Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái... Câu “ Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy”b[r]
Trang 2Tình huống thứ hai: Nam
đi học muộn, đến sân trường gặp cô giáo chủ nhiệm, cô hỏi:
- Mấy giờ rồi em?
Tình huống thứ nhất :
Sắp đến giờ vào
lớp, cô giáo hỏi
một bạn học sinh:
- Mấy giờ rồi em?
? Tìm sự khác nhau trong câu hỏi ở hai tình huống trên?
Cô giáo nhắc nhở việc
Nam đi học muộn.
Cô giáo muốn hỏi
giờ bạn học sinh.
Trang 3I Phân biệt nghĩa t ờng minh và hàm ý
Ti t 125 ế Tiếng việt : Nghĩa t ờng minh và hàm ý
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút ! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi
đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để
ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
- Anh thanh niên cảm thấy tiếc nuối
thời gian gặp gỡ ông hoạ sĩ và cô kĩ s
sắp kết thúc.
=>Anh không muốn nói thẳng điều
đó có thể vì ngại ngùng, vì muốn che
giấu tình cảm của mình.
A Lí thuy t ế
1 Khảo sát, phân tích ng ữ liệu
Trang 4I Phân biệt nghĩa t ờng minh và hàm ý
Ti t 125 ế Tiếng việt : Nghĩa t ờng minh và hàm ý
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút ! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi
đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để
ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
- Câu: “Trời ơi, chỉ còn có 5 phút! ”
–> chứa hàm ý.
A Lí thuy t ế
1 Khảo sát, phân tích ng ữ liệu
Hàm ý là phần thụng bỏo tuy
khụng được diễn đạt trực tiếp bằng
từ ngữ trong cõu nhưng cú thể suy
ra từ những từ ngữ ấy.
Trang 5- Mình đang làm bài tập.
- Mình phải làm việc nhà giúp mẹ.
Tình huống 1:
Bạn đến gọi em đi chơi nhưng em không đi được, em sẽ trả lời thế nào?
Trang 6- Tình huống 2: Một bạn nhờ em ngày mai chở đi học nhưng em muốn từ chối mà không làm mất lòng bạn.
- Mai mình phải chở em đi học
- Ngày mai anh mình mượn xe rồi.
Trang 7I Phân biệt nghĩa t ờng minh và hàm ý
Ti t 125 ế Tiếng việt : Nghĩa t ờng minh và hàm ý
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút ! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi
đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để
ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
A Lí thuy t ế
1 Khảo sát, phân tích ng ữ liệu
- Câu: “Ô! Cô còn quên chiếc mùi
soa đây này !”
–> không chứa ẩn ý
Nghĩa tường minh là phần
thụng bỏo được diễn đạt trực tiếp
bằng từ ngữ trong cõu.
- Câu: “Trời ơi, chỉ còn có 5 phút! ”
–> chứa hàm ý.
2 Ghi nhớ: Sgk/ 75
Trang 8Tình huống thứ hai: Nam
đi học muộn, đến sân trường gặp cô giáo chủ nhiệm, cô hỏi:
- Mấy giờ rồi em?
Tình huống thứ nhất :
Sắp đến giờ vào
lớp, cô giáo hỏi
một bạn học sinh:
- Mấy giờ rồi em?
Cô giáo nhắc nhở việc
Nam đi học muộn.
Cô giáo muốn hỏi
giờ bạn học sinh.
Trang 9I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh vµ hµm ý
Ti t 125 ế Tiếng việt : NghÜa t êng minh vµ hµm ý
A LÝ thuy t ế
1 Kh¶o s¸t, ph©n tÝch ng ữ liÖu
2 Ghi nhớ: Sgk/ 75
* Lưu ý:
- Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.
Trang 10- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng
đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một
cái làn Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại
bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả
cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Bài tập 1 /sgk.75:
Ti ết 125 Tiếng việt : NghÜa t êng minh vµ hµm ý
Trang 11
Bài tập 1 /sgk.75:
Ti ế 125 Tiếng việt t : NghÜa t êng minh vµ hµm ý
a Câu “ Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy”
- Cụm từ “tặc lưỡi” cho thấy họa sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh
niên Đây là cách dùng hình ảnh để diễn đạt ý của ngôn ngữ nghệ thuật.
b Trong câu cuối đoạn văn, những từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi soa là:
- mặt đỏ ửng (ngượng);
- nhận lại chiếc khăn( không tránh được);
- quay vội đi (quá ngượng)
Qua các hình ảnh này, có thể thấy cô gái đang bối rói đến vụng về vì ngượng Cô ngượng vì định kín đáo để khăn lại làm kỉ vật cho người thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà tưởng cô bỏ quên, nên gọi cô
để trả lại.
Trang 12I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh vµ hµm ý
Ti t 125 ế Tiếng việt : NghÜa t êng minh vµ hµm ý
A LÝ thuy t ế
1 Kh¶o s¸t, ph©n tÝch ng ữ liÖu
2 Ghi nhớ: Sgk/ 75
* Lưu ý:
- Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.
- Hàm ý thường được sử dụng trong
các văn bản nghệ thuật.
- Hàm ý còn xuất hiện qua các hành
động, cử chỉ.
Trang 13Tiết: 125
Bài 2 Sgk/ 75
Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm
trong đoạn trích.
“Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họa và cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu với anh một họa sĩ lão thành nhé Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp Anh
đưa khách về nhà đi Tuổi già
cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái
món chè pha nước mưc thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.”
( Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
-> Hàm ý của câu in đậm là “Ông
họa sĩ chưa kịp uống nước chè
đấy.”
B LUYỆN TẬP:
Trang 14Tiết: 125
Bài 3 Sgk/ 75
Tìm những câu chứa hàm ý và cho
biết nội dung của hàm ý.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm ! Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “ Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi ! Anh cũng không quay lại.
( Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
-> Câu “Cơm chín rồi !” Có hàm ý,
đó là “Ông vô ăn cơm đi !”
B LUYỆN TẬP:
Trang 15Tiết: 125
Bài 4 Sgk/ 76
a - Hà, nắng gớm, về nào…
b - Tôi thấy người ta đồn…
Những câu in đậm ở đây không chứa
hàm ý Câu in đậm thứ nhất ( - Hà,
nắng gớm về nào…) là câu nói lảng
(nói sang chuyện khác tránh đề tài đang bàn, còn gọi là “đánh trống
lảng”) Câu thứ hai( Tôi thấy người ta
đồn.) là câu nói dở dang
B LUYỆN TẬP:
Trang 16? Tìm hàm ý trong truyện cười dân gian sau:
Xin nước lạnh
Chủ nhà dọn cơm đãi khách, mang thiếu một đôi đũa Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách không có đũa đứng dậy nói với chủ nhà rằng:
- Cho tôi xin một chén nước lạnh.
Chủ nhà hỏi:
- Hả, để làm gì vậy?
- Để rửa tay cho sạch mà bốc đồ ăn.
Lời trách khéo của người khách vì sự tiếp đón không
chu đáo của gia chủ.
Trang 17Ti ết 125 Tiếng việt : NghÜa t êng minh vµ hµm ý
2 Ghi nh ớ
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng
có thể suy ra từ những từ ngữ
ấy
* Lưu ý:
- Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.
- Hàm ý thường được sử dụng trong
các văn bản nghệ thuật.
- Hàm ý còn xuất hiện qua các hành
động, cử chỉ.
B Luyện tập
I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh vµ hµm ý
A LÝ thuy t ế
1 Kh¶o s¸t, ph©n tÝch ng ữ liÖu
Trang 18- Học thuộc bài và hoàn thành bài tập vào vở.
- Liên hệ thực tế để sử dụng hàm
ý một cách hợp lí, hiệu quả khi nói và viết.