nhan dan va Chinh

quyen nhan dan dia phuong trong do cac chuc vu lanh dao

dugc giao cho thanh vien cua cac dan toe thieu so Ion nhat

ndm giu Cac co quan tu tri co quy£n lap phap, quy6n ban

hanh nhung quy dinh, sdc lenh va dieu le, tuy theo hoan

canh dac biet cua dia phuong va trong khuon kho phap ly

cua quyen tu tri N goai ra, nhung co quan tu tri co quyen

tu quyet trong viec to chuc ddi song xa hoi, kinh te va van

hoa dia phuong dudi sir quan ly cua N ha nuoc

□ Ve viec bao ton va phat huy di san van hoa, nhung

dac quy£n sau day dugc trao cho cac dan toe thieu so :

* Sir dung ngon ngu rieng cua minh trong cac sach

giao khoa va trong viec day hoc, khi da s6 hoc sinh thuoc

thanh phdn dan toe thieu so va khi dieu kien cho phep;

* Truy6n ba va phat huy van hoa va nghe thuat

bdng cac phuong tien truyen thong nhu truyen thanh, phim

anh, truydn hinh, bao chf va cac xuat ban phdm khac;

* Siru tam , dich va xuat ban cac tac pham van hoc;

* Bao ve cac danh lam thdng canh, di tich ljch sir,

cac cong trinh kien true va cac di san van hoa khac;

* Phat huy n&n y hoc c6 truyen;

* Phat trien cac loai hinh the! thao truyen thong

□ A p dung D ao luat v6 cac khu tir tri dan toe, tinh

V an N am da lap 8 huyen va 29 hat tu tri vdi 276.674 km 2,

chiem khoang 70% tdng dien tich ciia tinh (394.139 km 2)

va vdi 10,4 trieu ngudi (1993) thuoc 16 dan toe (khoang

82% dan so cac dan toe thidu so) dugc hudng quyen tu tri

N goai ra, trong ddi song xa hoi, ho dugc phep co nhung

chfnh sach va bien phap linh dong va d t thfch ung theo

hoan canh dac biet cua dia phuong Vf du, ngudi M osua

dugc phep duy tri tap tuc hon nhan ri^ng phii hgp vdi

112

nhung dinh che mdu he ciia ho V6 van de ke hoach hoa

gia dinh, ddi vdi cac dan toe thie!u so co dan so ft, mot gia dinh dugc phep co hai hoac ba con, thay vi chi co mot con Ngoai ra, sir ton trong quyen tu do ton giao da cho phep nhung dan toe nhu ngudi Dai (Thai) dugc hudng nhung di£u kien ve mat tinh than, van hoa va xa hoi de thuc hanh tin ngudng Phat giao ciia ho

□ Hien nhien la de bao ton va phat huy m ot each nhan ban va ben vung di san van hoa cac dan toe thieu so, dieu tot nhat la trao cho ho quyen dugc luu truy6n di san do tir the he nay sang the he khac; noi cach khac, de cho ho dugc bao ton ban sdc dan toe ciia ho Day la mot viec lam kho khan va lau dai N hung dinh che tu tri dugc quy dinh trong luat phap va bao dam cho sir binh ddng dan toe la nhung dinh che can phai co, bdi vi chung co the tao ra m ot boi canh xa hoi cdn thiet cho viec the hien nhung nen van hoa khac nhau, cung cap sir bao dam ve phap ly va hanh chfnh cho cong tac bao ve di san van hoa va huy dong nhung yeu to tich cuc de tao sir phon vinh cho cac nen van hoa khac nhau D e minh hoa cho nhung lap luan nay, tdi m uon ke ra day nhung dieu da lam dugc tai Van Nam nhd chfnh sach tu tri dan toe

J V iec sir dung va truyen ba tat ca cac ngon ngu dan toe thie!u so dugc khuyen khfeh Vdi sir giup do cua cac vien chuc dia phuong va cac nha nghien cuu, 12 loai chu viet da dugc lap nen cho cac dan toe chua co chu viet nhu ngudi Va, Hani (H a Nhi), v.v Sau loai ch u viet da dugc cai tien cho cac dan toe Dai, Lahu (La Hii), v.v Sach, tai lieu, tap chf va bao hdng ngay da dugc xuat ban bdng khoang 10 thu* tieng N hu vay, trong thdi gian tir 1979 den

1988, 604 tap sach va tai lieu da dugc xuat ban vdi 4 trieu ban Ngoai ra, tir cuoi thap ky 80 den nay, m ot so chuong trinh phat thanh da dugc phat di bdng 11 ngon ngu : Dai (Thai), Lisu, Jingpo (Canh Pha) , Lahu (La Hu), Hani (Ha N hi), Yi (Di), Zhuang (Choang), M iao (Hm ong), Yao (Dao), Bai (Bach) va Zaiwa

J G iao due song ngu (bdng tieng dia phuong va tieng Han) dugc ap dung tai khoang 1000 trudng tieu hoc va trung hgc Theo m ot cuoc di£u tra, tat ca nhung tre em

ngudi thieu s6 theo chuong trinh giao due nay deu hoc gidi

hon cac tre em khac Mot so trudng d cap cao hon da day

cac mon van hoc lich sir nghc thuat, am nhac va mua Tai Vien Dan toe thieu so va Dai hoc Van N am , hai khoa Dan toe hoc da duoc thanh lap vao nam 1987, cung cap chuong trinh dao tao trong nhieu nam voi van b in g cao nhat la cao hoc hay tien sT

_J Trong doi song hang ngay cua cac dan toe thieu so, nhieu hinh thirc tiec tung, 11 hoi, nghi thuc va tap quan khac nhau di<!n ra theo lich co truyen cua tung dan toe Vao giua thap kv 80, cac to chuc va cac nha nghien ciru

van hoa da thu thap nhirng tai lieu c6 rai rac day do trong

mot so lang cua cac dan toe thieu so duoi danh nghla cuu nguy di san van hoa cua cac dan toe nay Vao nam 1988,

bo suu tap da len den 1300 quyen ve nguoi Yi (Di), 4000 quyen ve ngiroi Dai (Thai), 5000 m oc ban cua nguoi Hoi, bang tieng Trung Quoc, A R ap va Ba Tu, 6000 quyen ve

chir viet c6 tuong hinh "D ongbajing” cua nguoi Naxi cung

nhu rat nhi6u bai tho truyen kh&u va truyen huyen thoai Tai Vien Bao tang Van N am , bo suu tap ve cac dan toe thieu so uoc tinh co khoang 10.000 hien vat gom cong cu, quan ao, tac pham nghe thuat hay do dung trong nghi thuc ton giao, dung cu sinh hoat hang ngay, nhac cu va cac dung cu the thao

J Hien nay, a Trung Quoc nguoi ta rat quan tarn den

viec bao ton cac van ban xua viet bang mfui tir tuong hinh cua nguoi N axi Day la mot vice lam quan trong vi nhung thdy mo “dongba” cua nguoi Naxi dang lin luot qua doi Thuc te la chi co nhung thdy mo gia mdi co the hieu duoc

y nghla cua nhung m iu tu tuong hinh va neu khong co nguoi ke thua, mot so nhung van ban nay co the se khong bao gid hieu duoc nCra De bao ton m ot each co hieu qua di san van hoa nay, c in co su hop tac cua tat ca nhung phia

co lien quan Cuoi cung, de bao t6n va phat huy di san van hoa phi vat chat cua cac dan toe thieu so dang cu tru 6 vung bien gioi chung giua Viet Nam va Van N am can co sir hop tac giua cac co quan nghien cuu cua V an N am va Viet Nam