THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN A&C

THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN A&C 2.1 Vai trò của kiểm soát chất lượng trong hoạt hoạt động kiểm toán2.1.1 Chất lượng hoạt động

THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN A&C

2.1 Vai trò của kiểm soát chất lượng trong hoạt hoạt động kiểm toán2.1.1 Chất lượng hoạt động kiểm toán

Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220: “Chất lượng hoạt động kiểm toán

là mức độ thỏa mãn của các đối tượng sử dụng kết quả kiểm toán về tính khách quan

và độ tin cậy vào ý kiến kiểm toán của KTV; đồng thời thỏa mãn mong muốn của đơn

vị được kiểm toán về những ý kiến đóng góp của KTV nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng kinh doanh trong thời gian định trước với giá phí xác định” Tuy nhiên kháiniệm này có hạn chế là chỉ đề cập tới ý kiến kiểm toán là kết quả của HĐKT nhưngkhông đề cập tới quá trình thực hiện công việc kiểm toán

Theo quan điểm của tác giả Ngô Đức Long với các công ty kiểm toán đang hoạtđộng tại Viêt Nam.CLHĐKT được định nghĩa như sau: “Chất lượng hoạt động kiểmtoán là sự thoả mãn nhu cầu của khách hàng kiểm toán và các đối tượng quan tâmkhác về công việc do các chuyên gia kiểm toán có trình độ chuyên môn, năng lực vàđạo đức thực hiện dựa trên sự tuân thủ luật pháp cùng các chuẩn mực kế toán và kiểmtoán với chi phí và thời gian kiểm toán thích hợp”

Như vậy, CLHĐKT đánh giá chất lượng cuộc kiểm toán của chủ thể kiểm toán,đánh giá tất cả các lĩnh vực, các khía cạnh hoạt động của một công ty, CLHĐKT tạo

ra uy tín và thương hiệu cho chủ thể kiểm toán

2.1.2 Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán

Hiện nay, đang còn tồn tại nhiều khái niệm khác nhau về KSCL HĐKT Mỗi kháiniệm đã có những nêu được những nội dung cơ bản nhưng chưa đầy đủ

Trong từ điển, thuật ngữ Kế toán - kiểm toán, khái niệm về KSCL HĐKT đượchiểu là: “các chính sách và các quy trình do một hãnh thông qua để bảo đảm một cáchtương đối rằng tất cả các cuộc kiểm toán do hãng tiến hành được thực hiện theo đúngmục đích và các nguyên tắc cơ bản của kiểm toán đã được quy định trong các chuẩnmực kiểm toán quốc tế” Khái niệm này không mang tính chất khái quát do chỉ đề cập

tới trách nhiệm của công ty kiểm toán (hãng kiểm toán) đối với hoạt động KSCLHĐKT mà không đề cập đến vai trò của nhà nước và các hiệp hội nghề nghiệp Mặckhác, việc các công ty thông qua các chính sách và quy trình nhưng không thực hiệnchúng cũng không thể coi là đã thực hiện KSCL

Theo PGS TS Trần Thế Dũng và TH.S Trần Đức Hiếu: “ Kiểm soát chất lượngkiểm toán được hiểu là một hệ thống các giải pháp nhằm tác động vào các hoạt độngkiểm toán, đảm bảo cho các hoạt động kiểm toán được thực hiện theo đúng nguyêntắc, quy trình, chuẩn mực kiểm toán, phù hợp với các yêu cầu và tiêu thức đánh giáchất lượng kiểm toán đã đề ra, trong đó trọng tâm là quá trình xây dựng, ban hành vàthực thi các nghiệp vụ kiểm soát chất lượng kiểm toán từ khi bắt đầu cho đến khi kếtthúc các giai đoạn của cuộc kiểm toán” Khái niệm này tương đối đầy đủ, thể hiện rõbản chất của KSCL HĐKT nhưng chưa đề cập đến chủ thể thực hiện KSCL

Theo ý kiến chủ quan của tác giả: “Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán làviệc các cơ quan nhà nước, hiệp hội nghề nghiệp và các công ty kiểm toán cũng nhưchính các kiểm toán viên nắm bắt và điều hành hoạt động kiểm toán do công ty kiểmtoán và các kiểm toán viên thực hiện nhằm không ngừng nâng cao chất lượng nghềnghiệp” Khái niệm này đã đề cập đến tất cả các nhân tố của KSCL HĐK: chủ thểkiểm soát là các cơ quan nhà nước, hiệp hội nghề nghiệp, các công ty kiểm toán vàchính các KTV; Đối tượng kiểm soát là HĐKT; và khách thể kiểm soát là các công tykiểm toán và chính các KTV thực hiện kiểm toán

Từ đó, ta có thể thấy rõ vai trò của KSCL HĐKT đối với các chủ thể kiểm toán nóichung và với các công ty kiểm toán độc lập nói riêng trong nền kinh tế thị trường Cóthể khẳng định vấn đề KSCLKT đang là vấn đề quan tâm hàng đầu của giới chuyênmôn và của đông đảo công chúng hiện nay, những người đang đặt niềm tin vào kếtquả kiểm toán Đặc biệt, với các công ty kiểm toán, trong điều kiện cạnh tranh gay gắtnhư hiện nay thì hoạt động KSCLKT là vấn đề sống còn, quyết định khả năng pháttriển lâu dài của các công ty này

2.2 Kiểm soát chất lượng trong phạm vi toàn công ty A&C

Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220: “Chất lượng hoạt động kiểm toán

là mức độ thỏa mãn của các đối tượng sử dụng kết quả kiểm toán về tính khách quan

và độ tin cậy vào ý kiến kiểm toán của KTV; đồng thời thỏa mãn mong muốn của đơn

vị được kiểm toán về những ý kiến đóng góp của KTV nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng kinh doanh trong thời gian định trước với giá phí xác định” Như vậy, chất lượngkiểm toán thể hiện sự thành công của cuộc kiểm toán, thể hiện trình độ của các công

ty kiểm toán Vì vậy, đối với bất kì một công ty kiểm toán nào thì vấn đề KSCLKTluôn là mối quan tâm hàng đầu

2.2.1 Kiểm soát Đội ngũ nhân viên kiểm toán

Với bất kì công ty kiểm toán nào, đội ngũ nhân viên là tài sản vô giá, là nhân tốhàng đầu quyết định đến chất lượng của cuộc kiểm toán PGS.TS Nguyễn Đình Hựutrong bài “Quan hệ giữa môi trường xã hội và chất lượng kiểm toán” đăng trên tạp chí

kế toán Xuân 2006 đã khẳng định: “Người ta nói quá nhiều về vấn đề chất lượng kiểmtoán, đôi khi với sự chân thành và nhiệt huyết Song ai là người xắn tay áo lên về chấtlượng? Đó chính là các kiểm toán viên, những người hàng ngày, hàng giờ hằng tâm,hằng nghĩ, hằng lo và đặc biệt là hành động cho sự gia tăng chất lượng” Mặt khác,kiểm toán là hoạt động nghề nghiệp đặc thù, liên quan đến rất nhiều lĩnh vực khácnhau, kết quả kiểm toán ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều đối tượng khác nhau Vì vậy,công việc kiểm toán đòi hỏi phải được thực hiện bởi những con người có trình độchuyên môn nghiệp vụ cao Nhận thức sâu sắc điều này A&C luôn chú trọng tới vấn

đề kiểm soát đội ngũ nhân viên thông qua quá trình tuyển dụng và đào tạo

1 Về công tác tuyển dụng

Hàng năm, để phù hợp với xu hướng phát triển của công ty, A&C tiến hànhtuyển dụng những nhân viên mới Điều kiện và quy trình tuyển dụng được quy địnhchặt chẽ và thực hiện nghiêm túc nhằm có thể lựa chọn được những người có đủ nănglực, đáp ứng được yêu cầu của công ty Những tiêu chuẩn đối với nhân viên chuyênnghiệp được quy định cụ thể như:

Tốt nghiệp đại học loại khá giỏi với các chuyên ngành kế toán, kiểm toán, tàichính doanh nghiệp, thuế, ngân hàng; có ít nhất một ngoại ngữ chứng chỉ C trở lên;thành thạo vi tính;

Tư cách đạo đức tốt, trung thực, độc lập, tháo vát, thận trọng, hiểu biết và có tầmnhìn rộng;

Chấp nhận điều kiện làm việc lưu động, cường độ cao và làm thêm giờ khi cầnthiết;

Ngoại hình cân đối, tác phong lịch sự, tao nhã

Các ứng cử viên được lựa chọn sẽ trải qua hai kỳ thi nghiêm túc, thi nghiệp vụ

và phỏng vấn Chính nhờ quy trình tuyển dụng hiệu quả và chặt chẽ như vậy mà A&C

đã tuyển dụng được những nhân viên có phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môncao, góp phần năng cao chất lượng kiểm toán

2 Về công tác đào tao

A&C nhận thức một cách sâu sắc rằng trình độ nhân viên là yếu tố quan trọng

Vì vậy, công ty rất chú trọng đến công tác đào tạo nội bộ nhằm nâng cao trình độ củađội ngũ nhân viên A&C luôn coi việc nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũnhân viên là chiến lược lâu dài và thường xuyên của công ty

- Đối với những nhân viên mới, sau khi được tuyển dụng, họ sẽ được học tập chung

trong khoảng một tháng Trong thời gian này, họ sẽ được cung cấp những thông tintổng quan về cơ cấu, tổ chức, các loại hình kinh doanh, dịch vụ, văn hóa của công ty;các kĩ năng giao tiếp với khách hàng; làm quen với các chương trình, kĩ thuật kiểmtoán cũng như cách lập, sắp xếp và tham chiếu giấy tờ làm việc; cách đọc và cập nhậtcác văn bản pháp quy liên quan đến công việc kiểm toán Sau đó, họ được phân công

về các phòng nghiệp vụ, tiếp tục được đào tạo sâu hơn về nghiệp vụ dưới sự giám sátcủa các nhân viên cũ có trình độ cao trong công ty Đồng thời, họ sẽ được thực hànhthông qua việc trực tiếp tham gia vào các đoàn kiểm toán, thực hiện kiểm toán cácphần hành đơn giản dưới sự giám sát chặt chẽ của các trưởng đoàn kiểm toán Trong

ba tháng thử việc, định kì hằng tháng, các nhân viên mới sẽ lập bản đánh giá kết quảcông việc thực hiện với nhận xét của người phụ trách về kết quả thực hiện công việcđược giao, thái độ và tác phong làm việc Nếu công việc được giao không được hoànthành hoặc thực hiện không tốt, hay thái độ làm việc không nghiêm túc thì nhân viên

đó không thể trở thành nhân viên chính thức của công ty

- Công ty cũng thường xuyên mở các lớp đào tạo trong nội bộ công ty nhằm nâng caotrình độ cho nhân viên Các chương trình đào tạo thường hướng vào việc học tập cácchuẩn mực, quy định của nhà nước và công ty về các vấn đề liên quan đến công việckiểm toán

- Công ty cũng thường xuyên mở các buổi sinh hoạt tập thể giữa các nhân viên nhằmtrao đổi những kinh nghiệm hoặc những vấn đề phức tạp liên quan đến công việc kiểmtoán Đồng thời, A&C rất khuyến khích và tạo điều kiện hỗ trợ cho các KTV tự họctập, hoặc tham gia các lớp học trong và ngoài nước nhằm thi lấy các chứng chỉ kiểmtoán A&C có thể hỗ trợ học phí hoặc sắp xếp thời gian thích hợp để các nhân viênthuận lợi trong việc học tập, nâng cao trình độ

3.Kết quả đạt được

Thông qua nỗ lực của công ty về tuyển dụng và đào tạo, hiện nay A&C có mộtđội ngũ nhân viên chuyên nghiệp với trình độ cao đáp ứng được chất lượng cuộc kiểmtoán Hiện nay, A&C có khoảng 329 KTV và nhân viên, trong đó:

+ 40% KTV được cấp giấp phép hành nghề kiểm toán do bộ trưởng Bộ tài chính ViệtNam cấp;

+ 10% có bằng cấp quốc tế và trên đại học;

+ 90% có bằng kỹ sư, cử nhân kinh tế và luật thuộc các chuyên ngành kinh tế, tàichính, kế toán, ngân hàng, kiến trúc, xây dựng, cơ khí, hằng hải…được đào tạo vànâng cao kiến thức tại Việt Nam và các nước Anh, Pháp, Nga , Bỉ, Singapore,Philippines, Mỹ…

4 Về khen thưởng kỹ luật

- Để khuyến khích các nhân viên không ngừng nâng cao khả năng chuyên môn, công

ty cũng xây dựng và áp dụng các quy định về khen thưởng và kỉ luật rất rõ ràng Điềunày đã tạo ra môi trường làm việc minh bạch trong công ty, là động lực để nhân viênhăng say làm việc Vấn đề thăng chức, đề bạt vào các vị trí lãnh đạo, quản lý trongcông ty đều dựa trên năng lực thực sự của các cá nhân Vì thế, đội ngũ quản lý củacông ty đủ sức lãnh đạo công ty vươn tới tiêu chuẩn chất lượng Các tiêu chuẩn chotừng cấp bậc, chức danh và cơ hội thăng tiến nghề nghiệp cho các nhân viên đều đượcquy định cụ thể Định kì, công ty thực hiện đánh giá kết quả công việc của các nhânviên và thông báo công khai về triển vọng và cơ hội thăng tiến của từng cá nhân.Bên cạnh đó, A&C cũng có những quy định nhằm xử lý các vi phạm trong quátrình KTV không tuân thủ các thủ tục, chính sách, quy chế do công ty đặt ra

Ví dụ Các vi phạm bị xử lý như: Nộp hồ sơ kiểm kê, hồ sơ kiểm toán, Dự thảo báocáo…chậm hơn thời hạn quy định mà không có sự giải trình hợp lý được các cấp soátxét chấp nhận Hồ sơ kiểm kê, hồ sơ kiểm toán dự thảo báo cáo nộp cho KSCL khôngđạt yêu cầu về chất lượng bị trả lại Các vi phạm này sẽ do Bộ phận KSCL HĐKTtheo dõi và xử lý

Hình thức xử lý như sau:

Từng lần vi phạm: Ghi hồ sơ nhân viên

Vi phạm từ 03 lần trở lên: Trừ 03 điểm thi đua khi đánh giá nhân viên cuối năm

Vi phạm 05 lần trở lên: Trừ 05 điểm thi đua khi đánh giá nhân viên cuối năm

Vi phạm 10 lần trở lên: Hạ 01 bậc lương

5 Về tư cách đạo đức và tác phong làm việc

Hồ Chí Minh đã từng nói: “Người có tài mà không có đức là kẻ vô dụng” Thầmnhuần tư tưởng đó, bên cạnh việc nâng cao trình độ chuyên môn , A&C cũng rất chútrọng bồi dưỡng tư cách đạo đức nghề nghiệp cho các KTV Trong quá trình tuyểndụng và đào tạo tư cách đạo đức của các nhân viên luôn được đặt lên hàng đầu Nhânviên của A&C luôn có phong cách làm việc chuyên nghiệp, thái độ nhã nhặn, nhiệttình khi giao tiếp với khách hàng Khi thực hiện kiểm toán, mỗi nhân viên tuyệt đốitrung thành, bí mật, không tiết lộ thông tin liên quan đến khách hàng cho bên thứ banếu không được sự đồng ý của BGĐ công ty khách hàng hoặc của các KTV điềuhành Bên cạnh đó, trong ngành kiểm toán, tính độc lập của KTV là vấn đề đáng quantâm hàng đầu Bất kì một sự móc ngoặc nào giữa KTV và khách hàng đều có thể dẫnđến những ý kiến sai lệch trên BCKT, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đông đảo nhữngngười sử dụng Khi BCKT, sản phẩm cuối cùng của cuộc kiểm toán, không đạt đượctiêu chuẩn đặt ra thì toàn bộ cuộc kiểm toán đó không thể đạt được chất lượng của nó.

Vì thế, KSCLKT không thể không quan tâm đến tính độc lập của KTV Theo quy địnhcủa công ty A&C, trước mỗi cuộc kiểm toán đối với một khách hàng nhất định, cácKTV được lựa chọn sẽ trả lời các câu hỏi liên quan đến tính độc lập của mình vớikhách hàng Nếu nhận thấy không có bất kì tình huống nào dẫn đến việc vi phạmnguyên tắc độc lập các KTV sẽ cùng làm “Bản cam kết về tính độc lập của kiểm toánviên” gửi ban giám đốc Các KTV điều hành có trách nhiệm kiểm tra, đánh giá tínhđộc lập của KTV Nếu nhận thấy có tình huống nào dẫn đến sự vi phạm nguyên tắcđộc lập của KTV tham gia kiểm toán khách hàng thì KTV điều hành sẽ thay đổi KTVkiểm toán công ty khách hàng.

2.2.2 Kiểm soát khách hàng

Trong một lĩnh vực có nhiều cạnh tranh như nghề kiểm toán việc có và giữ đượckhách hàng là vô cùng khó khăn, nhưng A&C vẫn hết sức thận trọng khi quyết địnhtiếp nhận một khách hàng Nếu nhận kiểm toán cho những khách hàng thiếu trungthực, có những tranh luận về phạm vi kiểm toán và giá phí, hoặc có sự vi phạmnguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, hoặc công ty không có khả năng đáp ứng yêu cầukiểm toán thì có thể dẫn đến khả năng không thực hiện được kiểm toán Công ty phảirút khỏi hợp đồng kiểm toán, điều này sẽ phương hại đến hình ảnh của công ty trongcông chúng Nếu tiếp tục kiểm toán, công ty phải mở rộng thời gian, nhân lực và tăngcường các thủ tục kiểm tra chi tiết dẫn đến chi phí kiểm toán phát sinh lớn trong điềukiện giá phí xác định sẽ ảnh hưởng tới lợi nhuận của công ty Thậm chí, do độ phứctạp cao của công ty khách hàng có thể dẫn đến những ý kiến sai lầm của KTV vềBCTC của khách hàng Khi đó, công ty có thể phải gánh chịu những bất lợi nghiêmtrọng trong tương lai Vì vậy, A&C khẳng định rằng kiểm soát tốt vấn đề khách hàng

là một trong những biện pháp quan trọng hàng đầu nhằm KSCLKT Kiểm soát kháchhàng là khâu kiểm soát đầu tiên mà A&C thực hiện để KSCLKT Thông thường, saukhi nhận được thư mời kiểm toán, công ty sẽ cử đại diện, là các KTV có chuyên mônvững vàng, nhiều năm kinh nghiệm đến công ty khách hàng để thu thập thông tin sơ

bộ về khách hàng nhằm trả lời câu hỏi: Có nên chấp nhận kiểm toán công ty khách hàng hay không? Việc tìm hiểu khách hàng được thể hiện trên “Báo cáo khảo sát tình

hình doanh nghiệp”, với những nội dung chính như sau:

Báo cáo khảo sát tình hình doanh nghiệp

Công ty Kiểm toán và Tư vấn A&C

BÁO CÁO KHẢO SÁT TÌNH HÌNH DOANH NGHIỆP

A- Tóm lược tình hình khách hàng III- Chính sách kế toán và kiểm soát kế toán

1 Tên doanh nghiệp 1 Chính sách kế toán áp dụng

2 Loại hình doanh nghiệp 2 Kiểm soát kế toán

3 Quyết định thành lập doanh nghiệp IV- Một số thông tin về BCTC

4 Lĩnh vực ngành nghề kinh doanh 1 Tổng tài sản

5 Thời hạn hoạt động 2 Nguồn vốn kinh doanh

6 Chức năng kinh doanh 3 Các khoản vay

7 Nguồn vốn kinh doanh 4 Kết quả hoạt động kinh doanh

8 Tổ chức hoạt động kinh doanh V- Khảo sát thực tế và thu thập thông

9 Sơ đồ tổ chức hoạt động tin tài liệu

10 Đặc điểm kinh doanh và những 1 Nhận xét về địa điểm hoạt động

ảnh hưởng cần lưu ý của doanh nghiệp

B- Hệ thống kiểm soát nội bộ và tổ 2 Điều kiện và phương tiện

chức công tác kế toán làm việc của phòng kế toán

I- Hệ thống kiểm soát nội bộ 3 Tổ chức kho bãi tài sản,

1 Qui chế hoạt động chung của công ty vật tư, hàng hóa

2 Ban kiểm soát 4 Những thông tin văn bản thu thập được

3 Kiểm toán nội bộ C- Kết luận và đề xuất

4 Kiểm toán viên tiền nhiệm của người khảo sát

II- Tổ chức công tác kế toán 1 Nhận xét chung

1 Hệ thống kế toán áp dụng (quy mô, tính chất công việc)

2 Bộ máy kế toán 2 Đánh giá rủi ro trong kiểm soát

3 Sổ sách kế toán Khâu yếu nhất cần xử lý

4 Chứng từ kế toán 3 Đề xuất kế hoạch kiểm toán

5 Hệ thống báo cáo

6 Sử dụng phần mềm kế toán

Thậm chí, ngay trong quá trình thực hiện kiểm toán, hoạt động kiểm soát khách hàng vẫn được thực hiện Bất kì hành động không hợp tác, chậm hoặc không cung cấpcác tài liệu cần thiết của kế toán đều được các KTV phản ánh với BGĐ công ty khách hàng Điều này đảm bảo các KTV có được đầy đủ tài liệu cần thiết phục vụ cho công việc của mình, đảm bảo đạt được chất lượng kiểm toán

2.2.3 Kiểm soát hồ sơ kiểm toán

Hồ sơ kiểm toán là tài sản quý giá của KTV Nó không những là cơ sở hình thành các ý kiến của KTV về tình hình tài chính của đơn vị được kiểm toán mà còn là những tài liệu minh chứng cho quá trình làm việc nghiêm túc của các nhân viên kiểm toán Chất lượng hồ sơ kiểm toán phản ánh chất lượng cuộc kiểm toán Kiểm soát được hồ sơ kiểm toán nghĩa là kiểm soát được toàn bộ cuộc kiểm toán Vì thế, trong quá trình KSCLKT A&C cũng rất coi trọng việc kiểm soát chất lượng hồ sơ kiểm

toán Hệ thống hồ sơ kiểm toán của công ty gồm: Hồ sơ thường trực và hồ sơ kiểm toán năm đã được nêu cụ thể trong phần đặc điểm hồ sơ kiểm toán.

Để đảm bảo tính thống nhất, dễ tra cứu, Công ty đưa ra những quy định cụ thể hồ

sơ kiểm toán, hệ thống tham chiếu từng thông tin trong hồ sơ và hệ thống tham chiếutừng khoản mục cụ thể (bảng 1 và bảng 2 phần phụ lục)

Các giấy tờ làm việc của các KTV đều được thiết kế theo mẫu của công ty KTV

sử dụng loại giấy nào để ghi chép cũng phù hợp với quy định của công ty về chứcnăng của từng loại giấy Điều này đã đảm bảo tính khoa học trong trình bày, tínhthống nhất trong công ty, tạo tác phong làm việc chuyên nghiệp, đạt tiêu chuẩn chấtlượng cao Hiện nay, công ty đang duy trì bốn loại giấy làm việc với công dụng khácnhau, cụ thể:

- Notes of Account: loại giấy được sử dụng để ghi nhận xét của KTV về đặc điểm cáctài khoản, HTKSNB và những kết luận của KTV về từng phần hành

- Review notes: loại giấy được sử dụng để ghi những câu hỏi phỏng vấn của KTV đốivới kế toán công ty khách hàng hoặc của nhóm trưởng đối với các trợ lý kiểm toán

- WP A4: loại giấy được sử dụng để tổng hợp số liệu, kiểm tra chi tiết trong trườnghợp không quá phức tạp

- WP A3: loại giấy được sử dụng để ghi chép số liệu trong trường hợp số liệu nhiềuhoặc để kiểm tra chi tiết khi quy mô lớn

- PAJE: loại giấy được sử dụng để ghi các bút toán điều chỉnh

Trong thực tế, do đặc thù khác nhau của từng khách hàng mà KTV cũng sử dụngcác giấy tờ làm việc tự thu thập hoặc lập ra mà không theo mẫu quy định Tuy vậy,các giấy tờ này vẫn đảm bảo dễ hiểu và được tham chiếu đầy đủ Dù là theo mẫu quyđịnh hay tự thiết kế, các giấy tờ làm việc của KTV trong một phần hành cụ thể vẫnphải đảm bảo đầy đủ, hợp lí làm cơ sở vững chắc cho kết luận của KTV Như vậy,chất lượng kiểm toán của từng phần hành, từng khoản mục mới đạt được, từ đó mớiđảm bảo chất lượng toàn bộ cuộc kiểm toán Thông thường, các giấy tờ làm việc chủyếu của KTV trong một phần hành bao gồm:

- Chương trình kiểm toán: là bảng tổng hợp các thủ tục kiểm toán chi tiết đối với từngphần hành Đây là cơ sở để các trợ lý kiểm toán thực hiện tốt công việc của mình, và

để các trưởng nhóm kiểm tra, giám sát công việc của các trợ lý kiểm toán

- Bút toán điều chỉnh: dựa trên các bằng chứng thu thập được, KTV sẽ đề xuất các búttoán điều chỉnh để đảm bảo BCTC của khách hàng sẽ phản ánh trung thực tình hìnhtài chính của đơn vị

- Tờ ghi chú hệ thống: ghi chép các thông tin có liên quan đến đặc điểm tài khoản,HTKSNB đối với từng phần hành và nhận xét, kết luận của KTV về từng phần hành

- Tờ tổng hợp số liệu: phản ánh số dư của các tài khoản trên sổ sách của công ty kháchhàng Mọi số liệu phải đảm bảo được đối chiếu với nhiều nguồn số liệu khác nhau

- Tờ kiểm tra chi tiết: phản ánh các thủ tục kiểm toán chi tiết mà các KTV thực hiệnnhằm thu thập được đầy đủ bằng chứng kiểm toán để đưa ra ý kiến đánh giá về BCTCcủa công ty khách hàng

Tuy nhiên, để đảm bảo tính logic, các giấy tờ này không thể để tùy tiện, lộn xộn

mà phải được sắp xếp theo một trật tự nhất định Trình tự sắp xếp giấy tờ làm việccũng như loại giấy tương ứng được sử dụng trong một phần hành cụ thể được quyđịnh như bảng 3 Tất cả các quy định trên đã tạo sự nhất quán trong các hồ sơ kiểmtoán, thuận lợi cho công tác kiểm tra, soát xét nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán

Biểu số 1 Trình tự sắp xếp giấy tờ làm việc

St

t

Nội dung Loại giấy Tham chiếu

1 Chương trình kiểm toán

2 Mô tả tóm tắt công việc thực hiện (từng

bước phải tham chiếu đến WP liên

4 Các vấn đề tồn tại và nhận xét, đánh

giá, kết luận, của KTV (phải tham chiếu

đến WP liên quan)

Notes of Acc

5 Các nội dung cần lưu ý, cần thực hiện

đợt kiểm toán kết thúc năm (phải tham

chiếu đến WP liên quan)

Notes of Acc

6 Các bút toán điều chỉnh (phải tham

chiếu đến WP liên quan)

PAJE

7 Ghi nhận vấn đề và giải thích (phải

tham chiếu đến WP liên quan)

+ Của cá nhân

+ Yêu cầu của trưởng nhóm

Review notesReview notes

9 Các giấy làm việc (phải tham chiếu đến

Mặt khác, trong quá trình thực hiện cuộc kiểm toán hồ sơ kiểm toán, cụ thể làcác giấy tờ làm việc của các thành viên trong đoàn kiểm toán được giám sát chặt chẽ.Việc soát xét này thực hiện ở cả bốn cấp trưởng nhóm kiểm toán, KTV điều hành, bộphân KSCL và BGĐ Có thể tóm tắt việc phân cấp soát xét theo sơ đồ sau:

Sơ đồ 4 Trình tự tham gia soát xét giấy tờ làm việc

- Quan điểm đánh giá chất lượng kiểm toán nói chung và chất lượng hồ sơ kiểm toánnói riêng được thực hiện thông qua đánh giá chất lượng sản phẩm của từng giai đoạnthực hiện cuộc kiểm toán, bao gồm đánh giá kế hoạch kiểm toán, đánh giá hồ sơ kiểmtoán, đánh giá BCKT và đánh giá việc kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện cuộckiểm toán

- Hồ sơ kiểm toán sẽ được lưu trữ và bảo quản tại phòng nghiệp vụ thực hiện cuộckiểm toán đó Việc sử dụng các hồ sơ đó phải có sự đồng ý của cấp lãnh đạo nhưtrưởng phòng hoặc Ban giám đốc

2.3 Kiểm soát chất lượng đối với một cuộc kiểm toán

Để có cái nhìn cụ thể hơn về quy trình kiểm soát chất lượng hoạt động kiểmtoán BCTC tại A&C, em xin trình bày quy trình chuẩn của Công ty đồng thời minhhọa bằng khách hàng cụ thể là: Công ty xăng dầu ABC là doanh nghiệp nhà nước hoạtđộng trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, các sản phẩm hóa dầu, khí gas hóa lỏng vàcác dịch vụ khác Cuộc kiểm toán được thực hiện từ ngày 1/4/2008 đến ngày 6/4/2008cho năm tài chính 2007

2.3.1 Kiểm soát chất lượng kiểm toán trong giai đoạn trước cuộc kiểm toán

Thực chất, giai đoạn trước cuộc kiểm toán là giai đoạn thực hiện những công việcchuẩn bị cho cuộc kiểm toán từ khi tìm hiểu khách hàng, kí hợp đồng kiểm toán vàxây dựng kế hoạch kiểm toán Đây là giai đoạn hết sức quan trọng, quyết định lớn đếnthành công của cuộc kiểm toán Qúa trình kiểm soát trước cuộc kiểm toán sẽ giúp cho

quá trình chuẩn bị đi đúng hướng, tạo tiền đề thuận lợi cho thực hiện kiểm toán Côngviệc của giai đoạn này chủ yếu bao gồm:

Kiểm soát khách hàng tức xem xét khả năng tiếp tục, duy trì, chấp nhận kiểm toán khách hàng

Việc kiểm soát khách hàng có vai trò rất quan trọng nhằm KSCLKT Kiểm soáttốt khách hàng sẽ giúp công ty tránh được những rủi ro và bất lợi nghiêm trọng,phương hại đến niềm tin của công chúng dành cho các dịch vụ do công ty cung cấp.Kiểm soát khách hàng là quá trình thu thập thông tin về tình hình hoạt động kinhdoanh và nghĩa vụ pháp lí của khách hàng nhằm xem xét có thể tiếp tục thực hiệnkiểm toán với khách hàng hoặc chấp nhận kiểm toán với khách hàng mới Nhữngthông tin thu thập được cùng những nhận xét của người khảo sát sẽ được trình bàytrong “Báo cáo khảo sát tình hình doanh nghiệp” Đối với công ty ABC, việc khảo sátkhách hàng do chị Cao Thu H - trưởng phòng nghiệp vụ 4 thực hiện, bao gồm cácthông tin chủ yếu như trình bày trong biểu số 2

Biểu số 2 Báo cáo khảo sát tình hình doanh nghiệp (công ty xăng dầu ABC)

Công ty TNHH kiểm toán và tư vấn A&C

BÁO CÁO KHẢO SÁT TÌNH HÌNH DOANH NGHIỆP

A Tóm lược tình hình khách hàng:

1 Tên doanh nghiệp: Công ty xăng dầu ABC

2 Loại hình doanh nghiệp: doanh nghiệp nhà nước.

3 Lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh: kinh doanh xăng dầu, các sản phẩm hóa dầu, khí gas hóa lỏng và các dịch vụ khác.

B HTKSNB và tổ chức công tác kế toán

- Có quy chế hoạt động chung toàn công ty

- Có ban kiểm soát.

- KTV tiền nhiệm: công ty kiểm toán XYZ

II Tổ chức công tác kế toán

1 Bộ máy kế toán

- Hình thức kế toán: tập chung

- Tổ chức nhân sự:

+ Kế toán trưởng: 10 năm công tác

+ Số lượng nhân viên: 6 người, trong đó 4 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành tài chính kế toán, 2 người tốt nghiệp trung cấp.

Trong đó: - Tài sản lưu động

+ Khoản phải thu: 24.633.203.999

C Kết luận và đề xuất của người khảo sát:

1 Nhận xét chung: quy mô công ty lớn, công việc không quá phức tạp, có khả

năng kiểm toán

2 Đánh gía rủi ro trong kiểm soát: Bình thường Chú ý đến doanh thu và

hàng tồn kho

3 Đề xuất kế hoạch kiểm toán

- Thời gian: làm việc tại doanh nghiệp: 06 ngày; tổng hợp báo cáo: 03 ngày

- Nhân sự: 5 người

Kiểm soát việc lập kế hoạch kiểm toán

Trước khi thực hiện hợp đồng kiểm toán, công ty xây dựng kế hoạch kiểm toántổng thể chỉ rõ nội dung, mục tiêu, phạm vi của cuộc kiểm toán và những bố trí về conngười, phương tiện thực hiện kiểm toán Kế hoạch kiểm toán là cơ sở để kiểm soátcuộc kiểm toán Kế hoạch kiểm toán cũng được gửi cho khách hàng nhằm phối hợpcùng công ty kiểm soát cuộc kiểm toán Kế hoạch kiểm toán tổng thể đối với công tyABC như trình bày ở biểu số 3

Biểu số 3 Kế hoạch kiểm toán tổng thể

Công ty kiểm toán và tư vấn A&C

KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN TỔNG THỂ

Phòng nghiệp vụ: 4

Khách hàng: Công ty xăng dầu ABC

Năm tài chính: 2007

Thời gian kiểm tra tại doanh

nghiệp (ngày) Thời gian tổng hợp tạicông ty (ngày) Thời gian phát hànhbáo cáo chính thức1/4/2008 đến 6/4/2008 7/4/2008 đến 9/4/2008 20/4/2008

II Nhận sự:

Thành phần Họ và tên

Giám đốc/ Phó giám đốc chỉ đạo Nguyễn Thị Hồng Thanh

Nguyễn Đức H

Bùi Huy QIII Phạm vi cuộc kiểm toán

- Thực hiện kiểm toán cho năm tài chính 2007

- Phát hành BCKT và thư quản lý (nếu có)

IV.Trang thiết bị: tự chuẩn bị

V Phương tiện đi lại: khách hàng đưa đón

Người duyệt Người lập

Kiểm soát nhóm kiểm toán thực hiện kiểm toán công ty khách hàng

Sau khi hợp đồng kiểm toán giữa công ty và khách hàng được kí kết, A&C sẽ tiếnhành lựa chọn nhóm kiểm toán thực hiện kiểm toán Công việc này cũng được kiểmsoát rất chặt chẽ bởi chính nhóm kiểm toán là người trực tiếp thực hiện kiểm toán, trựctiếp quyết định đến chất lượng cuộc kiểm toán Nhóm kiểm toán phải đảm bảo có ítnhất một KTV có chứng chỉ CPA, đủ khả năng hướng dẫn, giám sát các trợ lý kiểm

toán Nhóm kiểm toán thực hiện công ciệc của mình dưới sự giám sát, hướng dẫn chặtchẽ bởi một KTV điều hành Tính độc lập, khách quan của nhóm kiểm toán cũng đượckiểm soát rất chặt chẽ Các KTV được phân công thực hiện kiểm toán phải trả lời cáccâu hỏi liên quan đến tính độc lập của mình với khách hàng

Bảng số 4 Câu hỏi đánh giá tính độc lập của kiểm toán viên

Công ty TNHH kiểm toán và tư vấn A&C

CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐỘC LẬP CỦA KIỂM TOÁN VIÊN

Họ tên KTV: Cao thu H Phòng nghiệp vụ: 4

Khách hàng: Công ty xăng dầu ABC

1 Kiểm toán viên có góp vốn cổ phần trong công ty khách hàng

không?

x

3 Kiểm toán viên có là cổ đông chi phối của công ty khách hàng

không?

x

5 Kiểm toán viên có cung cấp nguyên vật liệu hay dịch vụ cho khách

7 KTV có làm đại lý bán hàng cho công ty khách hàng không? x

8 KTV có qan hệ họ hàng thân thuộc với những người trong bộ máy

quản lý của công ty khách hàng không?

x

9 KTV có làm dịch vụ trực tiếp ghi sổ kế toán, giữ sổ kế toán và lập

báo cáo tài chính cho công ty khách hàng không?

x

10 Kết luận: KTV sẽ tham gia kiểm toán đã đảm bảo tuân thủ các

nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp về tính độc lập?

x

Sau khi nhận thấy không có bất cứ tình huống nào dẫn đến vi phạm tính độc lập,các KTV sẽ làm bản cam kết về tính độc lập

Biểu số 5: Bản cam kết về tính độc lập của kiểm toán viên

Công ty TNHH kiểm toán và tư vấn A&C

BẢN CAM KẾT VỀ TÍNH ĐỘC LẬP