v ề phương diện chăm sóc và điêu trị bệnh nhãn TTPL những triệu chứng ảo thanh mệnh lệnh, ảo thanh chi phôi, ảo thanh nói xấu luôn gây khó chịu cho người bệnh và đôi lúc có thê đưa[r]
Trang 1Tâm thần nhân liệt íT T P D là một bệnh loạn thần có khuvnh hướng tiến triển
mãn tính, nguyên nhân hiện nay chưa rõ, chiếm tỷ lệ 0,5 - 1% dân số Đe chấn đoán bệnỉ-1 chủ yếu dựa trên các triệu chứng lâm sàng, trong đó nhóm triệu chứng dương tính (hoang tưởng và ảo giác) thường được coi là tiêu chuân quan trọng đê chân đoán Các triệu chứng này không những chỉ gặp trong TTPL mà còn có thê xảy ra ở những rối ỉoạn tâm thần khác như: ỉoạn thần thực thể, rối loạn khí sắc và bệnh lý động kinh Các triệu chứng ảo giác thường gặp trong giai đoạn toàn phát của bệnh TTPL là một trong những tiêu chuẩn giúp thầy thuốc chẩn đoán TTPL nhưng đôi lúc không dễ phát hiện Theo tác giả Schneider, ảo thanh tranh luận, ảo thanh bỉnh phẩm các cử chỉ của bệnh nhân được coi là những triệu chứng quan trọng của bệnh' TTPL Ngoài ra theo DSM IV ảo giác được xem là triệu chứng hàng đâu trong những tiêu chuẩn giúp chẩn đoán TTPL v ề phương diện chăm sóc và điêu trị bệnh
nhãn TTPL những triệu chứng ảo thanh mệnh lệnh, ảo thanh chi phôi, ảo thanh nói xấu luôn gây khó chịu cho người bệnh và đôi lúc có thê đưa đến hành vi nguy hiêm như kích động, tự sát, ảnh hưởng đến tính mạng của bệnh nhân
Nhằm mục đích góp phần nâng cao chất lượng điều trị bệnh nhân TTPL, nhóm nghiên cứu khảo sát các triệu chứng ảo giác thường gặp trên bn TTPL giúp chân đoán bệnh và theo dõi hiệu quả điều trị của các thuốc chống loạn thần hiện có
2.1 Đối tượng nghiên cứu
2.1.1 Tiêu chuẩn đưa vào nghiên cứu
- Các bệnh nhân được chẩn đoán là tâm thần phãn liệt đang điều trị nội trú tại khoa tâm thần BV 120 từ tháng 01-2007 đếĩi 06-2008
~ Các triệu chứng được khai thác rỡ ràng trên bệnh án
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ: Các hồ sơ bệnh án không được ghi chép đầy đủ.
2.2 Phương pháp nghiên cứu
“ Hồi cứu
“ Chọn ngẫu nhiên các bệnh án được chẩn đoán TTPL
“ Ghi chép theo mẫu nghiên cứu
-T iê u chuẩn chẩn đoán: theo ICD-10
"C ác số liệu thu nhập được xử lý bằng phương pháp thống kê
Trang 23 K Ể T QUẢ VÀ NHẬN XÉT
3.1 Mâu khảo sát
Tổng số bệnh nhân: 96 (Nam: 59, nữ:
3.1.1 Tuối khởi bệnh
37)
rr A •
- Nhận xét; Tỷ lệ tuồi mắc bệnh cao
nhất 1 5 - 3 5 tuổi, trong đó tỷ lệ cao
nhất ỉà 1 5 - 2 5 tuồi (44,79%) số liệu
này phù họp với y văn thế giới và trong
nước
3.1.3 Các thế bệnh
3.J.2 Thời gian mắc bệnh
- Nhận xét: thời gian mắc bệnh 1-5 năm hay gặp nhất, tuy nhiên cũng ghi nhận một tỷ lệ đáng kề 8,33% bệnh kéo dài trên 15 năm Nhận xét này phù hop với thực tế TTPL vì bệnh thường diễn tiên mãn tính và kéo dài
- Nhận xét: thể bệnh hay gặp nhất là thể hoang tưởng (54,17%), tiếp theo là thể không biệt định (15,63%), thể đi chứng (12,5%) va TTPL không biệt định (10,42%)
3.2 Các triệu chứng về ảo giác
3.2.1 Các loại ảo giấc:
Ảo giác chia theo nhận thức và thái độ người bệnh:
Trang 3- Ảo giác chia theo giác quan:
- Nhận xét: ừong mẫu nghiên cứu này, tất cả các ảo giác đều thuộc loại ảo thanh, trong đó ảo thanh thật chiếm tỷ lệ cao hơn (67,27%) số liệu này có vẻ không phù hợp với nhận thức chung về bệnh TTPL là thường gặp ảo thanh giả
3.2.2 Nội dung ảo giác:
- Nhận xét: ảo thanh bình phẩm (giả: 22,22%, thật: 29,73%) ảo thanh mệnh lệnh
(giả; 27,77%, thật: 21,62%), chiếm nhiều nhất trong các loại ảo thanh
3.3 Điều trị
3.3 ỉ Thuốc điều trị
- Ảo giác giả:
Thuốc Thuốc thế hê cũ T huôc t lế hê mói Thuốc thế hệ cũ + mới
(CLT: chống loạn thần)
Đơn trị liệu:
Đa trị liệu: 7 bệnh nhân
2 thuốc CLT cố đỉến:
* Haloperidol 12 mg/ngày + Levomepromazine 75 mg/ngày
* Haloperidol 8 mg/ngày + Levomepromazine 75 mg/ngày
* Haloperidol 4 mg/ngày + Chlorpromazine 300 mg/ngày
ỉ thuốc CLT cổ điển + ỉ thuốc CLT thế hệ mới'.
Trang 4* Chiorpromazine 50 mg/ngày + Olanzapine 20 mg/ngày
* Chlorpromazine 400 mg/ngày + Olanzapine 30 mg/ngày
* Chlorpromazine 100 mg/ngày + Risperidone 4 mg/ngày
* Haỉoperidol 4mg/ngày + Risperidone 4mg/ngày
- Ảo giác thật:
Thuốc Thuốc thế hệ cũ Thuốc thế hệ mói Thuốc thế hệ cũ + mói
Đơn trị liệu:
Số BN T h âp nhât Cao nhât Trung bình
Đa trị ỉiệu: Ỉ0 bệnh nhân
2 thuốc CLT cổ điến:
+ Haloperidol 14 mg/ngày + Levomepromazine 125 mg/ngày
-ỉ- Haloperidol 8 mg/ngày + Levomepromazine 100 mg/ngày
+ Haloperiđol 4 mg/ngày + Chlorpromazine 100 mg/ngày
+ Haloperidol 10 mg/ngày + Chlorpromazine 600 mg/ngày
1 thuốc CLT cỗ điển + Ị thuốc CLT thế hệ mới:
+ Haloperidol 4mg/ngày + Risperidone 6 mg/ngày
+ Haloperidol 8mg/ngày + Risperidone 8 mg/ngày
+ Haloperiđol 8mg/ngày 4- Risperidone 6 mg/ngày
+ Halopeòdol 4mg/ngày + Olanzapine 30 mg/ngày
+ Haloperidol 4mg/ngày + Olanzapine 20 mg/ngày
2 thuốc CLT thế hệ mới:
4- Risperidone 6 mg/ngày + Olanzapine 20 mg/ngày
Nhận xét: Đối với đơn trị liệu, thuốc CLT chủ yếu trong BV vẫn là Haloperiđol, liều thấp nhất 4 mg/ngày, cao nhất 14 mg/ngày Ngoài ra có thể có các thuốc CLT thế hệ mới, trong đó Risperidone là phổ biến nhất, tiếp theo là Olanzapine và Clozapine Khi phối hợp 2 loại thuốc CLT, thường là Haloperidol kết họp 1 CLT cổ điển khác hoặc kết hợp 1 CLT thế hệ mới
3.3.2 Thời gian điều trị đến hết ảo giác:
^ " \ N g à y điều trị Ảo giác giả Ảo giác thật
Các ảo giác T r u n g b ìn h N g ắ n n h ấ t D à i n h ấ t T r u n g b ìn h N g ắ n n h ấ t D à i n h ấ t
Ả o th a n h b ìn h p h ấ m
Ả o th a n h tr a n h lu ậ n
Ả o th a n h m ệ n h lệ n h
Ả o th a n h k h á c
1 0 ,4 n g à y
0 6 n g à y
33 n g à y
9, ỉ n g à y
0 4 n g à y
05 n g à y
0 5 n g à y
15 n g à y
0 8 n g à y
2 0 n g à y
7 4 n g à y 7,1 n g à y
8 4 n g à y
0 2 n g à y
0 3 n g à y
0 3 n g à y
0 5 n g à y
0 2 n g à y
16 ngày
18 n g à y
15 n g à y
2 7 n g à y
Trang 5Nhận xét: Ảo thanh tranh luận đáp ứng nhanh nhất với thuốc CLT (trung bình
6 ngày), kéo dài nhất là ảo thanh mệnh lệnh (trung bình 33 ngày)
Bệnh tâm thần phân liệt ỉà một bệnh ỉoạn thần nặng, bệnh thường bắt đầu ở lứa tuồi 15-45, rất ít gặp dưới 10 tuổi và sau 50 tuổi Tỉ lệ tuổi khởi bệnh của nhóm nghiên cứu cũng nằm trong giới hạn này
Theo y văn thế giới thể lâm sàng hay gặp nhất là thể hoang tưởng (F20.0), qua khảo sát phù hợp với nhận xét trên (54,17%) Các triệu chứng nối bật là hoang tưởng và ảo giác, trong đó ảo giác chiếm tỷ lệ 57,29%
v ề loại ảo giác chỉ gặp ảo thanh, trong đó ảo thanh thật chiếm tỷ ỉệ cao hơn
(67,27%), ảo giác giả chiêm 32,73% Ảo thanh bình phẩm 27,27%, ảo thanh mệnh lệnh 23,64%, ảo thanh tranh luận 10.9% số liệu khảo sát này cũng phù hợp với các
y văn hiện nay
v ề phương diện điều trị, các triệu chứng ảo giác này đáp ứng tốt với thuốc chống loạn thần cả 2 nhóm: thuốc chống loạn cổ điển và thuốc chống loạn thần thế
hệ mới v ề thời gian điều trị hết ảo giác, ảo thanh tranh luận đáp ứng nhanh nhất
(trung bình 6 ngày), kéo dài nhất ỉà ảo thanh mệnh lệnh (trung bình 33 ngày)
Tỷ lệ sử dụng giữa 2 nhóm thuốc chống loạn thần thế hệ mới và thuốc chống loạn thân cô điên tương đương nhau Sự khác biệt giữa 2 nhóm không có ý nghĩa,
có lẽ đây là do quan điêm lựa chọn và sự cân nhăc giữa tác dụng hiệu quả đối với triệu chửng dương tính của thuốc chống loạn thần cồ điển và tác dụng trên các triệu chứng âm tính của thuốc CLT thế hệ mới, nhưng qua khảo sát này cho thấy thầy
thuôc trong khoa Tâm thần BV 120 thường sử dụng thuốc CLT cổ điển nhiều hơn
với đơn trị liệu (Haỉoperidoỉ chiếm tỷ ỉệ 86,7%) so với thuốc CLT thế hệ mói là Risperidone, Olanzapine và Clozapine (24,13%)
v ề đa ừị liệu, các bác sĩ thường phối hợp 2 loại thuốc CLT cổ điển là Haloperidol + Levomepromazine, kế đến là Haloperidol + Chlorpromazine Khi kết hợp một loại thuốc CLT cổ điển với một loại thuốc CLT thế hệ mới thì thuốc CLT
cổ điển thường được chọn là Haloperidol, CÒĨ1 thuốc CLT thế hệ mới có thể là Risperidone, Olanzapine hoặc Clozapine Qua khảo sát tỷ lệ giữa 3 dạng kết họp này không khác biệt nhau nhiều về mặt thống kê Tóm lại nhóm khảo sát nhận thấy Haloperidoỉ vân là thuôc CLT được sừ dụng nhiều nhất trong điều trị triệu chứng ảo giác trên bệnh nhân TTPL tại khoa tâm thần BV 120
5 K É T LUẬN
Ảo giác là triệu chứng dương tính thường gặp nhất trong bệnh TTPL và cũng
là triệu chứng quan trọng giúp chẩn đoán bệnh Ảo giác thường gặp là ảo giác thính giác (ảo thanh) với nội dung chửi bới, đe dọa, ra mệnh lệnh, bàn tán về bệnh nhân, phê bình các ý nghĩ và hành vi của người bệnh Các ảo thanh mệnh lệnh có nguy cơ gãy nguy hiểm tính mạng người bệnh vì có thể đưa đến hành vi tự sát hoặc tấn công người xung quanh
Qua khảo sát cho thấy ảo giác thật và ảo giác giả đều đáp ứng tốt với đơn trị liệu băng thuốc CLT cổ điển (Haloperidol) hoặc thuốc CLT thế hệ mới (Risperidone, Olanzapine và Clozapine)
Trang 6Qua khảo sát lâm sàng các triệu chứng ảo giác cho thấy, các bác sĩ tâm thần nên quan tâm và thăm khám cân thận nhằm phát hiện các triệu chứng ảo giác Điều này sẽ giúp chẩn đoán sớm bệnh TTPL chính xác và chọn lựa thuốc CLT thích hợp
đê rút ngăn thời gian tồn tại ảo giác, giúp tránh nguy cơ gãy nguy hiểm đến tính mạng người bệnh
TÀ I LIỆƯ TH A M KH ẢO
1 Nguyễn Văn Nuôi (2005) “Bệnh Tâm thần phân liệt” Tâm thần học, Nhà
xuất bản Y học, trang 133-152
2 Nguyễn Việí (1999) “Tâm thần phân liệ t” Phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10
(bản dịch), Viện sức khỏe tâm thần Trung ương Hà Nội, trang 52-62
3 F ra n ck N, T h ib au t F (Người dịch Trần Duy Tâm) (2006) “Ảo g iá c’'
Chuyên đề tâm thần học, tập 11/2006, trang 56-58, tập 12/2006, trang 47-50
4 K aplan & Sadock (2003) “Schizophrenia Synopsis o f psychiatry, Nineth edition, Williams & Wilkins, p.471 “ 504